Prisoners of War in World War II

1. Lead / Mở đầu

Prisoners of war in the Second World War numbered in the tens of millions — soldiers captured on every front, from the steppes of the Soviet Union to the jungles of Burma and the deserts of North Africa. How they were treated depended less on any single rule than on who held them, where, and when: Western Allied prisoners in German hands generally survived the war, Soviet prisoners in German hands died in the millions, and Allied prisoners in Japanese hands died at a rate of about 40 per cent. The 1929 Geneva Convention set out rules for the treatment of prisoners, but those rules were applied unevenly, ignored in some theatres, and never extended to cover all the people who were captured. The story of prisoners of war in WWII is therefore not one story but several — and the differences between them are among the most important facts of the war.

Tù binh trong Thế chiến II lên tới hàng chục triệu người — binh lính bị bắt trên mọi mặt trận, từ thảo nguyên Liên Xô đến rừng rậm Miến Điện và sa mạc Bắc Phi. Cách họ bị đối xử phụ thuộc ít vào một quy tắc duy nhất mà phụ thuộc vào việc ai giam giữ họ, ở đâu và khi nào: tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức nhìn chung đã sống sót qua chiến tranh, tù binh Liên Xô trong tay Đức chết hàng triệu người, và tù binh Đồng minh trong tay Nhật chết với tỷ lệ khoảng 40 phần trăm. Công ước Geneva năm 1929 đã đặt ra các quy tắc đối xử với tù binh, nhưng những quy tắc đó được áp dụng không đồng đều, bị bỏ qua ở một số chiến trường, và không bao giờ bao quát hết tất cả những người bị bắt. Câu chuyện về tù binh trong Thế chiến II vì vậy không phải là một câu chuyện mà là nhiều câu chuyện — và sự khác biệt giữa chúng là một trong những sự thật quan trọng nhất của cuộc chiến.

2. Key Facts / Thông tin chính

What	Prisoners of war (POWs) held by all sides in WWII, 1939–1945
Where	Camps across Europe, the Soviet Union, North Africa, East and Southeast Asia, and the Pacific
When	1939–1945; the largest captures in 1941–42 (Eastern Front, Philippines) and 1944–45 (Germany’s collapse)
Victims/Commemorated	Tens of millions captured; deaths range from about 1 per cent of Western Allied prisoners in German hands to about 57–60 per cent of Soviet prisoners in German hands
Site status	Many former camps are memorials or museums today, including Stalag Luft III (Poland) and the camps of the Thailand–Burma Railway

Là gì	Tù binh chiến tranh bị các bên giam giữ trong Thế chiến II, 1939–1945
Ở đâu	Các trại khắp châu Âu, Liên Xô, Bắc Phi, Đông Á, Đông Nam Á và Thái Bình Dương
Khi nào	1939–1945; các vụ bắt giữ lớn nhất năm 1941–42 (Mặt trận phía Đông, Philippines) và 1944–45 (khi Đức sụp đổ)
Nạn nhân/Tưởng niệm	Hàng chục triệu người bị bắt; tỷ lệ tử vong từ khoảng 1% với tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức đến khoảng 57–60% với tù binh Liên Xô trong tay Đức
Tình trạng địa điểm	Nhiều trại cũ nay là đài tưởng niệm hoặc bảo tàng, trong đó có Stalag Luft III (Ba Lan) và các trại dọc Đường sắt Thái Lan–Miến Điện

3. Background / Bối cảnh

The rules for prisoners of war in 1939 came from the Geneva Convention of 1929, which set out how prisoners should be fed, housed, treated medically and allowed to contact their families, and which forbade their use in work directly connected to military operations. Germany, the United States, Britain and France had signed and ratified it. The Soviet Union had not signed it. Japan had signed it but never ratified it — a distinction that mattered, because Japan’s military did not treat the Convention as binding on its forces, and its own military code held that surrender was dishonourable, a view that shaped how Japanese guards treated prisoners who had surrendered.

Các quy tắc về tù binh năm 1939 đến từ Công ước Geneva năm 1929, quy định tù binh phải được ăn uống, chỗ ở, chăm sóc y tế và liên lạc với gia đình như thế nào, và cấm sử dụng họ vào công việc trực tiếp liên quan đến tác chiến. Đức, Hoa Kỳ, Anh và Pháp đã ký và phê chuẩn công ước. Liên Xô không ký. Nhật Bản đã ký nhưng không phê chuẩn — một khác biệt có ý nghĩa, bởi quân đội Nhật không coi công ước có tính ràng buộc với lực lượng của mình, và quân luật Nhật cho rằng đầu hàng là nhục nhã, quan điểm đã định hình cách lính gác Nhật đối xử với những tù binh đã đầu hàng.

The scale of capture in WWII dwarfed anything before it. In the first months of the German invasion of the Soviet Union in 1941, the Wehrmacht took more than three million Soviet prisoners; by the end of the war the total was about 5.7 million. In the Pacific, the fall of Singapore in February 1942 delivered some 80,000 British, Australian and Indian troops into Japanese hands, and the surrender of American and Filipino forces on Bataan in April 1942 delivered about 12,000 Americans and 66,000 Filipinos. In the other direction, the Allies took millions of German prisoners in 1944–45 — about 11 million Germans were held as prisoners by the war’s end, most by the Western Allies and the Soviet Union — and about 2.4 to 3.3 million German soldiers were held by the Soviet Union.

Quy mô bắt giữ trong Thế chiến II vượt xa bất cứ cuộc chiến nào trước đó. Trong những tháng đầu Đức xâm lược Liên Xô năm 1941, Wehrmacht đã bắt hơn ba triệu tù binh Liên Xô; đến cuối chiến tranh tổng số là khoảng 5,7 triệu người. Ở Thái Bình Dương, việc Singapore thất thủ tháng 2 năm 1942 đưa khoảng 80.000 quân Anh, Úc và Ấn Độ vào tay Nhật, và việc quân Mỹ và Philippines đầu hàng ở Bataan tháng 4 năm 1942 đưa khoảng 12.000 người Mỹ và 66.000 người Philippines vào tay Nhật. Theo chiều ngược lại, Đồng minh bắt hàng triệu tù binh Đức trong năm 1944–45 — khoảng 11 triệu người Đức bị giam giữ khi chiến tranh kết thúc, phần lớn bởi Đồng minh phương Tây và Liên Xô — và khoảng 2,4 đến 3,3 triệu lính Đức bị Liên Xô giam giữ.

4. What Happened / Diễn biến sự kiện

Capture and the march to the camps

Capture was often the most dangerous moment of a prisoner’s experience. Men who surrendered in battle could be killed on the spot, and in some theatres — above all on the Eastern Front in 1941 — prisoners were marched for days with little food or water to collection points, and many died on the road. The best-known forced march in the Pacific was the Bataan Death March of April 1942, in which the American and Filipino troops who had surrendered on Bataan were marched nearly 100 miles north to Camp O’Donnell. According to findings cited by the US Congress, about 650 Americans and an estimated 5,000 to 10,000 Filipinos died on the march. In Europe, the forced marches of early 1945 — when the Germans moved Western prisoners westward ahead of the advancing Soviet armies in the middle of winter — killed thousands more through cold, hunger and exhaustion.

Bị bắt thường là thời khắc nguy hiểm nhất trong trải nghiệm của tù binh. Những người đầu hàng trên chiến trường có thể bị giết ngay tại chỗ, và ở một số chiến trường — nhất là Mặt trận phía Đông năm 1941 — tù binh bị bắt hành quân nhiều ngày với rất ít thức ăn, nước uống tới các điểm tập kết, và nhiều người chết trên đường. Cuộc hành quân cưỡng bức nổi tiếng nhất ở Thái Bình Dương là Cuộc hành quân tử thần Bataan tháng 4 năm 1942, trong đó quân Mỹ và Philippines đầu hàng ở Bataan bị bắt đi bộ gần 100 dặm về phía bắc tới Trại O’Donnell. Theo các kết luận được Quốc hội Hoa Kỳ trích dẫn, khoảng 650 người Mỹ và ước tính 5.000 đến 10.000 người Philippines đã chết trên đường hành quân. Ở châu Âu, các cuộc hành quân cưỡng bức đầu năm 1945 — khi quân Đức chuyển tù binh phương Tây về phía tây trước đà tiến của quân đội Liên Xô giữa mùa đông — đã khiến hàng nghìn người khác chết vì lạnh, đói và kiệt sức.

The camps in Germany: Stalags and Oflags

In Germany, prisoners were held in a system of camps run by the armed forces: Stalags for enlisted men, Oflags for officers, and Stalag Luft camps for airmen, run by the Luftwaffe. Conditions were hard — overcrowding, food rations reduced from 1941 onward, cold, and forced labour — but for Western Allied prisoners the Geneva Convention was largely observed, and the International Red Cross was able to visit, deliver parcels and record names. About 94,000 Americans were held in Europe, and the death rate among Western Allied prisoners in German hands was low: roughly 1 to 5 per cent, depending on the group counted. The contrast with Soviet prisoners in the same system was stark, and it was deliberate: the German leadership regarded Soviet prisoners as outside the Convention’s protection, and the Commissar Order of June 1941 directed the execution of captured Soviet political officers. Soviet prisoners were held in separate camps, the Russenlager, often in the open, with starvation rations.

Ở Đức, tù binh bị giam trong hệ thống trại do quân đội quản lý: Stalag dành cho binh sĩ, Oflag dành cho sĩ quan, và trại Stalag Luft dành cho phi công, do Không quân Đức quản lý. Điều kiện khắc nghiệt — chật chội, khẩu phần ăn bị cắt giảm từ năm 1941, lạnh giá và lao động cưỡng bức — nhưng với tù binh Đồng minh phương Tây, Công ước Geneva phần lớn được tuân thủ, và Hội Chữ thập đỏ Quốc tế có thể đến thăm, chuyển bưu kiện và ghi tên. Khoảng 94.000 người Mỹ bị giam ở châu Âu, và tỷ lệ tử vong của tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức thấp: khoảng 1 đến 5 phần trăm, tùy nhóm được tính. Sự tương phản với tù binh Liên Xô trong cùng hệ thống rất rõ rệt, và đó là chủ ý: giới lãnh đạo Đức coi tù binh Liên Xô nằm ngoài sự bảo vệ của công ước, và Lệnh Chính ủy tháng 6 năm 1941 chỉ thị xử tử các chính ủy Liên Xô bị bắt. Tù binh Liên Xô bị giam trong các trại riêng, gọi là Russenlager, thường ngoài trời, với khẩu phần đói khát.

The Great Escape

The best-known escape of the war was the “Great Escape” from Stalag Luft III at Sagan (now Żagań, Poland) on the night of 24–25 March 1944, when 76 Allied airmen escaped through a tunnel dug over months. All but three were recaptured, and 50 of the recaptured men were executed by the Gestapo on Hitler’s orders — an act that was itself a war crime and was prosecuted after the war. The escape has become one of the most retold stories of the war, but its outcome — 50 men killed for an escape that changed nothing militarily — is a measure of the risks prisoners took, and of the price the German authorities imposed.

Vụ vượt ngục nổi tiếng nhất của chiến tranh là “Cuộc vượt ngục vĩ đại” khỏi Stalag Luft III ở Sagan (nay là Żagań, Ba Lan) đêm 24–25 tháng 3 năm 1944, khi 76 phi công Đồng minh trốn thoát qua một đường hầm đào trong nhiều tháng. Tất cả trừ ba người đều bị bắt lại, và 50 người trong số đó bị Gestapo xử tử theo lệnh của Hitler — một hành động tự nó là tội ác chiến tranh và đã bị truy tố sau chiến tranh. Vụ vượt ngục đã trở thành một trong những câu chuyện được kể lại nhiều nhất của chiến tranh, nhưng kết quả của nó — 50 người chết vì một vụ trốn thoát không thay đổi gì về quân sự — cho thấy mức độ rủi ro mà tù binh chấp nhận, và cái giá mà chính quyền Đức áp đặt.

The camps in Japanese hands

Conditions for prisoners held by Japan were, by every measure, the worst faced by Western prisoners in the war. Japan had not ratified the Geneva Convention, the Red Cross had almost no access, and prisoners were used as forced labour on projects including the Thailand–Burma Railway, where about 60,000 Allied prisoners and some 200,000 Asian labourers worked; about 12,000 Allied prisoners and about 90,000 Asian labourers died during its construction, according to commonly cited figures. Of the more than 27,000 American prisoners held by Japan, more than 11,000 — about 40 per cent — died before the war ended. The causes recorded in post-war accounts were consistent: starvation rations, disease, beatings, overwork, and a system in which prisoners had no effective protection and no channel of appeal. The “hell ships” — unmarked Japanese transport vessels carrying prisoners between camps — were sunk by Allied submarines and aircraft that did not know prisoners were aboard, killing thousands more.

Điều kiện của tù binh trong tay Nhật, theo mọi thước đo, là tồi tệ nhất mà tù binh phương Tây phải đối mặt trong chiến tranh. Nhật Bản không phê chuẩn Công ước Geneva, Hội Chữ thập đỏ gần như không được tiếp cận, và tù binh bị dùng làm lao động cưỡng bức trong các dự án như Đường sắt Thái Lan–Miến Điện, nơi khoảng 60.000 tù binh Đồng minh và khoảng 200.000 lao động châu Á làm việc; khoảng 12.000 tù binh Đồng minh và khoảng 90.000 lao động châu Á đã chết trong quá trình xây dựng, theo các con số thường được trích dẫn. Trong số hơn 27.000 tù binh Mỹ bị Nhật giam, hơn 11.000 người — khoảng 40 phần trăm — đã chết trước khi chiến tranh kết thúc. Các nguyên nhân được ghi trong tài liệu sau chiến tranh đều nhất quán: khẩu phần đói khát, bệnh tật, đánh đập, lao động quá sức, và một hệ thống trong đó tù binh không có sự bảo vệ hiệu quả nào và không có kênh khiếu nại. Các “tàu địa ngục” — tàu vận tải Nhật không đánh dấu chở tù binh giữa các trại — bị tàu ngầm và máy bay Đồng minh đánh chìm mà không biết trên tàu có tù binh, khiến hàng nghìn người khác thiệt mạng.

German and Japanese prisoners in Allied hands

The record of the Allies as captors was not uniform either, and it should be stated plainly. German prisoners held by the Western Allies were generally treated in accordance with the Convention, worked in agriculture and industry, and were repatriated after the war; the death rate among German prisoners in British and American hands was low. German prisoners held by the Soviet Union fared far worse: of an estimated 2.4 to 3.3 million, between about 374,000 and 1 million died in Soviet labour camps, from hunger, disease, cold and overwork, according to the range of published estimates. Japanese prisoners were few in number — Japanese soldiers rarely surrendered, and about 725 Americans were held by Japan in the other direction — but those taken by the Western Allies were generally held under Convention conditions. After the war, the treatment of prisoners became itself a subject of war-crimes trials on all sides, and the gaps in the record remain a subject of historical research.

Hồ sơ của Đồng minh trong vai trò bên giam giữ cũng không đồng nhất, và cần nói rõ điều đó. Tù binh Đức bị Đồng minh phương Tây giam giữ nhìn chung được đối xử theo công ước, làm việc trong nông nghiệp và công nghiệp, và được hồi hương sau chiến tranh; tỷ lệ tử vong của tù binh Đức trong tay Anh và Mỹ thấp. Tù binh Đức bị Liên Xô giam giữ có số phận tồi tệ hơn nhiều: trong số ước tính 2,4 đến 3,3 triệu người, khoảng 374.000 đến 1 triệu người đã chết trong các trại lao động Liên Xô vì đói, bệnh, lạnh và lao động quá sức, theo khoảng ước tính đã công bố. Tù binh Nhật rất ít — lính Nhật hiếm khi đầu hàng — nhưng những người bị Đồng minh phương Tây bắt giữ nhìn chung được giam theo điều kiện của công ước. Sau chiến tranh, việc đối xử với tù binh tự nó trở thành đối tượng của các phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh ở các bên, và những khoảng trống trong hồ sơ vẫn là đề tài nghiên cứu lịch sử.

Prisoners on the Eastern Front, 1941–1945

The Eastern Front produced the largest numbers of prisoners in the war, and the worst death rates. In the encirclement battles of 1941 — at Minsk, Smolensk, Kyiv and Vyazma — the German army took hundreds of thousands of Soviet prisoners in single operations. The prisoners were held in open-air camps, the Dulags (transit camps) and Stalags, often without shelter, with rations far below subsistence level, and with almost no medical care. Between June 1941 and January 1942, about 2.8 million Soviet prisoners died, the majority from starvation, exposure and disease. The German authorities recorded the deaths; the policy behind them was explicit in orders that treated Soviet prisoners as a burden to be reduced rather than as prisoners to be kept alive. In the other direction, the Soviet Union took German prisoners in large numbers from 1943 onward, above all at Stalingrad, where about 91,000 Germans surrendered in January–February 1943. Of those, only about 6,000 were alive to return to Germany after the war, according to commonly cited figures — the rest died in captivity, most of them in the first months, from wounds, disease and the conditions of the march and the camps.

Mặt trận phía Đông tạo ra số lượng tù binh lớn nhất trong chiến tranh, và tỷ lệ tử vong cao nhất. Trong các trận bao vây năm 1941 — tại Minsk, Smolensk, Kyiv và Vyazma — quân đội Đức bắt hàng trăm nghìn tù binh Liên Xô trong từng chiến dịch. Tù binh bị giam trong các trại ngoài trời, Dulag (trại trung chuyển) và Stalag, thường không có mái che, với khẩu phần thấp xa dưới mức sống tối thiểu, và gần như không có chăm sóc y tế. Từ tháng 6 năm 1941 đến tháng 1 năm 1942, khoảng 2,8 triệu tù binh Liên Xô đã chết, phần lớn vì đói, phơi nhiễm và bệnh tật. Chính quyền Đức đã ghi lại các ca tử vong; chính sách đằng sau chúng được thể hiện rõ trong các mệnh lệnh coi tù binh Liên Xô là gánh nặng cần giảm bớt thay vì tù binh cần giữ sống. Theo chiều ngược lại, Liên Xô bắt tù binh Đức với số lượng lớn từ năm 1943 trở đi, nhất là tại Stalingrad, nơi khoảng 91.000 người Đức đầu hàng tháng 1–2 năm 1943. Trong số đó, chỉ khoảng 6.000 người còn sống để trở về Đức sau chiến tranh, theo các con số thường được trích dẫn — số còn lại chết trong thời gian bị giam, phần lớn trong những tháng đầu, vì vết thương, bệnh tật và điều kiện hành quân, trại giam.

The Far East: the railway and Sandakan

In the Pacific, the largest single use of prisoner labour was the Thailand–Burma Railway, built in 1942–43 to supply the Japanese army in Burma. About 60,000 Allied prisoners — British, Australian, Dutch and American — worked on the railway alongside some 200,000 Asian labourers recruited or conscripted from Malaya, Burma and the Dutch East Indies. The work was done by hand, with baskets and hammers, through jungle and over mountains; the cutting known as Hellfire Pass was worked through the night by torchlight. About 12,000 Allied prisoners and about 90,000 Asian labourers died during the construction, according to commonly cited figures. The railway was completed in October 1943 and used until the end of the war.

Ở Thái Bình Dương, việc sử dụng lao động tù binh lớn nhất là Đường sắt Thái Lan–Miến Điện, xây dựng năm 1942–43 để tiếp tế cho quân đội Nhật ở Miến Điện. Khoảng 60.000 tù binh Đồng minh — Anh, Úc, Hà Lan và Mỹ — làm việc trên tuyến đường sắt cùng khoảng 200.000 lao động châu Á được tuyển mộ hoặc cưỡng bức từ Mã Lai, Miến Điện và Đông Ấn Hà Lan. Công việc được làm bằng tay, với gùi và búa, xuyên rừng rậm và vượt núi; đoạn cắt núi gọi là Hellfire Pass được làm suốt đêm dưới ánh đuốc. Khoảng 12.000 tù binh Đồng minh và khoảng 90.000 lao động châu Á đã chết trong quá trình xây dựng, theo các con số thường được trích dẫn. Tuyến đường sắt hoàn thành tháng 10 năm 1943 và được sử dụng đến cuối chiến tranh.

The worst single episode for Australian prisoners was the Sandakan death marches of 1945 in British North Borneo (now Sabah, Malaysia). About 2,400 Australian and British prisoners held at Sandakan were marched inland in three stages, in conditions of starvation and disease, toward Ranau; those too weak to march were killed in the camp. Only six men survived. The marches are commemorated in Australia as one of the worst atrocities against Australian prisoners in the war, and the Sandakan Memorial Park stands on the site of the camp today.

Sự kiện tồi tệ nhất đối với tù binh Úc là các cuộc hành quân tử thần Sandakan năm 1945 ở Bắc Borneo thuộc Anh (nay là Sabah, Malaysia). Khoảng 2.400 tù binh Úc và Anh bị giam tại Sandakan bị bắt hành quân vào nội địa qua ba đợt, trong điều kiện đói khát và bệnh tật, hướng về Ranau; những người quá yếu để hành quân bị giết ngay trong trại. Chỉ sáu người sống sót. Các cuộc hành quân được tưởng niệm ở Úc như một trong những tội ác tồi tệ nhất chống lại tù binh Úc trong chiến tranh, và Công viên Tưởng niệm Sandakan ngày nay đứng trên địa điểm của trại.

5. The Site Today / Địa điểm ngày nay

Many former POW camps are preserved as memorials and museums. Stalag Luft III at Żagań in Poland has a museum and a memorial to the 50 airmen executed after the Great Escape. The sites of the Thailand–Burma Railway — the bridge over the River Kwai, the Hellfire Pass memorial in Thailand, and the war cemeteries at Kanchanaburi — are visited by thousands each year. In the Philippines, the Capas National Shrine stands at the site of Camp O’Donnell, where the Bataan Death March ended. In Japan, the sites of former camps are marked more quietly, and in Germany the former Stalag sites are often marked by small memorials in the towns that grew up around them. The International Committee of the Red Cross archives in Geneva hold the index cards of millions of prisoners — one of the largest archives of individual wartime experience in existence.

Nhiều trại tù binh cũ được bảo tồn thành đài tưởng niệm và bảo tàng. Stalag Luft III ở Żagań, Ba Lan có bảo tàng và đài tưởng niệm 50 phi công bị xử tử sau Cuộc vượt ngục vĩ đại. Các địa điểm dọc Đường sắt Thái Lan–Miến Điện — cầu sông Kwai, đài tưởng niệm Hellfire Pass ở Thái Lan, và các nghĩa trang chiến tranh ở Kanchanaburi — được hàng nghìn người đến thăm mỗi năm. Ở Philippines, Đền Quốc gia Capas đứng tại địa điểm Trại O’Donnell, nơi Cuộc hành quân tử thần Bataan kết thúc. Ở Nhật Bản, các địa điểm trại cũ được đánh dấu lặng lẽ hơn, và ở Đức các địa điểm Stalag cũ thường được đánh dấu bằng những đài tưởng niệm nhỏ tại các thị trấn đã mọc lên xung quanh. Lưu trữ của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế ở Geneva lưu giữ thẻ hồ sơ của hàng triệu tù binh — một trong những kho lưu trữ lớn nhất về trải nghiệm chiến tranh cá nhân còn tồn tại.

The Red Cross and the parcels

For Western prisoners in German hands, the International Red Cross was the difference between survival and starvation. The Red Cross visited camps, recorded the names of prisoners, delivered letters, and — most importantly — sent food parcels. A standard Red Cross parcel contained tinned food, chocolate, cigarettes, soap and other items, and for prisoners whose German rations had been cut to subsistence level or below, the parcels were a significant part of their diet. Prisoners pooled parcels, traded their contents, and used the tins and the packaging to make tools, stoves and radios. The parcels were also a source of hope: a parcel meant that someone outside knew the prisoner was alive. In Japanese hands, by contrast, the Red Cross had almost no access. Parcels were sent, but few reached the camps; letters were delayed or never delivered; and the Red Cross was not permitted to visit most camps or to record the names of the prisoners held in them. The difference was not a matter of logistics but of policy: Germany permitted the Red Cross to operate, within limits, because it had accepted the Convention; Japan did not, because it had not. The Red Cross’s own archives — the index cards recording millions of prisoners, compiled from camp visits, from letters and from the lists provided by the detaining powers — are now one of the largest sources for the history of prisoners in the war, and they are held in Geneva.

Với tù binh phương Tây trong tay Đức, Hội Chữ thập đỏ Quốc tế là khác biệt giữa sống sót và chết đói. Hội Chữ thập đỏ đến thăm các trại, ghi tên tù binh, chuyển thư, và — quan trọng nhất — gửi bưu kiện thực phẩm. Một bưu kiện Chữ thập đỏ tiêu chuẩn chứa thực phẩm đóng hộp, sô-cô-la, thuốc lá, xà phòng và các vật dụng khác, và với những tù binh mà khẩu phần Đức đã bị cắt xuống mức sống tối thiểu hoặc thấp hơn, các bưu kiện là một phần đáng kể trong khẩu phần ăn của họ. Tù binh góp chung bưu kiện, trao đổi đồ bên trong, và dùng hộp thiếc cùng bao bì để chế tạo dụng cụ, bếp và radio. Các bưu kiện cũng là nguồn hy vọng: một bưu kiện có nghĩa là có người bên ngoài biết tù binh còn sống. Trong tay Nhật, ngược lại, Hội Chữ thập đỏ gần như không được tiếp cận. Bưu kiện được gửi đi, nhưng rất ít đến được các trại; thư bị chậm hoặc không bao giờ được chuyển; và Hội Chữ thập đỏ không được phép thăm hầu hết các trại hay ghi tên tù binh bị giam trong đó. Sự khác biệt không phải vấn đề hậu cần mà là chính sách: Đức cho phép Hội Chữ thập đỏ hoạt động, trong giới hạn, vì Đức đã chấp nhận Công ước; Nhật thì không, vì Nhật chưa chấp nhận. Chính kho lưu trữ của Hội Chữ thập đỏ — các thẻ chỉ mục ghi lại hàng triệu tù binh, được biên soạn từ các chuyến thăm trại, từ thư từ và từ danh sách do các bên giam giữ cung cấp — nay là một trong những nguồn lớn nhất về lịch sử tù binh trong chiến tranh, và được lưu giữ tại Geneva.

Escape: Colditz and the tunnels

Escape was a duty for prisoners under the military codes of the time, and prisoners in German hands made hundreds of attempts. The best-known camp for escapers was Colditz Castle (Oflag IV-C) in Saxony, where the Germans concentrated prisoners who had already escaped from other camps — and where the prisoners, in response, made some of the most inventive attempts of the war, including a glider built in an attic, which was never flown because the war ended first. The Great Escape from Stalag Luft III in March 1944 was the largest single escape, but it was not the only tunnel escape: prisoners dug tunnels at many camps, using tools made from tins and bed boards, disposing of the earth in gardens and trouser pockets, and ventilating the tunnels with hand-made pumps. Most escapes failed — the escaper was recaptured, or was shot, or simply could not get far in a foreign country without papers, money or language. But the attempts served a purpose beyond freedom: they forced the Germans to divert troops to guard the camps, and they kept the prisoners’ morale alive. In Japanese hands, escape was far rarer and far more dangerous: the camps were in remote places, the surrounding population was hostile or afraid, and recaptured escapers were often executed. The difference in escape rates is itself a measure of the difference in conditions between the two systems.

Vượt ngục là nhiệm vụ của tù binh theo quân luật thời đó, và tù binh trong tay Đức đã thực hiện hàng trăm lần thử. Trại nổi tiếng nhất với những người vượt ngục là Lâu đài Colditz (Oflag IV-C) ở Sachsen, nơi quân Đức tập trung những tù binh đã trốn thoát khỏi các trại khác — và nơi các tù binh, đáp lại, đã thực hiện một số nỗ lực sáng tạo nhất của chiến tranh, trong đó có một chiếc tàu lượn chế tạo trong gác mái, chưa từng bay vì chiến tranh đã kết thúc trước. Cuộc vượt ngục vĩ đại khỏi Stalag Luft III tháng 3 năm 1944 là vụ vượt ngục đơn lẻ lớn nhất, nhưng không phải vụ đào hầm duy nhất: tù binh đào hầm ở nhiều trại, dùng dụng cụ chế từ hộp thiếc và ván giường, đổ đất vào vườn và túi quần, và thông gió cho hầm bằng bơm tự chế. Hầu hết các vụ trốn thoát đều thất bại — người trốn bị bắt lại, hoặc bị bắn, hoặc đơn giản không thể đi xa ở đất nước xa lạ mà không có giấy tờ, tiền bạc hay ngôn ngữ. Nhưng các nỗ lực phục vụ mục đích vượt ra ngoài tự do: chúng buộc quân Đức phải điều quân canh giữ các trại, và giữ tinh thần của tù binh. Trong tay Nhật, vượt ngục hiếm hơn nhiều và nguy hiểm hơn nhiều: các trại ở nơi hẻo lánh, dân cư xung quanh thù địch hoặc sợ hãi, và những người trốn bị bắt lại thường bị xử tử. Sự khác biệt về tỷ lệ vượt ngục tự nó là thước đo sự khác biệt về điều kiện giữa hai hệ thống.

6. Victims and Remembrance / Nạn nhân và tưởng niệm

The dead among prisoners of war are counted in the millions, and the distribution of those deaths is the central fact of the subject. About 3.3 to 3.5 million Soviet prisoners died in German custody, about 57 to 60 per cent of the roughly 5.7 million taken — the largest single group of prisoner deaths in the war, and the result of deliberate policy: starvation rations, exposure, and the Commissar Order. In Japanese hands, about 40 per cent of American prisoners died, and the death rate among British, Australian, Dutch and Indian prisoners was of the same order. In Soviet hands, between about 374,000 and 1 million German prisoners died. Among Western Allied prisoners in German hands, deaths were measured in the thousands rather than the millions. These figures come from different sources and different methods of counting, and historians continue to refine them; the ranges given here reflect that uncertainty rather than hiding it.

Số tù binh thiệt mạng lên tới hàng triệu người, và sự phân bố của những cái chết đó là sự thật trung tâm của chủ đề này. Khoảng 3,3 đến 3,5 triệu tù binh Liên Xô đã chết trong tay Đức, chiếm khoảng 57 đến 60 phần trăm trong tổng số khoảng 5,7 triệu người bị bắt — nhóm tù binh thiệt mạng lớn nhất trong chiến tranh, và là kết quả của chính sách có chủ ý: khẩu phần đói khát, phơi nhiễm, và Lệnh Chính ủy. Trong tay Nhật, khoảng 40 phần trăm tù binh Mỹ đã chết, và tỷ lệ tử vong của tù binh Anh, Úc, Hà Lan và Ấn Độ cũng ở mức tương tự. Trong tay Liên Xô, khoảng 374.000 đến 1 triệu tù binh Đức đã chết. Trong số tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức, số người chết tính bằng hàng nghìn chứ không phải hàng triệu. Những con số này đến từ các nguồn khác nhau và phương pháp đếm khác nhau, và các sử gia vẫn tiếp tục hoàn thiện chúng; các khoảng số liệu ở đây phản ánh sự không chắc chắn đó thay vì che giấu nó.

Remembrance of prisoners of war takes different forms in different countries. In Britain, the Far East Prisoners of War — the “FEPOW” — have their own associations, memorials and an annual remembrance, and the National Memorial Arboretum holds a dedicated FEPOW memorial. In the United States, the third Friday in September is National POW/MIA Recognition Day. In Australia, the Thailand–Burma Railway and the Sandakan death marches are central to the national memory of the Pacific war. In Russia, the fate of Soviet prisoners — long neglected in Soviet historiography, because surrender itself was treated with suspicion — has received fuller recognition since the 1990s. In Germany, the fate of German prisoners in Soviet hands is commemorated by veterans’ associations and by memorials at former camp sites. The common thread is the same in each case: the prisoner, who fought and was captured rather than killed, and whose suffering took place out of sight of the battlefield.

Việc tưởng niệm tù binh có hình thức khác nhau ở mỗi quốc gia. Ở Anh, các tù binh Viễn Đông — gọi là “FEPOW” — có hiệp hội, đài tưởng niệm và lễ tưởng niệm hằng năm riêng, và Đài tưởng niệm Quốc gia Arboretum có đài tưởng niệm FEPOW. Ở Hoa Kỳ, thứ Sáu thứ ba của tháng 9 là Ngày Công nhận Tù binh/Chiến sĩ mất tích Quốc gia. Ở Úc, Đường sắt Thái Lan–Miến Điện và các cuộc hành quân tử thần Sandakan là trung tâm ký ức quốc gia về chiến tranh Thái Bình Dương. Ở Nga, số phận của tù binh Liên Xô — lâu nay bị bỏ qua trong sử học Liên Xô, vì bản thân việc đầu hàng bị nhìn với nghi ngờ — đã được công nhận đầy đủ hơn từ thập niên 1990. Ở Đức, số phận tù binh Đức trong tay Liên Xô được tưởng niệm bởi các hiệp hội cựu binh và các đài tưởng niệm tại địa điểm trại cũ. Điểm chung trong mọi trường hợp đều giống nhau: người tù binh, đã chiến đấu rồi bị bắt thay vì tử trận, và nỗi khổ của họ diễn ra ngoài tầm nhìn của chiến trường.

7. Trials and Justice / Xét xử và công lý

After the war, the treatment of prisoners was among the charges brought at the major war-crimes trials. At Nuremberg, the killing and mistreatment of Soviet prisoners was part of the case against the German leadership, and the execution of the 50 recaptured airmen of the Great Escape was prosecuted. At the Tokyo trials and in the subsequent trials in Asia, Japanese officers were tried for the treatment of prisoners, including the Bataan Death March and the construction of the Thailand–Burma Railway; General Masaharu Homma, who commanded the forces in the Philippines, was tried and executed in 1946. Soviet treatment of German prisoners was not prosecuted at any international trial — the Soviet Union was among the victors, and its conduct as a captor was not on the agenda — a gap that historians have noted as an unevenness in post-war justice, and one that should be recorded as part of the record rather than passed over.

Sau chiến tranh, việc đối xử với tù binh là một trong những tội danh tại các phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh lớn. Tại Nuremberg, việc giết hại và ngược đãi tù binh Liên Xô là một phần của vụ án chống lại giới lãnh đạo Đức, và vụ xử tử 50 phi công bị bắt lại sau Cuộc vượt ngục vĩ đại đã bị truy tố. Tại các phiên tòa Tokyo và các phiên tòa tiếp theo ở châu Á, các sĩ quan Nhật bị xét xử về việc đối xử với tù binh, trong đó có Cuộc hành quân tử thần Bataan và việc xây dựng Đường sắt Thái Lan–Miến Điện; Tướng Masaharu Homma, chỉ huy lực lượng ở Philippines, bị xét xử và xử tử năm 1946. Việc Liên Xô đối xử với tù binh Đức không bị truy tố tại bất kỳ phiên tòa quốc tế nào — Liên Xô là một trong các nước thắng trận, và hành vi của họ trong vai trò bên giam giữ không nằm trong chương trình nghị sự — một khoảng trống mà các sử gia đã ghi nhận là sự không đồng đều trong công lý sau chiến tranh, và cần được ghi lại như một phần của hồ sơ thay vì bỏ qua.

The trials also shaped the law. The experience of prisoners in WWII led directly to the Third Geneva Convention of 1949, which strengthened the protection of prisoners of war, extended it more clearly to all captured combatants, and added rules on labour, discipline and the role of the Red Cross. The Convention remains the legal framework for prisoners of war today.

Các phiên tòa cũng định hình luật pháp. Trải nghiệm của tù binh trong Thế chiến II đã trực tiếp dẫn đến Công ước Geneva thứ ba năm 1949, tăng cường bảo vệ tù binh chiến tranh, mở rộng rõ ràng hơn cho mọi chiến binh bị bắt, và bổ sung quy tắc về lao động, kỷ luật và vai trò của Hội Chữ thập đỏ. Công ước này vẫn là khung pháp lý về tù binh chiến tranh cho đến ngày nay.

The camps in Italy and North Africa

The prisoner-of-war story is often told through Germany and Japan, but the war in the Mediterranean produced its own large prisoner populations. In North Africa, the see-saw campaigns of 1941–43 produced tens of thousands of prisoners on both sides: British and Commonwealth troops taken at Tobruk and in the retreats of 1942, and German and Italian troops taken in the Allied advances, above all at El Alamein and in Tunisia in 1943. Italian prisoners were held in camps in Britain, in the United States, in Egypt and in India, and after Italy’s armistice in September 1943 their status changed: many became “co-operators”, working for the Allies while awaiting repatriation. German prisoners from North Africa were shipped to camps in the United States, where they worked in agriculture and industry, and their treatment — under the Convention, with Red Cross visits and parcels — was in sharp contrast to the treatment of Soviet prisoners in Germany. In Italy itself, after the armistice, the Germans took over the Italian prisoner-of-war camps and moved the Allied prisoners they contained northward, into Germany; the prisoners who escaped during the confusion of September 1943 were sheltered by Italian families and by the partisans, and many of them joined the Resistance. The Italian campaign is a reminder that the prisoner-of-war story was not only a story of camps, but also of the civilians who hid escapers and of the prisoners who became fighters.

Câu chuyện tù binh thường được kể qua Đức và Nhật, nhưng chiến tranh ở Địa Trung Hải cũng tạo ra số lượng tù binh lớn của riêng nó. Ở Bắc Phi, các chiến dịch giằng co năm 1941–43 đã tạo ra hàng chục nghìn tù binh ở cả hai phía: quân Anh và Khối Thịnh vượng chung bị bắt tại Tobruk và trong các cuộc rút lui năm 1942, và quân Đức, quân Ý bị bắt trong các đợt tiến quân của Đồng minh, nhất là tại El Alamein và Tunisia năm 1943. Tù binh Ý bị giam trong các trại ở Anh, Hoa Kỳ, Ai Cập và Ấn Độ, và sau khi Ý đình chiến tháng 9 năm 1943, thân phận của họ thay đổi: nhiều người trở thành “cộng tác viên”, làm việc cho Đồng minh trong khi chờ hồi hương. Tù binh Đức từ Bắc Phi được đưa tới các trại ở Hoa Kỳ, nơi họ làm việc trong nông nghiệp và công nghiệp, và cách đối xử với họ — theo Công ước, với các chuyến thăm và bưu kiện của Hội Chữ thập đỏ — tương phản rõ rệt với cách đối xử với tù binh Liên Xô ở Đức. Ngay tại Ý, sau hiệp định đình chiến, quân Đức tiếp quản các trại tù binh của Ý và chuyển các tù binh Đồng minh trong đó về phía bắc, vào Đức; những tù binh trốn thoát trong hỗn loạn tháng 9 năm 1943 được các gia đình Ý và du kích che giấu, và nhiều người trong số họ đã gia nhập Kháng chiến. Chiến dịch Ý nhắc nhở rằng câu chuyện tù binh không chỉ là câu chuyện về các trại, mà còn về dân thường đã che giấu người trốn thoát và về những tù binh trở thành chiến sĩ.

8. Visiting Information / Thông tin tham quan

Former POW camp sites are spread across many countries, and visiting conditions vary. The Stalag Luft III museum at Żagań in Poland is open to visitors; check its official site for hours. The Hellfire Pass Interpretive Centre in Thailand, run with the Australian government, is open daily and free of charge; check the official site for current hours. The Capas National Shrine in the Philippines is a public memorial park, open daily. The war cemeteries at Kanchanaburi in Thailand are maintained by the Commonwealth War Graves Commission and are open to the public during daylight hours. For all these sites, check the official site or the relevant memorial authority before travelling, as hours and access change. Visitors should remember that these are places where large numbers of people died, and should behave as they would in a cemetery.

Các địa điểm trại tù binh cũ nằm rải rác ở nhiều nước, và điều kiện tham quan khác nhau. Bảo tàng Stalag Luft III ở Żagań, Ba Lan mở cửa đón du khách; hãy kiểm tra trang chính thức để biết giờ mở cửa. Trung tâm Diễn giải Hellfire Pass ở Thái Lan, do chính phủ Úc phối hợp quản lý, mở cửa hằng ngày và miễn phí; hãy kiểm tra trang chính thức để biết giờ hiện tại. Đền Quốc gia Capas ở Philippines là công viên tưởng niệm công cộng, mở cửa hằng ngày. Các nghĩa trang chiến tranh ở Kanchanaburi, Thái Lan do Ủy ban Mộ Chiến tranh Khối Thịnh vượng chung bảo trì và mở cửa cho công chúng vào ban ngày. Với tất cả các địa điểm này, hãy kiểm tra trang chính thức hoặc cơ quan quản lý đài tưởng niệm trước khi đi, vì giờ mở cửa và điều kiện tiếp cận có thể thay đổi. Du khách nên nhớ rằng đây là nơi rất nhiều người đã chết, và nên cư xử như khi ở nghĩa trang.

9. Commemoration and Education / Tưởng niệm và giáo dục

The missing and the search for answers

For many families, the prisoner-of-war story did not end with repatriation, because some prisoners never came home and were never accounted for. In the United States, the Defense POW/MIA Accounting Agency continues to investigate the fate of Americans still listed as missing from the Second World War — more than 70,000, the majority of them lost at sea or in aircraft, but including prisoners whose deaths were never recorded. The work involves archival research, the excavation of crash sites and former camps, and the identification of remains by DNA. In other countries the work is similar: the Commonwealth War Graves Commission maintains the graves of the identified dead, and the families of the missing continue to search the archives. The search is slow and, in most cases, it ends without an answer. But it continues because the families continue to ask, and because the record of prisoners — the Red Cross index cards, the camp rosters, the letters — is the material from which an answer, when one comes, is made.

Với nhiều gia đình, câu chuyện tù binh không kết thúc bằng hồi hương, vì một số tù binh không bao giờ trở về và không bao giờ được xác minh. Ở Hoa Kỳ, Cơ quan Kế toán Tù binh/Chiến sĩ mất tích Quốc phòng tiếp tục điều tra số phận của người Mỹ vẫn còn trong danh sách mất tích từ Thế chiến II — hơn 70.000 người, phần lớn mất tích trên biển hoặc trên máy bay, nhưng trong đó có những tù binh mà cái chết của họ không bao giờ được ghi lại. Công việc bao gồm nghiên cứu lưu trữ, khai quật địa điểm máy bay rơi và trại cũ, và nhận dạng hài cốt bằng DNA. Ở các nước khác, công việc tương tự: Ủy ban Mộ Chiến tranh Khối Thịnh vượng chung bảo trì mộ của những người chết đã xác định được danh tính, và gia đình của những người mất tích tiếp tục tìm kiếm trong kho lưu trữ. Cuộc tìm kiếm diễn ra chậm chạp và, trong hầu hết trường hợp, kết thúc mà không có câu trả lời. Nhưng nó vẫn tiếp diễn vì các gia đình vẫn tiếp tục hỏi, và vì hồ sơ về tù binh — thẻ chỉ mục của Hội Chữ thập đỏ, danh sách trại, thư từ — là chất liệu để tạo ra câu trả lời, khi câu trả lời đến.

Education about prisoners of war has grown in recent decades, as archives have opened and as the last survivors have given testimony. The International Committee of the Red Cross has digitised large parts of its prisoner index, allowing families to trace relatives. Museums — the National WWII Museum in New Orleans, the Imperial War Museum in London, the Australian War Memorial in Canberra — all hold prisoner-of-war collections and oral histories. In schools, the prisoner-of-war story is used to teach the Geneva Conventions and the laws of war: it is the clearest case in the Second World War of a set of rules that existed on paper and were applied, ignored or broken depending on the captor — and therefore the clearest lesson in why the rules matter.

Giáo dục về tù binh chiến tranh đã phát triển trong những thập niên gần đây, khi các kho lưu trữ được mở và những người sống sót cuối cùng đã để lại lời chứng. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đã số hóa phần lớn chỉ mục tù binh của mình, cho phép các gia đình tra cứu người thân. Các bảo tàng — Bảo tàng Quốc gia về Thế chiến II ở New Orleans, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London, Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra — đều lưu giữ bộ sưu tập và lịch sử truyền miệng về tù binh. Trong trường học, câu chuyện tù binh được dùng để giảng dạy Công ước Geneva và luật chiến tranh: đây là trường hợp rõ ràng nhất trong Thế chiến II về một bộ quy tắc tồn tại trên giấy nhưng được áp dụng, bỏ qua hay vi phạm tùy thuộc vào bên giam giữ — và vì thế là bài học rõ ràng nhất về việc vì sao các quy tắc đó quan trọng.

Women prisoners and civilian internees

Prisoners of war were not only soldiers. In the Philippines, when American and Filipino forces surrendered in 1942, more than 70 American Army nurses and 11 Navy nurses were captured with them, and they spent three years in internment at Santo Tomas in Manila, caring for fellow prisoners under the same conditions of hunger and disease. They became known as the Angels of Bataan, and all but a few survived the war. Civilian internees — missionaries, business people, colonial officials and their families — were held in camps across Asia, including at Santo Tomas and at Changi in Singapore, and their experience differed from that of military prisoners mainly in that they had no military organisation to sustain them and no Red Cross parcels in the early years. Women and children held by the Japanese in the Dutch East Indies and in China were among the most vulnerable of all internees. In Europe, women prisoners were held in camps including Ravensbrück, which was a concentration camp rather than a prisoner-of-war camp — a distinction that matters, because the protections of the Geneva Convention did not apply there at all.

Tù binh không chỉ là binh lính. Ở Philippines, khi quân Mỹ và Philippines đầu hàng năm 1942, hơn 70 y tá quân đội Mỹ và 11 y tá hải quân bị bắt cùng họ, và họ đã trải qua ba năm bị giam tại Santo Tomas ở Manila, chăm sóc các tù nhân khác trong cùng điều kiện đói khát và bệnh tật. Họ được biết đến với tên gọi Những thiên thần Bataan, và gần như tất cả đều sống sót qua chiến tranh. Dân thường bị giam giữ — giáo sĩ, doanh nhân, quan chức thuộc địa và gia đình họ — bị giam trong các trại khắp châu Á, trong đó có Santo Tomas và Changi ở Singapore, và trải nghiệm của họ khác tù binh quân sự chủ yếu ở chỗ họ không có tổ chức quân đội để nương tựa và không có bưu kiện Chữ thập đỏ trong những năm đầu. Phụ nữ và trẻ em bị Nhật giam giữ ở Đông Ấn Hà Lan và Trung Quốc nằm trong số những người bị giam dễ tổn thương nhất. Ở châu Âu, nữ tù nhân bị giam trong các trại như Ravensbrück, vốn là trại tập trung chứ không phải trại tù binh — một khác biệt quan trọng, vì sự bảo vệ của Công ước Geneva hoàn toàn không áp dụng ở đó.

Repatriation and the return home

The end of the war did not end the prisoners’ experience. Repatriation took months and, for some, years. Western prisoners in Germany were freed by the advancing Allied armies in the spring of 1945 and flown or shipped home within weeks; prisoners in Japanese hands waited until September 1945, when Allied recovery teams reached the camps, and many were too weak to travel and died in the weeks after liberation. Soviet prisoners freed by the Western Allies faced a different fate: under the Yalta agreements they were repatriated to the Soviet Union, where many were treated with suspicion for having surrendered, and some were sent to labour camps. German prisoners held by the Western Allies were mostly repatriated by 1948, but German prisoners in Soviet hands were held for years longer, with the last large groups released in 1955–56. Hundreds of thousands of Japanese prisoners were held by the Soviet Union after August 1945 and put to work in Siberia and Central Asia; the number who died is disputed, and the figures published by different sources range widely. For many former prisoners, the return home was the beginning of a long adjustment: the physical effects of malnutrition and disease lasted for years, and the psychological effects — what is now called post-traumatic stress — were not understood or treated at the time. The organised study of former prisoners’ health, begun in the decades after the war, has shown that the effects of captivity lasted for the rest of many survivors’ lives.

Sự kết thúc của chiến tranh không chấm dứt trải nghiệm của tù binh. Việc hồi hương mất nhiều tháng, và với một số người là nhiều năm. Tù binh phương Tây ở Đức được quân đội Đồng minh đang tiến quân giải phóng mùa xuân năm 1945 và được đưa về nhà bằng máy bay hoặc tàu trong vài tuần; tù binh trong tay Nhật phải đợi đến tháng 9 năm 1945, khi các đội cứu hộ Đồng minh đến được các trại, và nhiều người quá yếu để di chuyển và đã chết trong những tuần sau giải phóng. Tù binh Liên Xô được Đồng minh phương Tây giải phóng phải đối mặt với số phận khác: theo thỏa thuận Yalta, họ bị hồi hương về Liên Xô, nơi nhiều người bị nhìn với nghi ngờ vì đã đầu hàng, và một số bị đưa tới trại lao động. Tù binh Đức bị Đồng minh phương Tây giam giữ phần lớn được hồi hương trước năm 1948, nhưng tù binh Đức trong tay Liên Xô bị giam lâu hơn nhiều năm, với các nhóm lớn cuối cùng được thả năm 1955–56. Hàng trăm nghìn tù binh Nhật bị Liên Xô giam giữ sau tháng 8 năm 1945 và bị đưa đi lao động ở Siberia và Trung Á; số người chết còn tranh cãi, và các con số do các nguồn khác nhau công bố dao động lớn. Với nhiều cựu tù binh, việc trở về nhà là khởi đầu của quá trình thích nghi dài: tác động thể chất của suy dinh dưỡng và bệnh tật kéo dài nhiều năm, và tác động tâm lý — ngày nay gọi là rối loạn stress sau sang chấn — thời đó chưa được hiểu hay điều trị. Nghiên cứu có hệ thống về sức khỏe cựu tù binh, bắt đầu trong những thập niên sau chiến tranh, cho thấy tác động của thời gian bị giam kéo dài suốt phần đời còn lại của nhiều người sống sót.

The law today: the Third Geneva Convention in practice

The rules written after the Second World War are still the rules in force. The Third Geneva Convention of 1949, ratified by almost every state in the world, sets out in detail how prisoners of war must be treated: how they must be fed, housed and cared for medically; what work they may and may not be made to do; how they may be disciplined; and how the Red Cross may visit them and record their names. The Additional Protocols of 1977 extended the protection to new kinds of conflict. The Convention is enforced, in practice, less by courts than by the expectation that a state which breaks it will be judged for it — by other states, by the Red Cross, and by history. The record of the Second World War is the reason the Convention exists in its present form, and it is also the reason its provisions are specific: each rule corresponds to something that happened to prisoners between 1939 and 1945, and to a decision taken afterwards that it should not happen again.

Các quy tắc được viết sau Thế chiến II vẫn là các quy tắc đang có hiệu lực. Công ước Geneva thứ ba năm 1949, được gần như mọi quốc gia trên thế giới phê chuẩn, quy định chi tiết cách tù binh chiến tranh phải được đối xử: họ phải được ăn uống, chỗ ở và chăm sóc y tế ra sao; họ có thể và không thể bị bắt làm công việc gì; họ có thể bị kỷ luật như thế nào; và Hội Chữ thập đỏ có thể thăm họ và ghi tên họ ra sao. Các Nghị định thư bổ sung năm 1977 mở rộng sự bảo vệ sang các loại xung đột mới. Công ước được thực thi, trên thực tế, ít bằng tòa án mà bằng kỳ vọng rằng một quốc gia vi phạm nó sẽ bị phán xét vì việc đó — bởi các quốc gia khác, bởi Hội Chữ thập đỏ, và bởi lịch sử. Hồ sơ của Thế chiến II là lý do Công ước tồn tại dưới hình thức hiện tại, và cũng là lý do các điều khoản của nó cụ thể: mỗi quy tắc tương ứng với điều gì đó đã xảy ra với tù binh từ năm 1939 đến 1945, và với quyết định sau đó rằng nó không nên xảy ra nữa.

10. Legacy / Di sản

The legacy of prisoners of war in WWII is written into the law of war itself. The Third Geneva Convention of 1949, the Additional Protocols of 1977, and the work of the Red Cross all rest on the record of what happened to prisoners between 1939 and 1945 — and on the recognition that the difference between a prisoner who survived and one who did not was, in large measure, whether the captor accepted that the prisoner had rights. The second legacy is archival: the millions of index cards, letters, diaries and testimonies left by prisoners are one of the largest bodies of evidence about the war from the point of view of ordinary soldiers, and historians continue to work through them. The third is personal and unfinished: in several countries, the fate of prisoners who never came home — the missing, the unaccounted for — is still being investigated, and families are still receiving answers eighty years after the war.

Di sản của tù binh Thế chiến II được ghi vào chính luật chiến tranh. Công ước Geneva thứ ba năm 1949, các Nghị định thư bổ sung năm 1977, và công việc của Hội Chữ thập đỏ đều dựa trên hồ sơ về những gì đã xảy ra với tù binh từ 1939 đến 1945 — và trên sự thừa nhận rằng khác biệt giữa tù binh sống sót và tù binh thiệt mạng, phần lớn, nằm ở việc bên giam giữ có chấp nhận rằng tù binh có quyền hay không. Di sản thứ hai mang tính lưu trữ: hàng triệu thẻ hồ sơ, thư từ, nhật ký và lời chứng mà tù binh để lại là một trong những khối bằng chứng lớn nhất về chiến tranh từ góc nhìn của người lính bình thường, và các sử gia vẫn tiếp tục nghiên cứu chúng. Di sản thứ ba mang tính cá nhân và chưa khép lại: ở một số nước, số phận của những tù binh không bao giờ trở về — những người mất tích, chưa được xác minh — vẫn đang được điều tra, và các gia đình vẫn đang nhận được câu trả lời tám mươi năm sau chiến tranh.

Frequently Asked Questions / Câu hỏi thường gặp

How many prisoners of war were there in WWII? Tens of millions were captured. The largest groups were about 5.7 million Soviet prisoners taken by Germany, about 11 million Germans taken by the Allies, and hundreds of thousands of Allied prisoners taken by Japan.

Có bao nhiêu tù binh trong Thế chiến II? Hàng chục triệu người bị bắt. Các nhóm lớn nhất là khoảng 5,7 triệu tù binh Liên Xô bị Đức bắt, khoảng 11 triệu người Đức bị Đồng minh bắt, và hàng trăm nghìn tù binh Đồng minh bị Nhật bắt.

What was the death rate for prisoners of war in WWII? It varied greatly by captor. About 57–60 per cent of Soviet prisoners in German hands died; about 40 per cent of American prisoners in Japanese hands died; the death rate for Western Allied prisoners in German hands was roughly 1–5 per cent; and between about 374,000 and 1 million German prisoners died in Soviet hands.

Tỷ lệ tử vong của tù binh trong Thế chiến II là bao nhiêu? Tỷ lệ này khác nhau rất lớn tùy bên giam giữ. Khoảng 57–60% tù binh Liên Xô trong tay Đức đã chết; khoảng 40% tù binh Mỹ trong tay Nhật đã chết; tỷ lệ tử vong của tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức khoảng 1–5%; và khoảng 374.000 đến 1 triệu tù binh Đức đã chết trong tay Liên Xô.

What was the Bataan Death March? In April 1942, after the surrender of American and Filipino forces on Bataan in the Philippines, the prisoners were marched nearly 100 miles to Camp O’Donnell. About 650 Americans and an estimated 5,000 to 10,000 Filipinos died on the march, according to findings cited by the US Congress.

Cuộc hành quân tử thần Bataan là gì? Tháng 4 năm 1942, sau khi quân Mỹ và Philippines đầu hàng ở Bataan, Philippines, các tù binh bị bắt hành quân gần 100 dặm tới Trại O’Donnell. Khoảng 650 người Mỹ và ước tính 5.000 đến 10.000 người Philippines đã chết trên đường, theo các kết luận được Quốc hội Hoa Kỳ trích dẫn.

What was the Great Escape? On the night of 24–25 March 1944, 76 Allied airmen escaped from Stalag Luft III at Sagan through a tunnel. All but three were recaptured, and 50 of them were executed by the Gestapo.

Cuộc vượt ngục vĩ đại là gì? Đêm 24–25 tháng 3 năm 1944, 76 phi công Đồng minh trốn thoát khỏi Stalag Luft III ở Sagan qua một đường hầm. Tất cả trừ ba người đều bị bắt lại, và 50 người trong số đó bị Gestapo xử tử.

Did the Geneva Convention protect prisoners in WWII? Partly. Germany, the United States, Britain and France had ratified the 1929 Convention, and it was largely observed for Western Allied prisoners in German hands. The Soviet Union had not signed it, and Japan had signed but not ratified it. Soviet prisoners in German hands and Allied prisoners in Japanese hands received little or no protection from it.

Công ước Geneva có bảo vệ tù binh trong Thế chiến II không? Một phần. Đức, Hoa Kỳ, Anh và Pháp đã phê chuẩn Công ước 1929, và công ước phần lớn được tuân thủ với tù binh Đồng minh phương Tây trong tay Đức. Liên Xô không ký, và Nhật Bản đã ký nhưng không phê chuẩn. Tù binh Liên Xô trong tay Đức và tù binh Đồng minh trong tay Nhật hầu như không nhận được sự bảo vệ nào từ công ước.

Where can I visit a former POW camp? Stalag Luft III in Poland has a museum; the Hellfire Pass Interpretive Centre in Thailand and the war cemeteries at Kanchanaburi are open to visitors; and the Capas National Shrine in the Philippines marks the end of the Bataan Death March. Check official sites for hours before visiting.

Tôi có thể thăm trại tù binh cũ ở đâu? Stalag Luft III ở Ba Lan có bảo tàng; Trung tâm Diễn giải Hellfire Pass ở Thái Lan và các nghĩa trang chiến tranh ở Kanchanaburi mở cửa đón du khách; Đền Quốc gia Capas ở Philippines đánh dấu điểm cuối của Cuộc hành quân tử thần Bataan. Hãy kiểm tra trang chính thức để biết giờ mở cửa trước khi đến.

Sources / Nguồn

1. Wikipedia, “Prisoners of war in World War II” and “German prisoners of war in the Soviet Union” — capture totals and death-rate ranges, cross-checked against the sources below.
2. US Congress, H.R. 5044 (116th Congress), findings on American prisoners of Japan — more than 27,000 Americans held, more than 11,000 (40 per cent) died; Bataan surrender figures (about 12,000 Americans, 66,000 Filipinos) and Death March deaths (about 650 Americans, 5,000–10,000 Filipinos).
3. US Department of Veterans Affairs, “Former American Prisoners of War (POWs)” (April 2005) — about 120,000 Americans held as prisoners in WWII; about 94,000 in Europe and about 30,000 in the Pacific.
4. International Committee of the Red Cross, archives and publications on the 1929 and 1949 Geneva Conventions — the legal framework for prisoners of war.
5. Wikipedia, “Nazi crimes against Soviet prisoners of war” — about 5.7 million Soviet prisoners taken, about 3.3 to 3.5 million deaths (about 57–60 per cent).
6. Max Hastings, Armageddon: The Battle for Germany, 1944–45 (Knopf, 2004) — the end of the war in Europe, forced marches and the treatment of prisoners.

Further reading

• Neville Wylie, Barbed Wire Diplomacy: Britain, Germany, and the Politics of Prisoners of War, 1939–1945 (Oxford University Press, 2010).
• Gavan Daws, Prisoners of the Japanese: POWs of World War II in the Pacific (William Morrow, 1994).

AI Images / Hình ảnh minh họa

Style for all images: realistic documentary style, period-accurate 1940s, muted tones, no invented text on images, no modern elements except in present-day memorial shots. Hero 1200×675px 16:9; in-article images ≥800px wide, WebP ~80% quality, 60–120KB per image. AI-generated illustrations only — no real photographs from the web. No graphic or violent imagery: memorial, landscape and museum images only.

1. Hero — barbed wire and watchtower, empty camp. Position: top of article. Prompt: “Empty WWII prisoner-of-war camp in winter, barbed wire fences and a wooden watchtower, grey overcast sky, no people, solemn documentary photography style, no text.” Alt EN: “An empty prisoner-of-war camp with barbed wire and a watchtower”. Alt VI: “Trại tù binh trống với hàng rào thép gai và tháp canh”.
2. Lead — Red Cross parcels. Prompt: “1940s Red Cross parcels and letters arranged on a wooden table in a museum display, soft light, documentary photo style, no readable text.” Alt EN: “Red Cross parcels sent to prisoners of war”. Alt VI: “Bưu kiện Chữ thập đỏ gửi cho tù binh chiến tranh”.
3. Key Facts — map of camps. Prompt: “Simple vintage-style map illustration of Europe and Asia showing the spread of WWII prisoner-of-war camps, muted colours, minimal English labels, clean cartographic style.” Alt EN: “Map showing prisoner-of-war camps across Europe and Asia”. Alt VI: “Bản đồ các trại tù binh khắp châu Âu và châu Á”.
4. Background — Geneva Convention document. Prompt: “Close-up of an old 1929 document with a wax seal and fountain pen on a desk, warm light, documentary photo style, no readable text.” Alt EN: “A document representing the 1929 Geneva Convention”. Alt VI: “Tài liệu tượng trưng cho Công ước Geneva 1929”.
5. What Happened — Bataan landscape. Prompt: “Rural road in Bataan, Philippines, with jungle hills in the background, quiet morning light, documentary landscape photo, no people, no text.” Alt EN: “The road in Bataan, Philippines, used in the 1942 Death March”. Alt VI: “Con đường ở Bataan, Philippines, nơi diễn ra cuộc hành quân tử thần 1942”.
6. What Happened — Stalag Luft III memorial. Prompt: “Memorial stone and tunnel entrance marker at the Stalag Luft III site in Poland, pine forest, overcast light, solemn documentary photo, no text.” Alt EN: “The memorial at Stalag Luft III in Poland”. Alt VI: “Đài tưởng niệm tại Stalag Luft III ở Ba Lan”.
7. What Happened — Thailand-Burma Railway. Prompt: “Old railway track curving through jungle hills in Thailand, wooden trestle bridge in the distance, morning mist, documentary landscape photo, no people, no text.” Alt EN: “The Thailand-Burma Railway in the jungle of Thailand”. Alt VI: “Đường sắt Thái Lan–Miến Điện trong rừng rậm Thái Lan”.
8. The Site Today — Kanchanaburi cemetery. Prompt: “Commonwealth war cemetery at Kanchanaburi, Thailand, rows of white headstones on green lawns, soft light, solemn documentary photo, no text.” Alt EN: “The war cemetery at Kanchanaburi, Thailand”. Alt VI: “Nghĩa trang chiến tranh ở Kanchanaburi, Thái Lan”.
9. Victims and Remembrance — FEPOW memorial. Prompt: “Far East Prisoners of War memorial at the National Memorial Arboretum in England, stone monument with wreaths, overcast light, solemn documentary photo, no text.” Alt EN: “The Far East Prisoners of War memorial in England”. Alt VI: “Đài tưởng niệm tù binh Viễn Đông ở Anh”.
10. Trials and Justice — courtroom. Prompt: “Empty 1940s courtroom interior with wooden benches and judges’ chairs, subdued light, documentary photo style, no people, no text.” Alt EN: “A 1940s courtroom where war crimes trials were held”. Alt VI: “Phòng xử án thập niên 1940 nơi diễn ra phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh”.
11. Visiting Information — Hellfire Pass. Prompt: “Hellfire Pass memorial cutting in Thailand, rock walls and a walking trail through jungle, soft morning light, documentary photo, no people, no text.” Alt EN: “Hellfire Pass on the Thailand-Burma Railway”. Alt VI: “Hellfire Pass trên Đường sắt Thái Lan–Miến Điện”.
12. Legacy — Red Cross archive. Prompt: “Archive room with rows of old index card drawers, warm light, a researcher reading at a desk, documentary photo style, no readable text.” Alt EN: “The Red Cross archive of prisoner-of-war records”. Alt VI: “Kho lưu trữ hồ sơ tù binh của Hội Chữ thập đỏ”.