Thiết giáp hạm lớp King George V

Lớp King George V gồm năm thiết giáp hạm Anh — King George V, Prince of Wales, Duke of York, Anson và Howe — được chế tạo cuối thập niên 1930 theo giới hạn của Hiệp ước Hải quân London lần thứ hai, và là xương sống của hạm đội chiến đấu của Hải quân Hoàng gia trong Thế chiến II. Chúng là những thiết giáp hạm Anh đầu tiên được chế tạo sau kỳ nghỉ dài trong việc đóng tàu do Hiệp ước Hải quân Washington áp đặt, mang mười pháo 14 inch — cỡ nòng được chọn để tuân thủ hiệp ước — trong cách bố trí mới lạ gồm hai tháp pháo bốn nòng và một tháp pháo hai nòng. Chúng nhanh, được bảo vệ tốt, và trang bị một số hệ thống điều khiển hỏa lực tốt nhất thế giới, phục vụ ở mọi chiến trường — từ Đại Tây Dương tới Địa Trung Hải tới Thái Bình Dương.

Lớp tàu được nhớ đến nhiều nhất vì hai hành động đánh dấu đầu và cuối sự nghiệp của nó. Tháng 5 năm 1941, Prince of Wales chiến đấu với thiết giáp hạm Đức Bismarck tại eo biển Đan Mạch — nơi tàu đồng hành HMS Hood bị chìm — và bản thân Prince of Wales bị hư hại, buộc phải rút lui. Tháng 12 năm 1941, Prince of Wales bị máy bay Nhật đánh chìm ngoài khơi Malaya, cùng tàu tuần dương chiến đấu Repulse, trong lần đầu tiên một tàu chủ lực đang di chuyển trên biển bị không kích đánh chìm. Ở đầu kia của cuộc chiến, Duke of York đánh chìm tàu tuần dương chiến đấu Đức Scharnhorst tại Trận Bắc Cape tháng 12 năm 1943, trong một trận đánh ban đêm giữa bóng tối Bắc Cực, và King George V cùng các tàu chị em phục vụ tại Thái Bình Dương, pháo kích Nhật Bản trong những tuần cuối của cuộc chiến.

Lớp King George V được nhớ đến như một thỏa hiệp đã thành công: những con tàu được thiết kế theo giới hạn hiệp ước, trang bị pháo nhỏ hơn đối thủ, nhưng vẫn phục vụ xuất sắc trong cuộc chiến tranh hải quân khốc liệt nhất lịch sử. Pháo 14 inch của chúng bị phê phán, và tháp pháo bốn nòng gây rắc rối, nhưng khả năng bảo vệ, điều khiển hỏa lực và kíp tàu của chúng nằm trong số những gì tốt nhất của Hải quân Hoàng gia, và hồ sơ thời chiến của chúng — Bismarck, Scharnhorst, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương — tự nói lên tất cả.

1. Thông tin chính

Mục	Nội dung
Loại	Thiết giáp hạm nhanh
Các tàu	King George V, Prince of Wales, Duke of York, Anson, Howe
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Thiết kế	1935–1937; đặt lườn 1937–1939
Đưa vào biên chế	1940–1942
Số tàu chế tạo	5
Lượng giãn nước	35.000 tấn tiêu chuẩn (giới hạn hiệp ước); khoảng 42.000–44.000 tấn đầy tải
Chiều dài	Khoảng 227 m (745 ft)
Chiều rộng	Khoảng 31,4 m (103 ft)
Mớn nước	Khoảng 10,4 m (34 ft)
Vũ khí chính	10 pháo 14 in (356 mm) trong hai tháp pháo bốn nòng và một tháp pháo hai nòng
Vũ khí phụ	16 pháo 5,25 in (133 mm) đa dụng
Vũ khí phòng không	Rất nhiều; đến năm 1945, tới 70 pháo 40 mm Bofors và 20 mm
Ống phóng ngư lôi	Không có
Máy bay	4 thủy phi cơ Supermarine Walrus (bỏ trong chiến tranh)
Giáp	Đai giáp 374 mm (14,7 in), boong tới 152 mm, tháp pháo tới 324 mm mặt trước
Động lực	4 tuốc bin hơi nước Parsons, 110.000 mã lực trục
Tốc độ	Khoảng 28 hải lý/giờ
Tầm hoạt động	Khoảng 15.000 hải lý ở tốc độ 10 hải lý/giờ
Kíp tàu	Khoảng 1.550–1.900 sĩ quan và thủy thủ
Danh hiệu trận đánh	Eo biển Đan Mạch, Bismarck, Bắc Cape, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương
Số phận	Tất cả bị tháo dỡ 1957–1958; không còn tàu nào tồn tại

2. Nguồn gốc & phát triển

Thiết giáp hạm theo hiệp ước

Lớp King George V được thiết kế theo Hiệp ước Hải quân London lần thứ hai năm 1936, giới hạn thiết giáp hạm ở mức 35.000 tấn và pháo 14 inch. Hải quân Hoàng gia — vốn hy vọng có pháo 16 inch — chấp nhận giới hạn 14 inch với niềm tin các bên ký kết khác cũng làm vậy, và thiết kế một con tàu mang mười pháo 14 inch trong cách bố trí mới lạ: hai tháp pháo bốn nòng — một phía trước và một phía sau — và một tháp pháo hai nòng phía trước, bắn vượt qua tháp pháo bốn nòng. Cách bố trí tiết kiệm trọng lượng và cho phép các tàu mang mười pháo trong giới hạn lượng giãn nước theo hiệp ước, nhưng tháp pháo bốn nòng phức tạp và gây rắc rối khi phục vụ. Các tàu được đặt lườn từ năm 1937 đến 1939, và đi vào phục vụ từ năm 1940 đến 1942, vào thời điểm Anh đã tham chiến.

Lựa chọn thiết kế và đánh đổi

Thiết kế là một loạt thỏa hiệp. Pháo 14 inch nhỏ hơn pháo 15 inch của các thiết giáp hạm Anh đời cũ và pháo 16 inch của tàu Mỹ và Nhật, và bị phê phán ngay từ đầu. Nhưng khả năng bảo vệ của các tàu rất xuất sắc: đai giáp 14,7 inch, boong dày tới 6 inch, và một hệ thống bảo vệ chống ngư lôi toàn diện khiến chúng nằm trong số những thiết giáp hạm được bảo vệ tốt nhất thế giới. Tốc độ 28 hải lý/giờ của các tàu đủ nhanh để hoạt động cùng tàu sân bay, và hệ thống điều khiển hỏa lực của chúng — với radar đo cự ly được bổ sung trong chiến tranh — nằm trong số những hệ thống tốt nhất thế giới. Thiết kế phản ánh ưu tiên của Hải quân Hoàng gia: bảo vệ và điều khiển hỏa lực quan trọng hơn cỡ nòng pháo, và niềm tin rằng một con tàu được bảo vệ tốt với pháo chính xác có giá trị hơn một con tàu có pháo lớn hơn và giáp mỏng hơn.

Đóng tàu trong thời chiến

King George V được đặt lườn tháng 1 năm 1937 và đưa vào biên chế tháng 12 năm 1940. Prince of Wales tiếp nối, đưa vào biên chế tháng 3 năm 1941 — chỉ vài tuần trước trận eo biển Đan Mạch. Duke of York được đưa vào biên chế tháng 11 năm 1941, Anson tháng 6 năm 1942, và Howe tháng 8 năm 1942. Việc chế tạo lớp tàu là một nỗ lực công nghiệp lớn, được thực hiện trong điều kiện thời chiến — với bom đạn, thiếu hụt vật liệu và áp lực chiến tranh. Các tàu đi vào phục vụ trước khi hoàn thiện đầy đủ — Prince of Wales ra khơi tới eo biển Đan Mạch khi công nhân dân sự vẫn còn trên tàu, đang hoàn thiện tháp pháo — và thời gian phục vụ đầu của chúng bị ảnh hưởng bởi những trục trặc ban đầu với tháp pháo bốn nòng. Nhưng các tàu đã chứng tỏ vững chắc trong chiến đấu, và hồ sơ thời chiến của chúng đã minh chứng cho thiết kế.

3. Thiết kế

Thân tàu, giáp và bố trí

Lớp King George V có thân tàu dài, boong phẳng, đuôi vuông và mũi nghiêng, được thiết kế cho tốc độ cao. Đai giáp dày 14,7 inch, nghiêng 10 độ, bảo vệ máy móc và hầm đạn. Boong giáp dày tới 6 inch trên hầm đạn, và tháp pháo được bảo vệ tới 12,75 inch ở mặt trước. Bố trí đặt một tháp pháo bốn nòng phía trước, một tháp pháo hai nòng bắn vượt qua nó, và một tháp pháo bốn nòng phía sau, với dàn pháo phụ gồm mười sáu pháo 5,25 inch đa dụng trong tám bệ đôi dọc thượng tầng. Các tàu có một ống khói duy nhất và một tháp chỉ huy cao mang các thiết bị điều khiển hỏa lực, và vẻ ngoài của chúng — dài, thấp và gọn gàng — khiến chúng nằm trong số những thiết giáp hạm đẹp nhất từng được chế tạo.

Động lực và tốc độ

Hệ thống động lực gồm bốn tuốc bin hơi nước có hộp số Parsons dẫn động bốn trục, cho công suất 110.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 28 hải lý/giờ. Máy móc được chia thành bốn phòng nồi hơi và bốn phòng máy — cách bố trí cải thiện khả năng sống sót. Tầm hoạt động của các tàu khoảng 15.000 hải lý ở tốc độ 10 hải lý/giờ, đủ để hoạt động khắp Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Tốc độ của các tàu đủ dùng cho vai trò của chúng, và máy móc của chúng đáng tin cậy. Lớp King George V không phải là thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới, nhưng đủ nhanh để hoạt động cùng tàu sân bay của hạm đội, và tốc độ là một trong những tài sản quý giá nhất của chúng.

Vũ khí và điều khiển hỏa lực

Dàn pháo chính gồm mười pháo 14 inch/45 cỡ nòng, bắn đạn nặng 1.590 pound tới cự ly khoảng 38.000 thước Anh, và được điều khiển bởi Bảng Điều khiển Hỏa lực của Bộ Hải quân — một trong những hệ thống điều khiển hỏa lực tiên tiến nhất thế giới — với radar đo cự ly được bổ sung trong chiến tranh. Dàn pháo phụ gồm mười sáu pháo 5,25 inch đa dụng, hiệu quả chống cả mục tiêu mặt nước lẫn máy bay, và được điều khiển bởi bốn thiết bị chỉ huy. Dàn pháo phòng không tăng trưởng mạnh mẽ trong chiến tranh: đến năm 1945, các tàu mang tới bảy mươi pháo 40 mm Bofors và 20 mm — một khối lượng hỏa lực khiến chúng trở thành tàu hộ tống đáng gờm cho tàu sân bay. Các tàu cũng mang bốn thủy phi cơ Supermarine Walrus để quan sát và trinh sát, dù máy bay đã bị bỏ trong chiến tranh khi dàn pháo phòng không tăng lên.

4. Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Pháo chính 10 × 14 in (356 mm), bắn đạn nặng 1.590 pound tới cự ly khoảng 38.000 thước Anh, điều khiển bởi Bảng Điều khiển Hỏa lực của Bộ Hải quân với radar đo cự ly. Pháo phụ 16 × 5,25 in (133 mm) đa dụng. Pháo phòng không tới 70 pháo 40 mm Bofors và 20 mm vào năm 1945. Không có ống phóng ngư lôi. Mang 4 thủy phi cơ Walrus (bỏ trong chiến tranh).

Giáp và cơ động

Đai giáp 374 mm (14,7 in) nghiêng 10 độ, boong tới 152 mm, mặt trước tháp pháo tới 324 mm. Lượng giãn nước 35.000 tấn tiêu chuẩn, khoảng 42.000–44.000 tấn đầy tải. Dài khoảng 227 m, rộng 31,4 m, mớn nước 10,4 m.

Động cơ

Bốn tuốc bin hơi nước Parsons, 110.000 mã lực trục, tốc độ khoảng 28 hải lý/giờ, tầm hoạt động khoảng 15.000 hải lý ở tốc độ 10 hải lý/giờ. Máy móc chia thành bốn phòng nồi hơi và bốn phòng máy, cải thiện khả năng sống sót. Kíp tàu khoảng 1.550–1.900 người.

5. Các biến thể

Năm con tàu

Năm tàu của lớp được chế tạo theo cùng một thiết kế nhưng khác nhau về chi tiết. King George V — tàu dẫn đầu — là soái hạm của Hạm đội Nhà và chiến đấu chống Bismarck. Prince of Wales — tàu thứ hai — chiến đấu tại eo biển Đan Mạch và bị chìm ngoài khơi Malaya. Duke of York — tàu thứ ba — đánh chìm Scharnhorst tại Bắc Cape và phục vụ tại Thái Bình Dương. Anson — tàu thứ tư — phục vụ cùng Hạm đội Nhà và tại Thái Bình Dương. Howe — tàu thứ năm — phục vụ tại Địa Trung Hải và Thái Bình Dương. Sự nghiệp của các tàu khác nhau vì những tình cờ trong triển khai thời chiến, nhưng chúng là những con tàu gần như giống hệt nhau, và khác biệt của chúng rất nhỏ.

King George V và Prince of Wales

King George V và Prince of Wales là hai tàu đã chiến đấu với Bismarck. King George V, đưa vào biên chế tháng 12 năm 1940, là soái hạm của Hạm đội Nhà, và tham gia đánh chìm Bismarck ngày 27 tháng 5 năm 1941, bắn pháo 14 inch vào thiết giáp hạm Đức cho tới khi nó chìm. Prince of Wales, đưa vào biên chế tháng 3 năm 1941, chiến đấu với Bismarck tại eo biển Đan Mạch ngày 24 tháng 5 năm 1941 — nơi nó bị hư hại và buộc phải rút lui — và chở Thủ tướng Winston Churchill tới Hội nghị Đại Tây Dương tháng 8 năm 1941. Prince of Wales bị máy bay Nhật đánh chìm ngoài khơi Malaya ngày 10 tháng 12 năm 1941, cùng Repulse, trong một thảm họa gây chấn động nước Anh và chứng minh tàu chủ lực dễ bị tổn thương trước không kích.

Duke of York, Anson và Howe

Duke of York, đưa vào biên chế tháng 11 năm 1941, là tàu đã đánh chìm Scharnhorst tại Trận Bắc Cape ngày 26 tháng 12 năm 1943, trong một trận đánh ban đêm giữa bóng tối Bắc Cực, và là soái hạm của Hạm đội Thái Bình Dương Anh năm 1945. Anson, đưa vào biên chế tháng 6 năm 1942, phục vụ cùng Hạm đội Nhà và tại Thái Bình Dương, nơi nó pháo kích Nhật Bản trong những tuần cuối của cuộc chiến. Howe, đưa vào biên chế tháng 8 năm 1942, phục vụ tại Địa Trung Hải — nơi nó yểm trợ cuộc xâm lược Sicily — và tại Thái Bình Dương, nơi nó cũng pháo kích Nhật Bản. Ba tàu sau có sự nghiệp dài hơn và ít kịch tính hơn các tàu chị em, nhưng đã phục vụ xuất sắc trong các chiến dịch cuối của cuộc chiến.

6. Tham chiến

Eo biển Đan Mạch và việc đánh chìm Bismarck

Hành động đầu tiên của lớp tàu diễn ra ngày 24 tháng 5 năm 1941, tại eo biển Đan Mạch, nơi Prince of Wales và tàu tuần dương chiến đấu Hood chặn thiết giáp hạm Đức Bismarck cùng tuần dương hạm Prinz Eugen. Trong trận đánh tiếp theo, Hood bị chìm bởi một quả đạn xuyên hầm đạn của nó, và Prince of Wales bị trúng bảy phát, buộc phải rút lui. Hành động này là một cú sốc đối với nước Anh, nhưng những phát bắn trúng Bismarck của Prince of Wales — làm hư hại thùng nhiên liệu của nó và buộc nó phải hướng về Pháp — đã khởi đầu cuộc truy đuổi kết thúc bằng việc Bismarck bị chìm ba ngày sau đó. King George V tham gia hành động cuối cùng ngày 27 tháng 5, bắn pháo 14 inch vào Bismarck cho tới khi tàu Đức chìm, và vai trò của lớp tàu trong việc tiêu diệt Bismarck là sự minh chứng cho thiết kế.

Việc mất Prince of Wales

Thảm họa lớn nhất của lớp tàu diễn ra ngày 10 tháng 12 năm 1941, khi Prince of Wales và Repulse bị máy bay Nhật đánh chìm ngoài khơi Malaya. Hai tàu — được gọi là Lực lượng Z — đã ra khơi để chặn các cuộc đổ bộ của Nhật tại Malaya, nhưng bị bắt gặp mà không có yểm trợ trên không, và bị máy bay ném bom cùng máy bay phóng ngư lôi Nhật tấn công. Prince of Wales bị ngư lôi đánh trúng, làm hỏng bánh lái và nguồn điện, và chìm cùng 327 người thiệt mạng, gồm Đô đốc Sir Tom Phillips — chỉ huy lực lượng. Việc đánh chìm là lần đầu tiên một tàu chủ lực đang di chuyển trên biển bị không kích đơn thuần đánh chìm, và chứng minh thời đại thiết giáp hạm đã kết thúc. Việc mất Prince of Wales là một cú sốc đối với nước Anh, và vẫn là một trong những thảm họa hải quân nổi tiếng nhất của cuộc chiến.

Bắc Cape và Thái Bình Dương

Thắng lợi lớn nhất của lớp tàu diễn ra ngày 26 tháng 12 năm 1943, tại Trận Bắc Cape, nơi Duke of York — dưới quyền Đô đốc Sir Bruce Fraser — chặn tàu tuần dương chiến đấu Đức Scharnhorst ngoài khơi Bắc Cape của Na Uy. Trong một trận đánh ban đêm giữa bóng tối Bắc Cực, pháo 14 inch điều khiển bằng radar của Duke of York bắn trúng Scharnhorst nhiều lần, làm nó mất khả năng hoạt động và chậm lại, và các khu trục hạm Anh kết liễu nó bằng ngư lôi. Scharnhorst chìm cùng gần như toàn bộ thủy thủ đoàn. Trận đánh là thắng lợi của pháo binh điều khiển bằng radar, và là trận đánh thiết giáp hạm đối thiết giáp hạm cuối cùng tại vùng biển châu Âu. Năm 1945, King George V, Duke of York, Anson và Howe phục vụ tại Thái Bình Dương — nơi chúng pháo kích Nhật Bản và hộ tống tàu sân bay Mỹ — và có mặt tại vịnh Tokyo khi Nhật Bản đầu hàng. Việc phục vụ tại Thái Bình Dương của lớp tàu là kết thúc xứng đáng cho sự nghiệp thời chiến của nó.

7. Điểm mạnh

Lớp King George V là một thiết kế thành công. Khả năng bảo vệ của nó nằm trong số những gì tốt nhất thế giới, điều khiển hỏa lực của nó xuất sắc, và pháo binh điều khiển bằng radar của nó đã chứng tỏ quyết định tại Bắc Cape. Các tàu đủ nhanh để hoạt động cùng tàu sân bay, và dàn pháo phòng không của chúng khiến chúng trở thành tàu hộ tống đáng gờm. Kíp tàu của chúng nằm trong số những kíp tàu được huấn luyện tốt nhất của Hải quân Hoàng gia, và hồ sơ thời chiến của chúng — Bismarck, Scharnhorst, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương — tự nói lên tất cả. Các tàu của lớp phục vụ ở mọi chiến trường, và thực hiện nhiều vai trò của mình một cách thành thạo.

8. Điểm yếu

Những điểm yếu là những điểm yếu của thỏa hiệp hiệp ước. Pháo 14 inch nhỏ hơn pháo của đối thủ, và bị phê phán vì thiếu sức công phá, dù hiệu quả của chúng tại Bắc Cape cho thấy chúng có thể hiệu quả. Tháp pháo bốn nòng phức tạp và gây rắc rối khi phục vụ — đặc biệt trong giai đoạn đầu chiến tranh — và những trục trặc cơ khí của chúng cản trở pháo binh của các tàu. Tốc độ 28 hải lý/giờ của các tàu đủ dùng nhưng không xuất sắc, và tầm hoạt động bị hạn chế. Lớp tàu cũng đắt tiền khi vận hành, với kíp tàu lớn và mức tiêu thụ nhiên liệu nặng. Những điểm yếu là có thật, nhưng không ngăn các tàu phục vụ hiệu quả trong chiến đấu.

So sánh với các đối thủ

So với Bismarck của Đức, lớp King George V được bảo vệ tốt hơn và có điều khiển hỏa lực tốt hơn, nhưng pháo nhỏ hơn và chậm hơn. So với lớp North Carolina của Mỹ, tàu Anh được bảo vệ tốt hơn nhưng pháo nhỏ hơn và chậm hơn. So với lớp Nagato của Nhật, tàu Anh được bảo vệ tốt hơn và có điều khiển hỏa lực tốt hơn, nhưng pháo nhỏ hơn. So với Vanguard của Anh sau này — thiết giáp hạm cuối cùng từng được chế tạo — lớp King George V nhỏ hơn và vũ khí kém hơn, nhưng đó là lớp tàu đã chiến đấu trong chiến tranh. Lớp King George V là một thỏa hiệp, nhưng là một thỏa hiệp đã thành công.

9. Bên sử dụng & di sản

Hải quân Hoàng gia

Bên sử dụng duy nhất của lớp King George V là Hải quân Hoàng gia. Năm tàu phục vụ cùng Hạm đội Nhà, Hạm đội Địa Trung Hải, Hạm đội Phương Đông và Hạm đội Thái Bình Dương Anh, và kíp tàu của chúng được tuyển từ khắp nước Anh và Khối Thịnh vượng chung. Các tàu do các sĩ quan chỉ huy — những người sau này trở thành nhân vật cấp cao trong Hải quân — gồm Đô đốc Sir Bruce Fraser, người chiến thắng tại Bắc Cape. Việc phục vụ của lớp tàu hoàn toàn thuộc về Anh, và lịch sử của nó là một phần lịch sử của Hải quân Hoàng gia trong Thế chiến II.

Không có bên sử dụng khác

Không có hải quân nào khác vận hành tàu lớp King George V. Sau chiến tranh, các tàu bị cho thôi biên chế và tháo dỡ từ năm 1957 đến 1958 — một số phận gây tranh cãi thời đó và vẫn còn gây tranh cãi giữa các sử gia hải quân. Không có tàu lớp King George V nào được bảo tồn, và ký ức về lớp tàu được các bảo tàng trưng bày hiện vật của chúng cùng các đài tưởng niệm kíp tàu của chúng gìn giữ. Tuy nhiên, tên của lớp tàu đã được tái sử dụng: King George V, Duke of York và Prince of Wales đều là những cái tên được đặt cho các tàu sau này — gần đây nhất là tàu sân bay HMS Prince of Wales, đưa vào biên chế năm 2019 — giữ ký ức về lớp tàu sống mãi trong Hải quân Hoàng gia.

Những thiết giáp hạm Anh cuối cùng

Di sản của lớp King George V là nó là lớp thiết giáp hạm cuối cùng được chế tạo tại Anh, ngoài tàu đơn Vanguard — hoàn thành sau chiến tranh. Lớp tàu đại diện cho sự kết thúc của việc đóng thiết giáp hạm tại Anh, và các tàu của nó là những thiết giáp hạm cuối cùng phục vụ trong Hải quân Hoàng gia. Sự nghiệp của lớp tàu trải dài quá trình chuyển đổi từ thời đại thiết giáp hạm sang thời đại tàu sân bay, và các tàu của nó nằm trong số những thiết giáp hạm cuối cùng mà một hải quân chế tạo để chiến đấu với các thiết giáp hạm khác. Câu chuyện của lớp tàu vì vậy là một phần của câu chuyện lớn hơn về sự suy tàn của thiết giáp hạm.

Ký ức và Bắc Cape

Lớp tàu được nhớ đến trước hết vì Trận Bắc Cape — nơi Duke of York đánh chìm Scharnhorst — và vì việc mất Prince of Wales ngoài khơi Malaya. Bắc Cape được nghiên cứu tại các trường chiến tranh hải quân như ví dụ về pháo binh ban đêm điều khiển bằng radar, và việc mất Prince of Wales được nghiên cứu như bài học về sự dễ bị tổn thương của tàu chủ lực trước không kích. Các tàu của lớp được nhớ đến trong lịch sử Hải quân Hoàng gia, và tên của chúng đã được đặt cho các tàu sau này: King George V, Duke of York và Prince of Wales đều là những cái tên được tái sử dụng trong Hải quân Hoàng gia — gần đây nhất là tàu sân bay HMS Prince of Wales, đưa vào biên chế năm 2019.

Kết thúc thời đại thiết giáp hạm

Lớp King George V cũng đánh dấu sự kết thúc của thời đại thiết giáp hạm. Các tàu được thiết kế cho một trận đánh hạm đội chưa bao giờ xảy ra, và việc phục vụ có giá trị nhất của chúng là làm tàu hộ tống tàu sân bay và tàu pháo kích — những vai trò thừa nhận, trên thực tế, rằng tàu sân bay đã thay thế thiết giáp hạm làm tàu chủ lực. Việc phục vụ của lớp tàu vì vậy nối thời đại thiết giáp hạm với thời đại tàu sân bay, và các tàu của nó nằm trong số những thiết giáp hạm cuối cùng được chế tạo để chiến đấu với các thiết giáp hạm khác.

Không còn tàu nào tồn tại

Không có thiết giáp hạm lớp King George V nào còn tồn tại. Cả năm tàu đều bị tháo dỡ từ năm 1957 đến 1958, và sự vắng mặt của chúng là một mất mát đối với di sản hải quân. Quyết định tháo dỡ các tàu được đưa ra vào thời điểm Anh đang cắt giảm chi tiêu hải quân và không có chương trình bảo tồn tàu lịch sử, và nay nó bị tiếc nuối rộng rãi. Ký ức về lớp tàu được các bảo tàng trưng bày hiện vật của chúng cùng các đài tưởng niệm kíp tàu của chúng gìn giữ, và bởi các tàu sau này mang tên của chúng. Việc tháo dỡ lớp tàu — giống như việc tháo dỡ thiết giáp hạm Washington của Mỹ — đã trở thành câu chuyện cảnh báo cho những người tìm cách bảo tồn tàu chiến lịch sử, và đã giúp truyền cảm hứng cho phong trào bảo tồn sau này.

Hiện vật và đài tưởng niệm

Hiện vật từ lớp tàu còn tồn tại trong các bảo tàng tại Anh và khắp thế giới. Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London lưu giữ hiện vật từ eo biển Đan Mạch và Bắc Cape, gồm các vật phẩm thu hồi từ HMS Hood và từ Scharnhorst. Bảo tàng Quốc gia về Hải quân Hoàng gia tại Portsmouth trưng bày mô hình và ảnh của lớp tàu, và chuông tàu cùng một số phụ kiện của chúng được bảo tồn trong các bộ sưu tập hải quân. Tại Singapore, một đài tưởng niệm tôn vinh những người của Prince of Wales và Repulse, và tại Na Uy, địa điểm trận Bắc Cape được đánh dấu bằng các đài tưởng niệm thủy thủ đoàn của Scharnhorst. Những hiện vật và đài tưởng niệm này giữ ký ức về lớp tàu sống mãi khi không còn thân tàu nào tồn tại.

10. Câu hỏi thường gặp

Lớp King George V là gì?

Lớp King George V gồm năm thiết giáp hạm nhanh của Anh — King George V, Prince of Wales, Duke of York, Anson và Howe — được chế tạo cuối thập niên 1930 theo Hiệp ước Hải quân London lần thứ hai. Chúng mang mười pháo 14 inch và là xương sống của hạm đội chiến đấu của Hải quân Hoàng gia trong Thế chiến II. Hồ sơ thời chiến của chúng — Bismarck, Scharnhorst, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương — tự nói lên tất cả.

Vì sao lớp King George V có pháo 14 inch?

Các tàu được thiết kế theo Hiệp ước Hải quân London lần thứ hai năm 1936, giới hạn pháo thiết giáp hạm ở mức 14 inch. Hải quân Hoàng gia chấp nhận giới hạn với niềm tin các hải quân khác cũng làm vậy, và thiết kế các tàu mang mười pháo 14 inch trong hai tháp pháo bốn nòng và một tháp pháo hai nòng. Cách bố trí này tiết kiệm trọng lượng và cho phép các tàu mang mười pháo trong giới hạn lượng giãn nước theo hiệp ước, dù tháp pháo bốn nòng phức tạp và gây rắc rối khi phục vụ. Pháo 14 inch bị phê phán vì thiếu sức công phá, dù hiệu quả của chúng tại Bắc Cape cho thấy chúng có thể hiệu quả khi được radar điều khiển.

Điều gì đã xảy ra với Prince of Wales?

Prince of Wales bị máy bay Nhật đánh chìm ngoài khơi Malaya ngày 10 tháng 12 năm 1941, cùng tàu tuần dương chiến đấu Repulse, trong lần đầu tiên một tàu chủ lực đang di chuyển trên biển bị không kích đơn thuần đánh chìm. Trước đó, nó đã chiến đấu với Bismarck tại eo biển Đan Mạch — nơi HMS Hood bị chìm — và chở Thủ tướng Winston Churchill tới Hội nghị Đại Tây Dương tháng 8 năm 1941. Lực lượng Z — tên gọi của hai tàu — ra khơi để chặn các cuộc đổ bộ của Nhật tại Malaya, nhưng bị bắt gặp mà không có yểm trợ trên không, và bị máy bay ném bom cùng máy bay phóng ngư lôi Nhật tấn công. Prince of Wales chìm cùng 327 người thiệt mạng, gồm Đô đốc Sir Tom Phillips.

Tàu lớp King George V nào đã đánh chìm Scharnhorst?

Duke of York đánh chìm tàu tuần dương chiến đấu Đức Scharnhorst tại Trận Bắc Cape ngày 26 tháng 12 năm 1943, trong một trận đánh ban đêm giữa bóng tối Bắc Cực. Pháo 14 inch điều khiển bằng radar của Duke of York làm Scharnhorst mất khả năng hoạt động, và các khu trục hạm Anh kết liễu nó bằng ngư lôi. Scharnhorst chìm cùng gần như toàn bộ thủy thủ đoàn, và trận đánh là thắng lợi của pháo binh điều khiển bằng radar. Đó là trận đánh thiết giáp hạm đối thiết giáp hạm cuối cùng tại vùng biển châu Âu, và được nghiên cứu tại các trường chiến tranh hải quân như ví dụ về pháo binh ban đêm điều khiển bằng radar. Đô đốc Sir Bruce Fraser — người chiến thắng trận đánh — chỉ huy lực lượng Anh từ Duke of York.

Có bao nhiêu thiết giáp hạm lớp King George V được chế tạo?

Năm tàu: King George V, Prince of Wales, Duke of York, Anson và Howe. Cả năm tàu đều phục vụ trong Thế chiến II, và tất cả đều bị tháo dỡ từ năm 1957 đến 1958. Không còn tàu nào của lớp tồn tại — một số phận nay bị tiếc nuối rộng rãi. Các tàu được chế tạo từ năm 1937 đến 1942, và đi vào phục vụ vào thời điểm Anh đã tham chiến. Prince of Wales ra khơi tới eo biển Đan Mạch khi công nhân dân sự vẫn còn trên tàu, đang hoàn thiện tháp pháo — một thước đo cho tính cấp bách mà các tàu được cần tới. Quyết định tháo dỡ các tàu được đưa ra khi Anh đang cắt giảm chi tiêu hải quân và không có chương trình bảo tồn tàu lịch sử.

Lớp King George V có phục vụ tại Thái Bình Dương không?

Có. King George V, Duke of York, Anson và Howe phục vụ cùng Hạm đội Thái Bình Dương Anh năm 1945, pháo kích Nhật Bản và hộ tống tàu sân bay Mỹ, và có mặt tại vịnh Tokyo khi Nhật Bản đầu hàng. Việc phục vụ tại Thái Bình Dương của lớp tàu là kết thúc xứng đáng cho sự nghiệp thời chiến của nó, và cho thấy các tàu — vốn được thiết kế cho Đại Tây Dương — có thể hoạt động hiệu quả tại Thái Bình Dương. Duke of York là soái hạm của Hạm đội Thái Bình Dương Anh, và việc pháo kích Nhật Bản của các tàu trong những tuần cuối của cuộc chiến nằm trong số những chiến dịch thiết giáp hạm cuối cùng trong lịch sử.

Sources

• Friedman, Norman, The British Battleship 1906–1946 (Seaforth Publishing).
• Garzke, William, and Dulin, Robert, British, Soviet, French, and Dutch Battleships of World War II (Naval Institute Press).
• Kennedy, Ludovic, Pursuit: The Sinking of the Bismarck (Collins).
• Konstam, Angus, British Battleships 1939–45 (Osprey Publishing).
• The Imperial War Museum, London, Denmark Strait and North Cape collection records.

• The National Museum of the Royal Navy, Portsmouth, King George V-class collection records.

• Raven, Alan, and Roberts, John, British Battleships of World War Two (Arms and Armour Press).

• Roskill, Stephen, The War at Sea 1939-1945, Volumes I-III (HMSO).