Máy bay LaGG-3

LaGG-3 của Lavochkin-Gorbunov-Gudkov là một trong những tiêm kích chủ lực của Liên Xô trong những năm đầu của cuộc xâm lược Đức, máy bay một chỗ ngồi, một tầng cánh, chế tạo chủ yếu bằng gỗ, bước vào phục vụ năm 1941 và chiến đấu trên Mặt trận phía Đông tới năm 1944. Khoảng 6.528 máy bay LaGG-3 được chế tạo, đợt sản xuất phản ánh cả tính cấp bách của nhu cầu thời chiến và tình trạng thiếu hợp kim nhẹ của Liên Xô. Được thiết kế bởi nhóm do Semyon Lavochkin, Vladimir Gorbunov và Mikhail Gudkov dẫn đầu, LaGG-3 được dự định là tiêm kích hiện đại, nhanh và vũ trang mạnh. Trên thực tế, nó nặng, thiếu sức mạnh và không được phi công ưa thích, những người đặt cho nó biệt danh “quan tài bọc sơn mài bảo đảm”, cách chơi chữ cay đắng trên ký hiệu của nó. Tuy nhiên, LaGG-3 đã giữ vững tuyến đầu năm 1941 và 1942, khi Liên Xô cần mọi tiêm kích có thể chế tạo, và khung máy bay của nó trở thành cơ sở cho Lavochkin La-5 thành công hơn nhiều.

Câu chuyện của LaGG-3 là câu chuyện của ngành hàng không Liên Xô dưới áp lực cực lớn. Khi Đức xâm lược tháng 6 năm 1941, không quân Liên Xô mất hàng nghìn máy bay trên mặt đất trong những ngày đầu, và các nhà máy chế tạo chúng đang được sơ tán về phía đông tới dãy Ural và Siberia. LaGG-3, với kết cấu gỗ của nó, có thể được chế tạo trong các nhà máy đồ gỗ và xưởng mộc vốn không có kinh nghiệm sản xuất máy bay, và nó dùng động cơ Klimov M-105 vốn đã được sản xuất cho Yak-1. Đó là những lợi thế thực sự trong thời kỳ khủng hoảng, và chúng giải thích vì sao LaGG-3 được chế tạo với số lượng lớn như vậy bất chấp những thiếu sót của nó. Phi công lái nó phàn nàn về trọng lượng, khả năng leo cao kém và xu hướng quay tròn của nó, nhưng họ cũng thừa nhận nó chắc chắn, vũ trang tốt và có thể chịu đựng hư hại.

Ngày nay LaGG-3 được nhớ tới ít vì thành tích của chính nó mà vì những gì nó dẫn tới. La-5, được tạo ra bằng cách lắp khung máy bay LaGG-3 với động cơ hướng tâm mạnh, trở thành một trong những tiêm kích Liên Xô tốt nhất của chiến tranh và là máy bay của các phi công át chủ bài hàng đầu như Ivan Kozhedub. Bản thân LaGG-3 phần lớn đã phai nhạt khỏi ký ức phổ biến, bị dòng Yak và La-5 lấn át, nhưng nó xứng đáng được nhớ tới như máy bay giữ cho ngành tiêm kích Liên Xô sống sót trong những tháng đen tối nhất của chiến tranh, và như minh chứng cho sự khéo léo và quyết tâm của ngành công nghiệp máy bay Liên Xô dưới cuộc xâm lược.

1. Thông tin chính

Loại	Tiêm kích một chỗ ngồi
Xuất xứ	Liên Xô
Nhà sản xuất	Phòng thiết kế Lavochkin; chế tạo tại GAZ-21, GAZ-23 và các nhà máy khác
Nhà thiết kế	Semyon Lavochkin, Vladimir Gorbunov, Mikhail Gudkov
Bay lần đầu	Tháng 3 năm 1940 (với tên LaGG-1)
Đưa vào phục vụ	1941
Sản xuất	Khoảng 6.528 chiếc
Kíp bay	1 người (phi công)
Chiều dài	Khoảng 8,81 m
Sải cánh	Khoảng 9,80 m
Chiều cao	Khoảng 2,54 m
Trọng lượng rỗng	Khoảng 2.680 kg
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 3.280 kg
Động cơ	Động cơ V-12 Klimov M-105P hoặc M-105PF, khoảng 1.100–1.210 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 575 km/h
Tầm bay	Khoảng 650 km
Trần bay	Khoảng 9.600 m
Vũ khí	1 pháo 20 mm ShVAK, 2 súng máy 12,7 mm Berezin; các phiên bản sau thêm 2 súng 7,62 mm ShKAS; bom và rocket ở một số phiên bản
Đơn vị dùng chính	Không quân Liên Xô (VVS)

2. Bối cảnh và phát triển

Tìm kiếm tiêm kích hiện đại của Liên Xô

Cuối thập niên 1930, lực lượng tiêm kích của Liên Xô xoay quanh Polikarpov I-16, máy bay một tầng cánh nhỏ và linh hoạt đã chiến đấu tại Tây Ban Nha và Trung Quốc nhưng đang nhanh chóng lỗi thời. Lãnh đạo Liên Xô nhận ra nhu cầu về thế hệ tiêm kích mới, và năm 1939 đã mời một số nhóm thiết kế đệ trình đề xuất. Lavochkin, Gorbunov và Gudkov, làm việc tại nhà máy máy bay Gorky, đề xuất tiêm kích chế tạo chủ yếu bằng gỗ delta, vật liệu làm từ các lớp ván lạng bạch dương mỏng tẩm nhựa và ép dưới nhiệt. Gỗ delta chắc, nhẹ và chống cháy, và nó có thể được gia công trong các nhà máy vốn không có kinh nghiệm với hợp kim nhẹ, lợi thế quan trọng đối với một đất nước có nguồn cung nhôm hạn chế.

Thiết kế đầu tiên của nhóm, LaGG-1, bay tháng 3 năm 1940. Đó là máy bay đầy hứa hẹn, với hình dáng gọn gàng, càng hạ thu vào được và động cơ Klimov M-105 mạnh, nhưng nó quá nặng và hiệu năng của nó gây thất vọng. Các nhà thiết kế sửa đổi thiết kế, làm nhẹ khung máy bay và cải thiện khí động học, và kết quả là LaGG-3, bay lần đầu năm 1940 và bước vào sản xuất đầu năm 1941. LaGG-3 được lệnh sản xuất quy mô lớn trước khi thử nghiệm hoàn tất, quyết định do mối đe dọa chiến tranh với Đức ngày càng tăng và nhu cầu tái trang bị các trung đoàn tiêm kích càng nhanh càng tốt.

Sản xuất dưới cuộc xâm lược

Khi Đức xâm lược Liên Xô ngày 22 tháng 6 năm 1941, sản xuất LaGG-3 vừa mới tăng tốc. Nhà máy Gorky và các nhà máy khác chế tạo máy bay sớm bị đe dọa, và mùa thu năm 1941, một số nhà máy được sơ tán về phía đông, chiến dịch khổng lồ làm gián đoạn sản xuất trong nhiều tháng. Bất chấp những khó khăn này, sản lượng LaGG-3 vẫn tiếp tục, và máy bay được chế tạo tại một số nhà máy, trong đó có GAZ-21 tại Gorky và GAZ-23 tại Taganrog, sau này chuyển tới Tbilisi. Kết cấu gỗ chứng tỏ giá trị trong cuộc khủng hoảng này, vì máy bay có thể được chế tạo bằng vật liệu và kỹ năng sẵn có rộng rãi, và sản xuất được duy trì ngay cả khi nguồn cung nhôm bị gián đoạn.

Cái giá của sự gấp rút này là chất lượng. Máy bay chế tạo trong thời kỳ sơ tán thường hoàn thiện kém, với bề mặt thô, các bộ phận lắp không khít và thiết bị không đáng tin cậy. Phi công báo cáo từng máy bay khác nhau rất nhiều về hiệu năng, và một số nặng hơn đáng kể so với yêu cầu kỹ thuật cho phép. Danh tiếng của LaGG-3 chịu ảnh hưởng tương ứng, và các nhà thiết kế của máy bay chịu áp lực liên tục phải cải tiến nó. Bản thân Lavochkin cuối cùng bị loại khỏi chương trình LaGG, và phòng thiết kế được tổ chức lại, nhưng LaGG-3 vẫn tiếp tục sản xuất vì Liên Xô không thể ngừng chế tạo tiêm kích trong khi máy bay thay thế đang được phát triển.

Biệt danh: quan tài bọc sơn mài bảo đảm

Phi công Liên Xô đặt cho LaGG-3 biệt danh cay đắng, “quan tài bọc sơn mài bảo đảm”, cách chơi chữ trên các chữ cái đầu LaGG, trong tiếng Nga nghe giống từ chỉ sơn mài, và danh tiếng của máy bay là khó thoát ra trong trường hợp khẩn cấp. Biệt danh phản ánh sự thất vọng của phi công với máy bay nặng, chậm chạp và khó tha thứ, và ít bảo vệ trong một vụ rơi. Nó không hoàn toàn công bằng — kết cấu gỗ của LaGG-3 trên thực tế chống cháy, và vũ khí của nó mạnh — nhưng biệt danh vẫn gắn liền, và nó đã theo máy bay vào lịch sử. Phán quyết của phi công khắc nghiệt, nhưng đó là phán quyết của những người đang chiến đấu vì mạng sống của mình trên máy bay mà họ không tin tưởng.

3. Thiết kế

Kết cấu gỗ và gỗ delta

Đặc điểm nổi bật nhất của LaGG-3 là kết cấu của nó. Thân được chế tạo bằng gỗ delta, vật liệu bạch dương nhiều lớp được đúc thành hình dưới nhiệt và áp suất, trong khi cánh được chế tạo bằng gỗ với lớp vỏ ván ép. Việc dùng gỗ là lựa chọn có chủ ý, do tình trạng thiếu nhôm và mong muốn chế tạo máy bay trong các nhà máy không thể làm việc với hợp kim nhẹ. Gỗ delta chắc và nhẹ, và nó chống cháy, nhưng trên thực tế nó cũng nặng, vì các mối nối và phụ kiện cần để giữ kết cấu gỗ lại với nhau làm tăng trọng lượng. Trọng lượng rỗng của LaGG-3 khoảng 2.680 kilôgam là cao đối với tiêm kích có kích thước như vậy, và trọng lượng là gốc rễ của nhiều vấn đề của nó.

Hình dáng của máy bay gọn gàng và hiện đại, với cánh thấp, càng hạ thu vào được và buồng lái kín. Động cơ là Klimov M-105P, động cơ V-12 làm mát bằng chất lỏng dẫn động cánh quạt ba lá, với pháo 20 mm ShVAK bắn qua trục cánh quạt. Buồng lái chật chội và tầm nhìn kém, đặc biệt về phía sau, và phi công phàn nàn vòm kính khó mở trong trường hợp khẩn cấp. Các thùng nhiên liệu được chứa trong cánh và thân, và tầm bay của máy bay hạn chế, điểm yếu quan trọng trên Mặt trận phía Đông rộng lớn.

Động cơ và hiệu năng

Động cơ Klimov M-105P cho công suất khoảng 1.100 mã lực, và M-105PF đời sau cho công suất khoảng 1.210 mã lực, nhưng cả hai đều không đủ cho máy bay nặng như LaGG-3. Tốc độ tối đa khoảng 575 kilômét trên giờ là đáng nể, nhưng tốc độ leo cao kém, và máy bay chậm chạp trong cơ động. Ở độ cao thấp, nơi hầu hết không chiến trên Mặt trận phía Đông diễn ra, LaGG-3 ở thế bất lợi đặc biệt trước Messerschmitt Bf 109, vốn nhẹ hơn, nhanh hơn và linh hoạt hơn. Khả năng điều khiển của LaGG-3 cũng bị chỉ trích: nó có xu hướng quay tròn nếu điều khiển sai, và các điều khiển của nó trở nên nặng ở tốc độ cao. Phi công giàu kinh nghiệm học cách xử lý những lỗi này, nhưng phi công mới, vốn rất nhiều năm 1941 và 1942, thấy máy bay khó tha thứ.

Hiệu năng của LaGG-3 cải thiện trong các phiên bản sau, khi các nhà thiết kế làm nhẹ khung máy bay và lắp động cơ mạnh hơn, nhưng các cải tiến chỉ tăng dần. Vấn đề cơ bản của LaGG-3, rằng nó quá nặng so với động cơ của mình, không bao giờ được giải quyết hoàn toàn. Giải pháp không đến từ việc tinh chỉnh LaGG-3 mà từ việc thay thế hoàn toàn động cơ của nó, bước đi tạo ra La-5 và thay đổi vận mệnh của thiết kế.

Vũ khí: pháo nặng

Nếu LaGG-3 có điểm mạnh, đó là vũ khí của nó. Trang bị tiêu chuẩn gồm một pháo 20 mm ShVAK bắn qua trục cánh quạt và hai súng máy 12,7 mm Berezin ở mũi cho LaGG-3 hỏa lực mạnh hơn Yak-1 đời đầu, và một số phiên bản còn mang hai súng máy 7,62 mm ShKAS cùng rocket dưới cánh hoặc bom. Pháo hiệu quả chống máy bay ném bom Đức, và LaGG-3 thường được dùng trong vai trò tấn công mặt đất, nơi kết cấu gỗ chắc chắn và vũ khí nặng của nó là tài sản. Vũ khí là đặc điểm duy nhất của LaGG-3 mà phi công của nó luôn ca ngợi, và nó được chuyển sang, với cải tiến, cho La-5.

4. Các biến thể

LaGG-1 và LaGG-3 đời đầu

LaGG-1 là nguyên mẫu mà LaGG-3 được phát triển từ đó, chỉ một số ít được chế tạo. LaGG-3 đời đầu, được biết tới với tên Loạt 1 tới 4, dùng động cơ M-105P và vũ trang bằng pháo ShVAK cùng hai súng Berezin, cộng thêm hai súng máy ShKAS ở một số máy bay. Những máy bay đầu này nặng nhất và kém thỏa mãn nhất, và chúng là những chiếc mang lại cho LaGG-3 danh tiếng xấu. Sản xuất sớm được sửa đổi để giảm trọng lượng, và các loạt sau đưa vào cải tiến về vòm kính, hệ thống nhiên liệu và vũ khí.

Các loạt sản xuất chính

Phần lớn sản lượng LaGG-3 gồm Loạt 5 tới 66, chế tạo từ năm 1941 tới 1944. Loạt 5 đưa vào động cơ M-105PA và vũ khí sửa đổi, trong khi các loạt sau dần làm nhẹ khung máy bay, cải thiện thiết bị vô tuyến và lắp động cơ M-105PF mạnh hơn. Loạt 35, chế tạo năm 1943, là một trong những LaGG-3 nhẹ nhất và hoạt động tốt nhất, với vũ khí giảm còn một pháo và một súng máy cùng kết cấu làm nhẹ. Một số LaGG-3 được lắp giá treo dưới cánh cho rocket RS-82 và giá bom, phản ánh việc máy bay được dùng trong vai trò tấn công mặt đất. Một số ít được chế tạo làm máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi, và một vài chiếc được dùng cho thử nghiệm với các động cơ và vũ khí khác nhau.

Con đường tới La-5

Biến thể quan trọng nhất của LaGG-3 không phải là LaGG-3, mà là máy bay mà nó trở thành. Năm 1942, nhóm của Lavochkin lắp khung máy bay LaGG-3 với động cơ hướng tâm Shvetsov ASh-82, tạo ra LaG-5, được đổi tên thành La-5 khi bước vào sản xuất. Động cơ hướng tâm mạnh hơn và nhẹ hơn M-105, và La-5 nhanh hơn, linh hoạt hơn và được phi công ưa thích hơn LaGG-3. La-5 và xe kế nhiệm của nó, La-7, trở thành hai trong những tiêm kích Liên Xô tốt nhất của chiến tranh, và chúng tồn tại nhờ khung máy bay của LaGG-3. Sản xuất LaGG-3 kết thúc năm 1944, lúc La-5 đã thay thế nó trên các dây chuyền sản xuất.

5. Lịch sử tác chiến

Cuộc xâm lược năm 1941

LaGG-3 bước vào chiến đấu mùa hè năm 1941, trong những tuần tuyệt vọng sau cuộc xâm lược của Đức. Các trung đoàn tiêm kích trang bị LaGG-3 chiến đấu trên bầu trời miền tây Liên Xô, nơi chúng đối mặt với Bf 109 của Luftwaffe và nhu cầu bảo vệ lực lượng mặt đất đang rút lui trong hỗn loạn. Tổn thất nặng nề, và những thiếu sót của LaGG-3 bị phơi bày nhanh chóng. Phi công thấy họ không thể quay vòng hay leo cao vượt Bf 109, và máy bay của họ khó điều khiển trong chiến đấu. Tuy nhiên, LaGG-3 cũng ghi được thành công, đặc biệt chống máy bay ném bom Đức, và nó cung cấp cho lực lượng tiêm kích Liên Xô một máy bay hiện đại vào thời điểm các máy bay I-16 và I-153 cũ hơn đang bị quét khỏi bầu trời.

Phòng thủ Moskva và Stalingrad

Mùa thu năm 1941, các máy bay LaGG-3 chiến đấu trong việc phòng thủ Moskva, bay từ các sân bay quanh thủ đô và đánh chặn máy bay ném bom Đức. Vũ khí nặng của máy bay khiến nó hiệu quả trong vai trò này, và kết cấu gỗ của nó tỏ ra chống cháy, phẩm chất hữu ích khi đối mặt với xạ thủ máy bay ném bom Đức. Tại Stalingrad năm 1942 và 1943, LaGG-3 chiến đấu trong những trận không chiến tàn khốc trên thành phố và sông Volga, nơi nó được dùng cả làm tiêm kích và máy bay tấn công mặt đất. Tới lúc này, LaGG-3 đang được Yak-1 và La-5 bổ sung, nhưng nó vẫn phục vụ với số lượng lớn, và phi công của nó tiếp tục bay nó với quyết tâm bất chấp những lỗi của nó.

Cuối chiến tranh và rút khỏi biên chế

Tới năm 1943, LaGG-3 đang được rút khỏi các đơn vị tiêm kích tuyến đầu và thay thế bằng La-5 và Yak-9. Các LaGG-3 còn lại được dùng cho phòng không, huấn luyện và tấn công mặt đất, những vai trò mà vũ khí nặng và kết cấu chắc chắn của chúng vẫn hữu ích. Một số LaGG-3 phục vụ cùng lực lượng phòng không quanh Moskva và Leningrad tới năm 1944, và một vài chiếc vẫn phục vụ sau chiến tranh làm máy bay huấn luyện. Sự nghiệp chiến đấu của LaGG-3 kết thúc lặng lẽ, không có lễ nghi, và máy bay sớm bị lãng quên bởi tất cả trừ các sử gia và cựu binh từng bay nó. Tuy nhiên, đóng góp của nó là thật: nó đã giữ vững tuyến đầu khi Liên Xô không có gì tốt hơn, và nó đã cung cấp khung máy bay cho một trong những tiêm kích vĩ đại của chiến tranh.

Phi công và đơn vị

LaGG-3 được nhiều trung đoàn tiêm kích Liên Xô bay, trong đó có các đơn vị sau này trở thành trung đoàn Cận vệ và sản sinh các phi công át chủ bài hàng đầu. Mối liên hệ nổi tiếng nhất của máy bay là với các phi công bay nó năm 1941 và 1942, những người học nghề trên máy bay khó tha thứ và tiếp tục bay La-5 và La-7 với thành công lớn. Câu chuyện của LaGG-3 không thể tách rời khỏi câu chuyện của họ, và khỏi câu chuyện về cuộc đấu tranh của ngành công nghiệp máy bay Liên Xô trong việc sản xuất tiêm kích hiện đại dưới cuộc xâm lược.

6. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Điểm mạnh trong chiến đấu

Các điểm mạnh của LaGG-3 là vũ khí nặng, kết cấu chắc chắn và khả năng chống cháy của nó. Pháo ShVAK và súng máy Berezin cho nó hỏa lực mà phi hành đoàn máy bay ném bom Đức tôn trọng, và khung máy bay bằng gỗ có thể chịu đựng hư hại vốn sẽ làm tê liệt máy bay kim loại. LaGG-3 cũng là bệ pháo ổn định, và nó hiệu quả trong vai trò tấn công mặt đất, nơi vũ khí của nó và khả năng mang bom và rocket có giá trị. Ở độ cao thấp, nơi động cơ của nó hoạt động tốt nhất, LaGG-3 có thể giữ vững vị trí trước các máy bay Đức cũ hơn, và phi công của nó học cách dùng điểm mạnh của nó và tránh điểm yếu của nó.

Điểm yếu và hạn chế

Các điểm yếu là những điều phi công của nó biết rõ nhất: trọng lượng, leo cao kém, điều khiển chậm chạp và xu hướng quay tròn. LaGG-3 leo chậm hơn Bf 109, và nó không thể quay vòng vượt đối thủ Đức. Tầm bay của nó ngắn, buồng lái chật chội và tầm nhìn kém. Chất lượng của từng máy bay khác nhau rất nhiều, và phi công không bao giờ biết máy bay được giao cho họ sẽ hoạt động đúng yêu cầu kỹ thuật hay kém hơn. LaGG-3 là máy bay đòi hỏi kỹ năng và kinh nghiệm, và năm 1941 và 1942, khi Liên Xô mất phi công giàu kinh nghiệm nhanh hơn tốc độ thay thế họ, đó là điểm yếu nghiêm trọng.

7. So sánh

LaGG-3 và Yak-1

Tiêm kích Liên Xô cùng thời gần nhất với LaGG-3 là Yakovlev Yak-1, và việc so sánh nhìn chung bất lợi cho tiêm kích Lavochkin. Yak-1 nhẹ hơn, linh hoạt hơn và được phi công ưa thích hơn, và nó trở thành tiêm kích tiêu chuẩn của Liên Xô năm 1941 và 1942. LaGG-3 vũ trang nặng hơn và chế tạo chắc chắn hơn, nhưng trọng lượng và khả năng điều khiển của nó chống lại nó. Thành công của Yak-1 và khó khăn của LaGG-3 minh họa tầm quan trọng của trọng lượng trong thiết kế tiêm kích: hai máy bay dùng cùng động cơ, nhưng Yak-1 nhẹ hơn khoảng 400 kilôgam, và sự khác biệt đó mang tính quyết định.

LaGG-3 và Bf 109

Chống Messerschmitt Bf 109, LaGG-3 bị vượt qua. Tiêm kích Đức nhanh hơn, leo tốt hơn và quay vòng chặt hơn, và phi công của nó giàu kinh nghiệm hơn năm 1941. Lợi thế duy nhất của LaGG-3 là vũ khí nặng và kết cấu chắc chắn của nó, và phi công Liên Xô học cách dùng chúng bằng cách tấn công máy bay ném bom và chiến đấu theo nhóm, nơi số lượng có thể bù đắp cho sự kém cỏi cá nhân. Thành tích của LaGG-3 chống Bf 109 kém, và chính việc nhận ra điều này đã thúc đẩy sự phát triển của La-5, cuối cùng cho phi công Liên Xô tiêm kích có thể đối đầu Bf 109 ngang ngửa.

8. Di sản

Từ thất bại tới nền tảng

Di sản của LaGG-3 nghịch lý. Là tiêm kích, nó gây thất vọng, không được phi công ưa thích và bị đối thủ vượt qua. Là thiết kế, tuy nhiên, nó là nền tảng: La-5, La-7 và La-9 và La-11 thời hậu chiến đều xuất phát từ khung máy bay của LaGG-3, và phòng thiết kế Lavochkin trở thành một trong những nhà sản xuất tiêm kích quan trọng nhất của Liên Xô. Kết cấu gỗ của LaGG-3 cũng chứng minh tiêm kích hiện đại có thể được chế tạo mà không cần hợp kim nhẹ, bài học quan trọng tại đất nước có cơ sở công nghiệp đang bị tấn công. Câu chuyện của máy bay nhắc nhở rằng giá trị của một thiết kế không phải lúc nào cũng đo bằng thành công của chính nó, mà bằng những gì nó tạo điều kiện.

Danh tiếng lịch sử

Các sử gia đã đánh giá lại LaGG-3 trong những thập niên gần đây, rời xa biệt danh cay đắng của phi công và nhận ra đóng góp của máy bay trong cuộc khủng hoảng năm 1941. LaGG-3 được chế tạo với số lượng lớn khi Liên Xô cần tiêm kích một cách tuyệt vọng, và nó chiến đấu trong việc phòng thủ Moskva và Stalingrad, hai trong những trận đánh quyết định của chiến tranh. Những lỗi của nó là thật, nhưng chúng là lỗi của máy bay được thiết kế và chế tạo dưới áp lực cực lớn, và lòng dũng cảm của phi công lái nó xứng đáng được nhớ tới. Danh tiếng của LaGG-3 đã cải thiện theo thời gian, và nó hiện được công nhận là một phần quan trọng, dù có khiếm khuyết, của lịch sử hàng không Liên Xô.

9. Các máy bay còn tồn tại

Bảo tàng và bản phục dựng

Không có máy bay LaGG-3 nguyên bản nào được biết là còn tồn tại trong tình trạng hoàn chỉnh, phản ánh kết cấu gỗ của máy bay, vốn không bảo quản tốt, và thông lệ của Liên Xô trong việc tháo dỡ máy bay lỗi thời sau chiến tranh. Một số ít bộ phận và mảnh vỡ của LaGG-3 được các bảo tàng tại Nga lưu giữ, và một dự án phục dựng tại Nga đã chế tạo bản sao bay được của LaGG-3, dùng bản vẽ gốc và các bộ phận còn tồn tại, đã bay tại các buổi trình diễn hàng không trong những năm gần đây. Bản sao cho khán giả hiện đại cơ hội hiếm hoi được thấy máy bay mà phi công Liên Xô bay năm 1941, và nó đã giúp khơi lại sự quan tâm tới loại máy bay.

Xác máy bay và khảo cổ

Xác máy bay LaGG-3 đã được thu hồi từ các địa điểm rơi tại Nga và Đông Âu, nơi máy bay rơi trong giao tranh năm 1941 tới 1943. Những lần thu hồi này đã cung cấp thông tin quý giá cho các sử gia và cho dự án bản sao, và chúng đã giúp ghi lại kết cấu và việc phục vụ của máy bay. Kết cấu gỗ của các xác máy bay thường đã mục nát, nhưng các bộ phận kim loại, trong đó có động cơ, pháo và dụng cụ, đã tồn tại và được bảo quản trong các bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân. Việc không có máy bay nguyên bản hoàn chỉnh nào còn tồn tại khiến những mảnh vỡ này càng có giá trị hơn.

10. Câu hỏi thường gặp

LaGG là viết tắt của gì?

LaGG là viết tắt của Lavochkin, Gorbunov và Gudkov, ba nhà thiết kế dẫn đầu nhóm tạo ra máy bay. Semyon Lavochkin tiếp tục lãnh đạo phòng thiết kế sản xuất La-5 và La-7.

Có bao nhiêu máy bay LaGG-3 được chế tạo?

Khoảng 6.528 máy bay LaGG-3 được chế tạo trong giai đoạn 1941–1944, khiến nó trở thành một trong những tiêm kích Liên Xô nhiều nhất trong những năm đầu chiến tranh.

Vì sao phi công Liên Xô không thích LaGG-3?

Phi công thấy LaGG-3 nặng, leo cao chậm và khó điều khiển, với xu hướng quay tròn. Họ đặt cho nó biệt danh “quan tài bọc sơn mài bảo đảm”, cách chơi chữ cay đắng trên ký hiệu của nó và danh tiếng của nó.

LaGG-3 có làm bằng gỗ không?

Có, phần lớn. Thân được chế tạo bằng gỗ delta, vật liệu bạch dương nhiều lớp, và cánh bằng gỗ với lớp vỏ ván ép. Lựa chọn này do tình trạng thiếu nhôm của Liên Xô và nhu cầu chế tạo máy bay trong các nhà máy mộc.

Máy bay nào đã thay thế LaGG-3?

LaGG-3 được thay thế bởi Lavochkin La-5, dùng khung máy bay LaGG-3 với động cơ hướng tâm mạnh, và bởi Yakovlev Yak-9. La-5 trở thành một trong những tiêm kích Liên Xô tốt nhất của chiến tranh.

Ngày nay còn máy bay LaGG-3 nguyên bản nào tồn tại không?

Không có máy bay LaGG-3 nguyên bản hoàn chỉnh nào được biết là còn tồn tại. Một bản sao bay được đã được chế tạo tại Nga dùng bản vẽ gốc và các bộ phận còn tồn tại, và các mảnh vỡ của máy bay rơi được các bảo tàng lưu giữ.

Sources

• Yefim Gordon, Lavochkin’s Piston-Engined Fighters (Red Star series).
• William Green, Warplanes of the Second World War: Fighters, Volume Three (Macdonald).
• The Central Air Force Museum, Monino, LaGG-3 collection records.
• Osprey Publishing, Aircraft of the Aces series, Soviet fighter volumes.
• Von Hardesty, Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power 1941–1945 (Smithsonian Institution Press).
• Wikipedia, Lavochkin-Gorbunov-Gudkov LaGG-3.