Xe tăng T-35

Xe tăng T-35 là xe tăng hạng nặng năm tháp pháo của Liên Xô, một trong những xe tăng ngoạn mục và phi thực tế nhất từng được đóng. Được phát triển đầu thập niên 1930, khi xe tăng nhiều tháp pháo đang thịnh hành ở nhiều nước, T-35 có tháp pháo chính mang pháo 76,2 mm, hai tháp pháo mang pháo 45 mm, và hai tháp pháo mang súng máy, tất cả gắn trên thân xe dài và do mười một người vận hành. Chỉ khoảng 61 chiếc được đóng, từ năm 1933 tới năm 1939, và xe tăng phục vụ trong các lữ đoàn xe tăng hạng nặng của Hồng quân, xuất hiện trong các cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Moscow. Khi Đức xâm lược Liên Xô tháng 6 năm 1941, các xe T-35 bị ném vào trận chiến, và chúng tỏ ra chậm chạp, không đáng tin cậy và dễ tổn thương: giáp mỏng, hộp số hỏng, và phần lớn bị mất vì hỏng hóc cơ khí hoặc bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu và phụ tùng, chứ không phải vì hỏa lực địch. Tới cuối năm 1941, mọi xe T-35 đều đã mất, và xe tăng nhiều tháp pháo bị Liên Xô từ bỏ để chuyển sang KV-1 và T-34 đơn giản, hiệu quả hơn. T-35 vẫn là một trong những xe tăng dễ nhận biết nhất của thời kỳ giữa hai cuộc chiến, biểu tượng của thời đại khi thiết kế xe tăng vẫn còn thử nghiệm.

1. Thông tin chính

Loại	Xe tăng hạng nặng, nhiều tháp pháo
Xuất xứ	Liên Xô
Phục vụ	1935–1941
Số lượng đóng	Khoảng 61 chiếc
Kíp xe	11 người
Trọng lượng	Khoảng 45–50 tấn
Giáp	11–30 mm
Vũ khí chính	Pháo 76,2 mm, cộng 2 pháo 45 mm và 5–6 súng máy
Động cơ	M-17M, V12 chạy xăng, 500 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 30 km/h trên đường
Bên sử dụng	Liên Xô

2. Nguồn gốc & phát triển

Mốt xe tăng nhiều tháp pháo

Đầu thập niên 1930, các nhà thiết kế xe tăng ở nhiều nước tin rằng tương lai của xe tăng nằm ở thiết kế nhiều tháp pháo, với nhiều khẩu pháo hướng theo các hướng khác nhau để giao chiến nhiều mục tiêu. Quân Anh đóng xe tăng A1E1 Independent, xe tăng năm tháp pháo, năm 1926, và Liên Xô, vốn đã mua thiết kế xe tăng Anh, chịu ảnh hưởng từ nó. Phòng thiết kế Liên Xô tại Nhà máy Đầu máy Kharkov (KhPZ), dưới quyền kỹ sư N. A. Astrov và những người khác, phát triển xe tăng hạng nặng nhiều tháp pháo, ký hiệu T-35, nhằm đột phá tuyến phòng thủ và yểm trợ tấn công bộ binh. Thiết kế được phê duyệt năm 1932, và nguyên mẫu đầu tiên được đóng năm 1933.

Kharkov và sản xuất đầu tiên

T-35 được đóng tại Nhà máy Đầu máy Kharkov, nơi cũng đóng các xe tiền thân của T-34 và loạt xe tăng nhanh BT. Việc sản xuất chậm và khó khăn: T-35 là phương tiện lớn, phức tạp, với năm tháp pháo, thân xe dài và hộp số phức tạp, và đòi hỏi lao động lành nghề cùng lượng thép lớn. Những xe sản xuất đầu tiên được giao năm 1935, và sản xuất tiếp tục tới năm 1939, tổng cộng khoảng 61 xe được đóng. T-35 đắt đỏ, và việc sản xuất bị giới hạn bởi nhu cầu của Liên Xô phải đóng số lượng lớn xe tăng đơn giản hơn, bao gồm T-26 và loạt BT, và sau đó là T-34.

Cải tiến và T-35A

T-35 trải qua nhiều phiên bản, ký hiệu T-35A, với cải tiến tháp pháo, giáp và động cơ. Các xe đời đầu có pháo 76,2 mm ở tháp pháo chính và pháo 37 mm ở tháp pháo phụ, nhưng các xe đời sau có pháo 45 mm ở tháp pháo phụ, hiệu quả hơn chống xe tăng. Giáp tăng từ 20 mm lên 30 mm ở mặt trước, và động cơ nâng cấp thành M-17M công suất 500 mã lực. Những cải tiến này không giải quyết vấn đề cơ bản của xe — kích thước, độ phức tạp và không đáng tin cậy — và sản xuất dừng năm 1939, khi Quân đội Liên Xô quyết định xe tăng nhiều tháp pháo là ngõ cụt và tương lai nằm ở KV-1 và T-34 một tháp pháo.

3. Thiết kế

Năm tháp pháo

Đặc điểm nổi bật nhất của T-35 là năm tháp pháo: tháp pháo chính ở giữa mang pháo 76,2 mm, hai tháp pháo phụ mang pháo 45 mm, một phía trước tháp pháo chính và một phía sau, và hai tháp pháo súng máy, một ở phía trước thân xe và một ở phía sau. Các tháp pháo xếp thành hàng dọc nóc thân xe, và mỗi tháp pháo có kíp một hoặc hai người. Tháp pháo chính có kíp ba người — trưởng xe, pháo thủ và nạp đạn — còn tháp pháo phụ có kíp hai người mỗi tháp. Tháp pháo súng máy có kíp một người mỗi tháp. Năm tháp pháo khiến T-35 có vẻ ngoài ấn tượng, nhưng cũng khiến xe phức tạp, nặng và khó chỉ huy: trưởng xe phải phối hợp năm tháp pháo, và hỏa lực của xe bị phân tán thay vì tập trung.

Thân xe và giáp

Thân xe của T-35 dài — khoảng 9,7 mét — và làm bằng thép tấm tán đinh, với giáp dày 30 mm ở mặt trước, 20 mm ở hai bên và tối thiểu 11 mm. Giáp mỏng đối với xe tăng nặng 45 tới 50 tấn, và chỉ chống được vũ khí nhẹ và mảnh đạn, không chống được pháo chống tăng. Kích thước của xe khiến nó thành mục tiêu dễ dàng, và thân xe dài dễ bị hư hại. Thân xe chia thành nhiều khoang, với động cơ ở phía sau và khoang chiến đấu ở giữa, và nội thất xe chật chội dù kích thước lớn, vì năm tháp pháo và kíp của chúng chiếm hầu hết không gian.

Kíp xe và chỉ huy

T-35 có kíp xe mười một người, kíp xe lớn nhất trong các xe tăng của Thế chiến II, và chỉ huy kíp xe lớn như vậy là thách thức lớn. Trưởng xe ngồi trong tháp pháo chính, và phải liên lạc với các kíp tháp pháo khác bằng ống nói và tín hiệu tay, vì xe không có hệ thống liên lạc nội bộ. Lái xe ngồi phía trước thân xe, và các thành viên khác phân bổ giữa các tháp pháo. Kíp xe lớn khiến xe cần nhiều huấn luyện và phối hợp, và việc mất dù một thành viên cũng có thể vô hiệu hóa một tháp pháo. Kíp xe của T-35 là điểm yếu lớn nhất: mười một người cần thiết để vận hành xe tăng kém hiệu quả hơn T-34 với kíp bốn người.

4. Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Vũ khí chính của T-35 là pháo 76,2 mm KT-28 ở tháp pháo chính, pháo nòng ngắn dành cho yểm trợ bộ binh, với sơ tốc khoảng 380 m/s. Các tháp pháo phụ mỗi tháp mang một pháo 45 mm 20K, sơ tốc khoảng 760 m/s, và các tháp pháo súng máy mỗi tháp mang một súng máy 7,62 mm DT. Xe còn có súng máy đồng trục trong tháp pháo chính và súng máy phía sau. Lượng đạn mang theo khoảng 96 viên cho pháo 76,2 mm, khoảng 226 viên cho pháo 45 mm và khoảng 10.000 viên cho súng máy. Vũ khí của xe ấn tượng trên giấy tờ, nhưng hỏa lực bị phân tán giữa năm tháp pháo, và pháo 76,2 mm là vũ khí yểm trợ bộ binh nòng ngắn, không phải pháo chống tăng hiệu quả.

Pháo chính của T-35 là pháo 76,2 mm KT-28, pháo nòng ngắn ban đầu thiết kế cho xe tăng hạng trung T-28, vốn cũng là thiết kế nhiều tháp pháo. Pháo bắn đạn nổ mạnh 6,5 kg với sơ tốc khoảng 380 m/s, và hiệu quả chống bộ binh, ổ súng máy và công sự nhẹ, nhưng không hiệu quả chống xe tăng, vì sơ tốc thấp và đạn xuyên giáp chỉ xuyên khoảng 30 mm giáp ở cự ly 500 mét. Nòng ngắn và sơ tốc thấp của pháo là hạn chế nghiêm trọng, và pháo chính của T-35 bị pháo chống tăng 3,7 cm và 5 cm của Đức vượt qua, những pháo này có thể xuyên giáp mỏng của nó ở tầm xa.

Các tháp pháo phụ của T-35 mỗi tháp mang một pháo 45 mm 20K, pháo chống tăng tiêu chuẩn của Liên Xô thập niên 1930, bắn đạn xuyên giáp 1,4 kg với sơ tốc khoảng 760 m/s và có thể xuyên khoảng 50 mm giáp ở cự ly 500 mét. Pháo 45 mm hiệu quả chống xe tăng hạng nhẹ và xe bọc thép, nhưng không hiệu quả chống Panzer III và Panzer IV của Đức, vốn có giáp dày hơn. Tuy nhiên, pháo phụ hữu ích để giao chiến nhiều mục tiêu, và cho T-35 khả năng mà xe tăng một tháp pháo không có. Vấn đề là tháp pháo phụ nhỏ và chật chội, và kíp của chúng có tầm nhìn hạn chế và góc bắn hạn chế.

T-35 mang năm tới sáu súng máy 7,62 mm DT, một khẩu trong mỗi tháp pháo súng máy, một khẩu đồng trục với pháo chính và một khẩu ở phía sau tháp pháo chính. Súng DT là vũ khí đáng tin cậy, phiên bản xe tăng của súng máy hạng nhẹ DP, và hiệu quả chống bộ binh. Súng máy của xe cho nó khả năng tốt chống bộ binh, nhưng không đủ bù đắp điểm yếu của pháo chính chống xe tăng. Vũ khí của T-35, cuối cùng, là tập hợp vũ khí mà từng chiếc đều đủ dùng nhưng chung lại không hiệu quả, vì chúng phân tán giữa năm tháp pháo và không thể tập trung vào một mục tiêu.

Kích thước & trọng lượng

T-35 dài khoảng 9,72 mét, rộng 3,2 mét và cao 3,43 mét, với khoảng sáng gầm khoảng 0,5 mét. Trọng lượng chiến đấu khoảng 45 tấn đối với xe đời đầu và khoảng 50 tấn đối với T-35A đời sau. Xe có thể vượt hào rộng khoảng 3,5 mét, leo chướng ngại vật thẳng đứng cao khoảng 1 mét, và lội nước sâu tới khoảng 1 mét. Kích thước lớn khiến xe khó vận chuyển bằng đường sắt, và cần toa phẳng đặc biệt, còn trọng lượng khiến xe khó đi trên cầu và đường. Kích thước của T-35 là kết quả của năm tháp pháo và thân xe dài, và khiến xe phi thực tế cho hầu hết chiến dịch.

Động cơ & hiệu năng

T-35 dùng động cơ M-17M, động cơ xăng V12 công suất 500 mã lực ở 1.450 vòng/phút, bản sao Liên Xô của động cơ máy bay BMW VI. Động cơ mạnh mẽ, nhưng cũng không đáng tin cậy và tốn nhiên liệu, và gắn ở phía sau thân xe. Tỉ lệ công suất/trọng lượng của xe khoảng 10 mã lực mỗi tấn, cho tốc độ tối đa khoảng 30 km/h trên đường và khoảng 14 km/h trên địa hình gồ ghề, chậm đối với xe tăng thời đó. Dung tích nhiên liệu khoảng 900 lít, cho tầm hoạt động trên đường khoảng 150 km. Độ tin cậy của động cơ kém, và hộp số của xe, vốn phải dẫn động xe nặng 50 tấn, hỏng thường xuyên, nhất là trong hành quân dài.

Giáp & vũ khí chi tiết

Giáp của T-35 dày 11 tới 30 mm: 30 mm ở mặt trước, 20 mm ở hai bên và tối thiểu 11 mm. Giáp mỏng đối với xe tăng nặng 45 tới 50 tấn, và chỉ chống được vũ khí nhẹ và mảnh đạn. Pháo chính 76,2 mm KT-28 bắn đạn nổ mạnh 6,5 kg với sơ tốc khoảng 380 m/s, và đạn xuyên giáp của nó chỉ xuyên khoảng 30 mm giáp ở cự ly 500 mét. Pháo phụ 45 mm 20K bắn đạn xuyên giáp 1,4 kg với sơ tốc khoảng 760 m/s, xuyên khoảng 50 mm giáp ở cự ly 500 mét. Lượng đạn mang theo khoảng 96 viên cho pháo 76,2 mm, khoảng 226 viên cho pháo 45 mm và khoảng 10.000 viên cho súng máy 7,62 mm DT.

5. Các biến thể

Nguyên mẫu T-35

Nguyên mẫu T-35 đầu tiên, đóng năm 1933, có pháo 76,2 mm ở tháp pháo chính, pháo 37 mm ở tháp pháo phụ và thiết kế thân xe khác xe sản xuất. Nguyên mẫu được thử nghiệm năm 1933–1934, và bộc lộ vấn đề cơ bản của xe: hộp số không đáng tin cậy, động cơ quá nóng và tháp pháo khó phối hợp. Tuy nhiên, nguyên mẫu vẫn được chấp nhận sản xuất, với sửa đổi, vì Quân đội Liên Xô cam kết với khái niệm nhiều tháp pháo và vì T-35 được dự định làm vũ khí tuyên truyền không kém vũ khí chiến đấu.

Phiên bản sản xuất T-35A

T-35A là phiên bản sản xuất chính, đóng từ năm 1935 tới năm 1939, với khoảng 61 chiếc được sản xuất. T-35A có pháo 45 mm ở tháp pháo phụ, giáp trước dày hơn và động cơ M-17M mạnh hơn. T-35A là phiên bản xuất hiện trong các cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ và phục vụ trong các lữ đoàn xe tăng hạng nặng năm 1941. Những cải tiến của T-35A không giải quyết vấn đề cơ bản của xe, và sản xuất dừng năm 1939, khi Quân đội Liên Xô quyết định từ bỏ xe tăng nhiều tháp pháo.

T-35B và các đề xuất khác

T-35B là phiên bản đề xuất với động cơ mới và hộp số khác, nhưng không bao giờ được đóng. Các đề xuất khác gồm phiên bản với pháo 76,2 mm L-10 và phiên bản với giáp dày hơn, nhưng không chiếc nào được sản xuất. Thiết kế của T-35, tới năm 1939, được công nhận là ngõ cụt, và ngành xe tăng Liên Xô chuyển sang KV-1 và T-34, vốn đơn giản, đáng tin cậy và hiệu quả hơn. Di sản của T-35 không nằm ở các biến thể của nó, mà ở bài học nó dạy về sự vô ích của xe tăng nhiều tháp pháo.

6. Tham chiến

Duyệt binh và Chiến tranh Mùa đông

Nhiệm vụ chính của T-35 trước năm 1941 là duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Moscow, nơi năm tháp pháo và kích thước lớn khiến nó thành vũ khí tuyên truyền ấn tượng. Xe còn phục vụ trong Chiến tranh Mùa đông chống Phần Lan năm 1939–1940, nơi một số ít T-35 được dùng, dù sự phục vụ của chúng bị hạn chế bởi điều kiện mùa đông và địa hình Phần Lan. Kỷ lục chiến đấu của T-35 trong Chiến tranh Mùa đông không nổi bật, và sự không đáng tin cậy của xe được ghi nhận. Thử thách thực sự của T-35 đến tháng 6 năm 1941, khi Đức xâm lược Liên Xô.

Chiến dịch Barbarossa, 1941

Khi Chiến dịch Barbarossa bắt đầu ngày 22 tháng 6 năm 1941, Liên Xô có khoảng 48 xe T-35 đang phục vụ, trong Trung đoàn Xe tăng số 67 và 68 của Sư đoàn Xe tăng số 34, ở Quân khu Đặc biệt Kiev. Các xe T-35 bị ném vào giao tranh ở Ukraine, nơi chúng đối mặt các sư đoàn Panzer Đức. Xe tỏ ra chậm chạp, không đáng tin cậy và dễ tổn thương: hộp số hỏng trên đường hành quân, động cơ quá nóng, và giáp mỏng bị pháo chống tăng Đức xuyên thủng ở tầm xa. Hầu hết xe T-35 bị mất vì hỏng hóc cơ khí hoặc bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu và phụ tùng, chứ không phải vì hỏa lực địch. Tới cuối tháng 7 năm 1941, chỉ còn vài xe T-35, và tới cuối năm, tất cả đều đã mất.

Những xe T-35 cuối cùng

Những xe T-35 cuối cùng được dùng trong phòng thủ Moscow mùa thu năm 1941, nơi vài xe được dùng làm lô cốt tĩnh, và trong giao tranh quanh Kharkov năm 1942, nơi một xe T-35 được cho là đã được dùng. Sự phục vụ của xe năm 1941 là thảm họa, và nó xác nhận quyết định của Quân đội Liên Xô từ bỏ xe tăng nhiều tháp pháo. Kỷ lục chiến đấu của T-35 ngắn ngủi và không vẻ vang, nhưng cũng là bài học: xe tăng ấn tượng trong duyệt binh không nhất thiết hiệu quả trong trận chiến, và sự đơn giản, đáng tin cậy và cơ động quan trọng hơn số lượng tháp pháo.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh duy nhất thực sự của T-35 là vẻ ngoài và giá trị tuyên truyền: năm tháp pháo, kích thước khổng lồ và dáng vẻ ấn tượng khiến nó thành biểu tượng quyền lực quân sự Liên Xô trong các cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ thập niên 1930. Về hỏa lực trên giấy tờ, nó ấn tượng: pháo chính 76,2 mm, hai pháo phụ 45 mm và năm tới sáu súng máy 7,62 mm, cho phép một xe tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc — bộ binh, xe tăng hạng nhẹ và xe bọc thép — điều mà xe tăng một tháp pháo không có. Pháo phụ 45 mm 20K, với sơ tốc khoảng 760 m/s, hiệu quả chống xe tăng hạng nhẹ và xe bọc thép. Động cơ M-17M 500 mã lực mạnh mẽ, và xe có thể vượt hào rộng 3,5 mét. Tuy nhiên, những điểm mạnh này chỉ tồn tại trên giấy tờ và trên bãi duyệt binh, không phải trên chiến trường.

8. Điểm yếu

Điểm yếu của T-35 là toàn diện. Giáp mỏng — chỉ 11 tới 30 mm — đối với xe nặng 45 tới 50 tấn, chỉ chống được vũ khí nhẹ và mảnh đạn, và bị pháo chống tăng Đức xuyên thủng ở tầm xa. Hỏa lực bị phân tán giữa năm tháp pháo và không thể tập trung vào một mục tiêu, còn pháo chính 76,2 mm KT-28 nòng ngắn, sơ tốc chỉ khoảng 380 m/s, là vũ khí yểm trợ bộ binh không hiệu quả chống xe tăng. Xe chậm — khoảng 30 km/h trên đường và khoảng 14 km/h trên địa hình gồ ghề — và hộp số cùng động cơ không đáng tin cậy, hỏng thường xuyên trong hành quân dài. Chỉ huy mười một người không có hệ thống liên lạc nội bộ, chỉ bằng ống nói và tín hiệu tay, là thách thức lớn, và kíp xe lớn khiến xe cần nhiều huấn luyện. Kích thước khổng lồ khiến xe thành mục tiêu dễ dàng và khó vận chuyển bằng đường sắt. Kết quả: năm 1941, hầu hết xe bị mất vì hỏng hóc cơ khí hoặc bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu và phụ tùng, chứ không phải vì hỏa lực địch.

9. Bên sử dụng & di sản

Liên Xô

Liên Xô là bên sử dụng duy nhất của T-35. Xe trang bị cho các lữ đoàn xe tăng hạng nặng của Hồng quân, bao gồm Trung đoàn Xe tăng số 67 và 68, và phục vụ trong Quân khu Đặc biệt Kiev. T-35 không bao giờ được xuất khẩu, và không bao giờ được bất kỳ quân đội nào khác sử dụng. Kíp xe được tuyển từ những người lính xe tăng giàu kinh nghiệm nhất của Hồng quân, vì vận hành năm tháp pháo và kíp mười một người đòi hỏi huấn luyện và phối hợp nhiều hơn bất kỳ xe tăng Liên Xô nào khác thời kỳ đó. Sự phục vụ của xe giới hạn ở Liên Xô, và việc mất xe năm 1941 chấm dứt xe tăng nhiều tháp pháo trong biên chế Liên Xô.

Xe bị bắt

Quân đội Đức bắt được một số ít T-35 năm 1941, và ít nhất một chiếc được gửi về Đức để đánh giá, nơi nó được trưng bày tại bãi thử Kummersdorf. Quân Đức không ấn tượng với T-35, và không đưa nó vào biên chế. Kích thước lớn và sự không đáng tin cậy của xe khiến nó vô dụng làm xe bắt được, và các xe T-35 bị bắt bị tháo dỡ hoặc dùng làm bia tập bắn. Số phận của T-35 làm xe bị bắt giống số phận của nó trong biên chế Liên Xô: nó là vật lạ, không phải vũ khí.

Sau chiến tranh

Sau chiến tranh, không còn xe T-35 nào phục vụ, và xe không được bất kỳ quân đội nào dùng. Thiết kế của T-35 bị từ bỏ, và các xe tăng Liên Xô sau chiến tranh — T-54, T-55 và T-62 — đều là thiết kế một tháp pháo. Xe T-35 còn sót lại tại Kubinka được duy trì như hiện vật chạy được, và được lái trong dịp đặc biệt, khiến nó trở thành một trong số ít xe tăng hạng nặng Liên Xô tiền chiến vẫn có thể di chuyển bằng sức mình. Di sản sau chiến tranh của T-35 nằm trong bảo tàng và ký ức về các cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ, nơi nó từng là biểu tượng quyền lực Liên Xô thập niên 1930.

Sự kết thúc của xe tăng nhiều tháp pháo

Di sản chính của T-35 là nó đánh dấu sự kết thúc của xe tăng nhiều tháp pháo. Khái niệm này, vốn thịnh hành đầu thập niên 1930, bị mọi quân đội lớn từ bỏ tới cuối thập kỷ, vì xe tăng nhiều tháp pháo quá lớn, quá phức tạp, quá không đáng tin cậy và quá khó chỉ huy. T-35, xe Independent của Anh và Neubaufahrzeug của Đức đều là ngõ cụt, và tương lai của thiết kế xe tăng nằm ở xe tăng một tháp pháo với pháo mạnh, giáp dày và động cơ đáng tin cậy, như T-34 và Sherman. Thất bại của T-35 là bài học hữu ích, và giúp Liên Xô tập trung ngành xe tăng vào T-34 và KV-1.

Những chiếc còn lại & ký ức

Chỉ một xe T-35 còn sót lại, và nó được trưng bày tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga. Xe còn sót lại là T-35A, và là một trong những hiện vật phổ biến nhất tại Kubinka, vì năm tháp pháo và kích thước lớn của nó. T-35 còn là đề tài phổ biến cho người làm mô hình, và vẻ ngoài đặc trưng khiến nó trở thành một trong những xe tăng dễ nhận biết nhất của thời kỳ giữa hai cuộc chiến. Ký ức về xe gắn với các cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ thập niên 1930, nơi nó là biểu tượng quyền lực quân sự Liên Xô, và với thảm họa năm 1941, nơi nó là biểu tượng cho sự chưa chuẩn bị của Liên Xô.

Đánh giá chung

Các sử gia nhìn chung đánh giá T-35 là thất bại ngoạn mục: xe tăng ấn tượng khi nhìn nhưng không hiệu quả trong trận chiến, và được đóng với số lượng ít với chi phí lớn. Năm tháp pháo, kíp xe mười một người và trọng lượng 50 tấn đều là triệu chứng của triết lý thiết kế coi trọng vẻ ngoài hơn hiệu quả. Câu chuyện của T-35 là câu chuyện cảnh báo về thiết kế xe tăng, và nó được nhớ như một trong những xe tăng khác thường nhất từng được đóng, và như biểu tượng của thời đại khi các nhà thiết kế xe tăng vẫn đang học xe tăng nên như thế nào.

10. Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu xe tăng T-35 được đóng?

Khoảng 61 xe tăng T-35 được đóng từ năm 1933 tới năm 1939, tại Nhà máy Đầu máy Kharkov. Tổng số gồm nguyên mẫu và phiên bản sản xuất T-35A, và sản xuất chậm vì xe lớn và phức tạp. Sản xuất dừng năm 1939 khi Quân đội Liên Xô quyết định từ bỏ xe tăng nhiều tháp pháo, để chuyển sang KV-1 và T-34 đơn giản, hiệu quả hơn. T-35 có tháp pháo chính mang pháo 76,2 mm, hai tháp pháo mang pháo 45 mm, và hai tháp pháo mang súng máy, tất cả gắn trên thân xe dài.

Vì sao T-35 có năm tháp pháo?

T-35 được thiết kế đầu thập niên 1930, khi xe tăng nhiều tháp pháo đang thịnh hành, và nó được dự định giao chiến nhiều mục tiêu bằng vũ khí khác nhau. Nó mang pháo 76,2 mm để yểm trợ bộ binh, pháo 45 mm để chống xe tăng và súng máy để chống bộ binh, nên một xe tăng có thể làm việc của nhiều xe. Trên thực tế, các tháp pháo khó phối hợp và hỏa lực của xe bị phân tán, còn xe chậm chạp, không đáng tin cậy và dễ tổn thương trong trận chiến. Xe do mười một người vận hành, kíp xe lớn nhất trong các xe tăng của Thế chiến II, và chỉ huy mười một người không có hệ thống liên lạc nội bộ là thách thức lớn.

Điều gì xảy ra với các xe T-35 năm 1941?

Khi Đức xâm lược Liên Xô tháng 6 năm 1941, các xe T-35 bị ném vào trận chiến ở Ukraine, và phần lớn bị mất trong vài tuần. Hộp số của chúng hỏng, động cơ quá nóng, và giáp mỏng bị pháo chống tăng Đức xuyên thủng. Phần lớn bị mất vì hỏng hóc cơ khí hoặc bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu, chứ không phải vì hỏa lực địch, và tới cuối năm 1941, tất cả đều đã mất. Xe tăng nhiều tháp pháo bị Liên Xô từ bỏ để chuyển sang KV-1 và T-34 đơn giản, hiệu quả hơn, và chỉ một xe T-35 còn sót lại ngày nay.

Kíp xe của T-35 gồm những ai?

T-35 có kíp xe mười một người, kíp xe lớn nhất trong các xe tăng của Thế chiến II. Kíp xe gồm trưởng xe, pháo thủ và nạp đạn trong tháp pháo chính, hai người trong mỗi tháp pháo phụ, một người trong mỗi tháp pháo súng máy và một lái xe. Chỉ huy mười một người không có hệ thống liên lạc nội bộ là thách thức lớn, và các tháp pháo khó phối hợp, nên hỏa lực của xe bị phân tán. Xe nặng khoảng 45 tới 50 tấn, với giáp chỉ dày 11 tới 30 mm, và chậm chạp, với tốc độ tối đa khoảng 30 km/h trên đường.

T-35 có phải xe tăng tốt không?

Không, T-35 không phải xe tăng tốt, và nó ấn tượng trong duyệt binh, nhưng thất bại trong trận chiến. Nó chậm chạp, không đáng tin cậy, giáp mỏng so với trọng lượng và khó chỉ huy, còn pháo chính là vũ khí yểm trợ bộ binh nòng ngắn không hiệu quả chống xe tăng. Khi Đức xâm lược tháng 6 năm 1941, các xe T-35 bị ném vào trận chiến, và phần lớn bị mất vì hỏng hóc cơ khí hoặc bị bỏ lại vì thiếu nhiên liệu và phụ tùng. Thiết kế của nó bị từ bỏ để chuyển sang KV-1 và T-34, và tới cuối năm 1941, mọi xe T-35 đều đã mất.

Có thể xem xe T-35 ở đâu ngày nay?

Chỉ một xe T-35 còn sót lại, và nó được trưng bày tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga. Xe còn sót lại là T-35A, và là một trong những hiện vật phổ biến nhất của bảo tàng. Không còn xe T-35 nào khác sống sót, vì tất cả xe khác đều mất năm 1941 hoặc bị tháo dỡ sau chiến tranh, và chỉ khoảng 61 chiếc được đóng. T-35 là xe tăng hạng nặng năm tháp pháo của Liên Xô, một trong những xe tăng ngoạn mục và phi thực tế nhất từng được đóng, và biểu tượng của thời đại khi thiết kế xe tăng vẫn còn thử nghiệm.

11. Nguồn tham khảo

• Bean, Tim and Fowler, Will. Russian Tanks of World War II: Stalin’s Armored Might. Zenith Press, 2002.
• Milsom, John. Russian Tanks 1900–1970. Arms and Armour Press, 1970.
• Zaloga, Steven. Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two. Arms and Armour Press, 1984.
• Zaloga, Steven and Grandsen, James. Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two. Arms and Armour Press, 1984.