Krystyna Skarbek

1. Mở đầu

Ngày 15 tháng 6 năm 1952, Skarbek bị sát hại trong một khách sạn ở London bởi Dennis Muldowney, một tiếp viên đã ám ảnh với bà, một vụ sát hại gây chấn động nước Anh và chấm dứt cuộc đời của một người phụ nữ đã liều mạng vì sự nghiệp Đồng minh và đã bị đất nước bà phục vụ lãng quên. Krystyna Skarbek (1 tháng 5 năm 1908 – 15 tháng 6 năm 1952), được biết tới ở Anh với tên Christine Granville, là điệp viên gốc Ba Lan của Cơ quan Tác chiến Đặc biệt Anh (SOE) trong Thế chiến II, và là một trong những nữ điệp viên hiệu quả và phục vụ lâu nhất của cuộc chiến. Sinh tại Warsaw, con gái của một bá tước Ba Lan và một bà mẹ Do Thái xuất thân từ gia đình ngân hàng giàu có, bà là vận động viên trượt tuyết, kỵ sĩ và người của xã hội thượng lưu ở Ba Lan thập niên 1930, và khi Đức và Liên Xô xâm lược Ba Lan tháng 9 năm 1939, bà tìm đường tới London, nơi bà tình nguyện phục vụ cơ quan mật vụ Anh. Bà được SOE tuyển mộ năm 1940, và bà phục vụ, đầu tiên, tại Hungary và Ba Lan, nơi bà thực hiện các nhiệm vụ chuyển tin qua dãy núi Tatra, tuồn tài liệu tình báo chụp vi phim và tiền bạc cho lực lượng ngầm Ba Lan, và sau đó, từ năm 1944, tại Pháp, nơi bà làm liên lạc viên cho Kháng chiến Pháp ở Vercors và Alpes-Maritimes, tổ chức cung cấp vũ khí, liên lạc với Maquis, và trong một lần nổi tiếng, giải thoát hai sĩ quan SOE bị bắt bằng cách đe dọa một sĩ quan Gestapo bằng súng và hối lộ ông ta một khoản tiền lớn. Bà được tặng Huân chương George, Huân chương Đế quốc Anh và Croix de Guerre của Pháp, và bà là, theo lời một sử gia, “nữ điệp viên đáng chú ý nhất của chiến tranh”.

Cuộc đời sau chiến tranh của Skarbek là bi kịch. Bà không được cấp quốc tịch Anh cho đến năm 1947, bà không được cấp lương hưu, và bà không thể tìm được việc làm, phục vụ như tiếp viên trên tàu biển và nhân viên bán hàng tại London. Câu chuyện của bà, trong nhiều năm, ít được biết tới, và mãi đến khi tiểu sử của Clare Mulley, The Spy Who Loved, xuất bản năm 2012, cuộc đời bà mới được kể đầy đủ, và bà mới được công nhận là một trong những điệp viên vĩ đại của Thế chiến II, một người phụ nữ mà lòng dũng cảm, sự tháo vát và quyến rũ khiến bà trở thành một trong những điệp viên bí mật hiệu quả nhất của cuộc chiến.

2. Thông tin chính

Sinh	1 tháng 5 năm 1908, Warsaw, Ba Lan thuộc Nga, Đế quốc Nga
Mất	15 tháng 6 năm 1952 (hưởng dương 44 tuổi), London, Anh (bị sát hại)
Quốc tịch	Gốc Ba Lan; trở thành công dân Anh năm 1947; được biết tới ở Anh với tên Christine Granville
Vai trò / Chức vụ	Điệp viên của Cơ quan Tác chiến Đặc biệt Anh (SOE); liên lạc viên tại Hungary, Ba Lan và Pháp (1940–1944)
Nổi tiếng vì	Nhiệm vụ chuyển tin qua dãy núi Tatra (1940–1941); làm việc với Kháng chiến Pháp ở Vercors và Alpes-Maritimes (1944); giải thoát hai sĩ quan SOE bị bắt tại Digne (tháng 8 năm 1944); Huân chương George, OBE và Croix de Guerre
Vợ / Gia đình	Jerzy Giżycki (kết hôn 1938, ly hôn 1946); con gái của Bá tước Jerzy Skarbek và Stefania Goldfeder; không có con
Quân hàm	Điệp viên dân sự (SOE); quân hàm danh dự đại úy trong Lục quân Anh; sau này là tiếp viên và nhân viên bán hàng

3. Thời trẻ & học vấn

Gia đình và thời thơ ấu

Krystyna Skarbek sinh ngày 1 tháng 5 năm 1908 tại Warsaw, con gái của Bá tước Jerzy Skarbek, quý tộc Ba Lan, và Stefania Goldfeder, xuất thân từ một gia đình ngân hàng Do Thái giàu có. Bà là con út trong hai anh em, và lớn lên trong một gia đình mà theo lời kể của chính bà, đa văn hóa và có học thức, một gia đình nói tiếng Ba Lan, Pháp và Đức, và di chuyển giữa Warsaw, Paris và điền trang của gia đình tại Trzepnica. Cha bà, người quyến rũ nhưng hoang phí, đã làm mất phần lớn tài sản gia đình, và Krystyna lớn lên trong một thế giới mà, theo lời bà, là “thế giới của vẻ đẹp và nợ nần”, một thế giới mà gia đình duy trì vẻ ngoài của đời sống quý tộc dù tiền bạc đang cạn kiệt. Bà là cô gái xinh đẹp và khỏe mạnh, thích trượt tuyết, cưỡi ngựa và hoạt động ngoài trời, và theo lời kể của những người biết bà, bà là cô gái có sức quyến rũ phi thường và ý chí phi thường, một sự kết hợp định hình cuộc đời bà. Bà đi học tại Warsaw, nơi bà là học sinh trung bình, thích thể thao hơn học tập, và theo lời thừa nhận của chính bà, bà là cô gái chán lớp học và khao khát phiêu lưu.

Warsaw và quý tộc Ba Lan

Warsaw, thành phố nơi Skarbek sinh ra, là thủ đô của một nước Ba Lan từng bị chia cắt và chỉ giành lại độc lập năm 1918, và đó là thành phố của những tương phản: cung điện quý tộc và khu nhà tập thể của tầng lớp lao động, văn hóa Ba Lan và văn hóa Do Thái, truyền thống và hiện đại. Skarbek lớn lên trong thế giới quý tộc Ba Lan, thế giới của vũ hội, săn bắn và nhà ở nông thôn, và bà tiếp thu các giá trị của nó: dũng cảm, danh dự, và niềm tin rằng Ba Lan là dân tộc đã sống sót sau chia cắt và sẽ sống sót lần nữa. Bà cũng tiếp thu thói quen của giới quý tộc: quyến rũ, tháo vát, và không biết sợ, những thói quen sẽ giúp bà rất nhiều trong cuộc chiến bí mật. Mẹ bà, người Do Thái, dạy bà giá trị của giáo dục và văn hóa, và cha bà, người Ba Lan, dạy bà giá trị của lòng yêu nước và phục vụ Ba Lan, sự kết hợp khiến bà, theo lời một người viết tiểu sử, trở thành “một người yêu nước Ba Lan với tâm hồn Do Thái”.

Học vấn và những năm phục vụ đầu tiên

Việc học của Skarbek không theo lối truyền thống, và bà không bao giờ hoàn thành bằng đại học. Bà học tại một trường ở Warsaw, và sau đó dành một năm tại Paris, nơi bà học nghệ thuật và học nói tiếng Pháp lưu loát, một kỹ năng chứng tỏ vô giá trong công việc sau này của bà tại Pháp. Bà kết hôn, năm 1930, với Karol Gettlich, một doanh nhân, cuộc hôn nhân kết thúc bằng ly hôn, và năm 1938, bà kết hôn với Jerzy Giżycki, nhà ngoại giao và nhà văn Ba Lan, người mà bà cùng du lịch tới Ethiopia, nơi Giżycki là lãnh sự Ba Lan, và nơi Skarbek, vốn đã là vận động viên trượt tuyết và kỵ sĩ giỏi, học cưỡi ngựa và bắn súng. Khi Thế chiến II bùng nổ tháng 9 năm 1939, Skarbek và Giżycki đang ở Ethiopia, và họ tìm đường, qua Ai Cập và Địa Trung Hải, tới London, nơi Skarbek, người nói lưu loát tiếng Pháp, Đức và Ba Lan, tình nguyện phục vụ cơ quan mật vụ Anh. Bà được SOE, Cơ quan Tác chiến Đặc biệt, phỏng vấn, tổ chức được thành lập năm 1940 để “đốt cháy châu Âu”, và bà được tuyển mộ làm điệp viên, một trong những phụ nữ đầu tiên được SOE tuyển mộ, và một trong số ít người phục vụ suốt chiến tranh.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Nhiệm vụ chuyển tin qua Tatra

Sự thăng tiến của Skarbek bắt đầu năm 1940, khi bà được cử, cùng chồng Jerzy Giżycki, tới Hungary, nơi bà làm liên lạc viên cho lực lượng ngầm Ba Lan, mang tài liệu tình báo chụp vi phim và tiền bạc qua dãy núi Tatra, dãy núi ngăn cách Ba Lan với Hungary và Slovakia, và là, năm 1940–1941, một trong những tuyến thoát chính khỏi Ba Lan bị chiếm đóng. Các nhiệm vụ rất nguy hiểm: dãy Tatra cao và hiểm trở, biên giới được cảnh sát Đức và Hungary tuần tra, và liên lạc viên bị bắt sẽ bị bắn hoặc đưa tới trại tập trung. Skarbek, vận động viên trượt tuyết giỏi và nhà leo núi không sợ hãi, đã vượt qua nhiều lần, vào mùa đông và mùa hè, mang theo tài liệu tình báo quan trọng đối với chính phủ lưu vong Ba Lan tại London, và bà được lực lượng ngầm Ba Lan biết tới như liên lạc viên có lòng dũng cảm và đáng tin cậy phi thường. Năm 1941, sau khi chính phủ Hungary, dưới áp lực Đức, bắt đầu bắt giữ các liên lạc viên Ba Lan, Skarbek và Giżycki buộc phải chạy khỏi Hungary, và họ tìm đường, qua Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Đông, tới Cairo, nơi Skarbek được SOE tuyển mộ để phục vụ tại Pháp.

Được SOE tuyển mộ

Việc Skarbek được SOE tuyển mộ là kết quả của danh tiếng của bà với tư cách liên lạc viên, và kỹ năng ngôn ngữ của bà: bà nói tiếng Ba Lan, Pháp, Đức và Anh, và bà là, theo lời hồ sơ SOE của bà, “người phụ nữ có lòng dũng cảm và sự tháo vát phi thường”. Bà được SOE huấn luyện tại Scotland và Anh, nơi bà học các kỹ năng của điệp viên bí mật: điện báo vô tuyến, phá hoại, chiến đấu tay không, và sử dụng súng lục, và bà là, theo lời các giảng viên của bà, “một trong những học viên giỏi nhất chúng tôi từng có”. Năm 1944, sau hai năm chờ đợi, bà cuối cùng được cử tới Pháp, nơi bà làm liên lạc viên cho Kháng chiến Pháp, một vai trò đòi hỏi bà di chuyển giữa các nhóm Maquis, mang tin nhắn và tiền bạc, và liên lạc với các sĩ quan SOE đang tổ chức Kháng chiến. Bà được thả dù xuống Pháp đêm 6–7 tháng 7 năm 1944, một tháng sau cuộc đổ bộ của Đồng minh tại Normandy, và bà đáp xuống Vercors, vùng núi ở đông nam nước Pháp nơi Kháng chiến mạnh nhất, và nơi bà sẽ trải qua hai tháng tiếp theo trong một trong những nhiệm vụ nguy hiểm nhất của chiến tranh.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Vercors và Alpes-Maritimes

Tại Pháp, Skarbek làm liên lạc viên cho SOE, đầu tiên tại Vercors, nơi bà liên lạc giữa các nhóm Maquis và các sĩ quan SOE, và sau đó tại Alpes-Maritimes, khu vực quanh Nice, nơi bà làm việc với Kháng chiến trên núi phía trên Địa Trung Hải. Công việc của bà rất nguy hiểm: bà di chuyển bằng xe đạp và đi bộ, mang tin nhắn và tiền bạc, và bà liên tục có nguy cơ bị Gestapo và Milice, cảnh sát cộng tác Pháp, bắt giữ. Bà là điệp viên khéo léo và tháo vát, người dùng sức quyến rũ, kỹ năng ngôn ngữ và hiểu biết về Pháp để qua các trạm kiểm soát, thoát khỏi nguy hiểm bằng lời nói, và tổ chức cung cấp vũ khí cho Maquis. Tháng 8 năm 1944, sau cuộc đổ bộ của Đồng minh tại miền nam nước Pháp, Chiến dịch Dragoon, bà đóng vai trò trong việc giải phóng Alpes-Maritimes, liên lạc giữa lực lượng Mỹ đang tiến công và Kháng chiến, và giúp đảm bảo Kháng chiến không tấn công người Đức quá sớm, một sai lầm đã dẫn tới sự hủy diệt của Maquis Vercors tháng 7 năm 1944.

Thảm kịch Vercors

Vercors, nơi Skarbek làm việc đầu tiên tại Pháp, là hiện trường một trong những bi kịch lớn của Kháng chiến Pháp. Tháng 7 năm 1944, lực lượng Maquis ở Vercors, những người đã tuyên bố Cộng hòa Tự do, bị quân Đức tấn công, trong đó có lính SS và lính dù, và bị tiêu diệt, với hơn 600 Maquisard thiệt mạng. Skarbek, người đã tới Vercors ngày 6–7 tháng 7, có mặt trong trận đánh, và bà chứng kiến sự hủy diệt của Maquis, một trải nghiệm để lại ấn tượng sâu sắc trong bà và dạy bà nguy hiểm của một cuộc nổi dậy quá sớm. Bà sau này viết rằng Vercors là “một bài học về sự dại dột của việc nổi dậy quá sớm”, và bà áp dụng bài học đó tại Alpes-Maritimes, nơi bà khuyên Kháng chiến chờ cuộc đổ bộ của Đồng minh trước khi nổi dậy, lời khuyên đã cứu nhiều sinh mạng và góp phần giải phóng thành công khu vực tháng 8 năm 1944.

Digne: Giải cứu các sĩ quan SOE

Hành động nổi tiếng nhất của Skarbek diễn ra tại Digne, ở Alpes-Maritimes, tháng 8 năm 1944, khi hai sĩ quan SOE, Thiếu tá Francis Cammaerts và Đại úy Xan Fielding, bị Gestapo bắt giữ và sắp bị hành quyết. Skarbek, người biết tin họ bị bắt, tới Digne, nơi bà tự giới thiệu với sĩ quan Gestapo phụ trách, một người tên Schenck, và nói với ông ta rằng bà là cháu gái của Thống chế Bernard Montgomery, rằng Đồng minh sắp giải phóng thị trấn, và nếu ông ta hành quyết các tù nhân, ông ta sẽ phải chịu trách nhiệm và sẽ bị bắn. Sau đó bà đề nghị hối lộ ông ta hai triệu franc, một khoản tiền lớn mà bà có được từ SOE, và bà đe dọa ông ta bằng khẩu súng lục mà bà cầm trong túi xách. Schenck, người sợ hãi trước lời đe dọa của bà và bị cám dỗ bởi số tiền, đồng ý thả các tù nhân, và Cammaerts và Fielding được tự do, một hành động được mô tả là một trong những cuộc giải cứu táo bạo nhất của chiến tranh, và khiến Skarbek nổi tiếng trong SOE. Câu chuyện, được chính Cammaerts kể sau chiến tranh, đã bị một số sử gia nghi ngờ, những người cho rằng Skarbek phóng đại vai trò của mình, nhưng các sự thật cơ bản — rằng bà tới Digne, rằng bà đe dọa Schenck, và rằng các tù nhân được thả — là không thể nghi ngờ.

Kết thúc chiến tranh tại Pháp

Sau khi Alpes-Maritimes được giải phóng tháng 8 năm 1944, Skarbek tiếp tục làm việc cho SOE tại Pháp, liên lạc với Kháng chiến và với lực lượng Đồng minh đang tiến công, cho đến khi chiến tranh ở châu Âu kết thúc tháng 5 năm 1945. Bà được tặng Huân chương George năm 1945, Huân chương Đế quốc Anh năm 1947, và Croix de Guerre của Pháp, để ghi nhận công tác của bà, và bà là, theo lời hồ sơ SOE của bà, “một trong những điệp viên hiệu quả nhất chúng tôi từng có”. Bà cũng là, theo lời một sử gia, “người phụ nữ đã liều mạng vì sự nghiệp Đồng minh và đã bị đất nước bà phục vụ lãng quên”, một mô tả nắm bắt cả thành tựu và số phận của bà. Bà rời Pháp năm 1945, và trở về London, nơi bà sẽ trải qua bảy năm cuối đời trong nghèo khó và lãng quên, một số phận tương phản rõ rệt với chủ nghĩa anh hùng trong công tác thời chiến của bà.

6. Phong cách chỉ huy

Các quyết định trong cuộc chiến bí mật

Tình nguyện phục vụ SOE (1940). Quyết định tình nguyện phục vụ cơ quan mật vụ Anh của Skarbek, sau khi tìm đường từ Ba Lan tới London, là lựa chọn quyết định của cuộc đời bà. Nó đưa bà từ cuộc sống đặc quyền ở Ba Lan tới cuộc sống nguy hiểm trong cuộc chiến bí mật, và cho bà cơ hội phục vụ sự nghiệp Đồng minh theo cách mà ít phụ nữ cùng thế hệ có thể.

Vượt dãy Tatra (1940–1941). Quyết định thực hiện các nhiệm vụ chuyển tin qua dãy núi Tatra của bà, vào mùa đông và mùa hè, là quyết định liều mạng vì lực lượng ngầm Ba Lan, và đó là quyết định bà đưa ra nhiều lần, mỗi lần biết rằng bà có thể bị bắt và bị giết. Các nhiệm vụ rất quan trọng đối với chính phủ lưu vong Ba Lan, và chúng thiết lập danh tiếng của bà như liên lạc viên có lòng dũng cảm phi thường.

Tới Digne (tháng 8 năm 1944). Quyết định tới Digne của bà, đe dọa sĩ quan Gestapo Schenck, và hối lộ ông ta hai triệu franc, là quyết định cứu sống hai sĩ quan SOE, và đó là quyết định đòi hỏi lòng dũng cảm, sự tháo vát và sẵn sàng chấp nhận rủi ro mà ít điệp viên sẽ chấp nhận. Quyết định này khiến bà nổi tiếng trong SOE, và nó vẫn là tập phim được ca ngợi nhất trong sự nghiệp của bà.

Các quyết định sau chiến tranh

Ở lại Anh (1945–1952). Quyết định ở lại Anh sau chiến tranh của Skarbek, thay vì trở về Ba Lan, lúc này dưới sự cai trị của Cộng sản, là quyết định sống lưu vong, và đó là quyết định khiến bà không có nhà, không có lương hưu, và không có việc làm. Bà ở lại Anh vì bà không có nhà để trở về, và vì bà tin rằng Anh, đất nước bà đã phục vụ, sẽ chăm sóc bà, một niềm tin hóa ra vô căn cứ.

Làm tiếp viên (1948–1952). Quyết định làm tiếp viên trên tàu biển của bà, và sau này là nhân viên bán hàng tại London, là quyết định tự nuôi sống mình bằng cách duy nhất bà có thể, và đó là quyết định phản ánh sự nghèo khó và lãng quên trong cuộc đời sau chiến tranh của bà. Quyết định này cũng dẫn tới cái chết của bà, vì chính khi làm tiếp viên, bà gặp Dennis Muldowney, người sẽ sát hại bà.

7. Tranh cãi

Cuộc giải cứu Digne: Sự thật hay phóng đại?

Tranh cãi nổi tiếng nhất về Skarbek liên quan tới cuộc giải cứu tại Digne tháng 8 năm 1944, và liệu bà có phóng đại vai trò của mình trong đó hay không. Câu chuyện, như Francis Cammaerts kể sau chiến tranh, là Skarbek tới Digne, đe dọa sĩ quan Gestapo Schenck, đề nghị hối lộ ông ta hai triệu franc, và giải thoát Cammaerts và Fielding. Một số sử gia nghi ngờ câu chuyện, lập luận rằng tường thuật của Skarbek, dựa trên lời khai của chính bà, đã bị phóng đại, và việc thả các tù nhân một phần do sự can thiệp của các sĩ quan khác, và do người Đức sắp rút khỏi Digne trong bất kỳ trường hợp nào. Các sử gia khác bảo vệ câu chuyện, lập luận rằng Cammaerts, người có mặt, đã xác nhận nó, và lòng dũng cảm và sự tháo vát của Skarbek được ghi chép rõ ràng trong hồ sơ SOE của bà. Tranh cãi vẫn tiếp diễn, nhưng các sự thật cơ bản — rằng Skarbek tới Digne, rằng bà đe dọa Schenck, và rằng các tù nhân được thả — là không thể nghi ngờ, và cuộc tranh luận là về chi tiết, không phải về sự thật của chính cuộc giải cứu.

Câu hỏi về tiền hối lộ

Một tranh cãi liên quan khác là khoản hối lộ hai triệu franc mà Skarbek được cho là đã đưa cho Schenck, và liệu số tiền đó do SOE cung cấp hay do chính Skarbek bỏ ra. Hồ sơ SOE ghi rằng Skarbek được cấp một khoản tiền lớn cho công việc của bà tại Pháp, và bà đã dùng nó để hối lộ sĩ quan Đức, một việc làm phổ biến trong SOE, nơi các điệp viên được cấp tiền để mua thông tin và đảm bảo việc thả tù nhân. Tranh cãi về khoản hối lộ do đó cũng là tranh cãi về phương pháp của SOE, và về câu hỏi liệu hối lộ, vốn là tội phạm trong thời bình, có chính đáng trong thời chiến hay không, khi nó có thể cứu mạng người. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn, nhưng đồng thuận chung là khoản hối lộ là có thật, rằng nó do SOE cung cấp, và đó là việc sử dụng hợp pháp quỹ SOE trong thời chiến.

Sự bỏ rơi sau chiến tranh

Một tranh cãi thứ hai liên quan tới cách đối xử với Skarbek sau chiến tranh, và liệu chính phủ Anh có bỏ rơi bà hay không. Skarbek không được cấp quốc tịch Anh cho đến năm 1947, bà không được cấp lương hưu, và bà không thể tìm được việc làm, phục vụ như tiếp viên và nhân viên bán hàng tại London. Những người bênh vực cho rằng chính phủ Anh, vốn đã dùng bà trong chiến tranh, đã bỏ rơi bà trong hòa bình, và sự nghèo khó và vụ sát hại bà là kết quả của sự bỏ rơi đó; những người chỉ trích cho rằng SOE bị giải tán sau chiến tranh, rằng nhiều điệp viên bị bỏ lại không có lương hưu, và số phận của Skarbek không phải duy nhất, mà được nhiều điệp viên khác, nam và nữ, chia sẻ, những người bị lãng quên sau chiến tranh. Tranh cãi vẫn tiếp diễn, và nó nhắc nhở rằng cách đối xử với điệp viên bí mật sau chiến tranh là một câu hỏi đạo đức, và đất nước sử dụng họ có nghĩa vụ chăm sóc họ khi chiến tranh kết thúc.

8. Cuối đời

Nghèo khó và lãng quên tại London

Cuộc đời sau này của Skarbek trôi qua tại London, trong nghèo khó và lãng quên, một số phận tương phản rõ rệt với chủ nghĩa anh hùng trong công tác thời chiến của bà. Sau chiến tranh, bà không được cấp lương hưu, bà không được cấp quốc tịch Anh cho đến năm 1947, và bà không thể tìm được việc làm phù hợp với khả năng của mình. Bà làm tiếp viên trên các tàu biển của Union-Castle Line, di chuyển giữa Anh và Nam Phi, và sau này là nhân viên bán hàng trong một cửa hàng bách hóa ở London, những công việc mà, theo lời một người viết tiểu sử, là “sự sỉ nhục đối với một người phụ nữ từng là một trong những điệp viên hiệu quả nhất của chiến tranh”. Bà sống trong một loạt căn hộ nhỏ ở London, bà có ít tiền, và bà là, theo lời bạn bè, “người phụ nữ cô đơn và bất hạnh”, người uống quá nhiều và bị ám ảnh bởi ký ức chiến tranh. Bà đã nhiều lần xin lương hưu và giúp đỡ từ chính phủ Anh, và bà đều bị từ chối, với lý do bà không phục vụ trong các lực lượng vũ trang và do đó không đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Bị sát hại tại London

Ngày 15 tháng 6 năm 1952, Skarbek bị sát hại tại khách sạn Shelbourne ở Earls Court, London, bởi Dennis Muldowney, một tiếp viên trên tàu biển đã ám ảnh với bà và đã cầu hôn bà, một lời cầu hôn mà bà đã từ chối. Muldowney, người đã theo bà tới London, đâm bà trong khách sạn, và bà chết vì vết thương, hưởng dương bốn mươi bốn tuổi. Ông ta bị bắt, xét xử, và bị treo cổ vì tội sát hại bà, và phiên tòa, được báo chí Anh đưa tin, tiết lộ sự nghèo khó và lãng quên trong cuộc đời sau chiến tranh của Skarbek, và gây chấn động công chúng Anh, vốn không biết về công tác thời chiến của bà. Bà được chôn cất tại nghĩa trang Công giáo La Mã ở Kensal Green, London, và mộ bà, vốn không có bia trong nhiều năm, từ đó đã được đánh dấu bằng bia mộ mang tên bà, Christine Granville, và ngày mất của bà. Vụ sát hại bà là, theo lời một sử gia, “kết thúc bi thảm cho một cuộc đời anh hùng”, và nó vẫn là một trong những tập phim gây chấn động nhất trong lịch sử SOE.

9. Đánh giá của sử gia

Điệp viên và người phụ nữ

Các sử gia đánh giá Skarbek là một trong những điệp viên hiệu quả nhất của Thế chiến II, và đánh giá đó dựa trên sự kết hợp giữa lòng dũng cảm, sự tháo vát và kỹ năng ngôn ngữ của bà. Bà là liên lạc viên vượt dãy Tatra nhiều lần, là sĩ quan liên lạc làm việc với Kháng chiến tại Pháp, và là người phụ nữ, tại Digne, đã giải thoát hai sĩ quan bị bắt bằng cách đe dọa một sĩ quan Gestapo bằng súng. Hồ sơ SOE của bà, được giải mật năm 2003, mô tả bà là “người phụ nữ có lòng dũng cảm và sự tháo vát phi thường”, và các giảng viên của bà mô tả bà là “một trong những học viên giỏi nhất chúng tôi từng có”. Các sử gia cũng lưu ý giới hạn của bà: bà không phải điện đài viên, bà không phải chuyên gia phá hoại, và thành công của bà một phần do sức quyến rũ và khả năng thoát khỏi nguy hiểm bằng lời nói, hơn là kỹ năng kỹ thuật. Đồng thuận là bà là điệp viên phi thường, và sự nghiệp của bà xứng đáng được nhớ tới cùng với những điệp viên nam nổi tiếng nhất của chiến tranh.

Bi kịch những năm sau chiến tranh

Đánh giá Skarbek với tư cách người phụ nữ không thể tách rời khỏi bi kịch cuộc đời sau chiến tranh của bà, và các sử gia đã tranh luận liệu số phận của bà là kết quả của sự bỏ rơi bởi chính phủ Anh, hay do chính lựa chọn của bà. Những người bênh vực cho rằng bà bị đất nước bà phục vụ bỏ rơi, rằng bà không được cấp lương hưu, và sự nghèo khó và vụ sát hại bà là kết quả của sự bỏ rơi đó; những người chỉ trích cho rằng bà là người phụ nữ khó tính, uống quá nhiều, không thể ổn định, và là, theo lời một người viết tiểu sử, “kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình”. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn, nhưng đồng thuận là cuộc đời sau chiến tranh của Skarbek là bi kịch, và nó phản ánh số phận của nhiều điệp viên bí mật, nam và nữ, những người bị lãng quên sau chiến tranh, và bị bỏ lại tự lo liệu trong một thế giới không có chỗ cho họ. Câu chuyện của bà, theo nghĩa đó, là câu chuyện cảnh báo, và đó là câu chuyện vẫn còn ý nghĩa mỗi khi điệp viên bí mật được tuyển mộ cho một cuộc chiến, rồi bị bỏ rơi khi chiến tranh kết thúc.

10. Di sản

Điệp viên yêu dấu

Di sản lâu dài của Skarbek là tiểu sử kể câu chuyện của bà, The Spy Who Loved của Clare Mulley, xuất bản năm 2012, một cuốn sách đưa cuộc đời bà tới sự chú ý của đông đảo độc giả và thiết lập danh tiếng của bà như một trong những điệp viên vĩ đại của Thế chiến II. Cuốn sách, dựa trên hồ sơ SOE của Skarbek, vốn đã được giải mật, và các cuộc phỏng vấn với bạn bè và gia đình bà, kể câu chuyện cuộc đời bà đầy đủ, từ tuổi thơ tại Warsaw tới vụ sát hại tại London, và trình bày bà như người phụ nữ có lòng dũng cảm, sự tháo vát và quyến rũ phi thường, một người phụ nữ đã liều mạng vì sự nghiệp Đồng minh và đã bị đất nước bà phục vụ lãng quên. Cuốn sách thành công, và nó dẫn tới sự quan tâm mới đối với cuộc đời Skarbek, tới các triển lãm, phim tài liệu, và việc công nhận bà là một trong những phụ nữ đáng chú ý nhất của chiến tranh. Di sản của bà, theo nghĩa đó, mang tính văn học: bà được nhớ tới vì câu chuyện của bà được kể, và câu chuyện của bà được kể vì nó là, theo lời một nhà phê bình, “câu chuyện xứng đáng được kể”.

Người tiên phong cho phụ nữ trong cơ quan mật vụ

Di sản của Skarbek cũng là người tiên phong cho phụ nữ trong cơ quan mật vụ, một người phụ nữ cho thấy phụ nữ có thể hiệu quả như đàn ông trong cuộc chiến bí mật, và mở đường cho những phụ nữ theo sau bà. Bà là một trong những phụ nữ đầu tiên được SOE tuyển mộ, và một trong số ít người phục vụ suốt chiến tranh, và thành công của bà chứng minh rằng phụ nữ, những người có thể qua các trạm kiểm soát dễ dàng hơn đàn ông, có thể dùng sức quyến rũ để thoát khỏi nguy hiểm bằng lời nói, và là, theo lời một sĩ quan SOE, “ít có khả năng bị nghi ngờ hơn”, là những điệp viên có giá trị. Sự nghiệp của bà được các sử gia SOE trích dẫn như ví dụ về tầm quan trọng của phụ nữ trong cuộc chiến bí mật, và tên bà được đặt cho các giải thưởng và học bổng dành cho phụ nữ trong tình báo, một sự công nhận mà bà sẽ hoan nghênh, và phản ánh thái độ thay đổi đối với phụ nữ trong cơ quan mật vụ kể từ chiến tranh.

11. Câu hỏi thường gặp

Krystyna Skarbek là ai?

Krystyna Skarbek (1908–1952), được biết tới ở Anh với tên Christine Granville, là điệp viên gốc Ba Lan của Cơ quan Tác chiến Đặc biệt Anh (SOE) trong Thế chiến II. Bà phục vụ như liên lạc viên tại Hungary và Ba Lan và sĩ quan liên lạc tại Pháp, và bà là một trong những nữ điệp viên hiệu quả và phục vụ lâu nhất của chiến tranh.

Skarbek làm gì trong chiến tranh?

Bà thực hiện các nhiệm vụ chuyển tin qua dãy núi Tatra năm 1940–1941, tuồn tài liệu tình báo chụp vi phim và tiền bạc cho lực lượng ngầm Ba Lan, và năm 1944, bà làm liên lạc viên cho Kháng chiến Pháp ở Vercors và Alpes-Maritimes. Tại Digne tháng 8 năm 1944, bà giải thoát hai sĩ quan SOE bị bắt, Francis Cammaerts và Xan Fielding, bằng cách đe dọa một sĩ quan Gestapo và hối lộ ông ta.

Điều gì xảy ra tại Digne?

Tại Digne tháng 8 năm 1944, Skarbek tới gặp sĩ quan Gestapo phụ trách, nói với ông ta rằng bà là cháu gái của Thống chế Bernard Montgomery, đe dọa ông ta bằng súng lục, và đề nghị hối lộ ông ta hai triệu franc. Sĩ quan đồng ý thả Cammaerts và Fielding, những người sắp bị hành quyết. Câu chuyện đã bị một số sử gia nghi ngờ, nhưng các sự thật cơ bản là không thể nghi ngờ.

Skarbek nhận những huân chương nào?

Bà được tặng Huân chương George năm 1945, Huân chương Đế quốc Anh năm 1947, và Croix de Guerre của Pháp, để ghi nhận công tác của bà với SOE tại Ba Lan, Hungary và Pháp.

Skarbek chết như thế nào?

Bà bị sát hại tại London ngày 15 tháng 6 năm 1952, hưởng dương 44 tuổi, bởi Dennis Muldowney, một tiếp viên đã ám ảnh với bà. Ông ta đâm bà tại khách sạn Shelbourne ở Earls Court, London, và ông ta bị xét xử và treo cổ vì tội sát hại bà.

Vì sao Skarbek bị lãng quên sau chiến tranh?

Bà không được cấp quốc tịch Anh cho đến năm 1947, bà không được cấp lương hưu, và bà không thể tìm được việc làm, phục vụ như tiếp viên và nhân viên bán hàng tại London. Câu chuyện của bà ít được biết tới cho đến khi tiểu sử của Clare Mulley, The Spy Who Loved, xuất bản năm 2012.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Krystyna Skarbek” — tiểu sử tổng hợp: sinh 1 tháng 5 năm 1908, mất 15 tháng 6 năm 1952, điệp viên SOE, nhiệm vụ chuyển tin qua dãy Tatra, Digne, bị Dennis Muldowney sát hại.
2. Clare Mulley, The Spy Who Loved: The Secrets and Lives of Christine Granville (2012) — tiểu sử; nhiệm vụ qua dãy Tatra, công việc tại Pháp, Digne, những năm sau chiến tranh và vụ sát hại.
3. Francis Cammaerts, The SOE in France và hồ sơ SOE (giải mật năm 2003) — công việc tại Vercors và Alpes-Maritimes, cuộc giải cứu tại Digne.
4. M. R. D. Foot, SOE in France (1966) — Cơ quan Tác chiến Đặc biệt tại Pháp, Kháng chiến, và vai trò của nữ điệp viên.
5. Sarah Helm, A Life in Secrets: Vera Atkins and the Missing Agents of WWII (2005) — SOE, nữ điệp viên, và số phận sau chiến tranh của các điệp viên.
6. Xan Fielding, Hide and Seek (1954) — SOE tại Pháp, Digne, và cuộc giải cứu Cammaerts và Fielding.