Pietro Badoglio

1. Mở đầu

Khi Mussolini sụp đổ ngày 25 tháng 7 năm 1943, Vua Victor Emmanuel III bổ nhiệm ông làm Thủ tướng chính phủ chuyển tiếp, và chính Badoglio, thông qua đặc phái viên là tướng Giuseppe Castellano, đã ký đình chiến ngắn với Đồng minh tại Cassibile ở Sicily ngày 3 tháng 9 năm 1943, đình chiến được công bố ngày 8 tháng 9, và ngày 13 tháng 10 năm 1943, ông tuyên chiến với Đức. Pietro Badoglio (28 tháng 9 năm 1871 – 1 tháng 11 năm 1956) là tướng Ý và từ ngày 25 tháng 7 năm 1943 đến 18 tháng 6 năm 1944 là Thủ tướng Ý, người đưa Ý rời khỏi phe Trục và gia nhập phe Đồng minh trong Thế chiến II. Sinh tại Grazzano Monferrato ở Piedmont, con trai một địa chủ khiêm tốn, ông vào Học viện Quân sự Hoàng gia tại Turin năm 1888, phục vụ trong Chiến tranh Ý–Thổ và Thế chiến I, nơi ông thăng tới trung tướng và đàm phán đình chiến với Áo–Hung tại Villa Giusti tháng 11 năm 1918, và trở thành, năm 1925, Tổng tham mưu trưởng, chức vụ ông giữ đến khi từ chức tháng 12 năm 1940 sau thất bại của cuộc xâm lược Hy Lạp của Ý. Ông là Thống chế Ý từ năm 1926, Phó vương đầu tiên của Đông Phi thuộc Ý sau cuộc chinh phục Ethiopia năm 1936, và là nhân vật trung tâm trong các cuộc chiến chinh phục của Phát xít ở Libya và Ethiopia, những cuộc chiến mà lực lượng Ý sử dụng khí độc và thảm sát dân thường.

Sự nghiệp của Badoglio là một trong những sự nghiệp gây tranh cãi nhất trong lịch sử hiện đại của Ý, và tranh cãi liên quan cả tới hồ sơ của ông với tư cách tướng Phát xít và hành vi của ông với tư cách Thủ tướng năm 1943–1944. Những người bênh vực cho rằng ông là quân nhân chuyên nghiệp phục vụ đất nước, rằng ông không phải nhà tư tưởng Phát xít, và quyết định ký đình chiến của ông đã cứu Ý khỏi sự hủy diệt thêm và cho phép Ý gia nhập Đồng minh. Những người chỉ trích cho rằng ông là đầy tớ tự nguyện của chế độ Phát xít, rằng ông phải chịu trách nhiệm về các tội ác ở Libya và Ethiopia, và cách xử lý đình chiến của ông — không thông báo cho các lực lượng vũ trang Ý, chạy khỏi Rome tới Brindisi đêm 8–9 tháng 9 năm 1943, và bỏ rơi quân đội cho người Đức — là nỗi ô nhục khiến hàng nghìn binh sĩ Ý thiệt mạng. Cuộc tranh luận về Badoglio, bắt đầu năm 1943 và vẫn tiếp diễn đến nay, khiến ông trở thành một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất của cuộc chiến Ý, một vị tướng và thủ tướng mà các quyết định đã định hình số phận của Ý và danh tiếng vẫn chia rẽ giữa những người coi ông là vị cứu tinh và những người coi ông là kẻ phản bội.

2. Thông tin chính

Sinh	28 tháng 9 năm 1871, Grazzano Monferrato, Piedmont, Vương quốc Ý (sau đổi tên thành Grazzano Badoglio)
Mất	1 tháng 11 năm 1956 (hưởng thọ 85 tuổi), Grazzano Badoglio, Ý
Quốc tịch	Ý
Vai trò / Chức vụ	Thống chế Ý (từ 1926); Tổng tham mưu trưởng (1925–1940); Toàn quyền Libya (1929–1933); Phó vương Đông Phi thuộc Ý (1936–1937); Thủ tướng Ý (25 tháng 7 năm 1943 – 18 tháng 6 năm 1944)
Nổi tiếng vì	Đình chiến Villa Giusti (1918); chinh phục Ethiopia (1935–1936); đình chiến Cassibile (3 tháng 9 năm 1943, công bố 8 tháng 9 năm 1943); tuyên chiến với Đức (13 tháng 10 năm 1943)
Vợ / Gia đình	Sofia Valania (kết hôn 1904, mất 1942); ba con, Mario, Paolo và Camillo
Quân hàm	Thống chế Ý (Maresciallo d’Italia)

3. Thời trẻ & học vấn

Gia đình và thời thơ ấu

Pietro Badoglio sinh ngày 28 tháng 9 năm 1871 tại Grazzano Monferrato, một ngôi làng ở Piedmont, con trai của Mario Badoglio, một địa chủ khiêm tốn, và Antonietta Pittarelli, xuất thân từ một gia đình trung lưu. Ông là con cả trong nhiều anh em, và lớn lên trong một gia đình mà theo lời kể của chính ông, tiết kiệm và chăm chỉ, một gia đình coi trọng giáo dục và khuyến khích con cái tìm kiếm sự nghiệp phục vụ nhà nước. Ông đi học tại Casale Monferrato, nơi ông là học sinh chăm chỉ, và năm 1888, hưởng dương mười bảy tuổi, ông vào Học viện Quân sự Hoàng gia tại Turin, trường đào tạo sĩ quan quân đội Ý. Ông tốt nghiệp năm 1890 với cấp bậc thiếu úy pháo binh, và được điều tới một trung đoàn ở Turin, nơi ông học việc pháo binh thực tế và đời sống trung đoàn. Ông là sĩ quan trầm lặng và có phương pháp, nổi bật về sự cần cù hơn là tài năng xuất chúng, và danh tiếng ban đầu của ông là sĩ quan đáng tin cậy và chăm chỉ, người có thể được tin tưởng để thực thi mệnh lệnh một cách kỹ lưỡng và không phàn nàn.

Piedmont và quân đội Ý

Piedmont, vùng đất nơi Badoglio sinh ra, là trái tim của quân đội Ý, và nó đã định hình ông theo những cách vẫn thấy rõ suốt sự nghiệp của ông. Quân đội Piedmont là công cụ thống nhất nước Ý trong thế kỷ XIX, và các sĩ quan của nó được đào tạo trong một truyền thống coi trọng kỷ luật, trung thành với Nhà vua, và phục vụ nhà nước, một truyền thống mà Badoglio đã tiếp thu và không bao giờ từ bỏ. Quân đội Ý cuối thế kỷ XIX là một lực lượng nhỏ và trang bị kém, và các sĩ quan của nó, theo tiêu chuẩn châu Âu, được trả lương thấp và đào tạo chưa đầy đủ; nhưng đó cũng là một quân đội mang lại sự nghiệp cho những thanh niên có điều kiện khiêm tốn, và Badoglio, xuất thân từ một gia đình địa chủ khiêm tốn, đã nắm lấy cơ hội đó. Ông học được, trong học viện và trong trung đoàn, những thói quen của sĩ quan Ý: phục tùng, cần mẫn, và niềm tin rằng quân đội là đầy tớ hàng đầu của quốc gia, những thói quen sẽ định hình toàn bộ sự nghiệp của ông.

Học vấn và những năm phục vụ đầu tiên

Nhiệm vụ đầu tiên của Badoglio là sĩ quan pháo binh, và ông phục vụ tại Eritrea năm 1896, sau thất bại của Ý tại Adwa, nơi ông học được khó khăn của chiến tranh thuộc địa. Sau đó ông phục vụ trong Chiến tranh Ý–Thổ năm 1911–1912, tại Libya, nơi ông được thăng thiếu tá và lần đầu gặp các vấn đề chiến đấu du kích trên sa mạc, những vấn đề sẽ lặp lại trong công tác sau này của ông tại Libya. Khi Thế chiến I bùng nổ năm 1915, Ý ban đầu trung lập, và Badoglio, lúc đó là trung tá trong Bộ Tổng tham mưu, tham gia lập kế hoạch cho việc Ý tham chiến bên phe Hiệp ước, diễn ra tháng 5 năm 1915. Ông phục vụ trong ban tham mưu Tập đoàn quân 2 trên mặt trận Isonzo, nơi ông tham gia các trận đánh chống Áo–Hung, và năm 1917, sau thảm họa Caporetto, ông được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng Tập đoàn quân 2, chức vụ mà ông giúp tái tổ chức quân đội và chuẩn bị cho cuộc tấn công cuối cùng năm 1918. Tháng 11 năm 1918, với tư cách trung tướng, ông tiến hành đàm phán đình chiến với Áo–Hung tại Villa Giusti, và ông ký đình chiến ngày 3 tháng 11 năm 1918, một hành động khiến tên ông được biết tới khắp nước Ý.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Tổng tham mưu trưởng và Toàn quyền Libya

Sau Thế chiến I, Badoglio thăng tiến nhanh chóng qua các cấp bậc, và năm 1925, ông được bổ nhiệm làm Tổng tham mưu trưởng, chức vụ cao nhất trong các lực lượng vũ trang Ý, chức vụ ông giữ đến năm 1940. Ở chức vụ đó, ông chịu trách nhiệm tổ chức, huấn luyện và trang bị quân đội Ý, và ông làm việc chặt chẽ với Mussolini, người lên nắm quyền năm 1922, và coi Badoglio là quân nhân chuyên nghiệp có thể tin tưởng để thực thi mệnh lệnh. Badoglio không phải nhà tư tưởng Phát xít, và ông không gia nhập Đảng Phát xít, nhưng ông sẵn sàng phục vụ chế độ, và ông chấp nhận các danh hiệu mà nó trao cho ông, bao gồm tước hiệu Thống chế Ý năm 1926 và tước hiệu Công tước Addis Abeba sau cuộc chinh phục Ethiopia. Từ năm 1929 đến 1933, ông là Toàn quyền Libya, nơi ông chịu trách nhiệm bình định thuộc địa, một chiến dịch mà lực lượng Ý sử dụng khí độc, trại tập trung và hành quyết hàng loạt chống lại kháng chiến Libya, và trong đó hàng chục nghìn người Libya thiệt mạng. Chiến dịch, được tiến hành dưới quyền chỉ huy của Badoglio, đã được các sử gia mô tả là tội ác chiến tranh, và trách nhiệm của Badoglio đối với nó vẫn là một trong những khía cạnh gây tranh cãi nhất trong sự nghiệp của ông.

Ethiopia và từ chức năm 1940

Năm 1935, Badoglio được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Ý tại Đông Phi, và ông dẫn đầu cuộc xâm lược Ethiopia, một chiến dịch mà lực lượng Ý sử dụng khí độc chống quân đội và dân thường Ethiopia, và trong đó quân đội Ethiopia bị đánh bại và đất nước bị sáp nhập vào Đế quốc Ý. Badoglio tiến vào Addis Ababa ngày 5 tháng 5 năm 1936, và ông được bổ nhiệm làm Phó vương đầu tiên của Đông Phi thuộc Ý, chức vụ ông giữ đến năm 1937. Cuộc chinh phục Ethiopia khiến ông trở thành anh hùng dân tộc ở Ý, và cũng khiến ông, trong mắt thế giới, trở thành tội phạm chiến tranh, dù ông không bao giờ bị xét xử về các tội ác ở Ethiopia. Năm 1940, sau khi Ý tham gia Thế chiến II bên phe Đức, Badoglio, với tư cách Tổng tham mưu trưởng, chịu trách nhiệm lập kế hoạch cho cuộc xâm lược Hy Lạp của Ý, một cuộc xâm lược thất bại thảm hại mùa đông 1940–1941, và bộc lộ điểm yếu của quân đội Ý. Badoglio từ chức ngày 6 tháng 12 năm 1940, sau tranh cãi với Mussolini về cách tiến hành chiến tranh, và ông được thay thế bởi tướng Ugo Cavallero. Ông trải qua hai năm rưỡi tiếp theo trong thời gian nghỉ hưu, tại nhà ở Grazzano, chờ đợi sự sụp đổ của chế độ mà ông đã phục vụ.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Thủ tướng, tháng 7 năm 1943

Ngày 24 tháng 7 năm 1943, sau cuộc xâm lược Sicily của Đồng minh và một loạt thất bại quân sự, Đại hội đồng Phát xít bỏ phiếu bất tín nhiệm Mussolini, và ngày 25 tháng 7, Vua Victor Emmanuel III cho bắt giữ Mussolini và bổ nhiệm Badoglio làm Thủ tướng chính phủ chuyển tiếp. Badoglio, người không tham gia âm mưu lật đổ Mussolini, được Vua chọn vì ông là quân nhân được kính trọng, vì ông không phải Phát xít, và vì ông có thể được tin tưởng để đàm phán đình chiến với Đồng minh. Ngày 26 tháng 7, một ngày sau khi được bổ nhiệm, Badoglio tuyên bố chiến tranh sẽ tiếp tục, một tuyên bố nhằm đánh lừa người Đức, đồng minh của Ý, trong khi chính phủ của ông bí mật đàm phán với Đồng minh. Các cuộc đàm phán, được tiến hành qua tướng Giuseppe Castellano, bắt đầu tháng 8 năm 1943, và chúng phức tạp vì Đồng minh yêu cầu đầu hàng vô điều kiện, và Badoglio, người muốn bảo toàn chế độ quân chủ và quân đội, ngần ngại chấp nhận các điều khoản khiến Ý phụ thuộc vào người Đức. Các cuộc đàm phán tiếp tục suốt tháng 8, và ngày 3 tháng 9 năm 1943, Castellano ký đình chiến ngắn tại Cassibile ở Sicily, thay mặt Badoglio, lúc đó là Thủ tướng.

Đình chiến ngắn

Bản đình chiến ngắn, ký ngày 3 tháng 9 năm 1943 tại Cassibile, là một văn bản ngắn gọn, gồm mười hai điều khoản, trong đó Ý đồng ý ngừng thù địch với Đồng minh, giao nộp hạm đội, và cho phép Đồng minh sử dụng lãnh thổ Ý. Bản đình chiến không được công bố cho tới ngày 8 tháng 9, khi Tướng Dwight D. Eisenhower công bố nó trên đài phát thanh, và Badoglio, người vẫn chưa thông báo cho các lực lượng vũ trang Ý, đã đưa ra tuyên bố của riêng mình, Tuyên cáo Badoglio, vào tối ngày 8 tháng 9. Khoảng thời gian giữa lúc ký kết và lúc công bố, và việc không thông báo cho các lực lượng vũ trang, đã bị chỉ trích gay gắt: quân đội Ý, không nhận được mệnh lệnh nào, bị bỏ mặc không có chỉ đạo, và người Đức, những người đã dự đoán trước bản đình chiến, đã nhanh chóng hành động để tước vũ khí các lực lượng Ý, chiếm Rome và miền bắc nước Ý, và bắt giữ hơn 600.000 binh sĩ Ý, nhiều người trong số đó bị đưa sang Đức làm lao động cưỡng bức. Bản đình chiến, vốn nhằm cứu nước Ý, do đó đã dẫn tới, trong ngắn hạn, một thảm họa cho quân đội Ý, một thảm họa mà Badoglio bị đổ lỗi từ đó đến nay.

Đình chiến và chạy tới Brindisi

Đêm 8–9 tháng 9 năm 1943, sau khi đình chiến được công bố, Badoglio và Nhà vua chạy khỏi Rome, để lại thủ đô không có chính phủ và quân đội không có mệnh lệnh, và di chuyển tới Brindisi, miền nam Ý, nơi họ thành lập chính phủ dưới sự bảo vệ của Đồng minh. Cuộc chạy trốn bị lên án là hành động hèn nhát và bỏ rơi, và nó được biện hộ là cần thiết, với lý do Rome sắp bị người Đức chiếm đóng, và Nhà vua và Thủ tướng phải thoát thân để tiếp tục chiến tranh. Hậu quả của cuộc chạy trốn là thảm họa: quân đội Ý, không nhận được mệnh lệnh, tan rã, và người Đức, chiếm Rome ngày 10 tháng 9, giải giáp hơn 600.000 binh sĩ Ý, nhiều người trong số đó bị đưa tới Đức, và thành lập chính phủ bù nhìn dưới quyền Mussolini, người được người Đức giải cứu ngày 12 tháng 9, tại miền bắc Ý. Đình chiến, mà Badoglio đã ký với hy vọng cứu Ý, do đó dẫn tới nội chiến ở Ý, giữa lực lượng của Nhà vua và Đồng minh ở miền nam, và lực lượng của Mussolini và Đức ở miền bắc, một cuộc nội chiến kéo dài đến cuối chiến tranh ở châu Âu.

Chính phủ đồng tham chiến

Ngày 29 tháng 9 năm 1943, Badoglio và Eisenhower ký đình chiến dài trên thiết giáp hạm HMS Nelson ngoài khơi Malta, một tài liệu quy định các điều khoản Ý sẽ hợp tác với Đồng minh, và ngày 13 tháng 10 năm 1943, Badoglio và Vương quốc Ý chính thức tuyên chiến với Đức. Ý lúc này là nước đồng tham chiến, không phải đồng minh, của các cường quốc phương Tây, và chính phủ của Badoglio, đặt tại Brindisi và sau đó tại Salerno, chịu trách nhiệm quản lý miền nam Ý được giải phóng, và tuyển mộ các đơn vị Ý chiến đấu cùng Đồng minh. Chính phủ yếu ớt, phụ thuộc vào Đồng minh, và bị các đảng chống Phát xít phản đối, những đảng coi Badoglio là Phát xít và yêu cầu loại bỏ ông. Sau khi Rome được giải phóng ngày 4 tháng 6 năm 1944, sự phản đối Badoglio trở nên không thể cưỡng lại, và ngày 18 tháng 6 năm 1944, ông từ chức Thủ tướng, và được thay thế bởi Ivanoe Bonomi, lãnh đạo liên minh chống Phát xít. Badoglio nghỉ hưu tại nhà ở Piedmont, nơi ông ở lại suốt đời.

6. Phong cách chỉ huy

Các quyết định năm 1943

Nhận chức Thủ tướng (25 tháng 7 năm 1943). Quyết định nhận chức Thủ tướng của Badoglio, biết rằng ông sẽ phải đàm phán đình chiến với Đồng minh và ông sẽ bị đổ lỗi về hậu quả, là lựa chọn quyết định của sự nghiệp ông. Nó cho ông cơ hội đưa Ý ra khỏi chiến tranh, và khiến ông phải chịu trách nhiệm về cách Ý rời khỏi chiến tranh, một trách nhiệm vẫn được tranh luận từ đó đến nay.

Ký đình chiến ngắn (3 tháng 9 năm 1943). Quyết định của ông, thông qua Castellano, ký đình chiến ngắn tại Cassibile là quyết định chấp nhận các điều khoản của Đồng minh, bao gồm đầu hàng vô điều kiện, với hy vọng Đồng minh sẽ bảo vệ Ý khỏi người Đức. Quyết định này dựa trên niềm tin rằng Đồng minh sẽ đổ bộ với lực lượng lớn gần Rome và sẽ bảo vệ thủ đô, một niềm tin hóa ra vô căn cứ, vì Đồng minh đổ bộ tại Salerno, xa Rome, và không thể bảo vệ thành phố.

Chạy khỏi Rome (8–9 tháng 9 năm 1943). Quyết định chạy khỏi Rome cùng Nhà vua của ông, để lại quân đội không có mệnh lệnh, là quyết định gây tranh cãi nhất trong sự nghiệp của ông. Sau này ông biện hộ nó là cần thiết, với lý do Rome sắp bị chiếm đóng, nhưng những người chỉ trích cho rằng ông nên ở lại Rome, hoặc ít nhất nên ra lệnh cho quân đội trước khi rời đi, và rằng cuộc chạy trốn của ông là hành động bỏ rơi.

Các quyết định trước và sau

Sử dụng khí độc tại Ethiopia (1935–1936). Quyết định của Badoglio, với tư cách tư lệnh tại Đông Phi, sử dụng khí độc chống quân đội và dân thường Ethiopia là quyết định vi phạm luật chiến tranh, và đã được các sử gia mô tả là tội ác chiến tranh. Sau này ông phủ nhận đã ra lệnh sử dụng khí độc, nhưng bằng chứng, bao gồm chính các mệnh lệnh của ông, cho thấy ông đã làm vậy, và ông phải chịu trách nhiệm về cái chết của hàng nghìn người Ethiopia.

Tuyên chiến với Đức (13 tháng 10 năm 1943). Quyết định tuyên chiến với Đức của ông, sau khi ký đình chiến dài, là quyết định đưa Ý vào phe Đồng minh, và cam kết lực lượng Ý chiến đấu chống người Đức. Quyết định này được Đồng minh hoan nghênh, nhưng nó cũng có nghĩa là Ý lúc này đang chiến tranh với đồng minh cũ của mình, và binh sĩ Ý sẽ chiến đấu và hy sinh trong một cuộc chiến mà Badoglio đã góp phần bắt đầu.

7. Tranh cãi

Libya và Ethiopia: Tội ác chiến tranh

Tranh cãi nghiêm trọng nhất về Badoglio liên quan tới hành vi của ông ở Libya và Ethiopia, nơi lực lượng Ý dưới quyền chỉ huy của ông sử dụng khí độc, trại tập trung và hành quyết hàng loạt. Ở Libya, từ năm 1929 đến 1933, Badoglio là Toàn quyền, và ông chịu trách nhiệm bình định thuộc địa, một chiến dịch mà kháng chiến Libya, do Omar Mukhtar lãnh đạo, bị nghiền nát bằng các phương pháp bao gồm trục xuất hơn 100.000 người Libya tới các trại tập trung trên sa mạc, nơi hàng chục nghìn người chết vì đói và bệnh tật. Ở Ethiopia, năm 1935–1936, Badoglio, với tư cách tư lệnh lực lượng Ý, ra lệnh sử dụng khí độc chống quân đội và dân thường Ethiopia, vi phạm Nghị định thư Geneva năm 1925, mà Ý đã ký, và các cuộc tấn công bằng khí độc, được thực hiện bằng máy bay, đã giết hàng nghìn người Ethiopia. Badoglio sau này phủ nhận đã ra lệnh sử dụng khí độc, nhưng bằng chứng, bao gồm chính các mệnh lệnh của ông và báo cáo của các sĩ quan Ý, cho thấy ông đã làm vậy, và các sử gia đã mô tả hành vi của ông ở Libya và Ethiopia là tội ác chiến tranh. Ông không bao giờ bị xét xử về các tội ác này, và chính phủ Ý, vốn muốn quên các cuộc chiến thuộc địa, đã không theo đuổi vấn đề; nhưng tranh cãi về trách nhiệm của ông vẫn còn, và đó là cáo buộc nghiêm trọng nhất chống lại ông.

Câu hỏi về trách nhiệm

Một tranh cãi liên quan khác là câu hỏi về trách nhiệm của Badoglio đối với các tội ác ở Libya và Ethiopia, và liệu ông có thể bị quy trách nhiệm cho những mệnh lệnh do Mussolini và chế độ Phát xít ban ra hay không. Những người bênh vực Badoglio lập luận rằng ông là người lính thực hiện mệnh lệnh của chính phủ, và ông không thể bị quy trách nhiệm cho các chính sách của chế độ; những người chỉ trích đáp lại rằng ông không phải sĩ quan cấp thấp, mà là Tổng tham mưu trưởng và chỉ huy ngoài mặt trận, và ông có quyền từ chối, hoặc ít nhất là giảm nhẹ, các mệnh lệnh được giao. Cuộc tranh luận tương tự như tranh luận về các sĩ quan cấp cao khác cùng thời, và nó không có đáp án đơn giản; nhưng bằng chứng cho thấy Badoglio, một đầy tớ tự nguyện của chế độ, đã không phản đối việc sử dụng hơi ngạt, và không cố ngăn chặn các vụ thảm sát, và do đó ông phải chịu một phần trách nhiệm về chúng.

Đình chiến năm 1943

Một tranh cãi thứ hai liên quan tới cách xử lý đình chiến năm 1943 của Badoglio, và đặc biệt là việc ông không thông báo cho các lực lượng vũ trang Ý và cuộc chạy trốn khỏi Rome của ông. Những người bênh vực cho rằng ông ở trong vị thế bất khả thi, rằng người Đức sắp chiếm Rome, và ông không có lựa chọn nào khác ngoài việc chạy trốn; những người chỉ trích cho rằng ông nên ra lệnh cho quân đội, rằng ông nên ở lại Rome, hoặc ít nhất nên cảnh báo các chỉ huy ngoài chiến trường. Tranh cãi này được các sử gia tranh luận từ đó đến nay, và đã tạo ra một lượng lớn tài liệu, trong đó Badoglio được miêu tả, khác nhau, như nạn nhân của hoàn cảnh, như kẻ hèn nhát, và như kẻ phản bội. Cuộc tranh luận phức tạp vì các tài liệu liên quan tới đình chiến, trong nhiều năm, không có sẵn cho các sử gia, và chính Badoglio, trong hồi ký của ông, đã trình bày một tường thuật tự phục vụ về hành vi của mình. Đồng thuận đang hình thành là cách xử lý đình chiến của Badoglio là bất tài, và cuộc chạy trốn khỏi Rome của ông là nỗi ô nhục, nhưng thảm họa tiếp theo cũng là kết quả của kế hoạch của Đức và thất bại của Đồng minh, và Badoglio, dù phải chịu phần lớn trách nhiệm, không phải là người duy nhất chịu trách nhiệm.

8. Cuối đời

Nghỉ hưu tại Grazzano

Sau khi từ chức ngày 18 tháng 6 năm 1944, Badoglio nghỉ hưu tại nhà ở Grazzano Monferrato, ngôi làng nơi ông sinh ra, và ông trải qua mười hai năm cuối đời ở đó, trong thời gian nghỉ hưu, viết hồi ký và bảo vệ danh tiếng của mình. Ông không bị xét xử về tội ác chiến tranh, dù chính phủ Ethiopia, được khôi phục sau chiến tranh, yêu cầu dẫn độ ông, và chính phủ Ý, vốn muốn quên quá khứ Phát xít, đã từ chối hợp tác. Ông cũng không bị xét xử về hành vi năm 1943, dù các đảng chống Phát xít yêu cầu điều tra, và chính phủ Ý, vốn chia rẽ về câu hỏi trách nhiệm của Badoglio, đã không theo đuổi vấn đề. Ông sống trong thời gian nghỉ hưu, một nhân vật gây tranh cãi, được một số người vinh danh như người đã đưa Ý ra khỏi chiến tranh, và bị những người khác lên án là tội phạm chiến tranh và kẻ phản bội. Hồi ký của ông, Italy in the Second World War, xuất bản năm 1948, trình bày tường thuật của chính ông về sự nghiệp của mình, một tường thuật đã bị các sử gia chỉ trích là tự phục vụ, nhưng vẫn là nguồn quan trọng cho lịch sử Ý trong Thế chiến II.

Qua đời và an táng

Badoglio qua đời tại Grazzano Badoglio — ngôi làng đã được đổi tên để vinh danh ông sau cuộc chinh phục Ethiopia — ngày 1 tháng 11 năm 1956, hưởng thọ tám mươi lăm tuổi. Ông được chôn cất trong mộ gia đình tại Grazzano, và tang lễ của ông có sự tham dự của một số ít người thân và bạn bè, một kết thúc lặng lẽ cho một sự nghiệp bắt đầu với lời hứa của một quân nhân vĩ đại và kết thúc trong tranh cãi. Cái chết của ông được báo chí Ý đưa tin, nhưng nó không gây ra cuộc tranh luận công khai mà cuộc đời ông đã gây ra, và mãi nhiều năm sau, với việc mở kho lưu trữ và xuất bản các lịch sử mới về cuộc chiến Ý, danh tiếng của ông mới được xem xét lại. Ông để lại một danh tiếng vẫn còn chia rẽ: với những người ngưỡng mộ, ông là quân nhân chuyên nghiệp phục vụ đất nước và đưa Ý ra khỏi một cuộc chiến thảm họa; với những người chỉ trích, ông là tội phạm chiến tranh và kẻ phản bội đã phản bội quân đội và đất nước của mình năm 1943.

9. Đánh giá của sử gia

Đánh giá quân sự

Các sử gia quân sự đánh giá Badoglio là sĩ quan tham mưu có năng lực và chỉ huy tầm thường, và đánh giá đó dựa trên sự phân biệt giữa hai vai trò. Với tư cách Tổng tham mưu trưởng, ông cần mẫn và có tổ chức, và được Mussolini tin tưởng để thực hiện công việc hành chính của quân đội. Với tư cách chỉ huy ngoài chiến trường, ở Libya và Ethiopia, ông thành công, nhưng thành công của ông đạt được bằng các phương pháp — khí độc, trại tập trung, hành quyết hàng loạt — vi phạm luật chiến tranh, và đã bị các sử gia lên án. Với tư cách Thủ tướng năm 1943, ông vượt quá khả năng, và cách xử lý đình chiến của ông là bất tài, một thất bại khiến hàng nghìn binh sĩ Ý thiệt mạng. Các sử gia cho rằng sự nghiệp của Badoglio cho thấy giới hạn của quân nhân chuyên nghiệp: ông là người có thể tổ chức quân đội, nhưng không thể đưa ra các quyết định chính trị mà một thủ tướng phải đưa ra, và khi đối mặt với khủng hoảng chính trị, ông đã thất bại.

Đánh giá đạo đức

Đánh giá đạo đức về Badoglio khắc nghiệt, và ngày càng khắc nghiệt theo thời gian. Ông là sĩ quan cấp cao phục vụ một chế độ tội ác, ra lệnh sử dụng khí độc chống dân thường, chịu trách nhiệm về cái chết của hàng chục nghìn người Libya và Ethiopia, và với tư cách Thủ tướng, đã bỏ rơi quân đội của mình cho người Đức. Những người bênh vực cho rằng ông là quân nhân chuyên nghiệp làm tròn bổn phận, và quyết định ký đình chiến của ông đã cứu Ý; những người chỉ trích đáp lại rằng một quân nhân chuyên nghiệp phạm tội ác chiến tranh là tội phạm chiến tranh, và một thủ tướng bỏ rơi quân đội là kẻ phản bội. Đồng thuận trong giới sử gia là Badoglio có tội ác chiến tranh ở Libya và Ethiopia, và hành vi của ông năm 1943 là nỗi ô nhục, nhưng quyết định ký đình chiến của ông, trong hoàn cảnh đó, là quyết định đúng đắn, và nó nên được nhớ tới cùng với tội ác của ông. Ông được nhớ tới như nhân vật có khuyết điểm, một người mà tài năng nghề nghiệp đã được đặt, không có phản đối nghiêm túc, vào phục vụ một chế độ tội ác, và danh tiếng của ông do đó phải được đánh giá với cả sự ngưỡng mộ quyết định năm 1943 của ông và sự lên án các tội ác ông đã phạm để phục vụ nó.

10. Di sản

Đình chiến và vị thế đồng tham chiến của Ý

Di sản lâu dài của Badoglio là đình chiến năm 1943 và vị thế đồng tham chiến tiếp theo, cho phép Ý gia nhập Đồng minh và chiến đấu cùng họ trong năm cuối của chiến tranh. Quân đội Đồng tham chiến Ý, được thành lập dưới chính phủ của Badoglio, đã chiến đấu cùng Đồng minh trong chiến dịch Ý, và các du kích Ý, chiến đấu ở miền bắc, đóng vai trò quan trọng trong việc giải phóng Ý. Đình chiến, dù được xử lý kém, là bước ngoặt trong chiến tranh ở Ý: nó đưa Ý ra khỏi phe Trục, mở miền nam Ý cho Đồng minh, và cho phép Đồng minh dùng Ý làm căn cứ cho cuộc xâm lược miền nam nước Pháp và ném bom Đức. Tên Badoglio gắn liền với đình chiến, và ông được nhớ tới ở Ý như người đã ký nó, một danh tiếng đã vượt qua các tranh cãi về hành vi của ông.

Một danh tiếng được xem xét lại

Trong những thập kỷ gần đây, danh tiếng của Badoglio đã được xem xét lại, và hình ảnh anh hùng do hồi ký của ông tạo ra đã được điều chỉnh. Các sử gia ngày nay nhấn mạnh rằng hồ sơ của ông ở Libya và Ethiopia là tội ác, rằng cách xử lý đình chiến của ông là bất tài, và cuộc chạy trốn khỏi Rome của ông là nỗi ô nhục; họ cũng nhấn mạnh rằng quyết định ký đình chiến của ông, trong hoàn cảnh đó, là quyết định đúng đắn, và nó đã cứu Ý khỏi sự hủy diệt thêm. Việc xem xét lại không xóa bỏ thành tựu của ông trong việc đưa Ý ra khỏi chiến tranh, nhưng đặt nó vào đúng bối cảnh. Badoglio giờ được nhớ tới như một nhân vật có khuyết điểm — một quân nhân chuyên nghiệp phục vụ một chế độ tội ác, phạm tội ác để phục vụ nó, và cuối cùng, đưa ra quyết định cứu đất nước khỏi hậu quả của cuộc chiến mà ông đã góp phần bắt đầu. Việc xem xét lại cũng dựa trên kho lưu trữ của quân đội Ý, được mở thập niên 1990, và hồi ký của những người đương thời, những người trình bày bức tranh phê phán hơn về Badoglio so với bức tranh ông trình bày trong hồi ký của chính mình.

11. Câu hỏi thường gặp

Pietro Badoglio là ai?

Pietro Badoglio (1871–1956) là tướng Ý và Thủ tướng Ý từ ngày 25 tháng 7 năm 1943 đến 18 tháng 6 năm 1944. Ông ký đình chiến với Đồng minh tại Cassibile ngày 3 tháng 9 năm 1943, công bố ngày 8 tháng 9, và tuyên chiến với Đức ngày 13 tháng 10 năm 1943.

Ý ký đình chiến với Đồng minh khi nào?

Đình chiến ngắn được ký tại Cassibile ở Sicily ngày 3 tháng 9 năm 1943 bởi tướng Giuseppe Castellano, thay mặt Badoglio, và được tướng Eisenhower và Badoglio công bố ngày 8 tháng 9 năm 1943. Đình chiến dài được Badoglio và Eisenhower ký ngày 29 tháng 9 năm 1943, trên tàu HMS Nelson ngoài khơi Malta.

Vì sao Badoglio chạy khỏi Rome tháng 9 năm 1943?

Đêm 8–9 tháng 9 năm 1943, sau khi đình chiến được công bố, Badoglio và Vua Victor Emmanuel III chạy khỏi Rome tới Brindisi, miền nam Ý, nơi họ thành lập chính phủ dưới sự bảo vệ của Đồng minh. Badoglio sau này biện hộ cuộc chạy trốn là cần thiết, vì Rome sắp bị người Đức chiếm đóng; những người chỉ trích lên án nó là sự bỏ rơi quân đội, vốn bị bỏ lại không có mệnh lệnh và bị người Đức giải giáp.

Vai trò của Badoglio tại Ethiopia là gì?

Năm 1935–1936, Badoglio chỉ huy lực lượng Ý trong cuộc xâm lược Ethiopia, trong đó lực lượng Ý sử dụng khí độc chống quân đội và dân thường Ethiopia. Ông tiến vào Addis Ababa ngày 5 tháng 5 năm 1936 và trở thành Phó vương đầu tiên của Đông Phi thuộc Ý. Các sử gia đã mô tả việc sử dụng khí độc là tội ác chiến tranh, và trách nhiệm của Badoglio đối với nó vẫn là một trong những cáo buộc nghiêm trọng nhất chống lại ông.

Badoglio làm Thủ tướng bao lâu?

Badoglio làm Thủ tướng từ ngày 25 tháng 7 năm 1943 đến 18 tháng 6 năm 1944, khoảng gần mười một tháng. Ông từ chức sau khi Rome được giải phóng ngày 4 tháng 6 năm 1944, và được thay thế bởi Ivanoe Bonomi.

Badoglio có bị xét xử về tội ác chiến tranh không?

Không. Badoglio không bao giờ bị xét xử về các tội ác ở Libya và Ethiopia, dù chính phủ Ethiopia yêu cầu dẫn độ ông sau chiến tranh. Ông cũng không bị xét xử về hành vi năm 1943. Ông qua đời tại Grazzano Badoglio ngày 1 tháng 11 năm 1956, hưởng thọ 85 tuổi.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Pietro Badoglio” — tiểu sử tổng hợp: sinh 28 tháng 9 năm 1871, mất 1 tháng 11 năm 1956, Thủ tướng 25 tháng 7 năm 1943 – 18 tháng 6 năm 1944, đình chiến 3 tháng 9 năm 1943, công bố 8 tháng 9, tuyên chiến với Đức 13 tháng 10 năm 1943.
2. Pietro Badoglio, Italy in the Second World War: Memories and Documents (1948) — hồi ký; sự sụp đổ của Mussolini, đình chiến, cuộc tháo chạy tới Brindisi.
3. Elena Aga Rossi, A Nation Collapses: The Italian Surrender of September 1943 (2000) — đình chiến, việc không thông báo cho các lực lượng vũ trang, cuộc tháo chạy khỏi Rome.
4. Angelo Del Boca, The Ethiopian War 1935–1941 (1969) — việc sử dụng hơi ngạt ở Ethiopia và trách nhiệm của Badoglio.
5. MacGregor Knox, Mussolini Unleashed 1939–1941 (1982) — Badoglio với tư cách Tổng tham mưu trưởng, cuộc xâm lược Hy Lạp, việc từ chức tháng 12 năm 1940.
6. History of War, “Pietro Badoglio, 1871–1956” — Tổng tham mưu trưởng 1925–1940, Toàn quyền Libya, đình chiến và tuyên chiến với Đức.