Tàu sân bay Taiho

Taiho là tàu sân bay đầu tiên của Hải quân Đế quốc Nhật Bản có sàn bay bọc giáp, tàu được thiết kế để khắc phục điểm yếu đã phá hủy bốn tàu sân bay tại Midway. Được đưa vào biên chế tháng 3 năm 1944, nó là tàu sân bay Nhật lớn nhất và hiện đại nhất chiến tranh, với lượng giãn nước khoảng 29.300 tấn tiêu chuẩn, tốc độ khoảng 33 hải lý/giờ, và phi đoàn hơn 50 máy bay. Nó ra khơi với tư cách soái hạm của Hạm đội Cơ động dưới quyền Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa tới Trận biển Philippines tháng 6 năm 1944, trận chiến người Mỹ gọi là Great Marianas Turkey Shoot. Ngày 19 tháng 6 năm 1944, đầu trận chiến, tàu ngầm Mỹ USS Albacore bắn loạt ngư lôi vào Taiho, và một quả trúng mạn phải của nó. Thiệt hại ban đầu có vẻ kiểm soát được, nhưng hơi xăng từ thùng nhiên liệu hàng không bị vỡ lan khắp tàu, và loạt vụ nổ xé nát nó. Taiho chìm chiều hôm đó, mất khoảng 1.650 thủy thủ. Nó vào biên chế chưa đầy ba tháng, và không bao giờ phóng đòn tấn công thành công nào vào tàu địch.

1. Thông tin chính

Lớp/Loại	Tàu sân bay hạm đội lớp Taiho
Hạ thủy	7 tháng 4 năm 1943
Đưa vào biên chế	7 tháng 3 năm 1944
Lượng giãn nước	Khoảng 29.300 tấn tiêu chuẩn; khoảng 37.000 tấn đầy tải
Chiều dài	260,6 mét
Tốc độ	Khoảng 33,3 hải lý/giờ
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.751 sĩ quan và thủy thủ, cộng phi hành đoàn
Vũ khí	12 pháo lưỡng dụng 100 mm; 51 pháo phòng không 25 mm; 6 bệ phóng rocket 28 nòng
Máy bay	Khoảng 53 máy bay hoạt động, sức chứa tới 65 chiếc
Số phận	Bị ngư lôi và vụ nổ đánh chìm tại Trận biển Philippines, 19 tháng 6 năm 1944

2. Nguồn gốc & phát triển

Bài học Midway

Taiho được đặt hàng sau Trận Midway, nơi Nhật Bản mất bốn tàu sân bay hạm đội trong một ngày. Hải quân Nhật kết luận tàu sân bay của mình quá dễ tổn thương trước bom, và đặt hàng thiết kế mới với sàn bay bọc giáp, hầm chứa máy bay kín, và bảo vệ tốt hơn cho nhiên liệu hàng không. Kết quả là tàu sân bay lớn nhất Nhật Bản chế tạo trong chiến tranh, và là tàu duy nhất có sàn bay bọc giáp tương đương tàu sân bay Anh. Thiết kế được phê duyệt năm 1941, trước Midway, nhưng bài học của trận chiến đó xác nhận nhu cầu giáp và ảnh hưởng chi tiết của con tàu hoàn thành. Taiho được đặt sống tàu tại xưởng Kobe của Kawasaki tháng 7 năm 1941, hạ thủy ngày 7 tháng 4 năm 1943, và đưa vào biên chế ngày 7 tháng 3 năm 1944. Nó là chiếc đầu tiên của lớp dự kiến, nhưng các tàu chị em không bao giờ được chế tạo: nhu cầu chiến tranh, thiếu thép, và mất lao động lành nghề có nghĩa Nhật Bản chế tạo tàu sân bay nhỏ hơn, đơn giản hơn thay thế.

Loại tàu sân bay Nhật mới

Taiho khác mọi tàu sân bay Nhật trước đó về kết cấu. Sàn bay của nó được bọc giáp khoảng 75 mm thép trên hầm chứa máy bay và kho đạn, đủ chặn bom 500 pound, và hai bên hầm chứa được đóng kín thay vì mở. Thùng nhiên liệu hàng không của nó được bảo vệ và lắp bê tông, và máy móc được chia thành khoang riêng để hạn chế ngập nước. Nó cũng là tàu sân bay Nhật đầu tiên có ống khói nghiêng ra ngoài và tích hợp vào đảo thượng tầng, thiết kế giữ khói tránh xa sàn bay. Cái giá là kích thước và chi phí: với khoảng 29.300 tấn tiêu chuẩn, nó nặng gần gấp đôi lượng giãn nước của Soryu, và mất hơn hai năm rưỡi để chế tạo. Tới khi nó sẵn sàng, Nhật Bản đã mất hầu hết phi công tàu sân bay được huấn luyện, và Taiho ra trận với phi đoàn dũng cảm nhưng thiếu kinh nghiệm.

3. Thiết kế

Sàn bay bọc giáp

Sàn bay bọc giáp của Taiho là đặc điểm định hình nó. Tàu sân bay Anh đã dùng sàn bay bọc giáp từ thập niên 1930, và hải quân Nhật tiếp nhận ý tưởng sau khi thấy tính dễ tổn thương của tàu mình. Sàn bay dày khoảng 75 mm trên hầm chứa máy bay, mỏng hơn ở nơi khác, và được đỡ bởi kết cấu hầm chứa hoàn toàn kín. Thiết kế biến hầm chứa thành hộp kín, bảo vệ máy bay khỏi thời tiết và mảnh bom, nhưng cũng giữ hơi xăng lại nếu thùng nhiên liệu bị hư hại. Cái bẫy đó chứng tỏ chí mạng ngày 19 tháng 6 năm 1944, khi hơi xăng từ thùng bị vỡ lan qua hệ thống thông gió và bốc cháy. Quân Anh đã học cách quản lý cùng rủi ro bằng thông gió cẩn thận và kiểm soát hư hại, nhưng thủy thủ đoàn Taiho, nhiều người mới lên tàu, thì không. Bản thân sàn bay bọc giáp không bao giờ bị bom thử thách, vì quả ngư lôi đánh chìm nó trúng dưới mực nước.

Thân tàu và đảo thượng tầng

Thân tàu Taiho dài 260,6 mét và rộng 27,7 mét, với lượng giãn nước đầy tải khoảng 37.000 tấn. Đảo thượng tầng của nó ở mạn phải và mang cầu tàu, ống khói, và điều khiển hỏa lực cho pháo. Không giống các tàu sân bay Nhật trước đó, vốn có ống khói riêng, ống khói của Taiho được xây vào đảo thượng tầng và nghiêng ra ngoài, giữ sàn bay không khói. Nó có hai boong hầm chứa máy bay, phục vụ bởi hai thang nâng, và sàn bay dài khoảng 252 mét. Máy móc của nó, bốn bộ tua-bin có hộp số cho công suất khoảng 160.000 mã lực trục, mang lại tốc độ khoảng 33,3 hải lý/giờ, đủ nhanh để hoạt động cùng tàu chiến Nhật nhanh nhất. Tầm hoạt động của nó khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ, đủ cho hoạt động khắp Thái Bình Dương, dù tới năm 1944, thiếu nhiên liệu của Nhật hạn chế di chuyển của nó.

4. Thông số kỹ thuật

Thân tàu & máy móc

Taiho dài 260,6 mét, rộng 27,7 mét, và mớn nước khoảng 9,6 mét khi đầy tải. Lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 29.300 tấn, và lượng giãn nước đầy tải khoảng 37.000 tấn, khiến nó thành tàu sân bay Nhật lớn nhất được chế tạo trong chiến tranh, ngoại trừ thiết giáp hạm chuyển đổi Shinano. Tám nồi hơi của nó cấp cho bốn bộ tua-bin dẫn động bốn trục, và tốc độ thiết kế khoảng 33,3 hải lý/giờ. Thủy thủ đoàn của nó khoảng 1.751 sĩ quan và thủy thủ, phi đoàn thêm vài trăm người nữa, vì vậy khoảng 2.150 người có mặt trên tàu khi nó ra khơi tới biển Philippines. Giáp của nó gồm đai giáp khoảng 55 mm trên máy móc và kho đạn, boong khoảng 75 mm trên hầm chứa máy bay, và thùng nhiên liệu được bảo vệ. Các số liệu khác nhau giữa các nguồn vì dữ liệu lượng giãn nước và giáp Nhật được ghi trong điều kiện khác nhau.

Giáp & kiểm soát hư hại

Bảo vệ của Taiho là tốt nhất trong các tàu sân bay Nhật, nhưng không đủ cứu nó. Sàn bay bọc giáp và hầm chứa kín của nó được thiết kế để chặn bom, không phải ngư lôi, và bảo vệ dưới nước của nó thông thường: ụ chống ngư lôi và chia khoang, nhưng không có hệ thống sâu như loại dùng trên tàu sân bay Mỹ. Quả ngư lôi trúng nó ngày 19 tháng 6 năm 1944 làm ngập giếng thang nâng phía trước và vỡ thùng nhiên liệu hàng không, và đội kiểm soát hư hại mắc lỗi định mệnh: họ mở hệ thống thông gió để xả hơi xăng, và hơi xăng lan khắp tàu. Khi nó bốc cháy, vụ nổ phá hủy hầm chứa, thang nâng và đường ống cứu hỏa, và tàu mất điện. Mất mát cho thấy giáp một mình không cứu được tàu sân bay: huấn luyện thủy thủ đoàn, thiết kế hệ thống thông gió, và xử lý nhiên liệu quan trọng không kém, và thủy thủ đoàn Taiho chưa có thời gian học về tàu.

Vũ khí & máy bay

Taiho mang 12 pháo lưỡng dụng 100 mm trong sáu bệ đôi, vũ khí mới hiệu quả hơn pháo 127 mm trên tàu sân bay trước đó, với tốc độ bắn cao hơn và đạn phòng không tốt hơn. Để phòng thủ tầm gần, nó mang 51 pháo phòng không 25 mm trong bệ ba và bệ đơn, và sáu bệ phóng rocket 28 nòng, vũ khí chứng tỏ không hiệu quả khi phục vụ. Vũ khí phòng không của nó nặng hơn tàu sân bay Nhật trước đó, nhưng vẫn yếu hơn vũ khí của tàu sân bay Mỹ cùng thời, vốn mang số lượng lớn pháo Bofors 40 mm và Oerlikon 20 mm với điều khiển hỏa lực radar. Pháo của Taiho được dẫn bằng kính ngắm quang học, và thủy thủ đoàn ít luyện tập chống máy bay nhanh, bay cao. Tại biển Philippines, tiêm kích của nó, không phải pháo, được kỳ vọng bảo vệ nó, và khi tiêm kích bị tiêu diệt, pháo của nó không thể ngăn cuộc tấn công của Mỹ.

Phi đoàn của Taiho tháng 6 năm 1944 gồm khoảng 53 máy bay: 27 tiêm kích A6M Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào D4Y, và 8 máy bay ném bom ngư lôi B6N, cùng máy bay dự phòng. Máy bay là loại hiện đại, và máy bay ném bom bổ nhào D4Y Judy nhanh hơn các loại trước, nhưng phi công thì không. Nhật Bản đã mất thế hệ phi công tàu sân bay trước chiến tranh tại Midway và quần đảo Solomon, và những người bay từ Taiho năm 1944 chỉ có một phần nhỏ số giờ bay của họ. Phi đoàn là một phần của Hạm đội Cơ động 1, ra khơi tới biển Philippines với khoảng 430 máy bay trên chín tàu sân bay. Trong trận chiến tiếp theo, quân Nhật mất khoảng 400 máy bay cùng phi công, mất mát hải quân không thể thay thế. Máy bay của chính Taiho phần lớn bị tiêu diệt trên không, trước khi nó bị phóng ngư lôi, và mất mát con tàu hoàn thành việc phá hủy lực lượng nó dẫn đầu.

5. Các biến thể

Taiho không có biến thể sản xuất: nó là chiếc đầu tiên của lớp dự kiến, và các tàu chị em không bao giờ được chế tạo. Nhu cầu chiến tranh, thiếu thép và mất lao động lành nghề có nghĩa Nhật Bản chế tạo tàu sân bay nhỏ hơn, đơn giản hơn thay thế. Taiho vẫn là tàu sân bay Nhật duy nhất có sàn bay bọc giáp tương đương tàu sân bay Anh được chế tạo trong chiến tranh, và không có tàu sân bay Nhật Bản sau này nào dùng lại tên Taiho.

6. Tham chiến

Huấn luyện và hành trình tới Philippines

Taiho được đưa vào biên chế ngày 7 tháng 3 năm 1944 và dành hai tháng tiếp theo huấn luyện ở biển Nội địa, huấn luyện thủy thủ đoàn và phi đoàn. Thời gian huấn luyện của nó bị cắt ngắn bởi bước tiến của Mỹ qua Thái Bình Dương: cuộc xâm lược Saipan, bắt đầu ngày 15 tháng 6 năm 1944, đe dọa tuyến phòng thủ trong của Nhật, và Đô đốc Soemu Toyoda ra lệnh Hạm đội Cơ động ra khơi tiêu diệt hạm đội Mỹ. Taiho ra khơi với tư cách soái hạm của Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa, cùng tàu sân bay Shokaku và Zuikaku trong sư đoàn của ông. Hạm đội ra khơi từ Nhật Bản tới Philippines, nơi nó nhận nhiên liệu và máy bay, rồi di chuyển về phía đông gặp quân Mỹ. Kế hoạch của Ozawa là dùng tầm bay của máy bay để tấn công quân Mỹ từ ngoài tầm máy bay của chính họ, kế hoạch phụ thuộc vào việc phi công của ông có thể tìm và đánh trúng tàu sân bay Mỹ ở tầm xa hay không.

Trận biển Philippines

Trận biển Philippines bắt đầu ngày 19 tháng 6 năm 1944, khi máy bay Nhật bay ra tấn công hạm đội Mỹ ngoài khơi Saipan. Đội tuần tra chiến đấu của Mỹ, được radar dẫn đường, chặn các đòn tấn công Nhật xa tàu sân bay, và quân Nhật mất hàng trăm máy bay trên không. Người Mỹ gọi trận chiến là Great Marianas Turkey Shoot, vì phi công Nhật bị bắn rơi với số lượng lớn. Máy bay của chính Taiho tham gia các đòn tấn công, và hầu hết không trở về. Trong khi trận chiến trên không vẫn đang diễn ra, tàu ngầm USS Albacore, vốn theo dõi hạm đội Nhật, bắn loạt sáu ngư lôi vào Taiho. Một quả trúng mạn phải của nó, phía trước, làm ngập giếng thang nâng và vỡ thùng nhiên liệu. Thiệt hại có vẻ nhỏ, và Taiho tiếp tục chạy với tốc độ 26 hải lý/giờ, nhưng hơi xăng từ thùng bị vỡ đang lan khắp tàu.

Quả ngư lôi từ USS Albacore

USS Albacore, dưới quyền Thuyền trưởng James Blanchard, theo dõi hạm đội Nhật từ sáng ngày 19 tháng 6 năm 1944. Khoảng 08:10, Blanchard bắn sáu ngư lôi vào Taiho từ tầm khoảng 5.300 mét. Phi công Nhật Sakio Komatsu, lúc đó đang cất cánh từ Taiho, thấy ngư lôi và cố tình đâm máy bay của mình vào một quả trong số chúng, hy sinh bản thân để cứu tàu. Hành động của phi công phá hủy một quả ngư lôi, nhưng một quả khác trúng mạn phải Taiho. Vụ nổ làm ngập giếng thang nâng phía trước và hư hại hệ thống nhiên liệu, và tàu ngấm nước, dù vẫn nổi và đang chạy. Đánh giá ban đầu của thủy thủ đoàn là thiệt hại kiểm soát được, và Ozawa tiếp tục chỉ đạo trận chiến trên không từ cầu tàu Taiho. Lỗi chí mạng tới sau đó, khi đội kiểm soát hư hại cố xả hơi xăng bằng cách chạy hệ thống thông gió hết tốc lực, khiến hơi xăng lan khắp tàu.

Vụ nổ và đánh chìm

Khoảng 14:30, khoảng sáu giờ sau khi ngư lôi trúng, vụ nổ lớn xé qua hầm chứa máy bay của Taiho. Hơi xăng lan khắp tàu bốc cháy, và vụ nổ thổi tung sàn bay, phá hủy thang nâng, và gây cháy mà thủy thủ đoàn không thể dập. Tàu mất điện, nghiêng sang mạn phải, và bắt đầu chìm. Ozawa chuyển cờ sang tuần dương hạm Haguro, và thủy thủ đoàn bỏ tàu. Taiho chìm khoảng 16:28, mất khoảng 1.650 trong thủy thủ đoàn khoảng 2.150 người, gồm nhiều phi hành đoàn và kỹ sư của nó. Các khu trục hạm Wakatsuki và Hatsuzuki cứu khoảng 500 người sống sót. Mất mát Taiho và Shokaku, bị đánh chìm cùng ngày bởi tàu ngầm USS Cavalla, phá hủy cốt lõi hạm đội của Ozawa, và hải quân Nhật không bao giờ tiến hành chiến dịch tàu sân bay lớn nữa.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh lớn nhất của Taiho là sàn bay bọc giáp và bảo vệ tổng thể tốt nhất trong các tàu sân bay Nhật. Sàn bay dày khoảng 75 mm trên hầm chứa máy bay, đủ chặn bom 500 pound, và hầm chứa kín bảo vệ máy bay khỏi thời tiết và mảnh bom. Thùng nhiên liệu hàng không được bảo vệ và lắp bê tông, và máy móc được chia thành khoang riêng để hạn chế ngập nước. Vũ khí phòng không của nó nặng hơn tàu sân bay Nhật trước đó: 12 pháo lưỡng dụng 100 mm mới, hiệu quả hơn pháo 127 mm, với tốc độ bắn cao hơn và đạn phòng không tốt hơn, cùng 51 pháo phòng không 25 mm.

Taiho cũng nhanh và lớn: tốc độ khoảng 33,3 hải lý/giờ, đủ nhanh để hoạt động cùng tàu chiến Nhật nhanh nhất, và tầm hoạt động khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ. Ống khói nghiêng ra ngoài, tích hợp vào đảo thượng tầng, giữ sàn bay không khói. Máy bay của nó hiện đại, và máy bay ném bom bổ nhào D4Y Judy nhanh hơn các loại trước. Với lượng giãn nước khoảng 29.300 tấn tiêu chuẩn, nó là tàu sân bay Nhật lớn nhất được chế tạo trong chiến tranh, ngoại trừ thiết giáp hạm chuyển đổi Shinano.

8. Điểm yếu

Điểm yếu chí mạng của Taiho là bảo vệ dưới nước thông thường và cái bẫy thông gió của hầm chứa kín. Sàn bay bọc giáp và hầm chứa kín được thiết kế để chặn bom, không phải ngư lôi, và bảo vệ dưới nước của nó chỉ là ụ chống ngư lôi và chia khoang, không có hệ thống sâu như loại dùng trên tàu sân bay Mỹ. Quả ngư lôi duy nhất ngày 19 tháng 6 năm 1944 làm ngập giếng thang nâng phía trước và vỡ thùng nhiên liệu hàng không, và lỗi kiểm soát hư hại — chạy hệ thống thông gió hết tốc lực để xả hơi xăng — khiến hơi xăng lan khắp tàu thay vì thoát ra ngoài. Khi nó bốc cháy khoảng 14:30, vụ nổ phá hủy hầm chứa, thang nâng và đường ống cứu hỏa, và tàu mất điện.

Thủy thủ đoàn Taiho, nhiều người mới lên tàu, chưa có thời gian học về tàu, và ít được huấn luyện kiểm soát hư hại hơn đối tác Mỹ. Phi công của nó dũng cảm nhưng thiếu kinh nghiệm: Nhật Bản đã mất thế hệ phi công tàu sân bay trước chiến tranh tại Midway và quần đảo Solomon, và những người bay từ Taiho năm 1944 chỉ có một phần nhỏ số giờ bay. Pháo 25 mm gây thất vọng, bệ phóng rocket 28 nòng không hiệu quả khi phục vụ, và pháo được dẫn bằng kính ngắm quang học, không có điều khiển hỏa lực radar như tàu sân bay Mỹ. Cuối cùng, Taiho tới quá muộn: vào biên chế chỉ 104 ngày, nó không bao giờ phóng đòn tấn công thành công nào vào tàu địch, và thiếu nhiên liệu của Nhật hạn chế di chuyển của nó.

9. Bên sử dụng & di sản

Phục vụ trong Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Taiho phục vụ duy nhất trong Hải quân Đế quốc Nhật Bản, với tư cách soái hạm của Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa trong Hạm đội Cơ động. Nó ra khơi tới biển Philippines tháng 6 năm 1944 và chìm chiều ngày 19 tháng 6 năm 1944, tại biển Philippines, cách Saipan khoảng 500 km về phía tây. Nó vào biên chế chỉ 104 ngày, và không bao giờ phóng đòn tấn công nào đánh chìm tàu địch. Mất mát của nó là kết quả trực tiếp của một quả ngư lôi duy nhất, nhưng ngư lôi một mình không đánh chìm nó: vụ nổ hơi xăng, do thùng nhiên liệu bị vỡ và lỗi thông gió gây ra, phá hủy tàu từ bên trong. Hải quân Nhật điều tra mất mát và kết luận quy trình kiểm soát hư hại đã sai, nhưng bài học tới quá muộn để giúp ích. Xác tàu Taiho chưa bao giờ được xác định vị trí, và nó nằm ở vùng nước sâu biển Philippines, cùng hầu hết thủy thủ đoàn.

Trận biển Philippines phá hủy không quân hải quân Nhật. Quân Nhật mất khoảng 400 máy bay và hầu hết phi công, và các tàu sân bay còn sống sót, Zuikaku cùng các tàu sân bay hạng nhẹ, về nhà gần như không còn máy bay. Hải quân Mỹ, ngược lại, mất khoảng 130 máy bay và thu hồi hầu hết phi công. Trận chiến đảm bảo cuộc xâm lược Saipan của Mỹ và mở đường tới Philippines, và khiến hạm đội Nhật không còn sức mạnh không quân cần thiết để kháng cự. Mất mát Taiho, cùng mất mát Shokaku cùng ngày, đánh dấu sự kết thúc của Nhật Bản với tư cách cường quốc tàu sân bay. Hải quân tiếp tục đóng tàu sân bay, nhưng không còn phi công để bay từ chúng, và các tàu sân bay còn lại được dùng làm mồi nhử tại vịnh Leyte tháng 10 năm 1944.

Tàu sân bay bọc giáp tới quá muộn

Taiho là tàu sân bay Nhật Bản cần năm 1942, nhưng nó tới năm 1944, khi Nhật Bản đã mất phi công để bay từ nó và nhiên liệu để vận hành nó. Sàn bay bọc giáp của nó là ý tưởng đúng đắn, và ảnh hưởng thiết kế tàu sân bay sau chiến tranh, nhưng nó không thể bù đắp mất mát phi hành đoàn được huấn luyện và điểm yếu kiểm soát hư hại của Nhật. Tàu sân bay Anh, vốn có sàn bay bọc giáp từ đầu chiến tranh, sống sót sau những phát trúng bom hẳn đã phá hủy tàu sân bay Nhật, vì thủy thủ đoàn của họ được huấn luyện dập lửa và hệ thống nhiên liệu của họ được thiết kế để hạn chế hơi xăng. Mất mát Taiho cho thấy sàn bay bọc giáp chỉ là một phần đáp án: toàn bộ tàu, từ thông gió tới kiểm soát hư hại, phải được thiết kế để sống sót sau phát trúng. Hải quân Mỹ, vốn đóng tàu sân bay với hầm chứa mở và kiểm soát hư hại mạnh, rút ra cùng bài học từ hướng khác.

Ký ức về Taiho

Taiho được nhớ ở Nhật như tàu sân bay vĩ đại bị mất trước khi kịp chiến đấu, và như biểu tượng của suy tàn cuối chiến tranh của hải quân Nhật. Sự nghiệp ngắn ngủi của nó, 104 ngày trong biên chế, là một trong những sự nghiệp ngắn nhất của bất kỳ tàu sân bay hạm đội nào trong chiến tranh, và mất mát của nó thường được đối chiếu với sự nghiệp dài của tàu sân bay Mỹ như Enterprise. Phi công hy sinh bản thân để chặn ngư lôi, Sakio Komatsu, được nhớ ở Nhật như ví dụ về hy sinh bản thân, dù hành động của ông không thể cứu tàu. Đối với các nhà sử học, Taiho là nghiên cứu trường hợp về cách thiết kế đúng đắn có thể thất bại khi thủy thủ đoàn, huấn luyện, và cơ sở công nghiệp hỗ trợ nó đã bị phá hủy. Nó là tàu sân bay tốt nhất Nhật Bản chế tạo, và bị mất vì một quả ngư lôi duy nhất và lỗi thông gió.

10. Câu hỏi thường gặp

Taiho là gì?

Taiho là tàu sân bay đầu tiên của Nhật Bản có sàn bay bọc giáp, được chế tạo để khắc phục điểm yếu bộc lộ tại Midway, nơi Nhật Bản mất bốn tàu sân bay trong một ngày. Được đưa vào biên chế tháng 3 năm 1944, nó là tàu sân bay Nhật lớn nhất và hiện đại nhất chiến tranh, với lượng giãn nước khoảng 29.300 tấn tiêu chuẩn và tốc độ khoảng 33 hải lý/giờ. Nó ra khơi với tư cách soái hạm của Hạm đội Cơ động dưới quyền Phó Đô đốc Jisaburo Ozawa tới Trận biển Philippines tháng 6 năm 1944. Nó bị đánh chìm ở đó ngày 19 tháng 6 năm 1944, sau chưa đầy ba tháng trong biên chế, và không bao giờ phóng đòn tấn công thành công nào vào tàu địch.

Taiho bị đánh chìm như thế nào?

Taiho trúng một quả ngư lôi duy nhất từ tàu ngầm USS Albacore ngày 19 tháng 6 năm 1944, trong Trận biển Philippines. Ngư lôi làm vỡ thùng nhiên liệu hàng không, và hơi xăng lan khắp tàu, được lỗi kiểm soát hư hại giúp sức: thủy thủ đoàn chạy hệ thống thông gió hết tốc lực để xả hơi xăng, và nó lan khắp tàu. Khoảng sáu giờ sau, khoảng 14:30, hơi xăng bốc cháy và vụ nổ xé qua hầm chứa máy bay, phá hủy thang nâng và đường ống cứu hỏa, khiến tàu mất điện. Taiho nghiêng, chìm dần và chìm khoảng 16:28, bị phá hủy từ bên trong chứ không phải chỉ bởi ngư lôi.

Taiho phục vụ trong bao lâu?

Taiho trong biên chế chỉ khoảng 104 ngày, từ 7 tháng 3 năm 1944 tới 19 tháng 6 năm 1944, sự nghiệp rất ngắn. Nó dành hai tháng tiếp theo huấn luyện ở biển Nội địa, huấn luyện thủy thủ đoàn và phi đoàn, nhưng thời gian đó bị cắt ngắn bởi bước tiến của Mỹ qua Thái Bình Dương. Cuộc xâm lược Saipan đe dọa tuyến phòng thủ trong của Nhật, và Hạm đội Cơ động được lệnh ra khơi tiêu diệt hạm đội Mỹ. Taiho ra khơi với tư cách soái hạm tới biển Philippines, nơi nó bị đánh chìm ngày đầu tiên của trận chiến, không bao giờ đánh chìm tàu địch.

Taiho mang bao nhiêu máy bay?

Taiho mang khoảng 53 máy bay hoạt động, sức chứa tới 65 chiếc. Phi đoàn của nó tháng 6 năm 1944 là 27 tiêm kích Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào D4Y và 8 máy bay ném bom ngư lôi B6N, gồm máy bay ném bom bổ nhào D4Y Judy nhanh. Điểm yếu không phải máy bay mà là phi công: Nhật Bản đã mất thế hệ phi công tàu sân bay tại Midway và quần đảo Solomon, và những người bay từ Taiho năm 1944 chỉ có một phần nhỏ số giờ bay của họ. Hầu hết máy bay của nó bị tiêu diệt trên không trên biển Philippines trước khi nó bị phóng ngư lôi, và lực lượng nó dẫn đầu bị phá hủy.

Có bao nhiêu thủy thủ thiệt mạng khi Taiho chìm?

Khoảng 1.650 trong thủy thủ đoàn khoảng 2.150 người thiệt mạng khi Taiho chìm, gồm nhiều phi hành đoàn và kỹ sư của nó. Sau vụ nổ, tàu mất điện, nghiêng sang mạn phải và bắt đầu chìm, và Phó Đô đốc Ozawa chuyển cờ sang tuần dương hạm Haguro trước khi thủy thủ đoàn bỏ tàu. Khoảng 500 người sống sót được các khu trục hạm Wakatsuki và Hatsuzuki cứu. Mất mát là một phần ngày thảm họa đối với Nhật Bản, vì Shokaku bị đánh chìm cùng ngày bởi tàu ngầm USS Cavalla, và hai vụ đánh chìm phá hủy cốt lõi hạm đội của Ozawa. Hải quân Nhật không bao giờ tiến hành chiến dịch tàu sân bay lớn nữa sau biển Philippines.

Great Marianas Turkey Shoot là gì?

Great Marianas Turkey Shoot là tên người Mỹ đặt cho trận chiến trên không ngày 19 tháng 6 năm 1944, trong đó máy bay tàu sân bay Nhật bị tiêm kích Mỹ được radar dẫn đường bắn rơi với số lượng lớn. Đội tuần tra chiến đấu của Mỹ chặn các đòn tấn công Nhật xa tàu sân bay, và quân Nhật mất khoảng 400 máy bay cùng hầu hết phi công ngày hôm đó. Hải quân Mỹ mất khoảng 130 máy bay và thu hồi hầu hết phi công. Máy bay của Taiho tham gia các đòn tấn công và hầu hết không trở về. Trận chiến đảm bảo cuộc xâm lược Saipan của Mỹ và khiến hạm đội Nhật không còn sức mạnh không quân cần thiết.

Sources

1. Wikipedia, “Japanese aircraft carrier Taiho” — chế tạo, thông số kỹ thuật, biển Philippines và đánh chìm.
2. Mark Stille, “Imperial Japanese Navy Aircraft Carriers 1921-45” (Osprey, 2005) — thiết kế và sàn bay bọc giáp.
3. Jonathan Parshall và Anthony Tully, “Shattered Sword” (Potomac Books, 2005) — thiết kế tàu sân bay và kiểm soát hư hại.
4. Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, và Peter Mickel, “Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945” (Naval Institute Press, 1977) — thông số kỹ thuật.
5. Combinedfleet.com, “Taiho” tabular record of movement — lịch sử phục vụ và di chuyển.
6. Samuel Eliot Morison, “History of United States Naval Operations in World War II, Vol. VIII: New Guinea and the Marianas” (Little, Brown, 1953) — Trận biển Philippines.