Auschwitz

1. Lead / Mở đầu

Auschwitz was a complex of more than 40 concentration and extermination camps operated by Nazi Germany in occupied Poland between 1940 and 1945. At least 1.3 million people were deported there, and at least 1.1 million were murdered, most of them Jews. It was the largest of the Nazi camps and the site of the largest mass murder at a single location in history, according to the Auschwitz-Birkenau State Museum. Soviet troops liberated the camp on 27 January 1945. The site is preserved today as the Auschwitz-Birkenau State Museum, inscribed on the UNESCO World Heritage List in 1979, and 27 January is observed as International Holocaust Remembrance Day. This article describes the camp’s history, the site as it stands today, and how it is remembered — in a documentary and educational context.

Auschwitz là một quần thể gồm hơn 40 trại tập trung và trại hủy diệt do Đức Quốc xã vận hành tại Ba Lan bị chiếm đóng trong giai đoạn 1940–1945. Ít nhất 1,3 triệu người bị trục xuất tới đây, và ít nhất 1,1 triệu người bị sát hại, phần lớn là người Do Thái. Đây là trại lớn nhất của Đức Quốc xã và là nơi diễn ra vụ sát hại hàng loạt lớn nhất tại một địa điểm duy nhất trong lịch sử, theo Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau. Quân Liên Xô giải phóng trại ngày 27 tháng 1 năm 1945. Địa điểm ngày nay được bảo tồn làm Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau, được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản Thế giới năm 1979, và ngày 27 tháng 1 được kỷ niệm là Ngày Tưởng niệm Holocaust Quốc tế. Bài viết này mô tả lịch sử của trại, địa điểm như hiện nay, và cách nó được tưởng niệm — trong ngữ cảnh tài liệu và giáo dục.

2. Key Facts / Thông tin chính

What	Complex of Nazi concentration and extermination camps
Where	Near Oświęcim (German: Auschwitz) and Brzezinka (Birkenau), about 60 km west of Kraków, occupied Poland
When	Operational May 1940 – January 1945; liberated 27 January 1945
Deported	At least 1.3 million people
Murdered	At least 1.1 million, including about 960,000 Jews, about 74,000 non-Jewish Poles, about 21,000 Roma, about 15,000 Soviet prisoners of war, and up to 15,000 others (Auschwitz-Birkenau State Museum, based on the research of Franciszek Piper)
Main camps	Auschwitz I (main camp), Auschwitz II-Birkenau (extermination camp), Auschwitz III-Monowitz (labour camp), plus more than 40 sub-camps
Site status	Auschwitz-Birkenau State Museum, founded 1947; UNESCO World Heritage Site since 1979; over two million visitors a year before the pandemic
Remembrance	International Holocaust Remembrance Day, 27 January

Nội dung	Quần thể trại tập trung và trại hủy diệt của Đức Quốc xã
Địa điểm	Gần Oświęcim (tiếng Đức: Auschwitz) và Brzezinka (Birkenau), khoảng 60 km về phía tây Kraków, Ba Lan bị chiếm đóng
Thời gian	Hoạt động tháng 5 năm 1940 – tháng 1 năm 1945; giải phóng ngày 27 tháng 1 năm 1945
Số người bị trục xuất	Ít nhất 1,3 triệu người
Số người bị sát hại	Ít nhất 1,1 triệu người, trong đó khoảng 960.000 người Do Thái, khoảng 74.000 người Ba Lan không phải Do Thái, khoảng 21.000 người Roma, khoảng 15.000 tù binh chiến tranh Liên Xô và tối đa 15.000 người khác (Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau, dựa trên nghiên cứu của Franciszek Piper)
Các trại chính	Auschwitz I (trại chính), Auschwitz II-Birkenau (trại hủy diệt), Auschwitz III-Monowitz (trại lao động), cùng hơn 40 trại phụ
Tình trạng	Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau, thành lập 1947; Di sản Thế giới UNESCO từ 1979; hơn hai triệu du khách mỗi năm trước đại dịch
Tưởng niệm	Ngày Tưởng niệm Holocaust Quốc tế, 27 tháng 1

3. Background / Bối cảnh

Auschwitz was established in the spring of 1940, in a town the Germans had annexed to the Reich. The site was chosen because it had former Polish army barracks that could be converted, and because it stood at a railway junction. On 27 April 1940, the head of the SS, Heinrich Himmler, ordered the construction of a concentration camp there. The first commandant was Rudolf Höss, who arrived in April–May 1940. The first prisoners, 30 German prisoners transferred from Sachsenhausen, arrived on 20 May 1940 to work as prisoner functionaries. On 14 June 1940 the first mass transport arrived: 728 Polish political prisoners from the prison in Tarnów.

Auschwitz được thành lập vào mùa xuân năm 1940, tại một thị trấn mà Đức đã sáp nhập vào Đế chế. Địa điểm được chọn vì có doanh trại quân đội Ba Lan cũ có thể chuyển đổi, và vì nằm tại một nút giao đường sắt. Ngày 27 tháng 4 năm 1940, người đứng đầu SS, Heinrich Himmler, ra lệnh xây dựng một trại tập trung tại đó. Chỉ huy đầu tiên là Rudolf Höss, đến vào tháng 4–5 năm 1940. Những tù nhân đầu tiên, 30 tù nhân Đức chuyển từ Sachsenhausen, đến ngày 20 tháng 5 năm 1940 để làm chức sắc tù nhân. Ngày 14 tháng 6 năm 1940, chuyến vận chuyển hàng loạt đầu tiên đến: 728 tù nhân chính trị Ba Lan từ nhà tù ở Tarnów.

At first Auschwitz was a concentration camp for Polish political prisoners. Its purpose changed in stages. After the German invasion of the Soviet Union in June 1941, Soviet prisoners of war were brought to the camp, and many died there. In October 1941 construction began on Auschwitz II-Birkenau, about 3 km away, initially for Soviet prisoners and then as an extermination camp. In 1942 Auschwitz III-Monowitz was established as a labour camp serving the IG Farben chemical plant at Buna. By 1943 the complex held tens of thousands of prisoners at any one time and had more than 40 sub-camps.

Ban đầu Auschwitz là trại tập trung cho tù nhân chính trị Ba Lan. Mục đích của nó thay đổi theo từng giai đoạn. Sau cuộc xâm lược Liên Xô của Đức tháng 6 năm 1941, tù binh chiến tranh Liên Xô được đưa tới trại, và nhiều người chết tại đó. Tháng 10 năm 1941, việc xây dựng Auschwitz II-Birkenau bắt đầu, cách đó khoảng 3 km, ban đầu cho tù binh Liên Xô rồi sau đó làm trại hủy diệt. Năm 1942, Auschwitz III-Monowitz được thành lập làm trại lao động phục vụ nhà máy hóa chất IG Farben tại Buna. Đến năm 1943, quần thể giam giữ hàng chục nghìn tù nhân tại bất kỳ thời điểm nào và có hơn 40 trại phụ.

The IG Farben plant and Monowitz

Auschwitz III-Monowitz was established in October 1942 as a labour camp for the Buna synthetic-rubber and fuel plant of IG Farben, one of Germany’s largest chemical companies. The plant was built by prisoners from Auschwitz, and the camp at Monowitz held about 10,000 prisoners at its peak. Prisoners worked 11–12 hour shifts in construction and in the factory, with food rations that the museum’s research describes as insufficient for the work demanded; death rates from exhaustion, disease and punishment were high. IG Farben’s involvement was examined at the Nuremberg industrialist trials: in the IG Farben trial (1947–1948), 23 directors and officials were tried, 13 were convicted and given prison sentences. The Monowitz site today is an industrial area; a memorial stands at the site of the former camp, and the history of the plant is presented in the Auschwitz-Birkenau museum’s exhibitions.

Nhà máy IG Farben và Monowitz

Auschwitz III-Monowitz được thành lập tháng 10 năm 1942 làm trại lao động cho nhà máy cao su tổng hợp và nhiên liệu Buna của IG Farben, một trong những công ty hóa chất lớn nhất Đức. Nhà máy được xây dựng bởi tù nhân từ Auschwitz, và trại tại Monowitz giam giữ khoảng 10.000 tù nhân vào thời kỳ cao điểm. Tù nhân làm việc theo ca 11–12 giờ trong xây dựng và trong nhà máy, với khẩu phần ăn mà nghiên cứu của bảo tàng mô tả là không đủ cho công việc đòi hỏi; tỷ lệ tử vong vì kiệt sức, bệnh tật và hình phạt rất cao. Sự tham gia của IG Farben được xem xét tại các phiên tòa xét xử nhà công nghiệp ở Nuremberg: trong phiên tòa IG Farben (1947–1948), 23 giám đốc và quan chức bị xét xử, 13 người bị kết tội và nhận án tù. Khu vực Monowitz ngày nay là khu công nghiệp; một đài tưởng niệm đứng tại địa điểm trại cũ, và lịch sử nhà máy được trình bày trong các triển lãm của bảo tàng Auschwitz-Birkenau.

4. What Happened / Diễn biến sự kiện

Auschwitz I — the main camp

Auschwitz I was the administrative centre of the complex. Prisoners were registered, tattooed with numbers, and assigned to forced labour. Conditions were defined by overcrowding, insufficient food, disease, and punishment imposed by the SS and by prisoner functionaries. The first gassing experiments with Zyklon B were carried out in the basement of Block 11 in September 1941, on Soviet prisoners of war and Polish prisoners, according to the museum’s account and post-war testimony. A gas chamber and crematorium operated at Auschwitz I before the larger facilities at Birkenau were built. The camp’s gate carries the German inscription “Arbeit macht frei” (“Work sets you free”).

Auschwitz I — trại chính

Auschwitz I là trung tâm hành chính của quần thể. Tù nhân được đăng ký, xăm số và giao lao động cưỡng bức. Điều kiện sống được xác định bởi quá tải, thiếu ăn, bệnh tật và hình phạt do SS cùng các chức sắc tù nhân áp đặt. Các thử nghiệm hơi ngạt đầu tiên bằng Zyklon B được thực hiện tại tầng hầm Block 11 tháng 9 năm 1941, trên tù binh chiến tranh Liên Xô và tù nhân Ba Lan, theo tường thuật của bảo tàng và lời chứng sau chiến tranh. Một phòng hơi ngạt và lò hỏa táng hoạt động tại Auschwitz I trước khi các cơ sở lớn hơn tại Birkenau được xây dựng. Cổng trại mang dòng chữ Đức “Arbeit macht frei” (“Lao động mang lại tự do”).

The expansion to Birkenau: construction

Birkenau was built in stages, and the construction itself is part of the camp’s history. The first sector, BI, was built in 1941–1942 for Soviet prisoners of war; the second sector, BII, was built in 1942–1943 and included the women’s camp, the men’s camp, the family camp for Jews from Theresienstadt, and the Roma camp. The construction was carried out by prisoners, working in all weather with inadequate food and clothing; many died during the building work. The materials were often reused: bricks from demolished houses in the surrounding villages, and prefabricated wooden barracks originally designed as stables for the German army. The railway ramp and the four crematoria were added in 1943–1944. The museum’s exhibitions explain the construction in detail, using plans drawn by the SS construction office, which survived the war in the camp’s archives and are now part of the evidence for how the camp was built and for what purpose.

Mở rộng tới Birkenau: xây dựng

Birkenau được xây theo từng giai đoạn, và chính việc xây dựng là một phần lịch sử của trại. Khu đầu tiên, BI, được xây năm 1941–1942 cho tù binh chiến tranh Liên Xô; khu thứ hai, BII, được xây năm 1942–1943 và gồm trại nữ, trại nam, trại gia đình cho người Do Thái từ Theresienstadt và trại Roma. Việc xây dựng do tù nhân thực hiện, làm việc trong mọi thời tiết với thức ăn và quần áo không đủ; nhiều người chết trong quá trình xây dựng. Vật liệu thường được tái sử dụng: gạch từ nhà dân bị phá dỡ ở các làng xung quanh, và nhà gỗ đúc sẵn vốn được thiết kế làm chuồng ngựa cho quân đội Đức. Sân ga đường sắt và bốn lò hỏa táng được bổ sung năm 1943–1944. Các triển lãm của bảo tàng giải thích việc xây dựng chi tiết, dùng bản vẽ của văn phòng xây dựng SS, còn tồn tại sau chiến tranh trong kho lưu trữ của trại và nay là một phần chứng cứ về cách trại được xây dựng và vì mục đích gì.

The camp’s first year, 1940–1941

In its first year, Auschwitz was a small camp by later standards: it held a few thousand Polish political prisoners, and its purpose was the detention and punishment of people the German occupation authorities regarded as enemies. The first prisoners were put to work expanding the camp, building new blocks and draining the marshy ground around it. Punishment was severe: prisoners were beaten, starved, and held in standing cells in Block 11, where four men were confined in a space of less than one square metre. In 1941, the first Soviet prisoners of war arrived, and the camp’s population grew; the first gassing experiments took place in September 1941. The museum’s exhibitions present this first year as the period in which the camp’s routines — registration, numbering, roll calls, forced labour — were established, and in which the SS staff learned the administrative methods that would later be applied on a much larger scale at Birkenau.

Năm đầu tiên của trại, 1940–1941

Trong năm đầu tiên, Auschwitz là một trại nhỏ theo tiêu chuẩn sau này: nó giam giữ vài nghìn tù nhân chính trị Ba Lan, và mục đích là giam giữ và trừng phạt những người mà chính quyền chiếm đóng Đức coi là kẻ thù. Những tù nhân đầu tiên bị bắt làm việc mở rộng trại, xây dãy nhà mới và thoát nước vùng đất đầm lầy xung quanh. Hình phạt rất nặng: tù nhân bị đánh đập, bỏ đói và giam trong xà lim đứng tại Block 11, nơi bốn người bị nhốt trong không gian chưa đầy một mét vuông. Năm 1941, những tù binh chiến tranh Liên Xô đầu tiên đến, và dân số trại tăng lên; các thử nghiệm hơi ngạt đầu tiên diễn ra tháng 9 năm 1941. Các triển lãm của bảo tàng trình bày năm đầu tiên này như giai đoạn các quy trình của trại — đăng ký, đánh số, điểm danh, lao động cưỡng bức — được thiết lập, và nhân viên SS học các phương pháp hành chính mà sau này sẽ áp dụng trên quy mô lớn hơn nhiều tại Birkenau.

Auschwitz II-Birkenau — the extermination camp

Birkenau was built on a much larger scale: more than 300 barracks, most of them wooden, arranged in sectors. From the spring of 1942, transports of Jews from across occupied Europe arrived at Birkenau. A railway spur was built in 1944 to bring trains directly to a ramp inside the camp. On arrival, SS doctors and officers carried out selections: those judged able to work were registered as prisoners; most others — including most children, elderly people and mothers with small children — were sent to the gas chambers. Four large gas chamber and crematorium complexes (Crematoria II–V) operated at Birkenau from 1943. The museum’s estimate is that about 865,000 Jews were gassed on arrival, and about 960,000 Jews were murdered at Auschwitz in total.

Auschwitz II-Birkenau — trại hủy diệt

Birkenau được xây dựng trên quy mô lớn hơn nhiều: hơn 300 dãy nhà, phần lớn bằng gỗ, sắp xếp theo từng khu. Từ mùa xuân năm 1942, các chuyến tàu chở người Do Thái từ khắp châu Âu bị chiếm đóng đến Birkenau. Một nhánh đường sắt được xây năm 1944 để đưa tàu thẳng tới sân ga trong trại. Khi đến, bác sĩ và sĩ quan SS tiến hành lựa chọn: những người được cho là có thể lao động được đăng ký làm tù nhân; phần lớn những người còn lại — trong đó có hầu hết trẻ em, người già và bà mẹ có con nhỏ — bị đưa tới phòng hơi ngạt. Bốn tổ hợp phòng hơi ngạt và lò hỏa táng lớn (Lò II–V) hoạt động tại Birkenau từ năm 1943. Bảo tàng ước tính khoảng 865.000 người Do Thái bị sát hại bằng hơi ngạt ngay khi đến, và tổng cộng khoảng 960.000 người Do Thái bị sát hại tại Auschwitz.

Daily life and the prisoner hierarchy

Life in Auschwitz was organised around a hierarchy. At the top stood the SS staff; below them were prisoner functionaries — block elders, kapos and clerks — many of them German or Polish criminal or political prisoners who had arrived early and who exercised authority over other prisoners in exchange for better food and conditions. The great majority of prisoners were at the bottom of this hierarchy, working in labour detachments, in the camp’s workshops, or in the sub-camps. Food consisted of a thin soup, bread and a small amount of margarine or sausage; the museum’s research and survivor testimony agree that rations were below the level needed for heavy labour. Disease — above all typhus, dysentery and tuberculosis — was a constant cause of death, and the camp’s hospital blocks were places where selections for the gas chambers also took place. Prisoners nevertheless maintained forms of solidarity: sharing food, recording events in secret, and, in the case of the artists and writers among them, producing drawings and texts that survive as evidence. The best-known of these records is the set of drawings by the Polish prisoner Marian Kołodziej, made after the war from memory, which are exhibited at the museum.

Đời sống hằng ngày và hệ thống cấp bậc tù nhân

Đời sống ở Auschwitz được tổ chức theo một hệ thống cấp bậc. Ở trên cùng là nhân viên SS; bên dưới là các chức sắc tù nhân — trưởng dãy nhà, kapo và thư ký — nhiều người trong số đó là tù nhân hình sự hoặc chính trị Đức hay Ba Lan đến sớm và nắm quyền đối với các tù nhân khác để đổi lấy thức ăn và điều kiện tốt hơn. Đại đa số tù nhân ở đáy hệ thống này, làm việc trong các đội lao động, xưởng của trại hoặc các trại phụ. Thức ăn gồm súp loãng, bánh mì và một ít bơ thực vật hoặc xúc xích; nghiên cứu của bảo tàng và lời chứng của người sống sót đều cho rằng khẩu phần dưới mức cần thiết cho lao động nặng. Bệnh tật — trên hết là thương hàn, kiết lỵ và lao — là nguyên nhân tử vong thường xuyên, và các dãy nhà bệnh xá của trại cũng là nơi diễn ra việc lựa chọn đưa tới phòng hơi ngạt. Tuy vậy, tù nhân vẫn duy trì các hình thức đoàn kết: chia sẻ thức ăn, ghi lại sự kiện một cách bí mật, và, trong trường hợp các nghệ sĩ và nhà văn trong số họ, tạo ra các bức vẽ và văn bản còn tồn tại làm bằng chứng. Nổi tiếng nhất trong số các ghi chép này là bộ tranh vẽ của tù nhân Ba Lan Marian Kołodziej, vẽ sau chiến tranh từ ký ức, được trưng bày tại bảo tàng.

The Roma camp at Birkenau

A separate sector of Birkenau, BIIe, was the Roma camp, established in February 1943 for Roma and Sinti deported from Germany, Austria, Poland and other countries. About 23,000 Roma were deported to Auschwitz, and about 21,000 died there, according to the museum’s research — most of them in the gas chambers, or from disease and starvation in the camp. On the night of 2–3 August 1944, the remaining inhabitants of the Roma camp, about 2,900 people, were murdered in the gas chambers, an event commemorated each year on 2 August as Roma Holocaust Memorial Day. The history of the Roma camp is presented in the museum’s exhibitions and in a separate memorial at Birkenau, and it is also the subject of research by Roma historians and by the Documentation and Cultural Centre of German Sinti and Roma in Heidelberg. The Roma victims of Auschwitz are included in the museum’s total of at least 1.1 million murdered.

Trại Roma tại Birkenau

Một khu riêng của Birkenau, BIIe, là trại Roma, thành lập tháng 2 năm 1943 cho người Roma và Sinti bị trục xuất từ Đức, Áo, Ba Lan và các nước khác. Khoảng 23.000 người Roma bị trục xuất tới Auschwitz, và khoảng 21.000 người chết tại đó, theo nghiên cứu của bảo tàng — phần lớn trong phòng hơi ngạt, hoặc vì bệnh tật và đói khát trong trại. Đêm 2–3 tháng 8 năm 1944, những cư dân còn lại của trại Roma, khoảng 2.900 người, bị sát hại trong phòng hơi ngạt, một sự kiện được tưởng niệm hàng năm ngày 2 tháng 8 là Ngày Tưởng niệm Holocaust của người Roma. Lịch sử trại Roma được trình bày trong các triển lãm của bảo tàng và trong một đài tưởng niệm riêng tại Birkenau, và cũng là đối tượng nghiên cứu của các sử gia Roma cùng Trung tâm Tư liệu và Văn hóa người Sinti và Roma Đức tại Heidelberg. Các nạn nhân Roma của Auschwitz được tính trong tổng số ít nhất 1,1 triệu người bị sát hại của bảo tàng.

Labour, resistance and the Hungarian transports

Prisoners who were registered worked in the camp’s workshops, in construction, and in factories outside the camp, including the IG Farben plant at Monowitz. Prisoner resistance existed in several forms: smuggling food and medicine, recording what was happening, and, in October 1944, an uprising by the Sonderkommando — prisoners forced to work in the crematoria — who destroyed Crematorium IV before being killed. The largest single deportation operation was the transport of Hungarian Jews in 1944: about 430,000 people were deported to Auschwitz between May and July 1944, according to Yad Vashem and USHMM.

Lao động, kháng cự và các chuyến tàu Hungary

Những tù nhân được đăng ký làm việc trong các xưởng của trại, trong xây dựng và trong các nhà máy ngoài trại, trong đó có nhà máy IG Farben tại Monowitz. Kháng cự của tù nhân tồn tại dưới nhiều hình thức: buôn lậu thực phẩm và thuốc men, ghi lại những gì đang diễn ra, và tháng 10 năm 1944, cuộc nổi dậy của Sonderkommando — những tù nhân bị ép làm việc tại các lò hỏa táng — đã phá hủy Lò hỏa táng IV trước khi bị giết. Chiến dịch trục xuất đơn lẻ lớn nhất là việc vận chuyển người Do Thái Hungary năm 1944: khoảng 430.000 người bị trục xuất tới Auschwitz từ tháng 5 đến tháng 7 năm 1944, theo Yad Vashem và USHMM.

Evacuation, death marches and liberation

In January 1945, as Soviet forces approached, the SS evacuated the camp. From 17 January, about 58,000 prisoners were forced to march westward in winter conditions toward camps inside Germany; many died on the way. About 7,000 prisoners who were too sick or weak to march were left behind. On 27 January 1945, soldiers of the Soviet 322nd Rifle Division entered Auschwitz, Birkenau and Monowitz and found those survivors, together with storehouses of clothing, shoes and personal belongings taken from victims. The SS had dynamited Crematoria II and III before leaving. Germany surrendered in May 1945.

Sơ tán, hành quân tử thần và giải phóng

Tháng 1 năm 1945, khi quân Liên Xô tiến đến, SS sơ tán trại. Từ ngày 17 tháng 1, khoảng 58.000 tù nhân bị ép hành quân về phía tây trong điều kiện mùa đông tới các trại trong nước Đức; nhiều người chết trên đường. Khoảng 7.000 tù nhân quá ốm yếu để hành quân bị bỏ lại. Ngày 27 tháng 1 năm 1945, binh sĩ Sư đoàn Bộ binh 322 của Liên Xô tiến vào Auschwitz, Birkenau và Monowitz và tìm thấy những người sống sót đó, cùng các kho chứa quần áo, giày dép và đồ dùng cá nhân lấy từ nạn nhân. SS đã cho nổ tung Lò hỏa táng II và III trước khi rút đi. Đức đầu hàng tháng 5 năm 1945.

5. The Site Today / Địa điểm ngày nay

The Auschwitz-Birkenau State Museum was established by an act of the Polish parliament on 2 July 1947, on the grounds of Auschwitz I and Auschwitz II-Birkenau. In 1979 UNESCO inscribed the site on the World Heritage List under the name “Auschwitz Birkenau, German Nazi Concentration and Extermination Camp (1940–1945)”. At Auschwitz I, visitors pass through the gate with the “Arbeit macht frei” inscription and see the brick prisoner blocks, now exhibition rooms holding photographs, documents and the personal belongings of victims — suitcases, shoes, glasses and hair — preserved as evidence. Block 11, the camp prison, and the wall where prisoners were shot, are part of the visit.

Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau được thành lập theo đạo luật của quốc hội Ba Lan ngày 2 tháng 7 năm 1947, trên khu đất của Auschwitz I và Auschwitz II-Birkenau. Năm 1979, UNESCO ghi địa điểm vào Danh sách Di sản Thế giới với tên “Auschwitz Birkenau, Trại Tập trung và Hủy diệt của Đức Quốc xã (1940–1945)”. Tại Auschwitz I, du khách đi qua cổng mang dòng chữ “Arbeit macht frei” và xem các dãy nhà gạch của tù nhân, nay là phòng triển lãm lưu giữ ảnh, tài liệu và đồ dùng cá nhân của nạn nhân — vali, giày, kính và tóc — được bảo tồn làm bằng chứng. Block 11, nhà tù của trại, và bức tường nơi tù nhân bị bắn, là một phần của chuyến thăm.

Birkenau, about 3 km away, is a vast open site: the railway ramp, the ruins of the gas chambers and crematoria dynamited by the SS, the foundations of barracks, and the International Monument to the Victims of Fascism, unveiled in 1967, with inscriptions in many languages. A shuttle bus connects the two sites. The museum’s conservation work — preserving barracks, documents and belongings — is a continuous task, funded by Poland and by international donors, including the Auschwitz-Birkenau Foundation. The museum also runs an education centre and an archive used by researchers worldwide.

Birkenau, cách đó khoảng 3 km, là một khu vực rộng mở: sân ga đường sắt, tàn tích các phòng hơi ngạt và lò hỏa táng bị SS cho nổ, nền móng các dãy nhà, và Đài tưởng niệm Quốc tế các Nạn nhân của Chủ nghĩa Phát xít, khánh thành năm 1967, với dòng chữ bằng nhiều ngôn ngữ. Xe buýt đưa đón nối hai địa điểm. Công việc bảo tồn của bảo tàng — bảo quản các dãy nhà, tài liệu và đồ dùng — là nhiệm vụ liên tục, được Ba Lan và các nhà tài trợ quốc tế tài trợ, trong đó có Quỹ Auschwitz-Birkenau. Bảo tàng cũng vận hành một trung tâm giáo dục và kho lưu trữ được các nhà nghiên cứu trên thế giới sử dụng.

Conservation challenges

Preserving Auschwitz is a technical problem as well as a historical one. The site covers about 200 hectares, with more than 150 original buildings at Auschwitz I and Birkenau, including brick barracks, wooden barracks, watchtowers and the ruins of the gas chambers. The wooden barracks at Birkenau are especially fragile: they were built quickly in 1942–1943 from prefabricated parts and were not designed to last. The museum’s conservation department carries out continuous repair work, replacing rotted timber and stabilising brickwork, while keeping as much original material as possible. The personal belongings — about 100,000 shoes, 3,800 suitcases, 12,000 pots and pans, and large quantities of clothing and hair — require controlled storage conditions. The Auschwitz-Birkenau Foundation, established in 2009, raises funds internationally for this work; its endowment is intended to provide a permanent income for conservation, so that the site does not depend on year-to-year funding.

Thách thức bảo tồn

Bảo tồn Auschwitz là vấn đề kỹ thuật cũng như lịch sử. Địa điểm bao phủ khoảng 200 ha, với hơn 150 tòa nhà gốc tại Auschwitz I và Birkenau, gồm nhà gạch, nhà gỗ, tháp canh và tàn tích phòng hơi ngạt. Các nhà gỗ tại Birkenau đặc biệt mong manh: chúng được xây vội năm 1942–1943 từ các bộ phận đúc sẵn và không được thiết kế để tồn tại lâu. Ban bảo tồn của bảo tàng tiến hành sửa chữa liên tục, thay gỗ mục và ổn định tường gạch, đồng thời giữ lại càng nhiều vật liệu gốc càng tốt. Đồ dùng cá nhân — khoảng 100.000 đôi giày, 3.800 vali, 12.000 nồi chảo và lượng lớn quần áo cùng tóc — đòi hỏi điều kiện lưu trữ được kiểm soát. Quỹ Auschwitz-Birkenau, thành lập năm 2009, gây quỹ quốc tế cho công việc này; quỹ tài trợ của nó nhằm cung cấp thu nhập lâu dài cho bảo tồn, để địa điểm không phụ thuộc vào tài trợ từng năm.

The museum’s archives and the prisoner database

The Auschwitz-Birkenau State Museum holds one of the largest archives of the Holocaust. It includes about 39,000 photographs taken by the SS, the records of the camp administration, and the personal files of prisoners. A central resource is the prisoner database, which allows families to search for the names of people deported to Auschwitz: it contains records of about 400,000 prisoners who were registered in the camp, though most of those murdered on arrival were never registered and are therefore not in the database. The museum also holds the records of the SS Hygiene Institute, the construction office and the camp’s hospital, which are used by historians to reconstruct the camp’s operation. Since 2019, the museum has digitised a growing part of the archive, and its online resources are used by researchers and by families around the world. The archive is also the source for the museum’s published studies, including Piper’s work on the death toll.

Kho lưu trữ và cơ sở dữ liệu tù nhân của bảo tàng

Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau lưu giữ một trong những kho lưu trữ lớn nhất về Holocaust. Nó gồm khoảng 39.000 bức ảnh do SS chụp, hồ sơ của ban quản lý trại và hồ sơ cá nhân của tù nhân. Tài nguyên trung tâm là cơ sở dữ liệu tù nhân, cho phép gia đình tìm kiếm tên những người bị trục xuất tới Auschwitz: nó chứa hồ sơ của khoảng 400.000 tù nhân đã được đăng ký trong trại, dù hầu hết những người bị sát hại ngay khi đến không bao giờ được đăng ký và do đó không có trong cơ sở dữ liệu. Bảo tàng cũng lưu giữ hồ sơ của Viện Vệ sinh SS, văn phòng xây dựng và bệnh xá của trại, được các sử gia dùng để tái dựng hoạt động của trại. Từ năm 2019, bảo tàng đã số hóa một phần ngày càng lớn của kho lưu trữ, và tài nguyên trực tuyến của nó được nhà nghiên cứu và gia đình trên khắp thế giới sử dụng. Kho lưu trữ cũng là nguồn cho các nghiên cứu đã xuất bản của bảo tàng, trong đó có công trình của Piper về số người chết.

6. Victims and Remembrance / Nạn nhân và tưởng niệm

The museum’s figures, based on the research of the historian Franciszek Piper, are that at least 1.3 million people were deported to Auschwitz and at least 1.1 million were murdered there. The breakdown is about 960,000 Jews, about 74,000 non-Jewish Poles, about 21,000 Roma, about 15,000 Soviet prisoners of war, and up to 15,000 others. Fewer than 200,000 of those deported survived, most of them non-Jewish political prisoners. Earlier post-war estimates of the death toll at Auschwitz were higher — a Soviet-era figure of four million was displayed at the site for many years — but that figure was based on crematorium capacity rather than on deportation records, and it was revised after Piper’s research in the 1980s and 1990s. The museum now uses the figure of at least 1.1 million, and presents the earlier figure as part of the site’s history.

Số liệu của bảo tàng, dựa trên nghiên cứu của sử gia Franciszek Piper, là ít nhất 1,3 triệu người bị trục xuất tới Auschwitz và ít nhất 1,1 triệu người bị sát hại tại đó. Phân tách gồm khoảng 960.000 người Do Thái, khoảng 74.000 người Ba Lan không phải Do Thái, khoảng 21.000 người Roma, khoảng 15.000 tù binh chiến tranh Liên Xô và tối đa 15.000 người khác. Chưa đến 200.000 người trong số bị trục xuất sống sót, phần lớn là tù nhân chính trị không phải Do Thái. Các ước tính sau chiến tranh trước đó về số người chết tại Auschwitz cao hơn — con số bốn triệu thời Liên Xô được trưng bày tại địa điểm trong nhiều năm — nhưng con số đó dựa trên công suất lò hỏa táng chứ không phải hồ sơ trục xuất, và đã được điều chỉnh sau nghiên cứu của Piper trong thập niên 1980 và 1990. Bảo tàng nay dùng con số ít nhất 1,1 triệu người, và trình bày con số trước đó như một phần lịch sử của địa điểm.

Remembrance at Auschwitz is both personal and international. Survivors and their families return to the site; school groups from Poland and many other countries visit as part of their education; and heads of state and government attend the anniversaries. The March of the Living, held each year around Holocaust Remembrance Day, brings thousands of young people from around the world to walk from Auschwitz I to Birkenau. On 27 January each year, the anniversary of the liberation is marked at the site, and in 2005 the United Nations designated that date as International Holocaust Remembrance Day.

Việc tưởng niệm tại Auschwitz vừa mang tính cá nhân vừa mang tính quốc tế. Những người sống sót và gia đình họ trở lại địa điểm; các nhóm học sinh từ Ba Lan và nhiều nước khác đến thăm trong chương trình giáo dục; và nguyên thủ cùng lãnh đạo chính phủ tham dự các lễ kỷ niệm. Cuộc Diễu hành của Người sống, tổ chức hàng năm quanh Ngày Tưởng niệm Holocaust, đưa hàng nghìn người trẻ từ khắp thế giới đi bộ từ Auschwitz I tới Birkenau. Ngày 27 tháng 1 hàng năm, kỷ niệm ngày giải phóng được đánh dấu tại địa điểm, và năm 2005 Liên Hợp Quốc chỉ định ngày đó là Ngày Tưởng niệm Holocaust Quốc tế.

Survivors: testimony and return

About 7,000 prisoners were alive in the camp when Soviet troops arrived on 27 January 1945, and many of them gave testimony in the months that followed — to Soviet investigators, to Polish commissions, and to journalists. Some survivors returned to the site in later years to give guided testimony; among the best-known is the Polish survivor and later museum guide, and the Italian chemist Primo Levi, whose book If This Is a Man (1947) describes his year in Auschwitz and is used in schools in many countries. Survivors also played a part in the trials: former prisoners testified at the Frankfurt Auschwitz trials (1963–1965) and at later trials in Germany. The museum records the testimony of survivors in its archive, and the number of living survivors declines each year; the 80th anniversary of the liberation, in January 2025, was attended by a small number of survivors, and the ceremony was organised around their presence, with heads of state and government listening to their accounts rather than giving speeches themselves.

Người sống sót: lời chứng và trở lại

Khoảng 7.000 tù nhân còn sống trong trại khi quân Liên Xô đến ngày 27 tháng 1 năm 1945, và nhiều người trong số họ đã làm chứng trong những tháng sau đó — trước các điều tra viên Liên Xô, ủy ban Ba Lan và nhà báo. Một số người sống sót trở lại địa điểm trong những năm sau để làm chứng có hướng dẫn; trong số nổi tiếng nhất có nhà hóa học Ý Primo Levi, mà cuốn sách Nếu đây là một con người (1947) mô tả một năm của ông ở Auschwitz và được dùng trong trường học ở nhiều nước. Người sống sót cũng đóng vai trò trong các phiên tòa: các cựu tù nhân làm chứng tại các phiên tòa Auschwitz ở Frankfurt (1963–1965) và tại các phiên tòa sau đó ở Đức. Bảo tàng ghi lại lời chứng của người sống sót trong kho lưu trữ, và số người sống sót còn sống giảm dần mỗi năm; lễ kỷ niệm 80 năm giải phóng, tháng 1 năm 2025, có sự tham dự của một số ít người sống sót, và buổi lễ được tổ chức xoay quanh sự hiện diện của họ, với nguyên thủ và lãnh đạo chính phủ lắng nghe lời kể của họ thay vì tự phát biểu.

7. Trials and Justice / Xét xử và công lý

The first commandant of Auschwitz, Rudolf Höss, was tried in Warsaw in 1947 by the Supreme National Tribunal of Poland. He was found guilty, sentenced to death, and executed at Auschwitz I on 16 April 1947. The International Military Tribunal at Nuremberg (1945–1946) heard evidence about Auschwitz, including the testimony of camp survivors and the affidavit of Höss himself, and its judgment recorded the murder of Jews at the camp. In West Germany, the Frankfurt Auschwitz trials (1963–1965) tried 22 former members of the camp staff; 17 were convicted and given prison sentences. Later trials in Germany continued into the 2010s and 2020s, including cases against former guards tried as accessories to murder. The question of the extent of justice is discussed by historians: the most senior figures responsible for the camp system died before trial or were tried elsewhere, and many staff members were never prosecuted.

Chỉ huy đầu tiên của Auschwitz, Rudolf Höss, bị xét xử tại Warsaw năm 1947 bởi Tòa án Quốc gia Tối cao Ba Lan. Ông bị kết tội, tuyên án tử hình và bị xử tử tại Auschwitz I ngày 16 tháng 4 năm 1947. Tòa án Quân sự Quốc tế tại Nuremberg (1945–1946) đã nghe chứng cứ về Auschwitz, trong đó có lời chứng của người sống sót và bản khai của chính Höss, và bản án ghi lại vụ sát hại người Do Thái tại trại. Tại Tây Đức, các phiên tòa Auschwitz tại Frankfurt (1963–1965) xét xử 22 cựu nhân viên trại; 17 người bị kết tội và nhận án tù. Các phiên tòa sau đó tại Đức tiếp tục sang thập niên 2010 và 2020, trong đó có các vụ xử cựu lính gác với vai trò đồng phạm giết người. Câu hỏi về mức độ công lý là chủ đề được các sử gia thảo luận: những nhân vật cấp cao nhất chịu trách nhiệm về hệ thống trại đã chết trước khi bị xét xử hoặc bị xét xử ở nơi khác, và nhiều nhân viên không bao giờ bị truy tố.

The Frankfurt Auschwitz trials in detail

The Frankfurt Auschwitz trials, held from December 1963 to August 1965, were the most extensive West German trials of Auschwitz staff. Twenty-two defendants were tried before the Frankfurt Regional Court, including the camp’s adjutant, Robert Mulka, and the SS physician, Josef Klehr. The prosecution called 211 witnesses, most of them former prisoners, whose testimony was recorded in detail and later published. Seventeen defendants were convicted and given prison sentences ranging from three years to life; five were acquitted. The trials were followed closely in West Germany and are credited by historians with bringing the history of Auschwitz to public attention in the Federal Republic for the first time on a large scale. The trial records, including the testimony of the witnesses, are held in the archives of the Fritz Bauer Institute in Frankfurt and are used by researchers and in education.

Các phiên tòa Auschwitz tại Frankfurt chi tiết

Các phiên tòa Auschwitz tại Frankfurt, tổ chức từ tháng 12 năm 1963 đến tháng 8 năm 1965, là các phiên tòa Tây Đức quy mô lớn nhất xét xử nhân viên Auschwitz. Hai mươi hai bị cáo bị xét xử trước Tòa án Khu vực Frankfurt, trong đó có phó chỉ huy trại, Robert Mulka, và bác sĩ SS, Josef Klehr. Bên công tố gọi 211 nhân chứng, phần lớn là cựu tù nhân, mà lời chứng được ghi lại chi tiết và sau đó xuất bản. Mười bảy bị cáo bị kết tội và nhận án tù từ ba năm đến chung thân; năm người được tuyên vô tội. Các phiên tòa được theo dõi sát sao tại Tây Đức và được các sử gia ghi nhận đã đưa lịch sử Auschwitz tới sự chú ý của công chúng tại Cộng hòa Liên bang lần đầu tiên trên quy mô lớn. Hồ sơ phiên tòa, gồm lời chứng của nhân chứng, được lưu tại kho lưu trữ của Viện Fritz Bauer ở Frankfurt và được nhà nghiên cứu cùng giáo dục sử dụng.

8. Visiting Information / Thông tin tham quan

The Auschwitz-Birkenau State Museum is open to visitors; entry to both Auschwitz I and Birkenau is possible only with a personalised entry pass booked in advance through the official site (auschwitz.org). Individual visits are free; guided tours are available for a fee — check the official site for current hours, prices and booking arrangements before travelling, as these change. The museum is about 60 km from Kraków, reached by train to Oświęcim station or by bus from Kraków; many visitors come on organised day trips from Kraków. Allow at least three to four hours for both sites, and a full day for a guided visit. Visitors should wear comfortable shoes, bring water, and behave as at any memorial: speak quietly, do not take photographs inside exhibition rooms where photography is prohibited, and do not climb on ruins or monuments. Children under 14 are not recommended to visit, according to the museum’s guidance.

Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau mở cửa đón khách; vào cả Auschwitz I và Birkenau chỉ được phép với thẻ vào cửa cá nhân đặt trước qua trang web chính thức (auschwitz.org). Du khách cá nhân vào cửa miễn phí; có tour hướng dẫn với phí — hãy kiểm tra trang web chính thức để biết giờ mở cửa, giá vé và cách đặt chỗ hiện tại trước khi đi, vì các thông tin này thay đổi. Bảo tàng cách Kraków khoảng 60 km, đến bằng tàu tới ga Oświęcim hoặc xe buýt từ Kraków; nhiều du khách đến trong các chuyến đi trong ngày có tổ chức từ Kraków. Nên dành ít nhất ba đến bốn giờ cho cả hai địa điểm, và cả ngày cho chuyến thăm có hướng dẫn. Du khách nên mang giày thoải mái, mang theo nước, và ứng xử như tại bất kỳ đài tưởng niệm nào: nói nhỏ, không chụp ảnh trong phòng triển lãm nơi cấm chụp ảnh, và không trèo lên tàn tích hay tượng đài. Theo hướng dẫn của bảo tàng, trẻ em dưới 14 tuổi không được khuyến khích đến thăm.

9. Commemoration and Education / Tưởng niệm và giáo dục

The museum’s education work includes guided visits for school groups, teacher training, and the International Center for Education about Auschwitz and the Holocaust, which runs seminars and publishes teaching material. The museum’s archive holds documents, photographs and prisoner records used by researchers; its online database allows families to search for the names of deportees. Internationally, 27 January is observed as International Holocaust Remembrance Day, with ceremonies at the site and at the United Nations. In Poland, the anniversary is a national observance. The museum also works with the Auschwitz-Birkenau Foundation on conservation, so that the buildings, documents and objects survive as evidence for future generations.

Công việc giáo dục của bảo tàng bao gồm các chuyến thăm có hướng dẫn cho nhóm học sinh, đào tạo giáo viên và Trung tâm Quốc tế Giáo dục về Auschwitz và Holocaust, nơi tổ chức hội thảo và xuất bản tài liệu giảng dạy. Kho lưu trữ của bảo tàng giữ tài liệu, ảnh và hồ sơ tù nhân được các nhà nghiên cứu sử dụng; cơ sở dữ liệu trực tuyến cho phép gia đình tìm kiếm tên người bị trục xuất. Trên phạm vi quốc tế, ngày 27 tháng 1 được kỷ niệm là Ngày Tưởng niệm Holocaust Quốc tế, với các lễ tưởng niệm tại địa điểm và tại Liên Hợp Quốc. Tại Ba Lan, ngày kỷ niệm là một dịp lễ quốc gia. Bảo tàng cũng hợp tác với Quỹ Auschwitz-Birkenau trong công tác bảo tồn, để các tòa nhà, tài liệu và hiện vật tồn tại làm bằng chứng cho các thế hệ tương lai.

The March of the Living

The March of the Living is an annual educational programme, held each year around Holocaust Remembrance Day, in which thousands of young people from around the world walk the 3-kilometre route from Auschwitz I to Birkenau. The programme was founded in 1988 by Jewish educators, and it is now organised in many countries, with participants from Israel, North America, Europe and elsewhere. The march is silent, and participants carry the flags of their countries and of Israel. The programme also includes visits to other sites in Poland and, for many groups, a subsequent visit to Israel, so that the march from Auschwitz to Birkenau is presented as part of a longer journey from destruction to renewal. The museum cooperates with the programme, and the march is one of the largest annual events at the site, with several thousand participants in a typical year.

Cuộc Diễu hành của Người sống

Cuộc Diễu hành của Người sống là chương trình giáo dục hàng năm, tổ chức mỗi năm quanh Ngày Tưởng niệm Holocaust, trong đó hàng nghìn người trẻ từ khắp thế giới đi bộ tuyến đường 3 km từ Auschwitz I tới Birkenau. Chương trình được thành lập năm 1988 bởi các nhà giáo dục Do Thái, và nay được tổ chức tại nhiều quốc gia, với người tham gia từ Israel, Bắc Mỹ, châu Âu và các nơi khác. Cuộc diễu hành diễn ra trong im lặng, và người tham gia mang cờ của nước mình và của Israel. Chương trình cũng gồm thăm các địa điểm khác tại Ba Lan và, đối với nhiều nhóm, chuyến thăm Israel sau đó, để cuộc diễu hành từ Auschwitz tới Birkenau được trình bày như một phần của hành trình dài hơn từ hủy diệt tới phục hưng. Bảo tàng hợp tác với chương trình, và cuộc diễu hành là một trong những sự kiện hàng năm lớn nhất tại địa điểm, với vài nghìn người tham gia trong một năm điển hình.

10. Legacy / Di sản

Auschwitz has become the most widely recognised symbol of the Holocaust and of the murder of European Jews, and its name is used in many languages as a shorthand for that event. The site’s preservation as a museum — rather than its demolition or redevelopment — was a decision taken in Poland in 1947, and it has shaped how the Holocaust is remembered: through the physical evidence of the camp, rather than only through words. The museum’s research, above all Franciszek Piper’s revision of the death toll, is cited as an example of how historical figures are corrected when new evidence is examined, and the museum presents both the current figure and the earlier one. Auschwitz also stands in the history of international law: the evidence from the camp was used at Nuremberg, and the camp’s name appears in the Genocide Convention debates and in later war-crimes trials. Its continuing legacy is educational: the site receives millions of visitors, and its archive and education programmes are used in classrooms in many countries.

Auschwitz đã trở thành biểu tượng được nhận biết rộng rãi nhất của Holocaust và vụ sát hại người Do Thái châu Âu, và tên của nó được dùng trong nhiều ngôn ngữ như cách gọi tắt cho sự kiện đó. Việc bảo tồn địa điểm làm bảo tàng — thay vì phá dỡ hay tái phát triển — là quyết định được đưa ra tại Ba Lan năm 1947, và nó đã định hình cách Holocaust được tưởng niệm: qua bằng chứng vật chất của trại, chứ không chỉ qua lời nói. Nghiên cứu của bảo tàng, trên hết là việc Franciszek Piper điều chỉnh số người chết, được trích dẫn như ví dụ về cách các con số lịch sử được sửa chữa khi có bằng chứng mới, và bảo tàng trình bày cả con số hiện tại lẫn con số trước đó. Auschwitz cũng có vị trí trong lịch sử luật quốc tế: chứng cứ từ trại được dùng tại Nuremberg, và tên trại xuất hiện trong các cuộc tranh luận về Công ước Diệt chủng và trong các phiên tòa tội ác chiến tranh sau này. Di sản tiếp diễn của nó là giáo dục: địa điểm đón hàng triệu du khách, và kho lưu trữ cùng chương trình giáo dục của nó được dùng trong lớp học ở nhiều quốc gia.

Auschwitz in culture and education

Auschwitz appears in literature, film and education more than any other camp, and that prominence is itself discussed by historians and educators. Primo Levi’s If This Is a Man (1947), written by an Italian Jewish chemist who survived Auschwitz, is widely used in schools; the museum’s own publications note that Levi’s account is valued for its precise description of the camp’s rules and hierarchy. The film Schindler’s List (1993) brought the story of the Kraków Jews and of Auschwitz to a worldwide audience, and the museum recorded a large increase in visitors after its release. Educators debate how the camp should be presented to young visitors: the museum’s guidance recommends that school groups prepare before the visit and discuss it afterwards, and that the visit focus on the evidence — the buildings, the documents and the belongings — rather than on graphic description. The site’s educational work is now conducted in many languages, and its online lessons are used in classrooms in countries whose students cannot travel to Poland.

Auschwitz trong văn hóa và giáo dục

Auschwitz xuất hiện trong văn học, điện ảnh và giáo dục nhiều hơn bất kỳ trại nào khác, và chính sự nổi bật đó cũng được các sử gia và nhà giáo dục thảo luận. Tác phẩm Nếu đây là một con người (1947) của Primo Levi, nhà hóa học Do Thái người Ý sống sót sau Auschwitz, được dùng rộng rãi trong trường học; các ấn phẩm của chính bảo tàng lưu ý rằng tường thuật của Levi được đánh giá cao vì mô tả chính xác các quy tắc và hệ thống cấp bậc của trại. Bộ phim Danh sách Schindler (1993) đưa câu chuyện về người Do Thái Kraków và Auschwitz tới khán giả toàn thế giới, và bảo tàng ghi nhận lượng khách tăng mạnh sau khi phim ra mắt. Các nhà giáo dục tranh luận về cách trại nên được trình bày với du khách trẻ: hướng dẫn của bảo tàng khuyến nghị các nhóm học sinh chuẩn bị trước chuyến thăm và thảo luận sau đó, và chuyến thăm tập trung vào bằng chứng — các tòa nhà, tài liệu và đồ dùng — thay vì mô tả chi tiết bạo lực. Công việc giáo dục của địa điểm nay được tiến hành bằng nhiều ngôn ngữ, và các bài học trực tuyến của nó được dùng trong lớp học ở các nước mà học sinh không thể tới Ba Lan.

The 80th anniversary commemorations

The 80th anniversary of the liberation of Auschwitz, on 27 January 2025, was marked at the site with a ceremony attended by survivors and by heads of state and government from many countries. The organisers, the Auschwitz-Birkenau State Museum and the Polish government, structured the ceremony around the testimony of survivors, who spoke from a tent erected in front of the gatehouse at Birkenau. The anniversary was reported in the international press as likely the last major anniversary at which a significant number of survivors would be present, and the museum’s director described the event as a handover of memory — from the survivors to the institutions, the archives and the younger generations who will carry the remembrance forward. The anniversary also prompted renewed discussion in Poland and internationally about the funding of the museum and about the teaching of the Holocaust in schools, as the generation that lived through the war passes away.

Lễ kỷ niệm 80 năm

Lễ kỷ niệm 80 năm giải phóng Auschwitz, ngày 27 tháng 1 năm 2025, được đánh dấu tại địa điểm bằng buổi lễ có sự tham dự của những người sống sót cùng nguyên thủ và lãnh đạo chính phủ từ nhiều quốc gia. Ban tổ chức, Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau và chính phủ Ba Lan, cấu trúc buổi lễ xoay quanh lời chứng của những người sống sót, những người phát biểu từ một chiếc lều dựng trước nhà gác cổng tại Birkenau. Lễ kỷ niệm được báo chí quốc tế đưa tin như có thể là lễ kỷ niệm lớn cuối cùng có đông đảo người sống sót tham dự, và giám đốc bảo tàng mô tả sự kiện như một cuộc chuyển giao ký ức — từ những người sống sót sang các thể chế, kho lưu trữ và các thế hệ trẻ sẽ tiếp tục mang ký ức đi tiếp. Lễ kỷ niệm cũng thúc đẩy thảo luận mới tại Ba Lan và quốc tế về tài trợ cho bảo tàng và giảng dạy Holocaust trong trường học, khi thế hệ từng trải qua chiến tranh dần qua đời.

Auschwitz and the Polish state

The preservation of Auschwitz as a museum was a decision of the Polish state, taken in 1947, and the museum remains a Polish state institution, funded by the Polish government and by international donors. The site’s status is sometimes discussed in Poland in the context of the country’s own wartime history: Poland was the first country invaded by Germany in 1939, Polish citizens were among the first prisoners at Auschwitz, and about 74,000 non-Jewish Poles were murdered there. The Polish government has objected to the use of the phrase “Polish death camps” in the international press, on the grounds that the camps were built and operated by Germany in occupied Poland; the phrase is avoided in the museum’s own publications, which use the term “German Nazi concentration and extermination camp”. The museum’s exhibitions present the Polish and the Jewish histories of the camp together, and the site is visited by large numbers of Polish school groups each year.

Auschwitz và nhà nước Ba Lan

Việc bảo tồn Auschwitz làm bảo tàng là quyết định của nhà nước Ba Lan, đưa ra năm 1947, và bảo tàng vẫn là một cơ quan nhà nước Ba Lan, được chính phủ Ba Lan và các nhà tài trợ quốc tế tài trợ. Tình trạng của địa điểm đôi khi được thảo luận tại Ba Lan trong bối cảnh lịch sử thời chiến của chính đất nước: Ba Lan là quốc gia đầu tiên bị Đức xâm lược năm 1939, công dân Ba Lan nằm trong số những tù nhân đầu tiên tại Auschwitz, và khoảng 74.000 người Ba Lan không phải Do Thái bị sát hại tại đó. Chính phủ Ba Lan đã phản đối việc dùng cụm từ “trại tử thần Ba Lan” trên báo chí quốc tế, với lý do các trại do Đức xây dựng và vận hành tại Ba Lan bị chiếm đóng; cụm từ này được tránh trong các ấn phẩm của chính bảo tàng, nơi dùng thuật ngữ “trại tập trung và hủy diệt của Đức Quốc xã”. Các triển lãm của bảo tàng trình bày lịch sử Ba Lan và Do Thái của trại cùng nhau, và địa điểm được đông đảo nhóm học sinh Ba Lan thăm mỗi năm.

The Auschwitz Album

One of the most important sources for the history of Auschwitz is a set of photographs known as the Auschwitz Album. The album contains about 200 photographs taken by SS photographers in the summer of 1944, showing the arrival of a transport of Hungarian Jews at Birkenau: the selection on the ramp, the waiting groups, and the barracks. The album was found by a survivor, Lili Jacob, in another camp in 1945, and it was later donated to Yad Vashem, where it is preserved. The photographs are unusual because they were taken by the perpetrators themselves, as a record of the camp’s operation, and they provide visual evidence of the selection process that is described in survivor testimony. The album has been published in full, and its photographs are used in the museum’s exhibitions and in school materials in many countries.

Album Auschwitz

Một trong những nguồn quan trọng nhất cho lịch sử Auschwitz là bộ ảnh mang tên Album Auschwitz. Album chứa khoảng 200 bức ảnh do nhiếp ảnh gia SS chụp mùa hè năm 1944, cho thấy sự đến của một chuyến tàu chở người Do Thái Hungary tại Birkenau: việc lựa chọn trên sân ga, các nhóm đang chờ đợi và các dãy nhà. Album được một người sống sót, Lili Jacob, tìm thấy tại một trại khác năm 1945, và sau đó được tặng cho Yad Vashem, nơi nó được bảo quản. Các bức ảnh khác thường vì chúng do chính thủ phạm chụp, như hồ sơ về hoạt động của trại, và chúng cung cấp bằng chứng hình ảnh về quy trình lựa chọn được mô tả trong lời chứng của người sống sót. Album đã được xuất bản đầy đủ, và ảnh của nó được dùng trong các triển lãm của bảo tàng và tài liệu học đường ở nhiều quốc gia.

The museum’s publications

The Auschwitz-Birkenau State Museum publishes the results of its research in books and in the journal Auschwitz Studies, and its publications are used by historians and teachers in many countries. Among the most cited is Franciszek Piper’s study of the death toll, published in 1992, and the museum’s multi-volume history of the camp, Auschwitz 1940–1945, published in Polish and in English. The museum also publishes memoirs of survivors and the records of the trials, and its website makes a large part of this material available free of charge. The publications are part of the museum’s role as a research institution, not only as a memorial, and they are the reason the museum’s figures are cited in this article and in much of the literature on the camp.

Ấn phẩm của bảo tàng

Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau xuất bản kết quả nghiên cứu của mình trong sách và tạp chí Auschwitz Studies, và các ấn phẩm của nó được các sử gia và giáo viên ở nhiều quốc gia sử dụng. Trong số được trích dẫn nhiều nhất có nghiên cứu của Franciszek Piper về số người chết, xuất bản năm 1992, và bộ lịch sử trại nhiều tập của bảo tàng, Auschwitz 1940–1945, xuất bản bằng tiếng Ba Lan và tiếng Anh. Bảo tàng cũng xuất bản hồi ký của những người sống sót và hồ sơ các phiên tòa, và trang web của nó cung cấp miễn phí phần lớn tài liệu này. Các ấn phẩm là một phần vai trò của bảo tàng với tư cách cơ quan nghiên cứu, không chỉ là đài tưởng niệm, và chúng là lý do số liệu của bảo tàng được trích dẫn trong bài viết này và trong phần lớn tài liệu về trại.

Frequently Asked Questions / Câu hỏi thường gặp

Where is Auschwitz? Near the town of Oświęcim in southern Poland, about 60 km west of Kraków. The camp complex stood on the site of former Polish army barracks and the nearby village of Brzezinka (Birkenau).

Auschwitz ở đâu? Gần thị trấn Oświęcim ở miền nam Ba Lan, khoảng 60 km về phía tây Kraków. Quần thể trại nằm trên khu vực doanh trại quân đội Ba Lan cũ và làng Brzezinka (Birkenau) gần đó.

How many people were murdered at Auschwitz? At least 1.1 million, according to the Auschwitz-Birkenau State Museum, of whom about 960,000 were Jews. At least 1.3 million people were deported there.

Có bao nhiêu người bị sát hại tại Auschwitz? Ít nhất 1,1 triệu người, theo Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau, trong đó khoảng 960.000 người là Do Thái. Ít nhất 1,3 triệu người bị trục xuất tới đó.

When was Auschwitz liberated? On 27 January 1945, by soldiers of the Soviet army. About 7,000 prisoners remained in the camp at that time.

Auschwitz được giải phóng khi nào? Ngày 27 tháng 1 năm 1945, bởi binh sĩ quân đội Liên Xô. Khoảng 7.000 tù nhân còn ở trong trại vào thời điểm đó.

What is the difference between Auschwitz I and Birkenau? Auschwitz I was the main camp and administrative centre; Auschwitz II-Birkenau, about 3 km away, was the much larger extermination camp where most of the murder took place.

Auschwitz I khác Birkenau như thế nào? Auschwitz I là trại chính và trung tâm hành chính; Auschwitz II-Birkenau, cách đó khoảng 3 km, là trại hủy diệt lớn hơn nhiều, nơi phần lớn vụ sát hại diễn ra.

Do I need to book to visit Auschwitz? Yes. Entry requires a personalised entry pass booked in advance through the museum’s official site (auschwitz.org). Check the official site for current arrangements.

Tôi có cần đặt trước để thăm Auschwitz không? Có. Vào cửa yêu cầu thẻ vào cửa cá nhân đặt trước qua trang web chính thức của bảo tàng (auschwitz.org). Hãy kiểm tra trang web chính thức để biết sắp xếp hiện tại.

Why is 27 January International Holocaust Remembrance Day? It is the anniversary of the liberation of Auschwitz in 1945, designated by the United Nations in 2005.

Vì sao ngày 27 tháng 1 là Ngày Tưởng niệm Holocaust Quốc tế? Đó là ngày kỷ niệm giải phóng Auschwitz năm 1945, do Liên Hợp Quốc chỉ định năm 2005.

Sources / Nguồn

1. Auschwitz-Birkenau State Museum (auschwitz.org) — at least 1.3 million deported, at least 1.1 million murdered; breakdown of victims; liberation on 27 January 1945; museum founded 1947; UNESCO listing 1979.
2. Wikipedia, “Auschwitz concentration camp” — camp history, first transport 14 June 1940 (728 Polish prisoners), Höss as first commandant, UNESCO designation 1979.
3. United States Holocaust Memorial Museum, Holocaust Encyclopedia, “Auschwitz” — the camp complex, the Hungarian deportations of 1944, the death marches of January 1945.
4. Yad Vashem (yadvashem.org) — the Hungarian deportations, about 430,000 people, May–July 1944.
5. Franciszek Piper, Auschwitz: How Many Perished? Jews, Poles, Gypsies (Auschwitz-Birkenau State Museum, 1992) — the revised death toll of at least 1.1 million.
6. Laurence Rees, Auschwitz: A New History (PublicAffairs, 2005) — history of the camp from its founding to liberation.
7. UNESCO World Heritage List, “Auschwitz Birkenau, German Nazi Concentration and Extermination Camp (1940–1945)” — inscription 1979.

AI Images / Hình ảnh minh họa

1. Hero — Birkenau railway ramp and gatehouse at dawn. Location: top of article. Prompt: “Documentary photograph style, the brick gatehouse and railway tracks at Auschwitz II-Birkenau at dawn, mist over flat ground, grey sky, quiet and empty, no people, photorealistic, respectful.” Alt EN: “The gatehouse and railway tracks at Auschwitz II-Birkenau at dawn”. Alt VI: “Nhà gác cổng và đường ray tại Auschwitz II-Birkenau lúc bình minh”. Size: 1200×675px, 16:9, WebP ~80%.
2. Oświęcim town and camp site (map illustration). Location: Section 2 Key Facts. Prompt: “Documentary style map illustration, southern Poland showing Krakow and Oswiecim with a railway line, muted colours, simple cartographic style, place names in English, no people.” Alt EN: “Map of southern Poland showing Oswiecim west of Krakow”. Alt VI: “Bản đồ miền nam Ba Lan cho thấy Oświęcim ở phía tây Kraków”. Size: 1000×600px.
3. Former Polish barracks in 1940 (illustration). Location: Section 3 Background. Prompt: “Documentary style historical illustration, red-brick barracks buildings in Poland in 1940, empty yard, overcast sky, muted colours, no people, no text.” Alt EN: “Red-brick barracks buildings at Auschwitz in 1940”. Alt VI: “Các dãy nhà gạch đỏ tại Auschwitz năm 1940”. Size: 1000×600px.
4. Auschwitz I gate with inscription (illustration, no people). Location: Section 4, Auschwitz I. Prompt: “Documentary style illustration, the iron gate of Auschwitz I with its German inscription, brick buildings behind, grey daylight, no people, respectful and factual, inscription rendered as simple dark lettering.” Alt EN: “The gate of Auschwitz I with its inscription”. Alt VI: “Cổng Auschwitz I với dòng chữ khắc”. Size: 1000×600px.
5. Birkenau barracks rows today. Location: Section 4, Birkenau. Prompt: “Documentary photograph style, rows of preserved wooden barracks at Auschwitz II-Birkenau, flat ground and grey sky, empty and quiet, photorealistic, no people.” Alt EN: “Rows of preserved barracks at Auschwitz II-Birkenau today”. Alt VI: “Những dãy nhà gỗ được bảo tồn tại Auschwitz II-Birkenau ngày nay”. Size: 1200×675px.
6. Ruins of a crematorium at Birkenau. Location: Section 4. Prompt: “Documentary photograph style, the low concrete ruins of a crematorium at Birkenau, grass growing between broken slabs, overcast sky, quiet, no people, photorealistic.” Alt EN: “The ruins of a crematorium at Auschwitz II-Birkenau”. Alt VI: “Tàn tích một lò hỏa táng tại Auschwitz II-Birkenau”. Size: 1000×600px.
7. Museum exhibition — suitcases and shoes (no close detail). Location: Section 5 The Site Today. Prompt: “Documentary photograph style, a museum display of old suitcases and shoes behind glass at the Auschwitz-Birkenau museum, soft light, respectful, no people, no graphic detail.” Alt EN: “A museum display of victims’ belongings at Auschwitz-Birkenau”. Alt VI: “Trưng bày đồ dùng của nạn nhân tại bảo tàng Auschwitz-Birkenau”. Size: 1000×600px.
8. International Monument at Birkenau. Location: Section 5. Prompt: “Documentary photograph style, the International Monument to the Victims at Birkenau, stone slabs and a sarcophagus-like block on open ground, grey sky, a few visitors at a distance, photorealistic.” Alt EN: “The International Monument to the Victims at Birkenau”. Alt VI: “Đài tưởng niệm Quốc tế các Nạn nhân tại Birkenau”. Size: 1000×600px.
9. March of the Living — young people walking (from behind). Location: Section 6 Victims and Remembrance. Prompt: “Documentary photograph style, a group of young people walking quietly along the railway tracks at Birkenau, seen from behind, grey sky, respectful mood, no faces visible.” Alt EN: “Young people walking the March of the Living at Birkenau”. Alt VI: “Người trẻ đi bộ trong Cuộc Diễu hành của Người sống tại Birkenau”. Size: 1000×600px.
10. Höss trial courtroom (illustration). Location: Section 7 Trials and Justice. Prompt: “Documentary style historical illustration, a courtroom in Warsaw in 1947, wooden benches and judges’ bench, empty courtroom, muted colours, no people in close-up.” Alt EN: “A courtroom in Warsaw in 1947 during the Hoess trial”. Alt VI: “Phòng xử án ở Warsaw năm 1947 trong phiên tòa xử Höss”. Size: 1000×600px.
11. Visitors at the museum entrance. Location: Section 8 Visiting Information. Prompt: “Documentary photograph style, visitors entering the Auschwitz-Birkenau museum visitor centre, modern brick building, daylight, quiet and orderly, no faces in close-up, photorealistic.” Alt EN: “Visitors entering the Auschwitz-Birkenau museum visitor centre”. Alt VI: “Du khách vào trung tâm đón khách của bảo tàng Auschwitz-Birkenau”. Size: 1000×600px.
12. Candles at the Birkenau memorial. Location: Section 10 Legacy. Prompt: “Documentary photograph style, memorial candles in glass holders placed at the Birkenau monument at dusk, soft warm light, dark background, no faces, quiet and solemn.” Alt EN: “Memorial candles at the Birkenau monument at dusk”. Alt VI: “Nến tưởng niệm tại đài tưởng niệm Birkenau lúc chạng vạng”. Size: 1000×600px.