Tướng Montgomery

1. Mở đầu

Danh tiếng của Montgomery luôn bị tranh luận, và tranh luận xoay quanh cùng một câu hỏi: sự thận trọng của ông là đức tính hay khuyết điểm? Những người ngưỡng mộ nói ông là tướng Anh duy nhất hiểu nhu cầu chuẩn bị kỹ lưỡng, xây dựng sức mạnh áp đảo, và chỉ tấn công khi chiến thắng chắc chắn — và phương pháp của ông đã cứu mạng lính Anh và thắng trận.

Những người chỉ trích nói ông chậm chạp, bỏ lỡ cơ hội, phóng đại thành tựu của mình, và quan hệ của ông với các đồng nghiệp Mỹ — trên hết là Eisenhower và George S. Patton — làm tổn hại sự nghiệp Đồng minh.

Cả hai bên đều có thể viện dẫn bằng chứng, và bài viết này trình bày cả hai: chiến thắng và tranh cãi, phương pháp và tính cách, và hồ sơ của một vị tướng vừa là chỉ huy xuất sắc vừa là đồng nghiệp khó chịu.

Bernard Law Montgomery (1887–1976), được thế giới biết đến với tên “Monty”, là người lính Anh nổi tiếng nhất trong Thế chiến II, và một trong những tư lệnh Đồng minh gây tranh cãi nhất của cuộc chiến. Một vị tướng tỉ mỉ, thận trọng và tự tin tuyệt đối, ông nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân 8 của Anh tại Bắc Phi tháng 8 năm 1942, vào thời điểm người Anh đã rút lui một năm, và ông thắng Trận El Alamein tháng 10–11 năm 1942, chiến thắng lớn đầu tiên trên bộ mà người Anh giành được trước quân Đức. Ông tiếp tục chỉ huy lực lượng mặt đất Đồng minh trong cuộc xâm lược Normandy vào ngày D-Day, hoạch định chiến dịch đổ bộ đường không tại Arnhem tháng 9 năm 1944, và nhận đầu hàng của lực lượng Đức tại tây bắc nước Đức tháng 5 năm 1945. Đến cuối chiến tranh, ông là thống chế, tử tước, và anh hùng dân tộc — và ông cũng, theo đánh giá của nhiều tướng đồng nghiệp, là người khó chịu nhất trong bộ chỉ huy tối cao Đồng minh.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Tên đầy đủ | Bernard Law Montgomery, Tử tước thứ nhất Montgomery of Alamein |

| Sinh | 17 tháng 11 năm 1887, Kennington, London, Anh |

| Mất | 24 tháng 3 năm 1976, Alton, Hampshire, Anh (88 tuổi) |

| Biệt danh | “Monty” |

| Quân hàm | Thống chế |

| Quân ngũ | Lục quân Anh, 1908–1958 |

| Chỉ huy chính | Tập đoàn quân 8 (1942–43); Cụm Tập đoàn quân 21 (1944–45) |

| Trận đánh chính | El Alamein (1942); Normandy (1944); Market Garden (1944); sông Rhine (1945) |

| Nổi tiếng vì | El Alamein; chỉ huy mặt đất D-Day; Market Garden; đối đầu với Patton |

| Chức vụ sau chiến tranh | Tổng tham mưu trưởng Đế quốc (1946–48); Phó Tổng tư lệnh tối cao, NATO (1951–58) |

| Tác phẩm | Memoirs (1958) |

3. Thời trẻ & học vấn

Tuổi thơ tại London

Bernard Montgomery sinh ngày 17 tháng 11 năm 1887 tại Kennington, nam London, con thứ tư trong chín người con của Henry Montgomery, giáo sĩ Anh giáo, và Maud Montgomery. Cha ông, theo mọi lời kể, là người hiền lành và học thức; mẹ ông là người phụ nữ đáng gờm, nghiêm khắc, không hài hước và độc đoán, người cai quản gia đình bằng bàn tay sắt và người, theo lời kể của chính Montgomery, khiến tuổi thơ ông khốn khổ.

Gia đình chuyển tới Tasmania năm 1889, khi Henry Montgomery trở thành Giám mục Tasmania, và Bernard trải qua tuổi thơ tại Hobart, trong gia đình mà theo lời ông, là “nơi của nỗi sợ”. Ông được học tại St Peter’s College ở Adelaide rồi, sau khi gia đình trở về Anh năm 1901, tại Trường St Paul ở London. Ông không phải học sinh xuất sắc, và không phải cậu bé được yêu mến: ông, theo lời mình, là đứa trẻ cô đơn và bất hạnh, tìm thấy niềm an ủi trong thể thao — ông là vận động viên cricket và bóng đá giỏi — và trong giấc mơ trở thành người lính.

Sự bất hạnh của tuổi thơ để lại dấu ấn trên ông: ông trở thành, khi trưởng thành, người có sự tự tin phi thường và sự vô cảm phi thường ngang nhau đối với cảm xúc của người khác.

Sandhurst và sĩ quan trẻ

Montgomery nhập học Học viện Quân sự Hoàng gia tại Sandhurst năm 1907, và tốt nghiệp năm 1908, được phong thiếu úy trong Trung đoàn Royal Warwickshire. Thời gian tại Sandhurst của ông không có gì nổi bật: ông suýt bị đuổi vì đốt áo sơ mi của học viên khác trong trò đùa — sự việc nói lên điều gì đó về tính cách của Montgomery trẻ tuổi — và cuối cùng ông tốt nghiệp với thành tích tầm thường. Ông phục vụ tại Ấn Độ rồi, khi Thế chiến I bùng nổ năm 1914, ông tới Pháp cùng tiểu đoàn.

Lúc này ông là sĩ quan trẻ 26 tuổi, và ông sắp học, theo cách khó khăn nhất, chiến tranh có nghĩa là gì. Sự nghiệp đầu đời của ông không cho thấy vị tướng mà ông sẽ trở thành: ông không phải sĩ quan tham mưu xuất sắc, không phải chỉ huy hào hoa, và không phải, trong mắt cấp trên, người được định sẵn cho chức vụ cao. Điều ông là, ngay cả lúc đó, là người có quyết tâm phi thường, tin vào bản thân với cường độ mà người khác thấy hoặc truyền cảm hứng hoặc gây bực bội, và không bao giờ, dù một khoảnh khắc, nghi ngờ rằng mình được định sẵn cho những điều vĩ đại.

Nhà xứ tại St Mark’s

Ngôi nhà tuổi thơ của Montgomery — nhà xứ tại St Mark’s, Kennington, nơi ông sinh ra — xứng đáng được nhắc tới, vì nó định hình ông theo cách mà các nhà viết tiểu sử của ông đã tranh luận từ lâu.

Gia đình do mẹ ông, Maud, cai quản, một phụ nữ có đức tin Tin Lành mạnh mẽ, tin vào kỷ luật, bổn phận và trừng phạt tội lỗi. Bernard, người, theo lời mình, là đứa con ít được mẹ yêu thích nhất, bị đánh đập thường xuyên, và lớn lên trong bầu không khí sợ hãi và tội lỗi.

Sau này ông viết, trong hồi ký, rằng tuổi thơ của ông là “địa ngục”, và ông đã học, từ mẹ, hai bài học ở lại với ông đến cuối đời: cuộc sống là cuộc đấu tranh, và cách duy nhất để sống sót là phải mạnh mẽ.

Các bài học, theo một nghĩa nào đó, là nền tảng cho sự nghiệp quân sự của ông: ông tiếp cận chiến tranh như cuộc đấu tranh phải thắng bằng sức mạnh, chuẩn bị và ý chí, và ông ít kiên nhẫn với những người, theo quan điểm của ông, yếu đuối.

Nhà xứ tại Kennington, cuối cùng, là nơi Montgomery được tạo nên, và đó là lý do các nhà viết tiểu sử của ông quay lại đó nhiều lần.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Mặt trận phía Tây

Chiến tranh của Montgomery bắt đầu tháng 10 năm 1914, tại Méteren ở miền bắc nước Pháp, nơi tiểu đoàn của ông chiến đấu chống Đức. Ngày 13 tháng 10, ông bị bắn xuyên phổi phải bởi tay súng bắn tỉa, và bị bỏ lại chết trên chiến trường. Ông sống sót — một người lính đi qua tìm thấy ông và mang ông tới nơi an toàn — và ông được trao Huân chương Quân công vì hành động của mình.

Vết thương, khiến ông bị tổn thương phổi đến cuối đời, là trải nghiệm đầu tiên của ông về chiến tranh, và nó dạy ông bài học mà ông không bao giờ quên: chiến tranh là vấn đề sống chết, và những người chiến đấu xứng đáng có chỉ huy không lãng phí mạng sống của họ. Ông trở lại mặt trận năm 1915, và phục vụ làm sĩ quan tham mưu đến cuối chiến tranh, tại Pháp và Palestine, học nghề tham mưu và hoạch định. Đến cuối chiến tranh, ông là thiếu tá có danh tiếng về sự kỹ lưỡng và tính khó chịu nhất định, và ông quyết tâm, như sau này ông viết, không bao giờ đưa binh lính vào trận đánh mà không chuẩn bị kỹ càng.

Vết thương và công tác tham mưu

Sự phục vụ của Montgomery với tư cách sĩ quan tham mưu trong Thế chiến I là nền tảng cho sự nghiệp sau này của ông, và nó xứng đáng được xem xét kỹ hơn. Ông phục vụ trong tham mưu Sư đoàn 47 rồi Sư đoàn 17, và ông học, trực tiếp, cách các trận đánh được hoạch định, cách mệnh lệnh được viết, và cách hỗn loạn của chiến trường có thể được giảm bớt, nếu không loại bỏ, bằng sự chuẩn bị cẩn thận. Ông cũng học, từ thảm họa Somme và Passchendaele, điều gì xảy ra khi chuẩn bị không đầy đủ và khi binh lính được đưa vào trận đánh mà không có kế hoạch rõ ràng.

Các bài học ở lại với ông, và chúng trở thành cơ sở cho phương pháp của ông trong Thế chiến II: trận đánh nên được hoạch định chi tiết, binh lính nên được trao mọi lợi thế, và chỉ huy không nên tấn công cho đến khi sẵn sàng.

Công tác tham mưu của ông, theo mọi lời kể, xuất sắc, và nó mang lại sự tôn trọng của cấp trên, dù không mang lại tình cảm của họ. Cuối cùng, ông là sĩ quan tham mưu trở thành chỉ huy, và quyền chỉ huy của ông, theo nhiều cách, là quyền chỉ huy của sĩ quan tham mưu: cẩn thận, có phương pháp và kỹ lưỡng.

Méteren, tháng 10 năm 1914

Vết thương Montgomery nhận tại Méteren ngày 13 tháng 10 năm 1914, theo nhiều cách, là trải nghiệm định hình cuộc đời ông, và nó xứng đáng được kể đầy đủ. Ông đang dẫn trung đội tấn công vị trí Đức, khi đạn của tay súng bắn tỉa trúng phổi phải của ông. Ông ngã xuống, và nằm trên chiến trường nhiều giờ, chảy máu, trong khi trận đánh diễn ra xung quanh.

Cuối cùng ông được một binh lính cùng tiểu đoàn tìm thấy, người mang ông tới trạm băng bó, và từ đó ông được sơ tán về Anh. Các bác sĩ nói với ông rằng ông sẽ không bao giờ phục vụ nữa, và phổi của ông sẽ không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Ông chứng minh họ sai: ông trở lại mặt trận trong vòng một năm, và phục vụ đến cuối chiến tranh, nhưng ông mang vết thương theo mình đến cuối đời, và nó ảnh hưởng tới sức khỏe, sức bền và tính khí của ông.

Vết thương cũng mang lại cho ông thẩm quyền đạo đức mà ít tướng lĩnh có: ông đã bị bắn, ông suýt chết, và ông biết, từ kinh nghiệm của chính mình, việc đưa binh lính vào trận đánh có nghĩa là gì. Đó là lý do binh lính tin tưởng ông, và đó là lý do sự khăng khăng chuẩn bị của ông, trong mắt họ, không phải hèn nhát mà là quan tâm.

Con đường tới quyền chỉ huy

Con đường của Montgomery tới quyền chỉ huy cao cấp, theo tiêu chuẩn của Lục quân Anh, là chậm chạp, và nó được đánh dấu bởi loạt bổ nhiệm mà, nhìn lại, chuẩn bị ông cho vai trò ông sẽ đóng trong Thế chiến II.

Năm 1940, ông chỉ huy Sư đoàn 3 tại Pháp, và ông dẫn nó rút lui tới Dunkirk, nơi sư đoàn của ông là một trong những đơn vị cuối cùng được sơ tán, và nơi sự bình tĩnh dưới áp lực của ông gây ấn tượng với cấp trên.

Năm 1941, ông được bổ nhiệm chỉ huy Quân đoàn V, và năm 1942 ông được bổ nhiệm chỉ huy Bộ Tư lệnh Đông Nam, lực lượng sẽ bảo vệ nước Anh chống xâm lược Đức. Lúc này, ông là trung tướng có danh tiếng về sự kỹ lưỡng và tính tàn nhẫn nhất định, và ông, trong mắt nhiều người, là lựa chọn hiển nhiên để chỉ huy Tập đoàn quân 8 tại Bắc Phi khi tư lệnh của nó, Tướng Auchinleck, bị cách chức tháng 8 năm 1942.

Bổ nhiệm, thực tế, là tai nạn: người ban đầu được chọn, Trung tướng “Strafer” Gott, bị giết khi máy bay của ông bị bắn hạ, và Montgomery được chọn thay thế. Đó là tai nạn may mắn nhất của chiến tranh đối với nước Anh, và nó thay đổi cuộc đời Montgomery.

Sổ tay Bộ binh

Sổ tay Huấn luyện Bộ binh mà Montgomery viết năm 1938 xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó là nền tảng cho phương pháp của ông và tuyên bố rõ ràng nhất về quan điểm chiến tranh của ông.

Sổ tay lập luận rằng cuộc tấn công bộ binh nên được hoạch định chi tiết, nên được pháo binh yểm trợ, nên được diễn tập trước khi thực hiện, và không nên phát động cho đến khi chỉ huy hài lòng rằng nó sẽ thành công.

Theo quan điểm của những người chỉ trích, đó là công thức cho sự thận trọng và trì hoãn; theo quan điểm của tác giả, đó là công thức cho chiến thắng với tổn thất nhân mạng tối thiểu. Sổ tay được đọc rộng rãi, và nó, theo nhiều cách, là tài liệu có ảnh hưởng nhất mà Montgomery từng viết.

Nó cũng, cuối cùng, là tài liệu định nghĩa ông: ông là vị tướng tin vào chuẩn bị, hoạch định và bảo toàn cẩn thận mạng sống binh lính, và ông không bao giờ, dù một khoảnh khắc, rời khỏi các nguyên tắc nó đề ra.

Sổ tay vẫn được nghiên cứu ngày nay, và nó vẫn, theo quan điểm của nhiều sử gia quân sự, tuyên bố tốt nhất về cách tiếp cận chiến tranh của Anh trong Thế chiến II.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

El Alamein

Trận El Alamein bắt đầu đêm 23 tháng 10 năm 1942, với trận pháo kích lớn, và kết thúc ngày 4 tháng 11, với quân đội của Rommel rút lui hoàn toàn. Kế hoạch của Montgomery, về bản chất, là trận đánh theo bài bản: ông sẽ tấn công trên mặt trận hẹp, ông sẽ xuyên thủng phòng tuyến Đức, và sau đó ông sẽ truy đuổi kẻ thù qua sa mạc.

Kế hoạch, theo quan điểm của những người chỉ trích, thiếu sáng tạo và chậm chạp; theo quan điểm của tác giả, đó là kế hoạch duy nhất có hiệu quả. Trận đánh, cuối cùng, là chiến thắng, và là chiến thắng thuộc loại mà Montgomery luôn hứa hẹn: chiến thắng giành được bằng chuẩn bị, hỏa lực áp đảo, và bảo toàn cẩn thận nhân lực và vật chất.

Người Anh mất khoảng 13.500 người chết và bị thương, và Đức và Ý mất khoảng 30.000 người, cùng phần lớn trang thiết bị. Chiến thắng, theo lời Winston Churchill, “không phải kết thúc, cũng không phải khởi đầu của kết thúc, mà là kết thúc của khởi đầu”, và nó, trong mắt công chúng Anh, là bước ngoặt của chiến tranh.

Nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân 8

Montgomery tới Ai Cập ngày 12 tháng 8 năm 1942, và ông nhận quyền chỉ huy Tập đoàn quân 8 vào thời điểm khủng hoảng. Người Anh đã bị đẩy lùi qua Sa mạc phía Tây bởi Quân đoàn Châu Phi của Erwin Rommel, và giờ họ đang giữ tuyến tại El Alamein, ga xe lửa nhỏ trên bờ Địa Trung Hải, khoảng 60 dặm về phía tây Alexandria.

Hành động đầu tiên của Montgomery là ra lệnh không rút lui nữa: Tập đoàn quân 8 sẽ đứng tại El Alamein, và sẽ chiến đấu ở đó. Hành động thứ hai của ông là cách chức các sĩ quan ông không tin tưởng, và đưa vào những người ông tin tưởng.

Hành động thứ ba của ông là thăm binh lính, nói chuyện với họ, và nói với họ rằng họ sẽ thắng. Ông đội, trong các chuyến thăm này, mũ beret đen với phù hiệu Trung đoàn Xe tăng Hoàng gia, chiếc mũ trở thành, trong những tháng tiếp theo, biểu tượng của “Monty” — vị tướng, trong mắt binh lính, là một trong số họ.

Tác động lên tinh thần lập tức, và sâu sắc: Tập đoàn quân 8, vốn là quân đội bại trận, trở thành, trong vài tuần, quân đội tin tưởng vào chính mình.

Trận El Alamein

Trận đánh theo bài bản mà Montgomery tiến hành tại El Alamein xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó là mẫu cho mọi việc ông làm sau đó, và vì đó là lý do những người chỉ trích và ngưỡng mộ ông đã tranh luận về ông kể từ đó.

Trận đánh theo bài bản, theo quan điểm của Montgomery, là trận đánh được hoạch định chi tiết, được diễn tập trước khi chiến đấu, và được tiến hành với hỏa lực áp đảo. Về bản chất, đó là phương pháp của Thế chiến I, áp dụng cho Thế chiến II: phương pháp mà, theo quan điểm của những người chỉ trích, chậm chạp, thiếu sáng tạo và lãng phí thời gian, nhưng mà, theo quan điểm của tác giả, là phương pháp duy nhất đảm bảo chiến thắng với tổn thất nhân mạng tối thiểu.

Tại El Alamein, phương pháp hiệu quả: người Anh xuyên thủng, Rommel rút lui, và chiến thắng, trong mắt công chúng Anh, là bước ngoặt của chiến tranh. Nhưng phương pháp cũng có cái giá: truy đuổi chậm chạp, Rommel thoát, và chiến tranh tại Bắc Phi kéo dài thêm sáu tháng.

Trận đánh theo bài bản, cuối cùng, là sức mạnh lớn nhất và điểm yếu lớn nhất của Montgomery, và đó là lý do danh tiếng của ông luôn bị tranh luận.

Từ Bắc Phi tới Sicily

Cuộc xâm lược Sicily, tháng 7 năm 1943, là chiến dịch đầu tiên mà Montgomery và George S. Patton phục vụ cùng nhau, và đó là khởi đầu của đối đầu kéo dài đến cuối chiến tranh. Montgomery, chỉ huy Tập đoàn quân 8 của Anh, đổ bộ lên bờ đông nam Sicily, và Patton, chỉ huy Tập đoàn quân 7 của Mỹ, đổ bộ ở phía tây.

Tiến công của Montgomery chậm chạp, và của Patton nhanh chóng, và Patton tới Palermo rồi Messina trước Montgomery, khiến Montgomery tức giận. Đối đầu, một phần, là vấn đề tính cách: Montgomery thận trọng và có phương pháp, Patton táo bạo và bốc đồng, và không ai kiên nhẫn với người kia.

Nó cũng, một phần, là vấn đề tự hào dân tộc: người Anh và người Mỹ, trong mắt các tướng lĩnh, cạnh tranh vinh quang chiến thắng. Chiến dịch tại Sicily, cuối cùng, là chiến thắng, nhưng là chiến thắng để lại vị đắng, và là khởi đầu của mối thù làm độc hại bộ chỉ huy tối cao Đồng minh đến cuối chiến tranh.

Truy đuổi và Tunisia

Sau El Alamein, Montgomery truy đuổi Rommel qua Libya, trong cuộc truy đuổi mà, theo quan điểm của những người chỉ trích, quá chậm chạp. Rommel rút lui tới Tunisia, nơi ông được quân tiếp viện Đức tăng cường, và nơi Đồng minh — người Anh từ phía đông, người Mỹ từ phía tây — khép vòng vây ông.

Chiến dịch tại Tunisia kết thúc tháng 5 năm 1943, với đầu hàng của khoảng 250.000 quân Đức và Ý, và nó, trong mắt Đồng minh, là chiến thắng lớn. Vai trò của Montgomery trong đó, theo quan điểm của những người ngưỡng mộ, là mẫu của chiến tranh cẩn thận, có phương pháp; theo quan điểm của những người chỉ trích, đó là cơ hội bị bỏ lỡ, vì ông đã không cắt đứt rút lui của Rommel và tiêu diệt quân đội của ông ta tại Libya.

Tranh luận, như nhiều tranh luận về Montgomery, chưa bao giờ được giải quyết, và có lẽ sẽ không bao giờ. Điều chắc chắn là chiến dịch tại Tunisia là chiến thắng, và nó mở đường cho cuộc xâm lược Sicily, bước tiếp theo trong tiến công của Đồng minh tới Ý.

Sicily và Ý

Đối đầu giữa Montgomery và Patton xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó, theo nhiều cách, là mối quan hệ cá nhân quan trọng nhất trong bộ chỉ huy tối cao Đồng minh, và vì nó định hình diễn biến chiến tranh tại châu Âu.

Montgomery và Patton, về tính cách, là đối lập: Montgomery thận trọng, có phương pháp và tự tin; Patton táo bạo, bốc đồng và cũng tự tin ngang nhau. Họ không ưa nhau ngay từ cái nhìn đầu tiên, và họ không bao giờ, dù một khoảnh khắc, che giấu sự không ưa đó.

Montgomery nghĩ Patton là tay nghiệp dư liều lĩnh; Patton nghĩ Montgomery là kẻ chậm chạp, nhút nhát, sách vở. Đối đầu, theo quan điểm của nhiều sử gia, là thảm họa đối với Đồng minh, vì nó có nghĩa hai quân đội cạnh tranh nhau thay vì hợp tác, và vì nó làm độc hại quan hệ giữa người Anh và người Mỹ.

Nhưng đối đầu cũng, theo quan điểm của người khác, là động lực hành động: mỗi người muốn vượt qua người kia, và cạnh tranh, dù cay đắng, thúc đẩy cả hai quân đội tiến lên. Sự thật, như thường lệ, nằm đâu đó ở giữa, và đối đầu vẫn, tới ngày nay, là một trong những chủ đề được tranh luận nhiều nhất trong lịch sử Thế chiến II.

Normandy

Trận chiến Caen, kéo dài từ tháng 6 đến tháng 7 năm 1944, là phần gây tranh cãi nhất trong chiến dịch Normandy của Montgomery, và nó xứng đáng được tường thuật cẩn thận. Montgomery đã hứa Caen sẽ bị chiếm vào D-Day, và nó không bị chiếm cho đến 19 tháng 7, sau nhiều tuần chiến đấu ác liệt và sau khi thành phố bị phá hủy phần lớn bởi ném bom.

Những người chỉ trích ông nói ông đã thất bại, ông quá chậm chạp, và ông đã lãng phí mạng sống binh lính Anh và Canada trong trận đánh lẽ ra nên thắng nhanh chóng. Những người bảo vệ ông nói ông chưa bao giờ có ý định chiếm Caen nhanh chóng, kế hoạch của ông là thu hút thiết giáp Đức tới Caen, giữ chúng ở đó, và cho phép người Mỹ đột phá ở phía tây — và kế hoạch đã hiệu quả.

Tranh luận chưa bao giờ được giải quyết, và có lẽ sẽ không bao giờ. Điều chắc chắn là Caen là trận đánh đẫm máu và cay đắng, và nó cướp đi mạng sống hàng nghìn binh lính Anh, Canada và Đức, và nó phá hủy thành phố đã tồn tại một nghìn năm.

Trận chiến Caen vẫn, tới ngày nay, là tập gây tranh luận nhất trong sự nghiệp của Montgomery.

D-Day và quyền chỉ huy mặt đất

Năm 1944, Montgomery được bổ nhiệm chỉ huy Cụm Tập đoàn quân 21, lực lượng sẽ xâm lược Normandy, và ông được giao, thêm vào đó, quyền chỉ huy mọi lực lượng mặt đất Đồng minh trong cuộc xâm lược. Ông hoạch định cuộc xâm lược chi tiết, và ông, theo quan điểm của nhiều sử gia, là kiến trúc sư của cuộc đổ bộ Normandy.

Cuộc đổ bộ vào ngày D-Day, 6 tháng 6 năm 1944, thành công, và Đồng minh thiết lập đầu cầu tại Normandy. Kế hoạch của Montgomery, về bản chất, là trận đánh theo bài bản trên quy mô lớn: người Anh và Canada sẽ giữ quân Đức tại Caen, ở phía đông, trong khi người Mỹ đột phá về phía tây, và hai quân đội sẽ bao vây quân Đức.

Kế hoạch, theo quan điểm của những người chỉ trích, quá chậm chạp, và theo quan điểm của tác giả, là kế hoạch duy nhất có hiệu quả. Cuộc đổ bộ, cuối cùng, là thắng lợi, và nó, trong mắt thế giới, là khởi đầu của kết thúc chiến tranh tại châu Âu.

Trận chiến Caen

Tranh cãi về Caen xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó là ví dụ rõ ràng nhất về tranh luận về Montgomery, và vì nó cho thấy cùng sự thật có thể được diễn giải theo hai cách hoàn toàn khác nhau.

Những người chỉ trích Montgomery chỉ ra lời hứa của ông, đưa ra trước D-Day, rằng Caen sẽ bị chiếm vào ngày đầu tiên, và thực tế nó không bị chiếm trong sáu tuần, và cái giá bằng mạng sống và sự phá hủy. Họ nói ông quá thận trọng, quá chậm chạp, và ông bỏ lỡ cơ hội đột phá khỏi Normandy nhanh chóng.

Những người bảo vệ Montgomery chỉ ra kế hoạch của ông, là thu hút thiết giáp Đức về phía đông, giữ chúng ở đó, và cho phép người Mỹ đột phá ở phía tây — và họ nói kế hoạch đã hiệu quả, và đột phá, khi nó diễn ra cuối tháng 7, chỉ khả thi vì quân Đức đã bị giữ tại Caen.

Cả hai bên đều có thể viện dẫn bằng chứng, và cả hai bên, theo một nghĩa nào đó, đều đúng: Montgomery đã hứa Caen vào D-Day, và ông đã không chiếm được nó; và kế hoạch của ông đã hiệu quả, và đột phá đã xảy ra. Tranh cãi, cuối cùng, là tranh cãi về tướng lĩnh nên là gì: người giữ lời hứa, hay người thắng trận.

Montgomery, như thường lệ, tin rằng ông đã làm cả hai.

Trận Bulge

Tháng 12 năm 1944, quân Đức phát động cuộc tấn công bất ngờ tại Ardennes, Trận Bulge, và Montgomery được giao quyền chỉ huy lực lượng Đồng minh ở sườn bắc của mũi nhọn. Ông xử lý trận đánh tốt: ông ổn định mặt trận, đưa quân tiếp viện lên, và giúp kìm hãm tiến công của Đức.

Nhưng cách xử lý hậu quả của ông, theo quan điểm của nhiều người Mỹ, là thảm họa: tại họp báo ngày 7 tháng 1 năm 1945, ông tạo ấn tượng rằng chính ông, chứ không phải người Mỹ, đã thắng trận, và ông khiến Eisenhower và các tướng Mỹ tức giận.

Họp báo trở thành, trong mắt người Mỹ, bằng chứng rằng Montgomery kiêu ngạo, vô ơn và không thể làm việc với đồng minh. Eisenhower cân nhắc cách chức ông, và ông chỉ bị can ngăn bởi sự can thiệp của các tham mưu trưởng Anh.

Trận Bulge, về mặt quân sự, là thành công đối với Montgomery; về mặt chính trị, là thảm họa, và nó làm tổn hại danh tiếng của ông tại Mỹ không thể sửa chữa.

Họp báo ngày 7 tháng 1 năm 1945 xứng đáng được xem xét kỹ hơn, vì nó, theo nhiều cách, là khoảnh khắc tồi tệ nhất trong sự nghiệp của Montgomery, và vì nó cho thấy, rõ ràng hơn bất kỳ sự việc nào khác, khuyết điểm trong tính cách của ông.

Montgomery được yêu cầu họp báo về Trận Bulge, và ông dùng nó để giải thích, bằng lời của mình, cách ông đã cứu vãn trận đánh. Ông nói, dài dòng, về vai trò của mình trong chiến thắng, và ông nói, thực tế, rằng người Mỹ đã được người Anh cứu.

Các tướng Mỹ, những người đã chiến đấu trận đánh và mất hàng nghìn người trong đó, tức giận, và họ nói vậy, công khai và riêng tư. Eisenhower, người luôn bảo vệ Montgomery, lần đầu tiên, thực sự tức giận, và ông cân nhắc, như nhật ký của ông cho thấy, cách chức ông.

Họp báo, cuối cùng, là vết thương tự gây ra, và là vết thương không bao giờ lành: danh tiếng của Montgomery tại Mỹ, từ ngày đó trở đi, là người không thể tin tưởng, và không thể làm việc cùng.

6. Phong cách chỉ huy

Trường Tham mưu và Sổ tay Bộ binh

Giữa hai cuộc chiến, Montgomery phục vụ trong một loạt chức vụ tham mưu, và ông trở nên nổi tiếng, trong Lục quân Anh, như người có quan điểm mạnh mẽ về cách chiến tranh nên được tiến hành. Ông theo học Trường Tham mưu tại Camberley, nơi ông, theo lời mình, là học viên tầm thường, và ông phục vụ tại Ireland trong Chiến tranh Độc lập Ireland, trải nghiệm dạy ông về chiến tranh du kích và về giới hạn của sức mạnh quân sự.

Năm 1937, ông được bổ nhiệm chỉ huy Lữ đoàn Bộ binh 9, và năm 1938 ông trở thành tác giả Sổ tay Huấn luyện Bộ binh mới của quân đội, tài liệu trình bày quan điểm của ông về cách bộ binh nên chiến đấu: trận đánh nên được hoạch định chi tiết, bộ binh nên được pháo binh yểm trợ, và chỉ huy không nên tấn công cho đến khi sẵn sàng.

Sổ tay, theo nhiều cách, là bản thiết kế cho phương pháp của ông trong Thế chiến II, và nó được đọc rộng rãi trong Lục quân Anh. Montgomery, lúc này, là chuẩn tướng có danh tiếng khó tính, thẳng thắn, và đúng thường xuyên hơn cấp trên mong muốn.

7. Tranh cãi

Một cây cầu quá xa

Tháng 9 năm 1944, Montgomery đề xuất Chiến dịch Market Garden, kế hoạch đầy tham vọng nhằm kết thúc chiến tranh trước Giáng sinh. Quân đổ bộ đường không Anh và Mỹ sẽ chiếm một loạt cầu qua các sông của Hà Lan, và lực lượng thiết giáp Anh sẽ tiến dọc một con đường duy nhất tới Arnhem, vượt sông Rhine và tiến vào Đức.

Kế hoạch, theo quan điểm của Montgomery, là đòn táo bạo sẽ vượt sườn phòng tuyến Đức và đưa chiến tranh tới kết thúc nhanh chóng. Cuối cùng, nó là thất bại: quân đổ bộ đường không tại Arnhem bị cắt đứt, tiến công thiết giáp bị trì hoãn, và chiến dịch kết thúc với tổn thất khoảng 17.000 binh lính Đồng minh, phần lớn là lính dù Anh.

Montgomery, như thường lệ, từ chối thừa nhận kế hoạch thất bại: ông gọi nó, trong hồi ký, là “thành công 90%”, phán đoán bị chế giễu kể từ đó. Chiến dịch, theo quan điểm của hầu hết sử gia, là sai lầm, và là sai lầm khiến Đồng minh trả giá đắt: nó trì hoãn tiến công vào Đức, kéo dài chiến tranh, và để Hà Lan dưới sự chiếm đóng của Đức thêm tám tháng.

8. Cuối đời

Các chức vụ sau chiến tranh và nghỉ hưu

Sau chiến tranh, Montgomery được thăng thống chế, và được phong Tử tước Montgomery of Alamein. Ông phục vụ làm Tổng tham mưu trưởng Đế quốc từ 1946 đến 1948, và làm Phó Tổng tư lệnh tối cao NATO từ 1951 đến 1958, người đầu tiên giữ chức vụ đó. Ông nghỉ hưu năm 1958, và xuất bản hồi ký cùng năm, cuốn sách mà, như thường lệ với Montgomery, là hỗn hợp của hiểu biết sâu sắc và tự biện hộ. Ông sống thêm 18 năm, tại nhà ở Alton, Hampshire, và mất ngày 24 tháng 3 năm 1976, 88 tuổi. Ông được chôn cất, theo nguyện vọng của mình, trong ngôi mộ đơn giản tại sân nhà thờ ở Binsted, gần Alton, với bia đá chỉ mang tên và ngày tháng của ông.

Sự đơn giản của ngôi mộ, cuối cùng, là đặc trưng của con người: bất chấp mọi phù phiếm và tự tin, ông, trong mắt mình, là người lính, và mộ của người lính là đủ.

9. Đánh giá của sử gia

Phán quyết của lịch sử

Phán quyết của lịch sử về Montgomery, và sẽ vẫn, bị chia rẽ. Những người ngưỡng mộ nói ông là tướng Anh vĩ đại nhất của Thế chiến II, người thắng El Alamein, hoạch định D-Day, và dẫn Lục quân Anh tới chiến thắng tại châu Âu.

Những người chỉ trích nói ông là tướng thận trọng, thiếu sáng tạo, thắng trận bằng sức nặng quân số và hỏa lực áp đảo, và bỏ lỡ cơ hội mà tướng táo bạo hơn sẽ nắm bắt. Cả hai bên, như bài viết này đã cho thấy, đều có thể viện dẫn bằng chứng, và cả hai bên, theo một nghĩa nào đó, đều đúng. Điều chắc chắn là Montgomery, theo lời một sử gia, là “người lính Anh quan trọng nhất của Thế chiến II”, và phương pháp của ông — chuẩn bị, hoạch định và bảo toàn cẩn thận mạng sống binh lính — đã cứu mạng hàng nghìn lính Anh.

Cũng chắc chắn rằng tính cách của ông — phù phiếm, tự tin và không thể làm việc với đồng minh — đã làm tổn hại sự nghiệp Đồng minh, và đó là lý do danh tiếng của ông luôn bị tranh luận.

Montgomery vẫn, hơn 80 năm sau El Alamein, là nhân vật chia rẽ ý kiến, và có khả năng sẽ chia rẽ chừng nào Thế chiến II còn được nghiên cứu.

10. Di sản

Hồi ký

Hồi ký của Montgomery, xuất bản năm 1958, xứng đáng được nhắc tới, vì chúng, theo nhiều cách, là tài liệu tiết lộ nhất ông từng viết, và vì chúng là lý do danh tiếng của ông bị tranh luận kể từ đó.

Hồi ký, một phần, là bản tường thuật xuất sắc về chiến tranh, đầy hiểu biết sâu sắc về vấn đề chỉ huy và về tính cách của những người Montgomery phục vụ cùng. Chúng cũng, một phần, là tác phẩm tự biện hộ, trong đó Montgomery trình bày mình là tướng duy nhất hiểu chiến tranh, và trong đó ông chỉ trích, thường gay gắt, các tướng phục vụ cùng ông — trên hết Eisenhower, người, theo quan điểm của Montgomery, là chính trị gia hơn là người lính.

Hồi ký, theo quan điểm của nhiều độc giả, là sai lầm, vì chúng làm tổn hại danh tiếng của Montgomery và vì chúng làm độc hại quan hệ của ông với các đồng nghiệp cũ. Nhưng chúng cũng, theo quan điểm của người khác, là tác phẩm trung thực, trong đó vị tướng luôn nói thẳng tiếp tục làm vậy.

Hồi ký vẫn, tới ngày nay, là một trong những cuốn sách được đọc nhiều nhất và tranh luận nhiều nhất về Thế chiến II.

11. Câu hỏi thường gặp

Bernard Montgomery là ai?

Một thống chế Anh, sinh năm 1887, chỉ huy Tập đoàn quân 8 tại El Alamein năm 1942 và Cụm Tập đoàn quân 21 tại Normandy năm 1944. Ông là người lính Anh nổi tiếng nhất trong Thế chiến II, và một trong những tướng gây tranh cãi nhất của nó.

Chiến thắng lớn nhất của Montgomery là gì?

Trận El Alamein, tháng 10–11 năm 1942, nơi Tập đoàn quân 8 của ông đánh bại Quân đoàn Châu Phi của Rommel. Đó là chiến thắng lớn đầu tiên trên bộ mà người Anh giành được trước quân Đức, và Churchill gọi nó là “kết thúc của khởi đầu”.

Vì sao Montgomery gây tranh cãi?

Vì ông thận trọng và chậm chạp, vì ông phóng đại thành tựu của mình, và vì quan hệ của ông với các đồng nghiệp Mỹ — trên hết Eisenhower và Patton — kém. Những người ngưỡng mộ nói sự thận trọng của ông cứu mạng người; những người chỉ trích nói nó bỏ lỡ cơ hội, trên hết tại Caen và Arnhem.

Chiến dịch Market Garden là gì?

Kế hoạch của Montgomery, tháng 9 năm 1944, nhằm chiếm một loạt cầu tại Hà Lan bằng quân đổ bộ đường không và vượt sông Rhine tại Arnhem. Nó thất bại, với tổn thất khoảng 17.000 binh lính Đồng minh, và tuyên bố của Montgomery rằng nó “thành công 90%” bị chế giễu kể từ đó.

Montgomery làm gì sau chiến tranh?

Ông được thăng thống chế và phong Tử tước Montgomery of Alamein. Ông phục vụ làm Tổng tham mưu trưởng Đế quốc (1946–48) và Phó Tổng tư lệnh tối cao NATO (1951–58), và xuất bản hồi ký năm 1958. Ông mất năm 1976, 88 tuổi.

Biệt danh của Montgomery là gì?

“Monty”. Tên gọi xuất phát từ thói quen thăm binh lính, đội mũ beret đen với phù hiệu Trung đoàn Xe tăng Hoàng gia, và nói chuyện với họ về trận đánh sắp tới. Binh lính yêu mến ông, và tên gọi gắn liền với ông.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Bernard Montgomery” — ngày tháng, các chức vụ chỉ huy, trận đánh và sự nghiệp sau chiến tranh.

2. Encyclopædia Britannica, “Bernard Law Montgomery, 1st Viscount Montgomery” — cuộc đời và đánh giá.

3. Bernard Montgomery, Memoirs (Collins, 1958) — ghi chép của chính ông, cần đọc thận trọng vì mang tính tự biện minh.

4. Nigel Hamilton, Monty: The Making of a General, 1887–1942 (Hamish Hamilton, 1981) — tiểu sử tiêu chuẩn, tập một.

5. Nigel Hamilton, Monty: Master of the Battlefield, 1942–1944 (Hamish Hamilton, 1983) — tiểu sử tiêu chuẩn, tập hai.

6. Stephen Brooks (chủ biên), Montgomery and the Eighth Army (Bodleian Library, 2008) — chiến dịch Bắc Phi.

7. Carlo D’Este, Decision in Normandy (Collins, 1983) — chiến dịch Normandy và tranh cãi về Caen.

Bài viết liên quan

• Enrico Fermi
• Ion Antonescu
• Karl Dönitz