Claus von Stauffenberg

1. Mở đầu

Lúc 12 giờ 42 phút, quả bom phát nổ, giết chết bốn người và làm nhiều người khác bị thương — nhưng Hitler sống sót, được che chắn bởi chiếc bàn gỗ sồi nặng và bởi việc hội nghị đã được chuyển, vào phút chót, từ boongke bê tông sang nhà gỗ. Claus von Stauffenberg (15 tháng 11 năm 1907 – 21 tháng 7 năm 1944) là sĩ quan quân đội Đức, người ngày 20 tháng 7 năm 1944 mang quả bom trong cặp tài liệu vào sở chỉ huy của Adolf Hitler — Hang Sói ở Đông Phổ — và đặt nó dưới bàn nơi Hitler đang họp quân sự. Stauffenberg, tin rằng Hitler đã chết, bay về Berlin để phát động Chiến dịch Valkyrie — cuộc đảo chính nhằm lật đổ chế độ Quốc xã và kết thúc chiến tranh — nhưng cuộc đảo chính thất bại, vì Hitler còn sống, và vì các âm mưu gia ở Berlin do dự. Đến nửa đêm, Stauffenberg và ba âm mưu gia đồng liêu đã bị đội xử bắn bắn chết tại sân của Bendlerblock, sở chỉ huy quân đội ở Berlin, và đến cuối tuần, hàng trăm cộng sự của họ đã bị bắt, tra tấn và xử tử. Nỗ lực của Stauffenberg là lần người Đức đến gần nhất với việc giết Hitler, và nó vẫn là hành động kháng chiến nổi tiếng nhất bên trong Đế chế thứ ba.

Cuộc đời và cái chết của Stauffenberg đặt ra những câu hỏi đã được tranh luận kể từ đó. Lúc đầu, ông không phải đối thủ của chế độ: ông là quý tộc bảo thủ, người Công giáo, và người lính chuyên nghiệp từng hoan nghênh sự hồi sinh sức mạnh quân sự Đức trong thập niên 1930, và từng phục vụ xuất sắc ở Ba Lan, Pháp và Bắc Phi. Ông quay lưng với Hitler từ từ — vì tội ác ông chứng kiến ở Ba Lan và Nga, vì sự bức hại người Do Thái, và vì niềm tin rằng Hitler đang dẫn nước Đức đến diệt vong — và ông không gia nhập âm mưu cho đến năm 1943, sau khi ông bị thương nặng ở Tunisia. Nỗ lực ám sát Hitler của ông, cuối cùng, là thất bại, và những người lập kế hoạch phần lớn là những người bảo thủ muốn khôi phục nước Đức xưa thay vì tạo ra nền dân chủ mới. Nhưng lòng dũng cảm của Stauffenberg — lòng dũng cảm của người đàn ông đã mất một mắt và một bàn tay trong chiến tranh và mang bom vào sở chỉ huy của Hitler, biết rằng gần như chắc chắn mình sẽ chết — là không còn nghi ngờ, và đó là lý do ông được nhớ đến, ở Đức và trên thế giới, như gương mặt của kháng chiến Đức. Bài viết này kể câu chuyện của ông: quý tộc, người lính, âm mưu gia, và người đàn ông ngày 20 tháng 7 năm 1944 đã cố thay đổi dòng chảy lịch sử.

2. Thông tin chính

Sinh	15 tháng 11 năm 1907, Jettingen, Vương quốc Bavaria, Đế quốc Đức
Mất	21 tháng 7 năm 1944 (hưởng thọ 36 tuổi), Berlin, Đức (bị xử bắn)
Quốc tịch	Đức
Vai trò / Chức vụ	Sĩ quan tham mưu, Sư đoàn Thiết giáp số 10 (Bắc Phi, 1943); Tham mưu trưởng, Quân đội Dự bị, Berlin (1943–1944); thủ lĩnh Âm mưu 20 tháng 7
Nổi tiếng vì	Quả bom trong cặp tài liệu tại Hang Sói, 20 tháng 7 năm 1944; Chiến dịch Valkyrie; bị xử bắn tại Bendlerblock
Vợ / Gia đình	Nina von Lerchenfeld (kết hôn 1933); năm người con; anh trai Berthold von Stauffenberg, cũng bị xử tử năm 1944
Quân hàm	Oberst (Đại tá)
Thương tích	Mất mắt trái, bàn tay phải và hai ngón tay trái tại Tunisia, 7 tháng 4 năm 1943

3. Thời trẻ & học vấn

Tuổi thơ quý tộc

Claus Philipp Maria Justinian Schenk Graf von Stauffenberg sinh ngày 15 tháng 11 năm 1907 tại Jettingen, ở Bavaria, trong một trong những gia đình quý tộc lâu đời nhất miền nam nước Đức. Gia đình Stauffenberg là bá tước Swabia, với lịch sử bắt nguồn từ thời Trung cổ, và Claus lớn lên trong thế giới quý tộc Đức xưa: tại các lâu đài gia đình ở Bavaria và Württemberg, cùng anh em sinh đôi Berthold và em trai Alexander, và trong đức tin Công giáo sẽ định hình cả cuộc đời ông. Ông học tại trường Gymnasium ở Stuttgart, nơi ông là học sinh xuất sắc — về văn học, lịch sử, âm nhạc và ngôn ngữ cổ điển — và nơi ông cùng các anh em trở thành thành viên vòng tròn quanh nhà thơ Stefan George, nhân vật văn học lôi cuốn mà tư tưởng về tầng lớp quý tộc tinh thần và nước Đức được đổi mới bởi giới tinh hoa đã ảnh hưởng sâu sắc đến Stauffenberg trẻ tuổi. Ngay từ nhỏ, ông là người có niềm tin mạnh mẽ: ông tin vào nước Đức, chế độ quân chủ, quân đội, và bổn phận của tầng lớp quý tộc phục vụ dân tộc — và ông tin, như sau này ông viết, rằng người thấy điều ác mà không làm gì cũng có tội.

Người lính và sĩ quan tham mưu

Năm 1926, Stauffenberg gia nhập quân đội, làm học viên sĩ quan trong Trung đoàn Kỵ binh số 17 tại Bamberg, và ông được phong hàm năm 1930. Ngay từ đầu, ông là người lính có năng lực bất thường: ông thông minh, chăm chỉ, và theo lời một cấp trên của ông, là “sĩ quan tài năng nhất thế hệ của ông”. Ông học tại Học viện Chiến tranh ở Berlin, nơi ông được đào tạo làm sĩ quan tham mưu, và ông phục vụ, trong thập niên 1930, trong một loạt chức vụ tham mưu, nơi ông gây ấn tượng với cấp trên bằng sự nắm bắt tác chiến và sẵn lòng nói lên suy nghĩ của mình. Lúc đầu, ông cảm tình với chế độ Quốc xã: như nhiều sĩ quan bảo thủ, ông hoan nghênh sự hồi sinh sức mạnh quân sự Đức, tán thành việc tái chiếm Rhineland và sáp nhập Áo, và tin rằng Hitler đã khôi phục vĩ đại cho nước Đức. Ông không phải đảng viên Quốc xã, và ông không phải, trong thập niên 1930, người chỉ trích chế độ — nhưng ông, ngay cả lúc đó, là người tin rằng lòng trung thành của quân đội là với nước Đức, không phải với đảng phái, và niềm tin đó, theo thời gian, sẽ đặt ông vào xung đột với Hitler.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Ba Lan và tội ác của chế độ

Sự quay lưng của Stauffenberg với chế độ bắt đầu ở Ba Lan, năm 1939 và 1940, nơi ông phục vụ làm sĩ quan tham mưu trong cuộc xâm lược và chiếm đóng tiếp theo. Ông chứng kiến tận mắt vụ sát hại dân thường Ba Lan, sự bức hại người Do Thái, và sự tàn bạo của SS, và ông, theo lời kể của chính ông, kinh hoàng trước những gì ông thấy. Ông viết cho vợ, năm 1939, rằng cách đối xử với người Ba Lan là “nỗi ô nhục”, và ông nói với các sĩ quan đồng liêu rằng danh dự của quân đội đang bị tội ác của chế độ phá hủy. Sự vỡ mộng của ông sâu sắc hơn ở Nga, năm 1941 và 1942, nơi ông phục vụ trong ban tham mưu của cụm tập đoàn quân xâm lược Liên Xô, và nơi ông chứng kiến vụ sát hại hàng loạt tù binh Liên Xô và người Do Thái, và nạn đói của dân thường Liên Xô. Đến năm 1942, ông là đối thủ kiên quyết của Hitler, và ông liên lạc với vòng tròn sĩ quan quanh tướng Ludwig Beck và Carl Goerdeler, những người đang lập kế hoạch lật đổ chế độ — nhưng lúc đầu, ông miễn cưỡng tham gia ám sát, vì ông tin Hitler nên bị bắt và xét xử, không phải bị giết, và vì ông tin quân đội không nên giết tổng tư lệnh của mình.

Bị thương ở Tunisia

Khoảnh khắc quyết định trong đời Stauffenberg đến ngày 7 tháng 4 năm 1943, tại Tunisia, nơi ông phục vụ làm sĩ quan tham mưu với Sư đoàn Thiết giáp số 10 trong cuộc chiến chống quân Anh và Mỹ. Xe chỉ huy của ông bị máy bay tiêm kích-ném bom Đồng minh tấn công, và ông bị thương nặng: ông mất mắt trái, mất bàn tay phải, và mất hai ngón tay trái, và có lúc, người ta không nghĩ ông sống sót. Ông hồi phục, sau nhiều tháng nằm viện, và trở lại nhiệm vụ mùa thu năm 1943, làm Tham mưu trưởng Quân đội Dự bị ở Berlin — chức vụ cho ông quyền tiếp cận sở chỉ huy của Hitler, vì tư lệnh Quân đội Dự bị, tướng Friedrich Olbricht, là một trong những thủ lĩnh âm mưu, và vì Stauffenberg, với tư cách tham mưu trưởng của Olbricht, thường xuyên được triệu tập để báo cáo Hitler về tình hình Quân đội Dự bị. Vết thương đã thay đổi Stauffenberg: ông, theo lời vợ Nina, là “con người khác” sau Tunisia — quyết tâm hơn, thiếu kiên nhẫn hơn, và sẵn lòng hành động hơn. Ông đã, như ông nói với các âm mưu gia đồng liêu, “mất đủ rồi”, và giờ ông sẵn sàng tự tay giết Hitler, vì không ai khác làm việc đó.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Âm mưu 20 tháng 7

Chiến dịch Valkyrie

Kế hoạch mà Stauffenberg và các âm mưu gia đồng liêu vạch ra dựa trên Chiến dịch Valkyrie — kế hoạch dự phòng, do chính quân đội soạn thảo, về huy động Quân đội Dự bị trong trường hợp công nhân nước ngoài ở Đức nổi dậy, hoặc trật tự sụp đổ sau trận ném bom của Đồng minh. Ý tưởng của các âm mưu gia là dùng mệnh lệnh Valkyrie, sau khi Hitler bị ám sát, để huy động Quân đội Dự bị, bắt giữ SS và giới lãnh đạo Quốc xã, và giành quyền kiểm soát Berlin cùng các quân khu khác. Kế hoạch, về lý thuyết, là đúng đắn: Quân đội Dự bị là lực lượng thực sự, các mệnh lệnh là thật, và các sĩ quan thực thi chúng không cần biết họ là một phần của đảo chính. Trên thực tế, kế hoạch phụ thuộc vào hai điều: Hitler đã chết, và các âm mưu gia ở Berlin hành động nhanh chóng và quyết đoán. Cả hai điều kiện đều thất bại ngày 20 tháng 7 năm 1944, và thất bại đó, cuối cùng, là lý do cuộc đảo chính sụp đổ. Bản thân Stauffenberg sẽ là kẻ ám sát và động lực của cuộc đảo chính: ông sẽ đặt bom, bay về Berlin, và nắm quyền chỉ huy sở chỉ huy Quân đội Dự bị, chỉ đạo cuộc đảo chính từ Bendlerblock.

Quả bom tại Hang Sói

Ngày 20 tháng 7 năm 1944, Stauffenberg bay đến Hang Sói, sở chỉ huy của Hitler ở Đông Phổ, mang cặp tài liệu chứa hai khối thuốc nổ dẻo và ngòi nổ hẹn giờ. Ông được triệu tập để báo cáo Hitler về tình hình Quân đội Dự bị, và ông, với tư cách sĩ quan bị thương không thể dùng tay phải, có thể mang cặp tài liệu mà không bị nghi ngờ. Trong phòng chờ, với sự giúp đỡ của phụ tá, Trung úy Werner von Haeften, ông kích hoạt một trong hai khối thuốc nổ — ông không thể, với ba ngón tay còn lại, kích hoạt khối thứ hai — và ông đặt cặp tài liệu dưới bàn hội nghị, gần Hitler, rồi rời khỏi phòng, với lý do gọi điện thoại, và lái xe đến sân bay. Lúc 12 giờ 42 phút, quả bom phát nổ. Nó giết chết bốn người — tướng Günther Korten, tham mưu trưởng Luftwaffe; Đại tá Heinz Brandt, người đã đẩy cặp tài liệu ra xa Hitler bằng chân; và hai thư ký tốc ký — và làm nhiều người khác bị thương, bao gồm Hitler, người bị thủng màng nhĩ, bỏng và mảnh vụn ở chân. Hitler sống sót, vì hai lý do: hội nghị đã được chuyển, vào phút chót, từ boongke bê tông sang nhà gỗ, mà cửa sổ của nó thổi bay và làm tiêu tan sóng nổ, và cặp tài liệu đã bị Brandt di chuyển, nên nó nằm sau chân bàn gỗ sồi nặng, giữa Hitler và vụ nổ. Stauffenberg, người đã thấy vụ nổ từ xa và tin rằng Hitler đã chết, bay về Berlin, đến nơi khoảng 16 giờ, để phát động cuộc đảo chính.

Chiếc cặp tài liệu

Bản thân chiếc cặp tài liệu đã trở thành một trong những vật nổi tiếng nhất của chiến tranh, và câu chuyện của nó nhắc nhở rằng bao nhiêu thứ phụ thuộc vào may rủi. Stauffenberg đã dự định dùng hai khối thuốc nổ, cùng nhau, đủ để giết mọi người trong phòng, nhưng ông không thể, với ba ngón tay còn lại, kích hoạt khối thứ hai trong thời gian có sẵn, và ông để nó lại trong phòng chờ. Khối duy nhất phát nổ đủ mạnh để giết người, nhưng không đủ mạnh để giết xuyên qua bàn gỗ sồi. Đại tá Brandt, người không biết trong cặp có gì, đã đẩy nó bằng chân, vì nó vướng đường ông, và làm vậy, ông đặt chân bàn giữa quả bom và Hitler — và ông trả giá bằng mạng sống. Quả bom, cuối cùng, thất bại vì một loạt tai nạn nhỏ: chuyển từ boongke sang nhà gỗ, chỉ một khối thuốc nổ, di chuyển cặp tài liệu. Đó, như một sử gia đã viết, là “âm mưu thất bại trong gang tấc”.

Sự thất bại của cuộc đảo chính

Do dự ở Berlin

Khi Stauffenberg đến Berlin, khoảng 16 giờ, ông thấy cuộc đảo chính chưa bắt đầu. Các âm mưu gia đồng liêu của ông — tướng Olbricht, tướng Ludwig Beck, và những người khác ở Bendlerblock — đã do dự, vì họ nghe, từ Hang Sói, rằng Hitler đã sống sót, và vì họ đang chờ xác nhận ông đã chết. Stauffenberg khẳng định Hitler đã chết — ông đã, ông nói, tận mắt thấy vụ nổ — và ông ra lệnh ban hành mệnh lệnh Valkyrie, và huy động Quân đội Dự bị. Trong vài giờ, cuộc đảo chính dường như đang vận hành: quân đội chiếm khu chính phủ ở Berlin, sở chỉ huy SS bị bao vây, và các đài phát thanh bị chiếm. Nhưng các âm mưu gia đã mất thế chủ động: Hitler, người đã sống sót, đang gọi điện thoại đến Berlin, ra lệnh dập tắt cuộc đảo chính, và các sĩ quan được lệnh bắt giữ giới lãnh đạo Quốc xã bắt đầu nghi ngờ, và chờ đợi. Khoảnh khắc quyết định đến vào buổi tối, khi Thiếu tá Otto Ernst Remer, chỉ huy tiểu đoàn cận vệ ở Berlin, người được các âm mưu gia ra lệnh bắt Joseph Goebbels, bị Goebbels thuyết phục nói chuyện với Hitler qua điện thoại, và Hitler ra lệnh cho ông dập tắt cuộc đảo chính. Remer tuân lệnh, và cuộc đảo chính sụp đổ.

Bendlerblock

Đến nửa đêm, Bendlerblock đã bị quân trung thành với Hitler tái chiếm, và Stauffenberg, Olbricht, Haeften và một âm mưu gia khác, Albrecht Mertz von Quirnheim, bị bắt. Họ, theo lệnh của tướng Friedrich Fromm, tư lệnh Quân đội Dự bị — người biết về âm mưu và đang cố cứu mình bằng cách xử tử các âm mưu gia trước khi họ có thể liên lụy ông — bị đưa đến sân của Bendlerblock và bị đội xử bắn bắn chết. Stauffenberg được cho là đã hô, khi bị bắn, “Nước Đức thần thánh muôn năm!” — Es lebe das heilige Deutschland! — dù những lời chính xác, như nhiều chi tiết đêm đó, là vấn đề huyền thoại hơn là hồ sơ. Thi hài ông, và thi hài các âm mưu gia đồng liêu, được chôn tại nghĩa trang Nhà thờ Matthäus ở Berlin, rồi theo lệnh Hitler, được khai quật, hỏa táng, và tro cốt rải đi, để không còn ngôi mộ nào trở thành nơi hành hương. Tướng Beck, cựu Tổng tham mưu trưởng, người sẽ là người đứng đầu chính phủ mới, tự sát tại Bendlerblock, và chết vì vết thương. Cuộc đảo chính đã kết thúc, và trả thù sắp bắt đầu.

6. Phong cách chỉ huy

Vì sao ông hành động

Động cơ của Stauffenberg đã được tranh luận kể từ khi ông qua đời, và cuối cùng, đó là vấn đề lời nói của chính ông. Ông, như ông nói với các âm mưu gia đồng liêu, được thúc đẩy bởi niềm tin rằng Hitler đang dẫn nước Đức đến diệt vong, bởi sự kinh hoàng trước tội ác của chế độ — sát hại người Do Thái, sát hại tù binh Liên Xô, bức hại các nhà thờ — và bởi niềm tin, với tư cách người Công giáo và người lính, rằng người thấy điều ác mà không làm gì cũng có tội. Ông không phải, như một số người gợi ý, được thúc đẩy bởi khao khát quyền lực, hay mong muốn cứu mình: ông biết, khi đặt bom, rằng gần như chắc chắn mình sẽ chết, và ông nói với vợ, sáng ngày 20 tháng 7, rằng ông đến Berlin để làm “việc phải làm”. Ông, theo lời anh trai Berthold, là “người đã quyết định hành động, bất kể cái giá”. Động cơ của ông, ngắn gọn, là đạo đức và yêu nước: ông muốn cứu nước Đức khỏi Hitler, và muốn cứu danh dự của quân đội Đức, mà ông tin đã bị tội ác của chế độ phá hủy.

Giới hạn của âm mưu

Tuy nhiên, âm mưu mà Stauffenberg tham gia có mục tiêu hạn chế. Các thủ lĩnh của nó, phần lớn, là những người bảo thủ — tướng lĩnh, quý tộc, công chức và nhà ngoại giao — những người muốn lật đổ Hitler, kết thúc chiến tranh, và khôi phục nước Đức xưa: nước Đức do quân đội và giới tinh hoa truyền thống cai trị, không phải Đảng Quốc xã, nhưng cũng không phải, phần lớn, nền dân chủ. Họ không có ý định, phần lớn, khôi phục Cộng hòa Weimar, và họ không có ý định, phần lớn, trao quyền cho Đảng Dân chủ Xã hội hay công đoàn. Kế hoạch của họ về chính phủ mới là, theo lời một sử gia, “chính phủ của các tướng lĩnh và công chức, không phải chính phủ của nhân dân”. Điều này không làm giảm lòng dũng cảm của Stauffenberg, nhưng nó nhắc nhở rằng kháng chiến bên trong nước Đức, phần lớn, là kháng chiến của giới tinh hoa cũ, và mục tiêu của nó, theo tiêu chuẩn hiện đại, là hạn chế. Bản thân Stauffenberg, đến năm 1944, cấp tiến hơn các âm mưu gia đồng liêu: ông tin rằng nước Đức cần khởi đầu mới, và trật tự cũ không thể khôi phục, nhưng ông không sống để thực hiện ý tưởng của mình.

7. Cuối đời

Trả thù

Tòa án Nhân dân

Trả thù cho Âm mưu 20 tháng 7 là một trong những cuộc trả thù tàn bạo nhất của chế độ Quốc xã. Hitler ra lệnh rằng các âm mưu gia và gia đình họ phải bị tiêu diệt, và Gestapo bắt giữ, trong những tuần tiếp theo, khoảng 7.000 người, trong đó khoảng 200 người bị xử tử — bao gồm, ngoài Stauffenberg và các sĩ quan đồng liêu, các thủ lĩnh dân sự của âm mưu: Carl Goerdeler, cựu thị trưởng Leipzig, người sẽ làm Thủ tướng; tướng Ludwig Beck; và Thống chế Erwin von Witzleben, người sẽ làm tổng tư lệnh. Các phiên tòa diễn ra trước Tòa án Nhân dân, dưới quyền chủ tọa Roland Freisler, người quát tháo các bị cáo, làm nhục họ, và tuyên án tử hình bằng treo cổ — cái chết, cố ý, chậm chạp và nhục nhã, với nạn nhân bị treo trên móc thịt bằng dây đàn piano, và các vụ xử tử được quay phim cho Hitler xem. Anh trai của Stauffenberg, Berthold, nằm trong số những người bị xử tử, tháng 8 năm 1944, và vợ ông Nina bị bắt và đưa đến trại tập trung, nơi bà sinh đứa con thứ năm, Konstanze, tháng 1 năm 1945. Các con bị tách khỏi gia đình và được đặt tên mới, nhằm xóa tên Stauffenberg khỏi lịch sử. Nỗ lực thất bại: cái tên được nhớ đến, ở Đức và trên thế giới, như tên của người đàn ông đã cố giết Hitler.

Số phận các gia đình

Số phận gia đình các âm mưu gia, tự nó, là tội ác. Vợ và con của những người bị xử tử bị bắt theo nguyên tắc Sippenhaft — “trách nhiệm dòng họ” — ý tưởng Quốc xã rằng gia đình kẻ phản bội cùng chia sẻ tội lỗi của hắn, và họ bị đưa đến trại tập trung, hoặc nhà trẻ, nơi họ được đặt tên mới và được bảo rằng cha họ là tội phạm. Nina von Stauffenberg sống sót qua chiến tranh, và bà đoàn tụ với các con năm 1945, và bà sống đến năm 2006, kể, khi về già, câu chuyện về chồng bà và âm mưu. Con cái các âm mưu gia, những người bị tách khỏi gia đình, lớn lên trở thành, trong nhiều trường hợp, nhân vật công chúng ở Đức hậu chiến — bao gồm con trai của Stauffenberg, Berthold, người trở thành tướng trong Bundeswehr, và con gái Konstanze, người trở thành sử gia và viết về cuộc đời cha mình. Sippenhaft, cuối cùng, là thất bại: nó không xóa được các âm mưu gia, và nó không ngăn được kháng chiến, và nó được nhớ đến, ngày nay, như một trong những chính sách đáng hổ thẹn nhất của chế độ.

8. Đánh giá của sử gia

Nỗ lực và ý nghĩa của nó

Các sử gia đánh giá nỗ lực của Stauffenberg là nỗ lực nghiêm túc nhất nhằm ám sát Hitler, và là lần người Đức đến gần nhất với việc giết ông, nhưng họ cũng đánh giá nó là thất bại — thất bại về lập kế hoạch, thực thi, và thần kinh. Quả bom thất bại vì may rủi, cuộc đảo chính thất bại vì do dự, và âm mưu thất bại vì, cuối cùng, nó quá hẹp, quá muộn, và quá phụ thuộc vào một người. Các đánh giá cân bằng nhất — bao gồm đánh giá của các sử gia Peter Hoffmann, tác giả lịch sử tiêu chuẩn về kháng chiến Đức, và Joachim Fest — trình bày Stauffenberg là người dũng cảm và quyết tâm, mà nỗ lực của ông, trong hoàn cảnh đó, là tốt nhất có thể làm được, nhưng thất bại của ông, cuối cùng, là không thể tránh khỏi: chế độ quá mạnh, các âm mưu gia quá ít, và nhân dân Đức, đến năm 1944, quá gắn bó với chiến tranh để ủng hộ đảo chính. Nỗ lực, theo quan điểm này, không phải cơ hội bị bỏ lỡ để kết thúc chiến tranh, mà là hành động đạo đức — hành động cho thấy có người Đức sẵn lòng chết để ngăn Hitler, và đối với nước Đức sau chiến tranh, đó là nền tảng để xây dựng nền dân chủ mới.

Vị trí của Stauffenberg trong lịch sử

Vị trí của Stauffenberg trong lịch sử đã vững chắc, và nó dựa trên lòng dũng cảm và sự rõ ràng đạo đức của ông. Ông, như Trung tâm Tưởng niệm Kháng chiến Đức diễn đạt, là “người đàn ông, trong giờ phút đen tối nhất của lịch sử Đức, đã đứng lên và nói không” — và ông trả giá bằng mạng sống. Ông không phải, như một số người gợi ý, nhà dân chủ, và ông không phải, như những người khác gợi ý, thánh nhân: ông là quý tộc bảo thủ, người Công giáo, và người lính chuyên nghiệp, người trong nhiều năm đã phục vụ chế độ mà sau này ông cố lật đổ, và người trong nhiều năm đã chia sẻ mục tiêu dân tộc của nó. Nhưng ông cũng là người thấy tội ác của chế độ, kinh hoàng trước chúng, và hành động — vào thời điểm gần như không ai khác ở Đức sẵn lòng hành động. Đó, cuối cùng, là vị trí của ông trong lịch sử: không phải anh hùng hoàn hảo, mà người đàn ông có khuyết điểm và dũng cảm, người cố giết bạo chúa, thất bại, và chết vì cố gắng. Nước Đức ngày nay vinh danh ông, không phải vì ông thành công, mà vì ông đã cố gắng.

9. Di sản

Gương mặt của kháng chiến Đức

Di sản của Stauffenberg là di sản của gương mặt kháng chiến Đức, và nó là di sản đã lớn lên theo thời gian. Trong những năm ngay sau chiến tranh, những người của ngày 20 tháng 7, ở Đức, bị nhìn với nghi ngờ: họ bị nhiều người Đức xem là kẻ phản bội đã phá vỡ lời thề với Hitler, và là những người hành động quá muộn. Mãi đến thập niên 1950 và 1960, khi Cộng hòa Liên bang Đức bắt đầu đối mặt với quá khứ, Stauffenberg và các âm mưu gia đồng liêu mới được phục hồi danh dự như anh hùng, và Bendlerblock — nơi họ bị bắn — trở thành đài tưởng niệm, Trung tâm Tưởng niệm Kháng chiến Đức, ngày nay là một trong những bảo tàng được thăm nhiều nhất ở Berlin. Mỗi năm, ngày 20 tháng 7, chính phủ Đức tổ chức lễ kỷ niệm tại Bendlerblock, tưởng nhớ các âm mưu gia, và Bundeswehr tuyên thệ cho tân binh vào ngày đó, vinh danh Stauffenberg và truyền thống kháng chiến mà ông đại diện. Tên ông, ở Đức ngày nay, là đồng nghĩa với lòng dũng cảm và lương tâm.

Stauffenberg trong phim và ký ức

Câu chuyện của Stauffenberg đã được kể trong sách, phim và phim truyền hình, nổi tiếng nhất trong phim Valkyrie (2008), trong đó ông do Tom Cruise thủ vai, và bộ phim đã đưa câu chuyện của ông đến khán giả toàn thế giới. Bộ phim, như các cuốn sách trước đó, bị các sử gia chỉ trích vì đơn giản hóa câu chuyện — vì trình bày Stauffenberg như anh hùng đơn độc, và lược bỏ các âm mưu gia khác cùng giới hạn mục tiêu của họ — nhưng nó cũng giữ ký ức về ông sống mãi, và khiến Âm mưu 20 tháng 7 trở thành một trong những sự kiện nổi tiếng nhất của chiến tranh. Ở Đức, Stauffenberg được nhớ đến trong trường học, đường phố, và đài tưởng niệm Bendlerblock, và con cái cùng cháu chắt của ông, trong cuộc đời của họ, đã tiếp nối di sản của ông: con trai Berthold trở thành tướng trong Bundeswehr, và con gái Konstanze đã viết về cuộc đời cha mình và âm mưu. Ký ức về Stauffenberg, cuối cùng, là ký ức về người đàn ông đã cố gắng, thất bại, và chết vì cố gắng — và điều đó, đối với nhiều người Đức, là đủ.

10. Câu hỏi thường gặp

Claus von Stauffenberg là ai?

Claus von Stauffenberg (1907–1944) là đại tá quân đội Đức, người đặt bom trong cặp tài liệu tại sở chỉ huy của Hitler ngày 20 tháng 7 năm 1944, trong nỗ lực ám sát Hitler nổi tiếng nhất. Ông bị xử bắn ngay đêm đó tại Bendlerblock ở Berlin.

Điều gì đã xảy ra ngày 20 tháng 7 năm 1944?

Stauffenberg đặt quả bom dưới bàn hội nghị tại Hang Sói ở Đông Phổ. Nó phát nổ lúc 12 giờ 42 phút, giết chết bốn người, nhưng Hitler sống sót, được che chắn bởi chiếc bàn gỗ sồi nặng và bởi việc hội nghị đã được chuyển từ boongke bê tông sang nhà gỗ.

Chiến dịch Valkyrie là gì?

Chiến dịch Valkyrie là kế hoạch dự phòng về huy động Quân đội Dự bị trong trường hợp khẩn cấp. Các âm mưu gia dự định dùng nó, sau khi Hitler bị ám sát, để bắt giữ giới lãnh đạo Quốc xã và giành quyền kiểm soát nước Đức. Cuộc đảo chính thất bại vì Hitler sống sót và các âm mưu gia ở Berlin do dự.

Stauffenberg bị thương như thế nào?

Ngày 7 tháng 4 năm 1943, tại Tunisia, xe chỉ huy của ông bị máy bay tiêm kích-ném bom Đồng minh tấn công. Ông mất mắt trái, bàn tay phải và hai ngón tay trái. Ông có thể mang bom trong cặp tài liệu vì, với tư cách sĩ quan bị thương, ông không bị khám xét.

Gia đình Stauffenberg ra sao?

Vợ ông Nina bị bắt và đưa đến trại tập trung, nơi bà sinh đứa con thứ năm tháng 1 năm 1945. Anh trai ông Berthold bị xử tử tháng 8 năm 1944. Nina sống sót qua chiến tranh và đoàn tụ với các con năm 1945.

Stauffenberg được tưởng nhớ ở đâu ngày nay?

Tại Trung tâm Tưởng niệm Kháng chiến Đức ở Bendlerblock tại Berlin, nơi ông bị bắn. Mỗi năm ngày 20 tháng 7, chính phủ Đức tổ chức lễ kỷ niệm ở đó, và Bundeswehr tuyên thệ cho tân binh để vinh danh ông.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Claus von Stauffenberg” — tiểu sử, Âm mưu 20 tháng 7, Chiến dịch Valkyrie và xử bắn.
2. Peter Hoffmann, Stauffenberg: A Family History, 1905–1944 (McGill-Queen’s University Press, 2003) — tiểu sử học thuật tiêu chuẩn.
3. Peter Hoffmann, The History of the German Resistance, 1933–1945 (McGill-Queen’s University Press, 1996) — lịch sử tiêu chuẩn về kháng chiến Đức, bao gồm Âm mưu 20 tháng 7.
4. Joachim Fest, Plotting Hitler’s Death: The German Resistance to Hitler, 1933–1945 (Weidenfeld & Nicolson, 1996) — âm mưu và sự thất bại của nó.
5. Trung tâm Tưởng niệm Kháng chiến Đức, Berlin — đài tưởng niệm Bendlerblock, cuộc đời Stauffenberg và Âm mưu 20 tháng 7.
6. Nina von Stauffenberg, hồi ký và phỏng vấn — lời kể của vợ Stauffenberg.
7. Valkyrie (phim, 2008) — bản chuyển thể điện ảnh của Âm mưu 20 tháng 7; cần dùng thận trọng vì đơn giản hóa câu chuyện.