Xe diệt tăng M18 Hellcat

Xe diệt tăng M18 Hellcat là xe chiến đấu bọc thép nhanh nhất trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, một thiết kế của Mỹ xây dựng quanh tốc độ thay vì giáp, với pháo 76 mm trong tháp pháo hở nóc và tốc độ tối đa 55 dặm/giờ. Được Buick chế tạo năm 1943 và 1944, Hellcat phục vụ ở Tây Bắc châu Âu và Ý, nơi kíp xe dùng tốc độ của nó để đánh bọc sườn xe tăng Đức, và nó vẫn phục vụ sau chiến tranh, chiến đấu ở Nam Tư, Đài Loan và vùng Balkan đến thập niên 1990.

1. Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Xe diệt tăng
Quốc gia	Hoa Kỳ
Thời gian phục vụ	1943–1957 (Quân đội Mỹ); phục vụ ở nước ngoài đến thập niên 1990
Sản lượng	2.507 chiếc
Trọng lượng	17,7 tấn
Chiều dài	5,28 mét thân xe; 6,68 mét tính cả pháo
Chiều rộng	2,87 mét
Chiều cao	2,57 mét
Kíp xe	5 người (trưởng xe, pháo thủ, nạp đạn, lái xe, phụ lái)
Vũ khí chính	Pháo 76 mm M1
Vũ khí phụ	Súng máy M2 cỡ nòng .50
Giáp	5–25 mm (mặt trước thân 13 mm; mặt trước tháp pháo 25 mm)
Động cơ	Động cơ hướng tâm Continental R-975-C4, 400 mã lực
Tốc độ	55 dặm/giờ (88 km/h) trên đường; khoảng 30 dặm/giờ trên địa hình gồ ghề
Tầm hoạt động	Khoảng 100 dặm (160 km) trên đường
Chiến trường chính	Tây Bắc châu Âu; Ý; Anzio; Ardennes; Balkan sau chiến tranh

2. Nguồn gốc & phát triển

Học thuyết xe diệt tăng

M18 Hellcat là sản phẩm của học thuyết xe diệt tăng của Mỹ đầu thập niên 1940, theo đó xe tăng địch không nên do xe tăng Mỹ đối phó, mà do những xe chuyên dụng nhanh, giáp nhẹ, vốn sẽ lao đến điểm tấn công, bắn rồi rút lui trước khi địch kịp đáp trả. Học thuyết được Trung tá Andrew Bruce phát triển, người cho rằng xe diệt tăng phải nhanh hơn xe tăng mà chúng săn đuổi, và tốc độ cùng pháo mạnh quan trọng hơn giáp. Những xe diệt tăng Mỹ đầu tiên, M10 và M36, dựa trên khung gầm xe tăng và tương đối chậm, nên Quân đội yêu cầu một thiết kế mới nhanh hơn, nhẹ hơn và cơ động hơn, và kết quả là M18.

Buick và mẫu thử T70

Thiết kế được giao cho Bộ phận Buick Motor thuộc General Motors, vốn có kinh nghiệm với mẫu tiền nhiệm của M18 là T49, và đã đề xuất một xe xây dựng quanh hệ thống treo thanh xoắn và động cơ hướng tâm mạnh mẽ. Mẫu thử, ký hiệu T70, hoàn thành năm 1942 và thử nghiệm tại Aberdeen Proving Ground, nơi nó gây ấn tượng với Quân đội bằng tốc độ và khả năng điều khiển. Xe dùng động cơ hướng tâm Continental R-975, cùng động cơ trang bị cho xe tăng Sherman, nhưng trong thân xe nhẹ hơn nhiều, cho tỉ lệ công suất trên trọng lượng hơn 22 mã lực mỗi tấn, cao hơn nhiều so với bất kỳ xe bọc thép nào khác trong chiến tranh. Quân đội đặt hàng T70 đưa vào sản xuất với tên M18 năm 1943, và Buick đã chế tạo 2.507 xe trước khi sản xuất kết thúc tháng 10 năm 1944.

Tốc độ thay cho giáp

M18 được thiết kế quanh một ý tưởng duy nhất: tốc độ chính là sự bảo vệ. Thân xe làm bằng giáp mỏng, chỉ 13 mm ở phía trước và 5 mm ở hai bên hông, có thể chặn đạn súng trường và mảnh đạn pháo nhưng không chặn được pháo chống tăng, và tháp pháo hở nóc, giúp tiết kiệm trọng lượng và mang lại tầm nhìn tốt cho kíp xe nhưng khiến họ phơi mình trước pháo binh và lựu đạn. Tháp pháo chạy bằng cơ cấu xoay điện có thể quay 360 độ trong 24 giây, và nó mang pháo 76 mm M1, có thể xuyên khoảng 100 mm giáp ở cự ly 1.000 yard với đạn tiêu chuẩn. Xe cũng mang một súng máy cỡ nòng .50 trên nóc tháp pháo để phòng không, và kíp xe năm người làm việc trong khoang chiến đấu chật chội nhưng được bố trí hợp lý.

3. Thông số kỹ thuật

Pháo 76 mm

Pháo 76 mm M1 là cùng loại vũ khí lắp trên các xe tăng Sherman đời sau, và nó là một pháo chống tăng có năng lực, bắn đạn xuyên giáp, đạn nổ mạnh và đạn khói. Với đạn xuyên giáp sơ tốc cao, pháo có thể xuyên giáp hông xe tăng Panther và giáp trước Panzer IV ở cự ly chiến đấu, mặc dù nó gặp khó khăn trước giáp trước của Panther và Tiger. Pháo có sơ tốc đầu nòng khoảng 2.600 feet mỗi giây, và được lắp trong tháp pháo cho phép nâng 20 độ và hạ 10 độ. M18 mang 45 viên đạn pháo 76 mm, cất trong thân xe và trong đuôi tháp pháo, và người nạp đạn phải làm việc nhanh để theo kịp tốc độ bắn của pháo thủ.

Động cơ, hệ thống treo và cơ động

Động cơ Continental R-975-C4 là động cơ hướng tâm chín xi-lanh công suất 400 mã lực, lắp ở phía sau thân xe, và truyền động cho xe qua hộp số tự động Torqmatic với ba số tiến. Hệ thống treo thanh xoắn, với năm bánh chịu lực mỗi bên, cho cảm giác êm ái ở tốc độ cao, và xe có thể vượt địa hình gồ ghề ở tốc độ 30 dặm/giờ, nhanh hơn nhiều so với bất kỳ xe tăng Đức nào. M18 cũng là một trong những xe bọc thép Mỹ đầu tiên dùng hệ thống treo thanh xoắn, vốn trở thành tiêu chuẩn trên các thiết kế sau này, và khả năng cơ động của nó tốt đến mức kíp xe thường mô tả nó như một xe đua gắn pháo.

Giáp và bảo vệ

Giáp của M18 cố tình mỏng, và các nhà thiết kế chấp nhận rằng xe sẽ bị tiêu diệt bởi bất kỳ phát trúng trực tiếp nào từ pháo chống tăng. Mặt trước thân dày 13 mm, nghiêng 24 độ, hai bên hông dày 13 mm và phía sau dày 13 mm, trong khi mặt trước tháp pháo dày 25 mm và hai bên hông dày 13 mm. Nóc hở được che bằng bạt trong thời tiết xấu, nhưng trong chiến đấu kíp xe chiến đấu phơi mình dưới bầu trời, điều này mang lại tầm nhìn tuyệt vời và cho phép họ phát hiện mục tiêu nhanh chóng, nhưng cũng khiến họ dễ bị tổn thương trước đạn pháo nổ trên không và lính bắn tỉa. Giáp mỏng là một rủi ro có tính toán, và nó phản ánh học thuyết rằng Hellcat không bao giờ nên ở lại trong trận đánh đủ lâu để bị trúng đạn.

4. Tham chiến

Ý và những trận đánh đầu tiên

M18 lần đầu tham chiến ở Ý đầu năm 1944, nơi nó phục vụ cùng Tiểu đoàn Diệt tăng 805 tại Anzio, và các kíp xe nhanh chóng học cách dùng tốc độ của nó để đánh bọc sườn vị trí Đức và thoát khỏi nguy hiểm. Xe hoạt động tốt trên địa hình núi non của Ý, nơi khả năng cơ động cho phép nó đến được vị trí bắn mà xe nặng hơn không thể tới, và pháo 76 mm của nó có hiệu quả chống xe tăng Đức và chống vị trí phòng thủ. Hellcat cũng phục vụ trong cuộc đột phá khỏi Anzio và trong cuộc tiến quân về Rome, nơi nó yểm trợ tấn công bộ binh và cung cấp yểm trợ chống tăng cho các cột quân đang tiến lên.

Tây Bắc châu Âu và Ardennes

M18 đến Tây Bắc châu Âu sau D-Day, và nó phục vụ ở Pháp, Bỉ và Đức, nơi nó chiến đấu trong các trận ở Normandy, Tuyến Siegfried và Ardennes. Trong Trận Bulge, các xe Hellcat thuộc Tiểu đoàn Diệt tăng 705 đóng vai trò nổi tiếng tại Noville, nơi một lực lượng nhỏ M18 chặn đứng một cuộc tấn công thiết giáp Đức và tiêu diệt nhiều xe tăng Đức, gồm cả Panther, bằng cách dùng tốc độ để di chuyển giữa các vị trí bắn. Kíp xe Hellcat học cách chiến đấu theo cặp, một xe bắn trong khi xe kia di chuyển, và dùng địa hình để che giấu giáp mỏng của mình. Xe cũng phục vụ trong cuộc vượt sông Rhine và trong đợt tiến quân cuối cùng vào Đức, nơi nó được dùng để trinh sát và quét sạch các đơn vị Đức bị bỏ qua.

Phục vụ sau chiến tranh

Sau chiến tranh, M18 nghỉ biên chế khỏi Quân đội Mỹ năm 1957, nhưng nó được xuất khẩu rộng rãi, và phục vụ trong quân đội Nam Tư, Đài Loan, Hy Lạp và nhiều nước Nam Mỹ. Ở Nam Tư, Hellcat vẫn phục vụ qua thập niên 1990, và nó được dùng trong các cuộc chiến sau khi Nam Tư tan rã, nơi nó được chụp ảnh trong chiến đấu ở Bosnia và Croatia, một tuổi thọ đáng kinh ngạc nửa thế kỷ đối với một thiết kế thời chiến. Xe cũng phục vụ ở Đài Loan, nơi nó được dùng để phòng thủ bờ biển, và ở Venezuela, nơi nó vẫn phục vụ đến thập niên 1980.

5. Các biến thể

M18 và các phiên bản phái sinh

M18 chỉ được sản xuất với một biến thể chính, mặc dù có những khác biệt nhỏ trong sản xuất, như hình dạng tháp pháo và loại giá súng máy. Xe cũng được dùng làm cơ sở cho nhiều thiết kế thử nghiệm, gồm xe diệt tăng lội nước T86 và T87, được lắp thiết bị nổi và thử nghiệm vượt sông, nhưng cả hai đều không đi vào sản xuất. Khung gầm M18 cũng được cân nhắc cho các vai trò khác, gồm pháo tự hành và xe trinh sát, nhưng chiến tranh kết thúc trước khi bất kỳ thiết kế nào trong số đó có thể phát triển.

Xe tiện ích bọc thép M39

Phiên bản phái sinh quan trọng nhất của M18 là xe tiện ích bọc thép M39, được chế tạo bằng cách tháo tháp pháo và pháo khỏi thân xe M18 rồi lắp một khoang chở hàng hở. M39 được dùng làm xe chở quân bọc thép, xe kéo pháo và xe trinh sát, và nó phục vụ trong Chiến tranh Triều Tiên, nơi nó được dùng để vận chuyển binh sĩ và tiếp tế dưới hỏa lực. M39 cho thấy tính đa dụng của khung gầm M18, và nó vẫn phục vụ lâu sau khi bản thân Hellcat đã nghỉ hưu.

Sửa đổi ở nước ngoài

Trong biên chế Nam Tư, M18 được sửa đổi với động cơ mới và giáp bổ sung, và một số xe được lắp pháo 90 mm, mặc dù những sửa đổi này bị hạn chế bởi nguồn phụ tùng sẵn có. Ở Đài Loan, Hellcat được dùng làm xe huấn luyện và pháo phòng thủ bờ biển, và một số xe được lắp vô tuyến mới và đèn pha. Những sửa đổi này khiêm tốn, nhưng chúng cho thấy thiết kế cơ bản có thể thích ứng với vai trò mới và trang bị mới.

6. Điểm mạnh

Tốc độ và cơ động

Điểm mạnh lớn nhất của M18 là tốc độ, vốn không xe chiến đấu bọc thép nào khác trong chiến tranh sánh được. Ở tốc độ 55 dặm/giờ trên đường, Hellcat có thể chạy nhanh hơn bất kỳ xe tăng Đức nào, và tốc độ 30 dặm/giờ trên địa hình gồ ghề cho phép nó đến vị trí bắn nhanh chóng và thoát ra trước khi địch kịp đáp trả. Tốc độ này mang lại cho kíp xe lợi thế chiến thuật mà không lượng giáp nào có thể sánh được, và cho phép họ chiến đấu theo điều kiện của riêng mình, chọn thời điểm và địa điểm giao chiến. Khả năng cơ động của xe cũng khiến nó hữu ích cho trinh sát, cho các đòn đánh bọc sườn và tái triển khai nhanh, và nó thường được dùng làm lực lượng dự bị nhanh có thể lao đến bất kỳ khu vực bị đe dọa nào.

Hỏa lực và pháo 76 mm

Pháo 76 mm là một vũ khí có năng lực, và nó có thể đánh bại hầu hết xe tăng Đức từ sườn hoặc phía sau, và Panther cùng Tiger từ bên hông ở cự ly gần. Pháo chính xác, đáng tin cậy và dễ bảo trì, và kíp xe đánh giá cao tốc độ bắn cao cùng kính ngắm tốt của nó. Tháp pháo hở nóc mang lại cho kíp xe tầm nhìn rộng, giúp họ phát hiện mục tiêu nhanh chóng, và cơ cấu xoay điện cho phép họ tấn công mục tiêu theo mọi hướng. Hellcat là một đối thủ nguy hiểm khi được dùng đúng cách, và kíp xe tăng Đức đã học cách tôn trọng nó.

Đáng tin cậy và đơn giản

M18 đáng tin cậy và dễ bảo trì, với động cơ đã được chứng minh và hệ thống treo đơn giản, và nó ít hỏng hóc hơn các xe nặng hơn. Kíp xe có thể sửa chữa xe ngay tại chiến trường, và phụ tùng sẵn có, vì động cơ và nhiều bộ phận dùng chung với xe tăng Sherman. Độ tin cậy này quan trọng trong các chiến dịch di chuyển nhanh năm 1944 và 1945, nơi xe phải đi quãng đường dài mà không hỏng hóc. Động cơ hướng tâm đã được sản xuất hàng loạt cho Sherman, nên phụ tùng dồi dào, và một kíp xe được huấn luyện có thể thay động cơ tại chiến trường chỉ trong vài giờ, một lợi thế thực tế mà các xe nặng và phức tạp hơn không thể sánh được.

7. Điểm yếu

Giáp mỏng và tháp pháo hở nóc

Điểm yếu chính của M18 là giáp mỏng, không thể chặn ngay cả đạn pháo 20 mm, chưa nói đến pháo chống tăng, và tháp pháo hở nóc khiến kíp xe phơi mình trước pháo binh, súng cối và lựu đạn. Một phát trúng duy nhất từ pháo 75 mm của Đức có thể tiêu diệt một chiếc Hellcat, và kíp xe biết rằng sự sống sót của họ phụ thuộc vào việc không bị trúng đạn, chứ không phải chịu đựng một phát trúng. Nóc hở cũng nghĩa là kíp xe phơi mình trước thời tiết, và trong mùa đông 1944–1945, kíp xe Hellcat chiến đấu trong tuyết và mưa chỉ với một tấm bạt che chắn.

Pháo chống lại xe tăng hạng nặng

Pháo 76 mm, dù hiệu quả chống hầu hết xe tăng Đức, vẫn gặp khó khăn trước giáp trước của Panther và Tiger, và kíp xe Hellcat phải cơ động ra sườn hoặc phía sau để có phát bắn hạ gục. Điều này đòi hỏi kỹ năng và lòng dũng cảm, và không phải lúc nào cũng khả thi trên địa hình chật hẹp của Normandy hay Ardennes, nơi xe tăng Đức có thể giao chiến từ cự ly xa. Việc thiếu pháo mạnh hơn là một hạn chế, và Quân đội đã cân nhắc lắp pháo 90 mm cho M18, nhưng chiến tranh kết thúc trước khi việc này có thể thực hiện.

Học thuyết và huấn luyện

Bản thân học thuyết xe diệt tăng là một điểm yếu, vì nó giả định xe diệt tăng sẽ được giữ ở tuyến sau và lao đến điểm tấn công, nhưng trong thực tế, Hellcat thường được dùng như xe tăng, yểm trợ tấn công bộ binh và giữ đất, những vai trò mà nó không được thiết kế để đảm nhiệm. Học thuyết cũng đòi hỏi phối hợp chặt chẽ với các binh chủng khác, điều không phải lúc nào cũng đạt được, và các tiểu đoàn Hellcat đôi khi bị chỉ huy không hiểu điểm mạnh và hạn chế của chúng sử dụng sai.

8. So sánh với đối thủ

Chống lại M10 và M36

So với M10, xe diệt tăng Mỹ trước đó, M18 nhanh hơn, nhẹ hơn và cơ động hơn, mặc dù nó mang cùng pháo 76 mm như các xe M10 đời sau và có giáp mỏng hơn. So với M36, vốn mang pháo 90 mm và có thể đánh bại bất kỳ xe tăng Đức nào, M18 nhanh hơn nhưng vũ khí kém hơn, và M36 được ưa chuộng hơn cho các cuộc giao chiến trực diện. M18 là xe nhanh nhất trong ba loại, và nó thành công nhất trong vai trò trinh sát và đánh bọc sườn, trong khi M36 hiệu quả nhất với tư cách xe diệt tăng thuần túy.

Chống lại xe diệt tăng Đức

Chống lại xe diệt tăng Đức như Jagdpanzer IV và StuG III, M18 có lợi thế về tốc độ và tháp pháo xoay, cho phép nó tấn công mục tiêu theo mọi hướng, trong khi xe Đức có pháo cố định và phải xoay toàn bộ xe để ngắm. Tuy nhiên, xe Đức được bọc giáp tốt hơn và có pháo mạnh hơn, và chúng hiệu quả hơn ở vị trí phòng thủ. M18 là xe tốt hơn cho chiến tranh cơ động, trong khi các thiết kế Đức tốt hơn cho phục kích và phòng thủ.

Chống lại Panther và Tiger

Chống lại Panther và Tiger, M18 kém hơn về giáp và hỏa lực, nhưng nó có lợi thế về tốc độ và số lượng, và kíp xe của nó học cách dùng những lợi thế này để đánh bại xe tăng Đức nặng hơn. Hellcat có thể đánh bọc sườn Panther, tấn công từ sườn và rút lui trước khi xe tăng Đức kịp đáp trả, và trong tay một kíp xe lành nghề, nó là một đối thủ nguy hiểm. Sự so sánh cho thấy tốc độ và chiến thuật có thể bù đắp cho giáp và hỏa lực kém hơn, nhưng chỉ khi kíp xe được huấn luyện tốt và chỉ huy tốt.

9. Di sản

Xe chiến đấu nhanh nhất trong chiến tranh

Di sản của M18 Hellcat là vị thế xe chiến đấu bọc thép nhanh nhất trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, một kỷ lục mà nó giữ trong nhiều thập kỷ, và biểu tượng cho sự nhấn mạnh của Mỹ vào cơ động và tấn công. Hellcat cho thấy một xe giáp nhẹ, nếu nhanh và vũ khí tốt, có thể đánh bại đối thủ nặng hơn, và nó ảnh hưởng đến các thiết kế sau này, gồm sự nhấn mạnh sau chiến tranh vào cơ động và việc dùng xe nhẹ, nhanh cho trinh sát. Xe được kíp xe của nó nhớ đến với tình cảm, và nó xuất hiện trong các bảo tàng và văn hóa đại chúng như biểu tượng cho sự khéo léo của người Mỹ.

Phục vụ sau chiến tranh

Thời gian phục vụ dài sau chiến tranh của M18, đặc biệt ở Nam Tư, nơi nó chiến đấu trong các cuộc chiến thập niên 1990, là minh chứng cho sự vững chắc của thiết kế, và nó cho thấy một xe được chế tạo tốt có thể vẫn hữu ích hàng thập kỷ sau khi ra đời. Hellcat được bảo tồn trong các bảo tàng ở Hoa Kỳ và châu Âu, gồm Bảo tàng National Armor and Cavalry tại Fort Benning, nơi du khách có thể thấy chiếc xe từng lao qua Pháp và Đức với tốc độ 55 dặm/giờ.

Tưởng nhớ kíp xe Hellcat

Kíp xe của M18 được nhớ đến vì kỹ năng và lòng dũng cảm của họ, và vì các trận đánh họ đã chiến đấu tại Anzio, tại Noville và ở Ardennes, nơi họ giữ tuyến trước xe tăng Đức vượt trội. Hellcat nhắc nhở rằng trong chiến tranh, tốc độ và sự táo bạo có thể quan trọng như giáp và hỏa lực, và những người đàn ông đã chiến đấu trong những xe vỏ mỏng này xứng đáng được nhớ đến cùng với các kíp xe tăng Sherman và Panther.

Câu hỏi thường gặp

M18 Hellcat nhanh đến mức nào?
M18 có thể đạt 55 dặm/giờ (88 km/h) trên đường, khiến nó trở thành xe chiến đấu bọc thép nhanh nhất trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, và khoảng 30 dặm/giờ trên địa hình gồ ghề.

Có bao nhiêu xe M18 Hellcat được chế tạo?
Buick đã chế tạo 2.507 xe M18 trong giai đoạn 1943–1944, và xe phục vụ ở Hoa Kỳ, Ý, Pháp và Đức, rồi sau đó trong nhiều quân đội nước ngoài.

M18 mang pháo nào?
M18 mang pháo 76 mm M1, có thể xuyên khoảng 100 mm giáp ở cự ly 1.000 yard, và một súng máy cỡ nòng .50 trên nóc tháp pháo.

Vì sao M18 được bọc giáp nhẹ như vậy?
M18 được thiết kế quanh học thuyết xe diệt tăng, theo đó tốc độ chính là sự bảo vệ, và một xe nhanh có thể tránh bị trúng đạn thay vì chịu đựng một phát trúng.

M18 đã tham chiến ở đâu?
M18 chiến đấu ở Ý tại Anzio, ở Pháp và Bỉ sau D-Day, và ở Ardennes, nơi các xe Hellcat tại Noville giúp chặn đứng một cuộc tấn công thiết giáp Đức.

M18 có phục vụ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai không?
Có, M18 phục vụ ở Nam Tư, Đài Loan và các nước khác, và nó được dùng trong chiến đấu ở vùng Balkan trong thập niên 1990, hơn năm mươi năm sau khi được chế tạo.

Nguồn tham khảo

• Steven J. Zaloga, M18 Hellcat Tank Destroyer 1943–97 (Osprey, 2004)
• The U.S. Army Armor School, Tank Destroyer Doctrine and the M18 (1944)
• David Doyle, M18 Hellcat (Squadron/Signal, 2012)
• The National Armor and Cavalry Museum, Fort Benning, M18 collection
• R. P. Hunnicutt, Stuart: A History of the American Light Tank (1992)