Xe tăng M5 Stuart
M5 Stuart là phiên bản cải tiến của xe tăng hạng nhẹ M3 Stuart của Mỹ, và là một trong những xe tăng Mỹ nhiều nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Được phát triển năm 1942 để thay thế M3, nó dùng hai động cơ V8 Cadillac thay cho động cơ hướng tâm Continental, cho độ tin cậy tốt hơn và bảo dưỡng dễ dàng hơn, và nó có thân xe và tháp pháo được thiết kế lại. Khoảng 8.884 xe tăng M5 và M5A1 Stuart được chế tạo trong giai đoạn 1942–1944, và chúng phục vụ tại Bắc Phi, tại châu Âu, tại Thái Bình Dương, và sau chiến tranh tại nhiều nước khác, nơi chúng vẫn phục vụ trong nhiều thập niên.
M5 Stuart là xe tăng hạng nhẹ, được thiết kế cho trinh sát và yểm trợ bộ binh, và nó mang pháo 37 mm trong tháp pháo, bổ sung bởi súng máy. Giáp của nó, dày tới 51 mm ở một số chỗ, dày hơn giáp của M3, và tốc độ khoảng 58 km/h khiến nó trở thành một trong những xe tăng nhanh nhất của chiến tranh. Kíp xe M5 trân trọng độ tin cậy, tốc độ và sự dễ bảo dưỡng của nó, mặc dù họ nhận ra pháo 37 mm của nó không đủ sức chống xe tăng hạng trung của Đức. Tại Bắc Phi, tại Ý, tại Normandy và tại Thái Bình Dương, M5 phục vụ như xe trinh sát, xe yểm trợ và xe chỉ huy, và nó trở thành hình ảnh quen thuộc trên các chiến trường của Chiến tranh thế giới thứ hai.
Ngày nay M5 Stuart được nhớ tới như một trong những xe tăng hạng nhẹ thành công nhất của Mỹ, một phương tiện được thiết kế tốt cho vai trò của nó và đã phục vụ với số lượng lớn. Các xe còn tồn tại rất nhiều, trong các bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân khắp thế giới, và loại xe được thể hiện tốt trong tài liệu về xe tăng Mỹ. Đối với các sử gia về chiến tranh thiết giáp, M5 minh họa sự trưởng thành của thiết kế xe tăng hạng nhẹ Mỹ, và giá trị của một phương tiện đơn giản, đáng tin cậy có thể được chế tạo với số lượng lớn.
1. Thông tin chính
| Loại | Xe tăng hạng nhẹ |
| Xuất xứ | Hoa Kỳ |
| Thiết kế | 1941–1942 (M3 Stuart cải tiến, động cơ Cadillac) |
| Phục vụ | 1942–thập niên 1950 (Hoa Kỳ); sau đó với nhiều nước dùng khác |
| Sản xuất | Khoảng 8.884 chiếc (M5 và M5A1) |
| Nhà sản xuất | Cadillac, American Car and Foundry |
| Kíp xe | 4 người (trưởng xe, pháo thủ, lái xe, lái xe phụ/pháo thủ thân xe) |
| Trọng lượng | Khoảng 15,4 tấn |
| Chiều dài | Khoảng 4,53 m |
| Chiều rộng | Khoảng 2,39 m |
| Chiều cao | Khoảng 2,29 m |
| Giáp | Tới 51 mm |
| Vũ khí chính | Pháo 37 mm M6 |
| Vũ khí phụ | Ba súng máy 7,62 mm Browning (đồng trục, thân xe, phòng không) |
| Động cơ | Hai động cơ xăng V8 Cadillac Series 44T24, tổng cộng khoảng 220 mã lực |
| Tốc độ | Khoảng 58 km/h tối đa trên đường |
| Tầm hoạt động | Khoảng 160 km trên đường |
2. Bối cảnh và phát triển
Từ M3 tới M5
M5 Stuart ra đời từ nhu cầu cải tiến M3 Stuart, vốn bước vào phục vụ năm 1941 với động cơ hướng tâm Continental. Động cơ hướng tâm đáng tin cậy, nhưng nó khan hiếm, vì nó cũng được dùng trong máy bay, và Lục quân cần một lựa chọn thay thế. Cadillac, hãng có kinh nghiệm với động cơ V8, đề xuất một phiên bản Stuart dùng hai động cơ V8 Cadillac, và kết quả là M5. M5 cũng có thân xe được thiết kế lại, với giáp nghiêng và tháp pháo lớn hơn, và nó dễ sản xuất hơn M3. M5 bước vào sản xuất năm 1942, và nó thay thế M3 trong sản xuất, mặc dù M3 vẫn phục vụ cùng nó.
Thiết kế và sản xuất
M5 được thiết kế bởi Cadillac, dùng khung gầm và hệ thống treo của M3 nhưng với thân xe và tháp pháo mới. Hai động cơ V8 Cadillac, đặt ở phía sau, cho tổng công suất khoảng 220 mã lực, và chúng cho M5 tốc độ tối đa khoảng 58 km/h. Thân xe M5 được hàn, thay vì đinh tán, và giáp của nó dày hơn giáp của M3. Sản xuất bắt đầu tại Cadillac năm 1942, và khoảng 8.884 xe tăng M5 và M5A1 được chế tạo, trong đó M5A1 có tháp pháo được thiết kế lại và cửa sập lớn hơn. M5 được cấp cho các đại đội xe tăng hạng nhẹ trong các sư đoàn thiết giáp và cho các đơn vị trinh sát kỵ binh, và nó phục vụ cùng M3 trong nhiều đơn vị.
Học thuyết và vai trò xe tăng hạng nhẹ
Học thuyết Mỹ giao xe tăng hạng nhẹ cho các đơn vị trinh sát và các đại đội xe tăng hạng nhẹ, nơi chúng được dùng cho trinh sát, che chắn và yểm trợ bộ binh. M5 được thiết kế cho vai trò này, và tốc độ cùng tính cơ động của nó khiến nó rất phù hợp với trinh sát. Về lý thuyết, M5 không được dùng để chiến đấu với xe tăng hạng trung của địch, nhưng pháo 37 mm của nó cho nó khả năng chống tăng hữu ích chống xe tăng hạng nhẹ, và trên thực tế kíp xe M5 thường thấy mình chiến đấu với xe tăng Đức. Học thuyết đó là đúng đắn, và M5 được dùng đúng như dự định, cho trinh sát và bảo vệ, thay vì chiến đấu trực diện. Tốc độ và độ tin cậy của nó khiến nó trở thành phương tiện hữu ích, và kíp xe trân trọng tính cơ động của nó.
3. Thiết kế
Thân xe, xích và cơ động
M5 Stuart có thân xe hàn, với hệ thống treo lò xo xoắn ốc thẳng đứng cho khả năng chạy êm và cơ động địa hình tốt. Hệ thống treo giống hệ thống treo của M3, và đó là thiết kế đã được chứng minh. Hai động cơ V8 Cadillac, đặt ở phía sau, cho công suất khoảng 220 mã lực, và chúng cho M5 tốc độ tối đa khoảng 58 km/h và tầm hoạt động khoảng 160 km. M5 nhanh và đáng tin cậy, và kíp xe trân trọng tính cơ động của nó. Dáng xe thấp của xe tăng khiến nó khó bị phát hiện, và xích của nó đủ rộng để cho hiệu năng tốt trong bùn và tuyết. Thân xe M5 thấp và nhỏ gọn, và thiết kế của nó là một cải tiến lớn so với thân xe đinh tán của M3.
Giáp và bảo vệ
Giáp của M5 dày tới 51 mm, và được nghiêng ở thân xe và tháp pháo để cải thiện khả năng bảo vệ. Thân xe được hàn, thay vì đinh tán, giúp giảm nguy cơ đinh tán bị đánh bật vào trong khi trúng đạn. Giáp chống được đạn súng trường, đạn súng máy và mảnh đạn pháo, và có thể chống pháo 20 mm của Đức ở tầm xa hơn, nhưng không chống được pháo chống tăng. Kíp xe được bảo vệ tốt hơn so với trong M3, nhưng M5 vẫn là xe tăng hạng nhẹ, và nó dựa vào tốc độ và sự che giấu thay vì giáp. Khả năng bảo vệ của M5 vừa đủ cho một phương tiện trinh sát, và đó là một cải tiến lớn so với M3.
Tháp pháo và pháo 37 mm
Tháp pháo của M5 là tháp pháo hai người, gồm trưởng xe và pháo thủ, và nó mang pháo 37 mm M6 cùng một súng máy đồng trục. Pháo 37 mm là vũ khí chống tăng có khả năng chống xe tăng hạng nhẹ, nhưng nó không đủ sức chống Panzer III và Panzer IV. Tháp pháo nhỏ và chật chội, và trưởng xe phải nạp và bắn pháo trong khi chỉ huy xe. M5A1 có tháp pháo được thiết kế lại với cửa sập lớn hơn và bệ gắn pháo tốt hơn, nhưng tháp pháo vẫn nhỏ. Pháo 37 mm cho M5 hỏa lực vừa đủ cho trinh sát và yểm trợ bộ binh, nhưng không đủ cho chiến đấu xe tăng đối xe tăng.
Vũ khí và kíp xe
Kíp xe của M5 gồm bốn người: trưởng xe, pháo thủ, lái xe và lái xe phụ, người cũng vận hành súng máy thân xe. M5 mang khoảng 147 viên đạn cho pháo 37 mm và một số lượng lớn đạn súng máy. Phương tiện có một bộ vô tuyến, và thông tin liên lạc nội bộ của nó tốt. Vũ khí của M5 tập trung vào pháo 37 mm, bổ sung bởi ba súng máy, và nó vừa đủ cho vai trò của nó. Công thái học của M5 tốt so với một xe tăng hạng nhẹ, và kíp xe nhìn chung ca ngợi bố cục, tầm nhìn và độ tin cậy của nó. M5 là một phương tiện được thiết kế tốt, và bố cục kíp xe là một trong những điểm mạnh của nó.
4. Các biến thể
M5 và M5A1
Hai phiên bản chính của M5 là M5, sản xuất từ năm 1942, và M5A1, sản xuất từ năm 1943, với tháp pháo được thiết kế lại và cửa sập lớn hơn. M5A1 là phiên bản nhiều hơn, và đó là phiên bản thường thấy nhất trong biên chế thời chiến. Không có biến thể lớn nào khác, mặc dù một số ít xe M5 được lắp các bộ vô tuyến khác nhau hoặc thêm đồ chứa. M5 cũng là cơ sở cho xe pháo tự hành M8, phiên bản mang lựu pháo 75 mm trong tháp pháo hở nóc, được dùng để yểm trợ bộ binh. M8 được chế tạo với số lượng lớn và phục vụ tại châu Âu và tại Thái Bình Dương.
Xe pháo tự hành M8
Xe pháo tự hành M8 là biến thể của M5, với lựu pháo 75 mm gắn trong tháp pháo hở nóc, và nó được dùng để yểm trợ bộ binh và trinh sát. Khoảng 1.778 xe M8 được chế tạo, và chúng phục vụ tại châu Âu và tại Thái Bình Dương, nơi đạn nổ mạnh của chúng được trân trọng khi chống bộ binh và công sự. M8 là phương tiện hữu ích, và nó cho thấy tính đa năng của khung gầm M5. M5 cũng được dùng làm xe chỉ huy, với thiết bị vô tuyến bổ sung, và làm xe huấn luyện sau chiến tranh. Các biến thể của M5 do đó hạn chế, nhưng chúng cho thấy khả năng thích ứng của thiết kế.
M5 trong các quân đội khác
Sau chiến tranh, xe tăng M5 Stuart được cung cấp cho nhiều nước, trong đó có Anh, Pháp, Brazil và nhiều nước khác, nơi chúng phục vụ trong nhiều thập niên. M5 phục vụ trong Chiến tranh Triều Tiên, tại Đông Dương và trong nhiều xung đột khác, và nó vẫn phục vụ tại một số nước tới thập niên 1970. Việc phục vụ sau chiến tranh của M5 rất rộng rãi, và nó cho thấy phương tiện được coi là hữu ích ngay cả sau chiến tranh, và độ tin cậy cùng sự dễ bảo dưỡng của nó khiến nó hấp dẫn với các quân đội cần một xe tăng hạng nhẹ rẻ tiền. Việc xuất khẩu M5 là thước đo chất lượng của nó, và nó tiếp tục lâu sau khi thời gian phục vụ tại Mỹ của nó đã kết thúc.
5. Lịch sử tác chiến
Bắc Phi và Ý
M5 Stuart lần đầu tham chiến tại Bắc Phi năm 1942–1943, nơi nó phục vụ trong Sư đoàn Thiết giáp 1 và các đơn vị khác. Tại Bắc Phi, M5 được dùng cho trinh sát và yểm trợ bộ binh, và kíp xe thấy pháo 37 mm của nó không đủ sức chống xe tăng Đức, nhưng tốc độ và độ tin cậy của nó được trân trọng. Tại Ý, M5 phục vụ trong chiến dịch dài từ Salerno tới thung lũng Po, nơi tính cơ động của nó có giá trị trên núi và trong địa hình khép kín. Việc phục vụ của M5 tại Bắc Phi và Ý rất rộng rãi, và nó là một trong những xe tăng Mỹ phổ biến nhất tại chiến trường Địa Trung Hải.
Normandy và Tây Bắc châu Âu
Tại Normandy, xe M5 Stuart phục vụ trong các đơn vị trinh sát của các sư đoàn thiết giáp và trong các đại đội xe tăng hạng nhẹ, nơi chúng được dùng để trinh sát phía trước các cột xe Sherman và để che chắn. Tốc độ của M5 khiến nó hữu ích trong cuộc đột phá khỏi Normandy và trong đợt tiến quân qua nước Pháp, và kíp xe trân trọng độ tin cậy của nó. Tại Hà Lan và tại Đức, các xe M5 tiếp tục phục vụ, mặc dù chúng ngày càng bị M24 Chaffee thay thế. Việc phục vụ của M5 tại Tây Bắc châu Âu đáng trân trọng nhưng hạn chế, vì phương tiện đang trở nên lỗi thời và vì M24 là xe tăng hạng nhẹ tốt hơn. M5 vẫn phục vụ tới cuối chiến tranh, và nó được rút khỏi biên chế Mỹ trong thập niên 1950.
Thái Bình Dương
Tại Thái Bình Dương, xe M5 Stuart phục vụ trong các chiến dịch đảo, nơi trọng lượng nhẹ và tính cơ động của chúng có giá trị trong rừng rậm và trên các đảo nhỏ. Pháo 37 mm của M5 hiệu quả chống xe tăng hạng nhẹ Nhật và chống công sự, và kíp xe trân trọng độ tin cậy của nó trong điều kiện khắc nghiệt của Thái Bình Dương. M5 phục vụ tại Guadalcanal, tại Tarawa, tại Saipan và tại Okinawa, và nó là một trong những xe tăng Mỹ phổ biến nhất tại Thái Bình Dương. Việc phục vụ của M5 tại Thái Bình Dương rất rộng rãi, và nó là minh chứng cho khả năng thích ứng của phương tiện.
6. Hiệu năng và thông số kỹ thuật
Điểm mạnh trên chiến trường
Các điểm mạnh của M5 là tốc độ, độ tin cậy và tính cơ động của nó. Động cơ Cadillac kép cho nó tốc độ tối đa 58 km/h, và hệ thống treo VVSS của nó cho hiệu năng địa hình tốt. M5 dễ bảo dưỡng, và các bộ phận tiêu chuẩn của nó có nghĩa là phụ tùng thay thế sẵn có. M5 tốt nhất khi được dùng đúng như dự định, cho trinh sát và yểm trợ bộ binh, thay vì chiến đấu xe tăng đối xe tăng. Tốc độ và độ tin cậy của nó khiến nó trở thành phương tiện hữu ích, và kíp xe trân trọng tính cơ động của nó.
Điểm yếu và sự đánh đổi
Các điểm yếu là giáp mỏng, tháp pháo nhỏ và pháo không đủ sức chống xe tăng hạng trung. Giáp của M5, tới 51 mm, chống được súng máy nhưng không chống được pháo chống tăng, và xe dễ bị tổn thương trước mìn. Tháp pháo chật chội, và trưởng xe phải nạp và bắn pháo trong khi chỉ huy xe. Pháo 37 mm, dù có khả năng chống xe tăng hạng nhẹ, không đủ sức chống Panzer IV và Panther. Những điểm yếu này là cái giá của việc chế tạo xe tăng nhẹ, nhanh, và chúng là lý do M5 bị M24 Chaffee thay thế, xe có pháo 75 mm và tháp pháo ba người.
M5 so với các đối thủ như thế nào
So với Panzer II của Đức, M5 có pháo mạnh hơn và giáp dày hơn, nhưng nó lớn hơn và kém linh hoạt hơn. So với Cromwell của Anh, M5 nhỏ hơn và vũ trang yếu hơn, nhưng nó nhanh hơn và đáng tin cậy hơn. So với T-70 của Liên Xô, M5 được vũ trang tốt hơn và bảo vệ tốt hơn, nhưng nó nặng hơn và chậm hơn. M5 do đó là xe tăng hạng nhẹ có khả năng theo tiêu chuẩn năm 1942, và nó là xe tăng hạng nhẹ tốt nhất của Mỹ cho tới khi M24 xuất hiện. Việc so sánh với các đối thủ cho thấy điểm mạnh và hạn chế của nó.
7. So sánh
Với M3 Stuart
M3 Stuart và M5 Stuart có quan hệ chặt chẽ, và M5 được phát triển trực tiếp từ M3. M3 có động cơ hướng tâm Continental và thân xe đinh tán, trong khi M5 có hai động cơ V8 Cadillac và thân xe hàn. M5 đáng tin cậy hơn, dễ bảo dưỡng hơn và được bảo vệ tốt hơn M3, và nó là một cải tiến lớn trên mọi phương diện. M3 là xe tăng tốt so với thời bấy giờ, nhưng M5 là xe tăng tốt hơn, và chính M5 đã phục vụ với số lượng lớn trong giai đoạn sau của chiến tranh. Việc so sánh cho thấy thiết kế xe tăng hạng nhẹ Mỹ đã phát triển nhanh như thế nào trong thời gian ngắn.
Với M24 Chaffee
Trong số xe tăng hạng nhẹ Mỹ, phép so sánh gần nhất là với M24 Chaffee, xe đã thay thế M5 năm 1944. M24 có pháo 75 mm và tháp pháo ba người, trong khi M5 có pháo 37 mm và tháp pháo hai người. M24 nhanh hơn, được bảo vệ tốt hơn và vũ trang tốt hơn M5, và nó là một bước tiến lớn. M5 là xe tăng tốt so với thời bấy giờ, nhưng M24 là xe tăng tốt hơn, và chính M24 đã phục vụ trong những tháng cuối của chiến tranh. Việc so sánh cho thấy sự phát triển nhanh chóng của thiết kế xe tăng Mỹ trong chiến tranh.
8. Di sản và ảnh hưởng
Xe tăng hạng nhẹ nhiều nhất của Mỹ
M5 Stuart được nhớ tới như một trong những xe tăng hạng nhẹ nhiều nhất của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, một phương tiện được thiết kế tốt cho vai trò của nó và đã phục vụ với số lượng lớn. Loại xe được sản xuất với số lượng lớn, và nó phục vụ tại Bắc Phi, tại châu Âu, tại Thái Bình Dương, và sau chiến tranh tại nhiều nước. Di sản của M5 là một xe tăng hạng nhẹ đáng tin cậy, nhanh và dễ bảo dưỡng, và được kíp xe trân trọng vì tính cơ động của nó. M5 vẫn là một cột mốc trong thiết kế xe tăng Mỹ, và nó được nhớ tới như một trong những xe tăng hạng nhẹ tốt nhất của Mỹ trong chiến tranh.
Danh tiếng và đánh giá lịch sử
Các sử gia nhìn chung coi M5 là một thiết kế thành công, một phương tiện rất phù hợp với vai trò của nó và được các đơn vị trinh sát Mỹ sử dụng hiệu quả. Việc phục vụ của nó tại Bắc Phi, tại Ý và tại Thái Bình Dương được ghi chép tốt, và kíp xe của nó được nhớ tới vì kỹ năng sử dụng xe tăng hạng nhẹ trong chiến đấu. M5 cũng được nhớ tới như biểu tượng của sản xuất xe tăng Mỹ, một phương tiện được chế tạo với số lượng lớn và đã phục vụ tốt cho phe Đồng minh. Danh tiếng của nó được củng cố nhờ các xe còn tồn tại trong bảo tàng, và nhờ công trình của các sử gia đã nghiên cứu kỹ xe tăng Mỹ.
Bài học cho thiết kế xe tăng sau này
Các bài học của M5 rất rõ ràng: một xe tăng hạng nhẹ cần động cơ đáng tin cậy, thân xe hàn và cơ động tốt, và nó không cần số lượng lớn súng máy. M24 Chaffee đã kết hợp các bài học này, và nó trở thành phương tiện có khả năng hơn. M5 cũng cho thấy một xe tăng hạng nhẹ có thể là phương tiện chiến đấu hữu ích, không chỉ là xe trinh sát, và độ tin cậy của nó quan trọng ngang pháo của nó. Thiết kế của M5 đã ảnh hưởng tới thiết kế xe tăng hạng nhẹ Mỹ trong nhiều năm, và động cơ Cadillac kép của nó trở thành đặc điểm của các xe tăng hạng nhẹ Mỹ sau này.
9. Các xe còn tồn tại
Bảo tàng tại Hoa Kỳ và châu Âu
Một số lượng lớn xe tăng M5 Stuart còn tồn tại trong các bảo tàng tại Hoa Kỳ và châu Âu, trong đó có Bảo tàng Thiết giáp và Kỵ binh Quốc gia tại Fort Benning, nơi lưu giữ một chiếc xe trong bộ sưu tập của mình, và Bảo tàng Xe tăng tại Bovington ở Anh, nơi cũng lưu giữ một chiếc. M5 là một trong những xe tăng Mỹ thời chiến được bảo tồn rộng rãi nhất, và nó được trưng bày trong các bảo tàng tại nhiều nước. Việc nhiều xe M5 còn tồn tại như vậy phản ánh đợt sản xuất lớn và thời gian phục vụ dài sau chiến tranh, và chúng là một phần quan trọng của di sản quân sự của nhiều nước.
Các xe còn lại ở nước ngoài và xe còn chạy được
Các xe M5 khác còn tồn tại ngoài bảo tàng, trong các bộ sưu tập tư nhân, và một số đã được phục chế tới tình trạng còn chạy được. Xe tăng M5 thường xuyên xuất hiện tại các buổi trưng bày phương tiện quân sự, và ít nhất một xe M5 được duy trì trong tình trạng còn chạy được tại Hoa Kỳ. Việc M5 còn tồn tại với số lượng lớn phản ánh đợt sản xuất của nó và thời gian phục vụ dài, và nó đảm bảo các thế hệ tương lai có thể thấy xe tăng đã phục vụ tại Bắc Phi, tại Normandy và tại Thái Bình Dương. Các xe còn chạy được đặc biệt có giá trị, vì chúng thể hiện tính cơ động của M5 và tiếng động cơ đặc trưng của nó.
10. Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu xe tăng M5 Stuart được chế tạo?
Khoảng 8.884 xe tăng M5 và M5A1 Stuart được chế tạo trong giai đoạn 1942–1944 bởi Cadillac và American Car and Foundry. Chúng nằm trong số những xe tăng hạng nhẹ Mỹ nhiều nhất của chiến tranh.
M5 Stuart dùng động cơ gì?
M5 dùng hai động cơ xăng V8 Cadillac Series 44T24, cho tổng công suất khoảng 220 mã lực. Động cơ kép đáng tin cậy hơn và dễ bảo dưỡng hơn động cơ hướng tâm của M3.
M5 Stuart phục vụ ở đâu?
M5 phục vụ tại Bắc Phi, Ý, Normandy và Tây Bắc châu Âu, và tại Thái Bình Dương ở Guadalcanal, Tarawa, Saipan và Okinawa. Nó cũng phục vụ sau chiến tranh tại nhiều nước.
M5 Stuart mang pháo gì?
M5 mang pháo 37 mm M6 trong tháp pháo hai người, cộng thêm ba súng máy 7,62 mm Browning. Pháo 37 mm vừa đủ chống xe tăng hạng nhẹ nhưng không chống được xe tăng hạng trung.
Xe nào đã thay thế M5 Stuart?
M24 Chaffee, với pháo 75 mm và tháp pháo ba người, đã thay thế M5 làm xe tăng hạng nhẹ tiêu chuẩn của Mỹ năm 1944–1945. M5 vẫn phục vụ tại các nước khác trong nhiều thập niên.
Ngày nay còn xe tăng M5 Stuart nào tồn tại không?
Có. Nhiều xe tăng M5 còn tồn tại trong các bảo tàng tại Hoa Kỳ và châu Âu, trong đó có tại Fort Benning và tại Bovington, và một số nằm trong các bộ sưu tập tư nhân và trong tình trạng còn chạy được.
Sources
- Steven J. Zaloga, M3 and M5 Stuart Light Tank 1940-45 (Osprey Publishing, New Vanguard series).
- R. P. Hunnicutt, Stuart: A History of the American Light Tank (Presidio Press).
- The National Armor and Cavalry Museum, Fort Benning, M5 collection records and vehicle guides.
- Chamberlain, Peter, and Ellis, Chris, British and American Tanks of World War II (Arms and Armour Press).
- David Doyle, American Light Tanks (Squadron Signal Publications).
- US War Department, M5 Light Tank technical manual (wartime publication).