Máy bay B-25 Mitchell

1. Mở đầu

B-25 Mitchell là máy bay ném bom hạng trung đa năng nhất của Thế chiến II, và là một trong những máy bay Mỹ nổi tiếng nhất của chiến tranh. Được thiết kế bởi North American Aviation và đặt tên theo Tướng Billy Mitchell, người ủng hộ sức mạnh không quân, B-25 là máy bay ném bom hai động cơ có thể làm gần như mọi thứ: nó có thể ném bom từ độ cao trung bình, có thể bắn phá ở tầm thấp với mũi đầy súng máy, có thể mang pháo 75 mm, có thể thả ngư lôi, và có thể cất cánh từ tàu sân bay — như mười sáu chiếc B-25 đã làm ngày 18 tháng 4 năm 1942, trong cuộc không kích Doolittle vào Tokyo, đòn tấn công đầu tiên của Mỹ vào quần đảo Nhật Bản. Khoảng 9.816 chiếc B-25 được chế tạo, và chúng phục vụ trên mọi chiến trường: tại Thái Bình Dương, Địa Trung Hải, Bắc Phi, châu Âu và Mặt trận phía Đông, nơi Liên Xô nhận hàng trăm chiếc theo chương trình Cho thuê-Cho mượn. B-25 nhanh, bền và dễ bay, và vẫn phục vụ sau chiến tranh, trong không quân nhiều nước, đến thập niên 1960. Ngày nay, các máy bay B-25 đã phục hồi nằm trong số những máy bay chiến tranh được yêu thích nhất tại các buổi trình diễn hàng không, và cuộc không kích Doolittle vẫn được nhớ đến như một trong những kỳ tích vĩ đại của hàng không Mỹ.

2. Thông tin chính

Loại	Máy bay ném bom hạng trung (các phiên bản sau: cường kích / bắn phá mặt đất)
Xuất xứ	Hoa Kỳ
Nhà thiết kế	North American Aviation (James H. Kindelberger; Lee Atwood)
Nhà sản xuất	North American Aviation, Inglewood và Kansas City
Chuyến bay đầu tiên	19 tháng 8 năm 1940
Đưa vào biên chế	1941
Sản xuất	1941–1945; 9.816 chiếc được chế tạo
Kíp lái	5–6 (phi công, phi công phụ, hoa tiêu/ném bom, điện đài viên, xạ thủ)
Chiều dài	16,1 m (B-25J)
Sải cánh	20,6 m
Chiều cao	4,8 m
Trọng lượng rỗng	Khoảng 9.580 kg (B-25J)
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 15.870 kg (B-25J)
Động cơ	2 động cơ Wright R-2600-92 Double Cyclone, 1.700 mã lực mỗi chiếc
Tốc độ tối đa	Khoảng 438 km/h (B-25J)
Tầm hoạt động	Khoảng 2.170 km (với tải trọng bom thông thường)
Trần bay	Khoảng 7.600 m
Vũ khí (B-25J)	Lên tới 12–18 súng máy 12,7 mm (.50 cal), tùy phiên bản
Tải trọng bom	Lên tới khoảng 1.360 kg trong thân (lên tới khoảng 2.700 kg với giá treo ngoài trên một số phiên bản)
Đặt tên theo	Thiếu tướng William “Billy” Mitchell

3. Nguồn gốc & phát triển

Yêu cầu và NA-40

B-25 ra đời từ yêu cầu của Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ, ban hành năm 1938, về một máy bay ném bom hạng trung hai động cơ có thể mang tải trọng bom khoảng 1.100 kg trên quãng đường khoảng 2.000 km với tốc độ khoảng 320 km/h. North American Aviation, chưa từng chế tạo máy bay ném bom trước đó, đáp lại bằng NA-40, một máy bay hai động cơ dùng hai động cơ Pratt & Whitney R-1830, bay lần đầu tháng 1 năm 1939. NA-40 thiếu sức mạnh, và North American thiết kế lại nó thành NA-62, với động cơ Wright R-2600 mạnh hơn, cánh lớn hơn và thân máy bay sửa đổi. NA-62 bay lần đầu ngày 19 tháng 8 năm 1940, và được đặt hàng sản xuất ngay lập tức với tên B-25, vì Quân đoàn Không quân cần máy bay ném bom khẩn cấp và vì hiệu năng của máy bay tốt hơn yêu cầu. B-25 được đặt tên theo Thiếu tướng William “Billy” Mitchell, người bị đưa ra tòa án quân sự năm 1925 vì ủng hộ sức mạnh không quân và qua đời năm 1936, và nó là máy bay quân sự Mỹ đầu tiên được đặt tên theo một người.

Cuộc không kích Doolittle và quyết định chế tạo

Danh tiếng của B-25 được tạo nên bởi cuộc không kích Doolittle, nhưng việc sản xuất nó đã được quyết định trước cuộc không kích. Năm 1941, Quân đoàn Không quân đặt hàng B-25 sản xuất hàng loạt, và North American xây dựng hai nhà máy — tại Inglewood, California, và tại Kansas City, Missouri — để chế tạo nó. Những chiếc B-25 đầu tiên đi vào biên chế năm 1941, và đến thời điểm Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng tháng 12 năm 1941, Lực lượng Không quân Lục quân có khoảng 100 chiếc B-25 đang phục vụ. Cuộc không kích Doolittle, tháng 4 năm 1942, dùng mười sáu máy bay ném bom B-25B, được phóng từ tàu sân bay USS Hornet để ném bom Tokyo và các thành phố Nhật Bản khác. Cuộc không kích gây ít thiệt hại vật chất, nhưng là một chiến thắng tuyên truyền lớn: nó cho thấy Nhật Bản dễ bị tấn công, và nâng cao tinh thần Mỹ vào thời điểm Hoa Kỳ chỉ gặp thất bại tại Thái Bình Dương. Cuộc không kích cũng khiến B-25 nổi tiếng, và sản xuất được tăng lên để đáp ứng nhu cầu về máy bay trên mọi chiến trường.

Sản xuất hàng loạt

B-25 được sản xuất với số lượng lớn, và việc sản xuất nó là một thắng lợi của tổ chức công nghiệp Mỹ. North American chế tạo 9.816 chiếc B-25 từ 1941 đến 1945, trong một loạt phiên bản từ B-25A đến B-25J, và máy bay cũng được chế tạo trong phiên bản huấn luyện, AT-24, và phiên bản vận tải, CB-25. B-25J, phiên bản được sản xuất nhiều nhất, chiếm 4.318 chiếc, và được chế tạo tại cả hai nhà máy Inglewood và Kansas City. Việc sản xuất B-25 được chia sẻ với B-24 Liberator và P-51 Mustang, cũng được North American chế tạo, và các nhà máy của công ty nằm trong số những nhà máy năng suất nhất tại Hoa Kỳ. B-25 cũng được cung cấp cho các đồng minh của Mỹ theo chương trình Cho thuê-Cho mượn: Anh nhận khoảng 900 chiếc, Liên Xô nhận khoảng 870 chiếc, và số lượng nhỏ hơn đến Úc, Canada, Trung Quốc, Pháp, Hà Lan và Brazil. Việc sản xuất B-25 cũng là một thắng lợi về hậu cần: các chi tiết của máy bay được chế tạo tại các nhà máy trên khắp Hoa Kỳ, và chúng được lắp ráp tại Inglewood và Kansas City, nơi các dây chuyền sản xuất, ở đỉnh cao, cho ra một chiếc B-25 mới mỗi vài giờ.

4. Thiết kế

Máy bay ném bom hạng trung hai động cơ

B-25 là một máy bay ném bom hạng trung hai động cơ thông thường, với cánh gắn giữa, đuôi đôi và càng đáp ba bánh — một trong những máy bay ném bom Mỹ đầu tiên dùng bánh mũi, giúp cất cánh và hạ cánh dễ dàng hơn các máy bay đuôi kéo trước đó. Thân máy bay là kết cấu bán liền khối bằng hợp kim nhôm, cánh là kết cấu hai dầm với góc nhị diện, và hai động cơ Wright R-2600 Double Cyclone hướng tâm, mỗi động cơ 1.700 mã lực, cho tốc độ tối đa khoảng 438 km/h và tầm bay khoảng 2.170 km. Kíp lái năm hoặc sáu người của B-25 làm việc trong thân máy bay rộng rãi, với phi công và phi công phụ trong buồng lái, hoa tiêu và ném bom viên ở mũi, và điện đài viên cùng xạ thủ ở giữa và phía sau máy bay. Khoang bom của máy bay, ở giữa thân, có thể mang tới khoảng 1.360 kg bom, và các phiên bản sau có thể mang thêm trên giá treo ngoài.

Các phiên bản pháo hạm

Đặc điểm thiết kế đặc trưng nhất của B-25 là tính thích ứng, và không nơi nào rõ ràng hơn các phiên bản pháo hạm. Tại Thái Bình Dương, năm 1942–43, Không lực 5, dưới quyền Tướng George Kenney, nhận thấy mũi kính của B-25, với ném bom viên, vô dụng cho các cuộc tấn công tầm thấp vào tàu thuyền Nhật Bản cần thiết tại New Guinea, và người của Kenney thay vị trí ném bom viên bằng mũi đặc chứa bốn, và sau đó tám, súng máy cỡ .50, bắn về phía trước và có thể bắn phá tàu hoặc sân bay ở tầm thấp. B-25G bổ sung pháo 75 mm ở mũi, có thể bắn đạn pháo chìm tàu, và B-25H bổ sung thêm bốn súng máy và pháo 75 mm nhẹ hơn. B-25J, phiên bản cuối cùng, có thể được chế tạo với mũi kính hoặc mũi pháo đặc, và phiên bản J mũi pháo có thể mang tới 18 súng máy cỡ .50 — hỏa lực phía trước nặng nhất của bất kỳ máy bay ném bom nào trong chiến tranh. Các máy bay pháo hạm B-25 tàn phá tàu thuyền Nhật Bản, sân bay và binh lính ngoài trời, và trở thành máy bay tấn công tầm thấp tiêu chuẩn của chiến tranh Thái Bình Dương.

Độ bền và dễ bay

B-25 nổi tiếng về độ bền và dễ bay. Khung thân của nó chắc chắn, động cơ đáng tin cậy, và nó có thể chịu nhiều hư hỏng chiến đấu mà vẫn đưa kíp lái về nhà. Hai động cơ của máy bay cho nó biên độ an toàn: một chiếc B-25 có thể bay bằng một động cơ, và nhiều kíp lái đã đưa máy bay về nhà chỉ bằng một động cơ sau khi động cơ còn lại bị bắn hỏng. B-25 cũng dễ bay, với tay lái nhẹ và khả năng điều khiển tốt, và được phi công yêu thích, những người coi nó là một trong những máy bay ném bom dễ điều khiển nhất của chiến tranh. Điểm yếu nghiêm trọng duy nhất của máy bay là vũ khí phòng thủ: các phiên bản đầu chỉ có vài súng máy, và dễ bị tiêm kích tấn công, nhưng các phiên bản sau, với tháp pháo điện và vũ khí mũi nặng, được bảo vệ tốt hơn. Độ bền và dễ bay của B-25 là lý do nó vẫn phục vụ sau chiến tranh, và vì sao nhiều chiếc còn tồn tại ngày nay.

5. Thông số kỹ thuật

Thông số kỹ thuật

Thông số kỹ thuật	B-25J
Động cơ	2 động cơ Wright R-2600-92, 1.700 mã lực mỗi chiếc
Tốc độ tối đa	Khoảng 438 km/h
Tốc độ hành trình	Khoảng 370 km/h
Tầm hoạt động	Khoảng 2.170 km
Trần bay	Khoảng 7.600 m
Tốc độ leo cao	Khoảng 4 m/s (ước tính)
Trọng lượng rỗng	Khoảng 9.580 kg
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 15.870 kg
Tải trọng bom	Lên tới khoảng 1.360 kg trong thân
Vũ khí	Lên tới 12–18 súng máy 12,7 mm
Kíp lái	6
Số lượng chế tạo	9.816 (tất cả các phiên bản)

Bảng cho thấy B-25J, phiên bản được sản xuất nhiều nhất, và hiệu năng của nó điển hình cho máy bay ném bom hạng trung thời đó: đủ nhanh để vượt qua hầu hết tiêm kích ở tầm thấp, với tầm bay cho phép tấn công các mục tiêu sâu sau tiền tuyến, và với tải trọng bom đủ cho ném bom chiến thuật mà nó được thiết kế. Tốc độ tối đa khoảng 438 km/h của B-25 nhanh hơn Heinkel He 111 của Đức (khoảng 440 km/h, tương tự) và Mitsubishi G4M của Nhật (khoảng 430 km/h), và tầm bay khoảng 2.170 km của nó lớn hơn hầu hết máy bay ném bom hạng trung. Điểm mạnh lớn nhất của B-25 không phải là bất kỳ con số đơn lẻ nào mà là tính đa năng: cùng một khung thân có thể là máy bay ném bom ngang, máy bay bắn phá, máy bay ném bom ngư lôi và máy bay trinh sát, và nó có thể hoạt động từ tàu sân bay, từ sân bay dã chiến gồ ghề và từ đường băng trải nhựa.

6. Các biến thể

Các phiên bản sản xuất chính

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản lượng
B-25A	1941	Phiên bản sản xuất đầu; thùng nhiên liệu tự hàn kín	40
B-25B	1941–1942	Vũ khí phòng thủ cải tiến; dùng trong cuộc không kích Doolittle	120
B-25C/D	1942–1943	Phiên bản đầu được sản xuất nhiều nhất; động cơ R-2600-13	Khoảng 3.800 (C và D cộng lại)
B-25G	1942–1943	Mũi đặc với pháo 75 mm và 2 súng máy	463
B-25H	1943–1944	Pháo 75 mm nhẹ hơn; 4 súng máy mũi; nhiều súng hơn	1.000
B-25J	1943–1945	Phiên bản được sản xuất nhiều nhất; mũi kính hoặc mũi đặc; lên tới 18 súng máy	4.318
F-10	1943–1945	Phiên bản trinh sát ảnh của B-25D	45
AT-24 / TB-25	1941–1945	Các phiên bản huấn luyện	Vài trăm

B-25 được sản xuất trong một loạt phiên bản, mỗi phiên bản phản ánh bài học chiến đấu. B-25A và B-25B là các phiên bản sản xuất đầu tiên, và chúng được dùng trong cuộc không kích Doolittle và giao tranh đầu tiên tại Thái Bình Dương. B-25C và B-25D, được chế tạo lần lượt tại Inglewood và Kansas City, là ngựa thồ của các năm 1942–43, và là các phiên bản chiến đấu tại Bắc Phi, Địa Trung Hải và Thái Bình Dương. B-25G và B-25H là các phiên bản pháo hạm, với pháo 75 mm ở mũi, và được dùng để tấn công tầm thấp vào tàu thuyền. B-25J, phiên bản cuối cùng và được sản xuất nhiều nhất, có thể được chế tạo với mũi kính của ném bom viên hoặc mũi pháo đặc, và nó kết hợp bài học của mọi phiên bản trước: nó nhanh, vũ trang nặng và đa năng, và phục vụ trên mọi chiến trường.

Mũi pháo và mũi kính

Hai lựa chọn mũi của B-25J — mũi kính cho ném bom ngang và mũi pháo đặc cho bắn phá — là biểu hiện rõ ràng nhất về tính đa năng của máy bay. Mũi kính, với ném bom viên và kính ngắm bom Norden, được dùng cho ném bom độ cao trung bình, nơi độ chính xác quan trọng, và mũi đặc, với tám súng máy cỡ .50, được dùng cho bắn phá tầm thấp, nơi hỏa lực quan trọng. Hai loại mũi có thể thay đổi tại hiện trường, và các phi đội thường có cả hai loại, dùng máy bay mũi kính để ném bom và máy bay mũi pháo để bắn phá. B-25J mũi pháo, với 18 súng máy, là máy bay ném bom vũ trang nặng nhất của chiến tranh, và hỏa lực phía trước của nó lớn hơn bất kỳ tiêm kích nào. Khả năng vừa là máy bay ném bom vừa là pháo hạm, trong cùng một khung thân, của B-25 là lý do nó được dùng rộng rãi đến vậy, và vì sao nó vẫn phục vụ lâu sau chiến tranh.

7. Tham chiến

Cuộc không kích Doolittle, tháng 4 năm 1942

Hành động nổi tiếng nhất của B-25 là cuộc không kích Doolittle ngày 18 tháng 4 năm 1942, trong đó mười sáu máy bay ném bom B-25B, do Trung tá James H. Doolittle chỉ huy, cất cánh từ tàu sân bay USS Hornet và ném bom Tokyo, Yokohama, Yokosuka, Nagoya và Kobe. Cuộc không kích là cuộc tấn công trên không đầu tiên của Mỹ vào quần đảo Nhật Bản, và là một kỳ tích táo bạo: B-25 không được thiết kế để cất cánh từ tàu sân bay, và các máy bay ném bom phải được giảm trọng lượng, lắp thêm thùng nhiên liệu và bay bởi các kíp lái chỉ huấn luyện vài tuần. Các máy bay ném bom cất cánh từ Hornet cách Nhật Bản khoảng 650 hải lý — xa hơn dự kiến, vì đội đặc nhiệm đã bị một tàu tuần tra Nhật phát hiện — và chúng ném bom các mục tiêu rồi bay tiếp đến Trung Quốc, nơi hầu hết kíp lái nhảy dù hoặc hạ cánh khẩn cấp. Ba người thiệt mạng trong cuộc không kích, tám người bị Nhật bắt, trong đó ba người bị xử tử, và những người còn lại đến nơi an toàn. Cuộc không kích gây ít thiệt hại vật chất, nhưng là một chiến thắng tinh thần lớn, và buộc Nhật Bản phải giữ tiêm kích ở nhà để phòng thủ quần đảo, làm suy yếu lực lượng của họ tại Thái Bình Dương.

Thái Bình Dương, 1942–1945

Tại Thái Bình Dương, B-25 là ngựa thồ của Không lực 5 tại New Guinea và Philippines, và Không lực 13 tại quần đảo Solomon. Các máy bay pháo hạm B-25, với mũi đầy súng máy và pháo 75 mm, tàn phá tàu thuyền Nhật Bản tại biển Bismarck, nơi tháng 3 năm 1943 máy bay Mỹ và Úc, gồm B-25, đã phá hủy một đoàn tàu Nhật và đánh chìm tám tàu vận tải cùng bốn tàu khu trục, giết khoảng 3.000 binh lính Nhật. Các máy bay B-25 cũng tấn công sân bay Nhật, quân Nhật và tuyến tiếp tế Nhật, và bay hỗ trợ các cuộc đổ bộ của Mỹ tại New Guinea, Philippines và Okinawa. Khả năng hoạt động từ các sân bay dã chiến gồ ghề, và chịu đựng hư hỏng chiến đấu, của B-25 khiến nó lý tưởng cho chiến tranh Thái Bình Dương, và kíp lái của nó bay hàng trăm phi vụ chống lại các mục tiêu thường chỉ cách quân ta vài trăm mét.

Địa Trung Hải, Bắc Phi và châu Âu

Cuộc chiến của B-25 không chỉ là Chiến tranh Thái Bình Dương: máy bay cũng phục vụ tại Địa Trung Hải, Bắc Phi và châu Âu, nơi nó ném bom các vị trí Đức và Ý, tấn công tàu thuyền và hỗ trợ các quân đội Đồng minh khi họ tiến lên bán đảo Ý và vào Đức. Hai mục dưới đây mô tả phục vụ của B-25 tại Địa Trung Hải và Bắc Phi, và phục vụ của nó trên Mặt trận phía Đông, nơi Liên Xô nhận hàng trăm chiếc B-25 theo chương trình Cho thuê-Cho mượn, và trong những tháng cuối chiến tranh tại châu Âu. Phục vụ của B-25 tại các chiến trường này ít nổi tiếng hơn phục vụ tại Thái Bình Dương, nhưng không kém quan trọng, và nó cho thấy tính đa năng của máy bay trong mọi loại chiến tranh.

Phục vụ của B-25 tại Địa Trung Hải là công việc của Không lực 12, được thành lập năm 1942 để hỗ trợ cuộc đổ bộ của Đồng minh tại Bắc Phi, và bay B-25 tại Tunisia, Sicily và Ý. Các máy bay B-25 của Không lực 12 ném bom các vị trí Đức và Ý, tấn công tàu thuyền tại Địa Trung Hải, và hỗ trợ các quân đội Đồng minh khi họ tiến lên bán đảo Ý, trong một số trận chiến khó khăn nhất của chiến tranh.

Bắc Phi và Địa Trung Hải

Tại Địa Trung Hải, B-25 phục vụ với Không lực 12 tại Bắc Phi và Ý, và với Không quân Hoàng gia Anh, nhận khoảng 900 chiếc B-25 theo chương trình Cho thuê-Cho mượn và dùng chúng với tên Mitchell II và III. Các máy bay B-25 ném bom các vị trí Đức và Ý tại Tunisia, Sicily và Ý, và tấn công tàu thuyền tại Địa Trung Hải, nơi các cuộc tấn công tầm thấp của chúng hiệu quả trước các đoàn tiếp tế Đức. Phục vụ của B-25 tại Địa Trung Hải ít nổi tiếng hơn phục vụ tại Thái Bình Dương, nhưng không kém quan trọng: các máy bay B-25 của Không lực 12 bay hàng nghìn phi vụ hỗ trợ bước tiến của Đồng minh lên bán đảo Ý, và ném bom phòng tuyến Đức tại Monte Cassino và Anzio. Các máy bay Mitchell của Không quân Hoàng gia cũng phục vụ tại Viễn Đông, nơi chúng ném bom các vị trí Nhật tại Burma, và tại châu Âu, nơi chúng ném bom các mục tiêu Đức tại Pháp và các nước vùng thấp.

Mặt trận phía Đông và kết thúc chiến tranh

Liên Xô nhận khoảng 870 chiếc B-25 theo chương trình Cho thuê-Cho mượn, và chúng được Không quân Liên Xô dùng làm máy bay ném bom hạng trung và vận tải. Các máy bay B-25 Liên Xô ném bom các vị trí Đức trên Mặt trận phía Đông, và được dùng trong các cuộc tấn công cuối cùng năm 1944–45, gồm các cuộc tấn công giải phóng Đông Âu và tiến về Berlin. Kíp lái Liên Xô đánh giá cao B-25 vì độ bền và dễ bay, và coi nó là một trong những máy bay tốt nhất họ nhận được theo chương trình Cho thuê-Cho mượn. Tại châu Âu, B-25 cũng phục vụ với Pháp Tự do, Hà Lan và Brazil, và bay trong những tháng cuối chiến tranh hỗ trợ bước tiến của Đồng minh vào Đức. Các phi vụ chiến đấu cuối cùng của B-25 được bay tại Thái Bình Dương, mùa hè năm 1945, chống lại các vị trí Nhật tại Philippines và Okinawa, và máy bay vẫn phục vụ sau chiến tranh, trong không quân nhiều nước, đến thập niên 1960.

8. So sánh với đối thủ

So sánh với các máy bay ném bom hạng trung khác

So với các máy bay ném bom hạng trung khác trong chiến tranh, B-25 là đa năng nhất và là một trong những máy bay nhanh nhất. Junkers Ju 88 của Đức, máy bay ném bom hạng trung tiêu chuẩn của Đức, nhanh hơn (khoảng 470 km/h) và có thể mang tải trọng bom nặng hơn, nhưng phức tạp hơn và khó bay hơn. Vickers Wellington của Anh, máy bay ném bom hạng trung tiêu chuẩn của Anh đầu chiến tranh, chậm hơn (khoảng 410 km/h) và vũ trang nhẹ hơn, và bị rút khỏi biên chế tiền tuyến sớm hơn. Mitsubishi G4M của Nhật, máy bay ném bom hạng trung tiêu chuẩn của Nhật, nhanh hơn và có tầm bay xa hơn, nhưng được chế tạo nhẹ và dễ cháy, và được kíp lái gọi là “bật lửa bay”. Martin B-26 Marauder của Mỹ, đối thủ của B-25 trong biên chế Mỹ, nhanh hơn và có thể mang tải trọng bom nặng hơn, nhưng khó bay hơn và có tỷ lệ tai nạn cao hơn. Sự cân bằng giữa tốc độ, tầm bay, tải trọng bom, độ bền và dễ bay của B-25 khiến nó trở thành máy bay ném bom hạng trung thành công nhất của chiến tranh, theo đánh giá của nhiều sử gia.

9. Bên sử dụng & di sản

Hoa Kỳ

B-25 chủ yếu được Hoa Kỳ sử dụng, và phục vụ với Lực lượng Không quân Lục quân Hoa Kỳ trên mọi chiến trường. Những đơn vị dùng B-25 chính là Không lực 5 tại Thái Bình Dương, Không lực 12 tại Địa Trung Hải, Không lực 9 tại châu Âu và Không lực 10 tại Burma, và máy bay cũng phục vụ với Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, dùng nó với tên PBJ-1, một máy bay ném bom tuần tra, tại Thái Bình Dương. B-25 vẫn phục vụ tại Mỹ sau chiến tranh, trong Không quân Hoa Kỳ và Vệ binh Quốc gia Không quân, đến thập niên 1950, và được dùng làm máy bay huấn luyện, vận tải và kéo mục tiêu. Phục vụ của B-25 tại Mỹ là dài nhất và rộng nhất trong số các nước dùng nó, và chính B-25 của Mỹ được nhớ đến nhiều nhất ngày nay, trên hết vì cuộc không kích Doolittle.

Đồng minh và các nước dùng sau chiến tranh

B-25 được cung cấp cho các đồng minh của Mỹ theo chương trình Cho thuê-Cho mượn, và được Anh, Liên Xô, Úc, Canada, Trung Quốc, Pháp, Hà Lan, Brazil và nhiều nước khác dùng. Anh nhận khoảng 900 chiếc B-25 và dùng chúng với tên Mitchell II và III, tại Địa Trung Hải, Viễn Đông và châu Âu. Liên Xô nhận khoảng 870 chiếc B-25 và dùng chúng trên Mặt trận phía Đông. Úc nhận khoảng 50 chiếc B-25 và dùng chúng tại Thái Bình Dương. Sau chiến tranh, B-25 được không quân hơn ba mươi nước dùng, gồm Indonesia, dùng nó trong chiến tranh giành độc lập chống Hà Lan, và Cộng hòa Dominica, dùng nó đến thập niên 1960. Sự phân phối rộng rãi của B-25 là một lý do khiến nó nổi tiếng đến vậy ngày nay, và vì sao các máy bay B-25 đã phục hồi có thể được thấy tại các buổi trình diễn hàng không trên khắp thế giới. Phục vụ sau chiến tranh của B-25 rộng rãi như phục vụ thời chiến của nó: máy bay được không quân hơn ba mươi nước dùng, và vẫn phục vụ tại một số nước đến thập niên 1960, hơn hai mươi năm sau khi chiếc B-25 đầu tiên bay.

Cuộc không kích Doolittle

Di sản của B-25 trên hết là cuộc không kích Doolittle, một trong những chiến dịch không quân nổi tiếng nhất trong lịch sử. Cuộc không kích, trong đó mười sáu chiếc B-25 cất cánh từ tàu sân bay để ném bom Nhật Bản, được nhớ đến như một kỳ tích dũng cảm và ứng biến, và vẫn được các không quân trên thế giới nghiên cứu. Chỉ huy cuộc không kích, James Doolittle, được trao Huân chương Danh dự, và các phi công tham gia trở thành anh hùng dân tộc tại Hoa Kỳ. Cuộc không kích Doolittle cũng thay đổi diễn biến chiến tranh: nó buộc Nhật Bản phải giữ tiêm kích ở nhà, góp phần vào quyết định tấn công Midway của Nhật, và cho thế giới thấy Hoa Kỳ có thể phản công sau Trân Châu Cảng. B-25 vì vậy được nhớ đến không chỉ như một máy bay mà còn là máy bay của cuộc không kích Doolittle, và hai thứ không thể tách rời trong trí tưởng tượng công chúng. Các buổi họp mặt của các phi công tham gia, được tổ chức hàng năm hơn bảy mươi năm, là lời nhắc nhở về vị trí của cuộc không kích trong ký ức nước Mỹ, và người tham gia sống sót cuối cùng, Trung tá Richard Cole, qua đời năm 2019, ở tuổi 103.

Máy bay ném bom hạng trung đa năng

Di sản khác của B-25 là tính đa năng, trở thành mẫu mực cho máy bay ném bom hạng trung. B-25 cho thấy một máy bay ném bom hạng trung có thể là máy bay ném bom ngang, máy bay bắn phá, máy bay ném bom ngư lôi và máy bay trinh sát, và cùng một khung thân có thể được cải tiến cho nhiều vai trò. Thành công của máy bay ảnh hưởng tới thiết kế máy bay ném bom sau chiến tranh, và các phiên bản pháo hạm của nó ảnh hưởng tới thiết kế các pháo hạm trong Chiến tranh Việt Nam, trên hết là AC-47 và AC-130, giống như các pháo hạm B-25, là máy bay vận tải và ném bom được chuyển đổi để mang vũ khí hạng nặng bắn về phía trước cho tấn công tầm thấp. Thời gian phục vụ dài của B-25 — từ 1941 đến thập niên 1960, trong hơn ba mươi không quân — là thước đo cho tính đúng đắn của thiết kế, và tính đa năng mà North American đã xây dựng vào nó. Ngày nay, B-25 là một trong những máy bay chiến tranh phổ biến nhất thế giới, và câu chuyện của nó được kể trong các bảo tàng, phim ảnh và các buổi trình diễn hàng không nơi các máy bay B-25 đã phục hồi vẫn bay.

Bảo tàng

Khoảng 40 chiếc B-25 còn tồn tại ngày nay, trong các bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân, và nhiều chiếc trong số đó còn bay được. Những mẫu bảo tàng nổi tiếng nhất gồm B-25J tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, được trưng bày như một máy bay của cuộc không kích Doolittle, và B-25 tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian ở Washington, D.C. Các máy bay B-25 khác được lưu giữ tại Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford ở Anh, tại Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra, và tại các bảo tàng của Canada, Hà Lan và Brazil. Tỷ lệ sống sót của B-25 cao đối với một máy bay ném bom thời chiến, vì nhiều chiếc được chế tạo và vì máy bay vẫn phục vụ sau chiến tranh, và các máy bay còn lại nằm trong số những hiện vật được yêu thích nhất trong các bảo tàng lưu giữ chúng. Chiếc B-25J của Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ, được trưng bày như một máy bay của cuộc không kích Doolittle, là một trong những máy bay được thăm nhiều nhất của bảo tàng, và được trưng bày cùng câu chuyện về cuộc không kích và tên của mười sáu kíp lái đã bay nó.

Máy bay chiến tranh còn bay

Một số lượng lớn B-25 vẫn bay, và chúng nằm trong số những máy bay chiến tranh phổ biến nhất tại các buổi trình diễn hàng không tại Hoa Kỳ và trên khắp thế giới. Lực lượng Không quân Tưởng niệm, đơn vị vận hành máy bay chiến tranh bay lớn nhất, vận hành một số chiếc B-25, và các máy bay B-25 khác được chủ sở hữu tư nhân và bảo tàng bay. Các máy bay B-25 bay được xuất hiện tại các buổi trình diễn hàng không, tại lễ kỷ niệm cuộc không kích Doolittle và tại các buổi bay duyệt, và chúng thường bay theo đội hình với các máy bay chiến tranh khác, gồm B-17 Flying Fortress và P-51 Mustang. Các buổi họp mặt của các phi công Doolittle, được tổ chức hàng năm cho đến khi những người sống sót cuối cùng qua đời, luôn có một chiếc B-25 bay tham dự, và sự hiện diện của máy bay tại các buổi họp mặt đó là lời nhắc nhở về cuộc không kích và những người đã bay nó. Đối với đa số mọi người, cách dễ nhất để xem B-25 là tại một buổi trình diễn hàng không, nơi tiếng động của hai động cơ Wright của nó là một trong những âm thanh dễ nhận biết nhất trong hàng không.

10. Câu hỏi thường gặp

B-25 Mitchell là gì?

B-25 Mitchell là máy bay ném bom hạng trung hai động cơ của Mỹ trong Thế chiến II, do North American Aviation thiết kế và đặt tên theo Tướng Billy Mitchell. Khoảng 9.816 chiếc được chế tạo.

Cuộc không kích Doolittle là gì?

Cuộc không kích Doolittle là cuộc tấn công trên không của Mỹ vào Tokyo và các thành phố Nhật Bản khác ngày 18 tháng 4 năm 1942, trong đó mười sáu máy bay ném bom B-25, do Trung tá James Doolittle chỉ huy, cất cánh từ tàu sân bay USS Hornet để ném bom Nhật Bản.

Đã chế tạo bao nhiêu chiếc B-25?

9.816 chiếc B-25 được chế tạo từ 1941 đến 1945. Phiên bản được sản xuất nhiều nhất là B-25J, với 4.318 chiếc. B-25 phục vụ trên mọi chiến trường, tại Thái Bình Dương, Địa Trung Hải, Bắc Phi, châu Âu và Mặt trận phía Đông.

B-25 pháo hạm là gì?

Một phiên bản B-25 với mũi đặc chứa súng máy và, trên các phiên bản G và H, pháo 75 mm, thiết kế cho tấn công bắn phá tầm thấp vào tàu thuyền và sân bay. Phiên bản B-25J mũi pháo có thể mang tới 18 súng máy cỡ .50.

Ai khác bay B-25?

Anh nhận khoảng 900 chiếc B-25, Liên Xô khoảng 870 chiếc, và số lượng nhỏ hơn đến Úc, Canada, Trung Quốc, Pháp, Hà Lan và Brazil, tất cả theo chương trình Cho thuê-Cho mượn.

Tôi có thể xem B-25 ở đâu ngày nay?

Tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian ở Washington, D.C., và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford, cùng nhiều bảo tàng khác. Nhiều chiếc B-25 vẫn bay tại các buổi trình diễn hàng không.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “North American B-25 Mitchell” — sản lượng 9.816 chiếc, thông số kỹ thuật, cuộc không kích Doolittle.

2. National Museum of the United States Air Force, “North American B-25 Mitchell” — chiếc Doolittle Raider trưng bày tại Dayton.

3. Smithsonian National Air and Space Museum, “North American B-25J Mitchell” — thông số kỹ thuật và các máy bay còn tồn tại.

4. Carroll V. Glines, The Doolittle Raid (Schiffer, 1991) — cuộc không kích ngày 18 tháng 4 năm 1942.

5. William Wolf, The B-25 Mitchell in World War II (Schiffer, 2013) — các biến thể, phiên bản pháo hạm và lịch sử hoạt động.

6. U.S. Naval History and Heritage Command, “Doolittle Raid” — cuộc không kích và tàu USS Hornet.