Xe tăng T-26

Xe tăng T-26 là xe tăng Liên Xô đông đảo nhất trong thập niên 1930, một xe tăng bộ binh hạng nhẹ dựa trên thiết kế Vickers 6-Ton của Anh, với hơn 10.000 chiếc được chế tạo trong giai đoạn 1931–1941. Được trang bị pháo 45 mm, T-26 đã chiến đấu trong Nội chiến Tây Ban Nha, trong Chiến tranh Mùa đông chống Phần Lan và trong những tháng đầu của cuộc xâm lược Liên Xô của Đức, nơi những điểm yếu của nó bị phơi bày, nhưng nó vẫn tiếp tục phục vụ trong suốt cuộc chiến và ở Viễn Đông chống Nhật Bản.

1. Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Xe tăng bộ binh hạng nhẹ
Quốc gia	Liên Xô (dựa trên Vickers 6-Ton của Anh)
Thời gian phục vụ	1931–1945 (tuyến đầu đến 1942; tuyến hai đến 1945)
Sản lượng	Khoảng 10.300 chiếc
Trọng lượng	9,4–10,3 tấn
Chiều dài	4,62 mét
Chiều rộng	2,44 mét
Chiều cao	2,24 mét
Kíp xe	3 người (trưởng xe kiêm pháo thủ, nạp đạn, lái xe)
Vũ khí chính	Pháo 45 mm 20K (các mẫu sau); tháp pháo đôi với súng máy (mẫu đầu)
Vũ khí phụ	Súng máy DT 7,62 mm (đồng trục)
Giáp	6–15 mm (mặt trước thân 15 mm; tháp pháo 15 mm)
Động cơ	Động cơ xăng GAZ T-26, 90 mã lực
Tốc độ	30 km/h trên đường; khoảng 15 km/h trên địa hình gồ ghề
Tầm hoạt động	Khoảng 220 km trên đường
Chiến trường chính	Tây Ban Nha; Phần Lan; Mông Cổ; Mặt trận phía Đông 1941; Mãn Châu 1945

2. Nguồn gốc & phát triển

Vickers 6-Ton và giấy phép của Liên Xô

T-26 bắt đầu từ xe tăng Vickers 6-Ton của Anh, một thiết kế xuất khẩu thành công vào cuối thập niên 1920, mà Liên Xô đã mua vào năm 1930 cùng với giấy phép chế tạo. Phái đoàn Liên Xô, do Semyon Ginzburg dẫn đầu, đã ấn tượng với thiết kế Vickers, với tháp pháo đôi, hệ thống treo đơn giản và động cơ đáng tin cậy, và chính phủ Liên Xô quyết định sản xuất nó với tên gọi T-26. Những chiếc T-26 đầu tiên do Liên Xô chế tạo được lắp ráp từ linh kiện Anh vào năm 1931, và sản xuất nhanh chóng chuyển về nhà máy Bolshevik ở Leningrad, nơi thiết kế được điều chỉnh cho phù hợp với phương pháp sản xuất của Liên Xô và với yêu cầu của Liên Xô. T-26 đời đầu có hai tháp pháo nhỏ, mỗi tháp một súng máy, nhưng thiết kế nhanh chóng được đổi sang một tháp pháo duy nhất với pháo 45 mm, mang lại cho xe hỏa lực lớn hơn nhiều.

Từ tháp pháo đôi sang tháp pháo đơn

Phiên bản tháp pháo đôi của T-26, được gọi là Mẫu 1931, được chế tạo với số lượng nhỏ, khoảng 1.600 chiếc, nhưng người ta nhanh chóng nhận ra rằng hai tháp pháo súng máy kém hữu ích hơn một tháp pháo duy nhất với pháo, và vào năm 1933, Liên Xô giới thiệu Mẫu 1933, với một tháp pháo hình trụ duy nhất mang pháo 45 mm 20K và một súng máy đồng trục. Pháo 45 mm là một vũ khí có năng lực vào thời đó, có thể xuyên giáp của bất kỳ xe tăng nào đang phục vụ, và nó vẫn là pháo xe tăng tiêu chuẩn của Liên Xô cho đến khi pháo 76 mm xuất hiện trên T-34. T-26 tháp pháo đơn trở thành xe tăng hạng nhẹ tiêu chuẩn của Liên Xô, và nó được sản xuất với số lượng lớn trong suốt thập niên 1930, với những cải tiến về giáp, động cơ và trang bị vô tuyến.

Đặc điểm thiết kế và sản xuất

T-26 là một xe tăng đơn giản, hình hộp, với thân đinh tán, hệ thống treo lá nhíp và động cơ xăng công suất 90 mã lực, cho tỉ lệ công suất trên trọng lượng khoảng 9 mã lực mỗi tấn, đủ dùng cho một xe tăng hạng nhẹ. Xe dài 4,62 mét, rộng 2,44 mét và cao 2,24 mét, nặng khoảng 10 tấn, nhờ đó dễ vận chuyển bằng đường sắt và qua được những cây cầu mà xe tăng nặng hơn không thể dùng. Kíp xe gồm ba người: một trưởng xe kiêm pháo thủ, một nạp đạn và một lái xe, và xe được lắp vô tuyến ở các phiên bản chỉ huy, mặc dù hầu hết T-26 không có vô tuyến mà dựa vào tín hiệu cờ. Sản xuất được phân bổ ở nhiều nhà máy, với nhà máy Bolshevik ở Leningrad và Nhà máy Máy kéo Stalingrad chế tạo phần lớn, và xe còn được sản xuất ở các phiên bản chuyên dụng, gồm xe phun lửa, xe kéo pháo và xe bắc cầu.

3. Thông số kỹ thuật

Pháo 45 mm

Pháo 45 mm 20K là vũ khí chính của T-26 từ năm 1933 trở đi, và nó là bản sao theo giấy phép của một thiết kế Đức, với sơ tốc đầu nòng khoảng 760 mét mỗi giây và tầm bắn hiệu quả khoảng 1.000 mét. Pháo bắn đạn xuyên giáp và đạn nổ mạnh, có thể xuyên khoảng 40 mm giáp ở cự ly 500 mét, đủ để đánh bại Panzer I và Panzer II của Đức, cùng Panzer III và Panzer IV đời đầu, mặc dù nó gặp khó khăn trước các xe tăng Đức đời sau. Pháo được lắp trong tháp pháo có thể xoay 360 độ, với góc nâng 25 độ và góc hạ 5 độ, điều này hạn chế tính hữu dụng của nó trên địa hình đồi núi. T-26 mang khoảng 120 viên đạn pháo 45 mm, được cất trong thân xe và trong tháp pháo.

Động cơ, hệ thống treo và cơ động

T-26 được trang bị động cơ xăng GAZ T-26, một động cơ bốn xi-lanh công suất 90 mã lực, truyền động cho xe qua hộp số năm cấp để đạt tốc độ tối đa 30 km/h trên đường. Hệ thống treo dùng lá nhíp và bốn cặp bánh chịu lực, một hệ thống đơn giản và đáng tin cậy, dễ bảo trì, nhưng cho cảm giác xóc nảy khi chạy nhanh và hạn chế khả năng cơ động trên địa hình gồ ghề. Xe có tầm hoạt động khoảng 220 km trên đường, có thể vượt hào rộng 1,8 mét và leo dốc 35 độ, đủ dùng cho vai trò yểm trợ bộ binh mà nó được thiết kế. Tuy nhiên, động cơ xăng là nguy cơ cháy, và xe dễ bắt lửa khi bị trúng đạn, một điểm yếu mà nhiều xe tăng Liên Xô đời đầu đều có.

Giáp và bảo vệ

Giáp của T-26 mỏng, với 15 mm ở mặt trước thân và tháp pháo, 10 mm ở hai bên hông và 6 mm ở nóc và sàn, có thể chặn đạn súng trường và mảnh đạn pháo nhưng không chặn được pháo chống tăng. Giáp được tán đinh, nghĩa là một phát trúng có thể khiến đinh tán văng vào trong xe và làm bị thương kíp xe, một vấn đề phổ biến ở các xe tăng Liên Xô đời đầu. Các mẫu T-26 sau này được tăng giáp đôi chút, với Mẫu 1938 có 20 mm ở tháp pháo, nhưng xe vẫn dễ bị tổn thương trước bất kỳ vũ khí chống tăng nào, và khả năng sống sót của nó phụ thuộc vào việc tránh hỏa lực địch hơn là chịu đựng hỏa lực.

4. Tham chiến

Nội chiến Tây Ban Nha

T-26 lần đầu tham chiến trong Nội chiến Tây Ban Nha, nơi Liên Xô cung cấp khoảng 280 xe tăng cho lực lượng Cộng hòa, và nơi T-26 tỏ ra vượt trội so với Panzer I của Đức và xe tăng siêu nhẹ CV-33 của Ý yểm trợ cho phe Quốc gia. Pháo 45 mm của T-26 có thể tiêu diệt bất kỳ xe tăng Quốc gia nào ở cự ly mà đối phương không thể đáp trả, và xe được dùng để yểm trợ các cuộc tấn công bộ binh và dẫn đầu các đợt phản công, nổi bật là tại Trận Guadalajara năm 1937. Tuy nhiên, Nội chiến Tây Ban Nha cũng bộc lộ điểm yếu của xe, vì T-26 dễ bị tổn thương trước pháo chống tăng và tấn công từ trên không, và giáp mỏng cùng động cơ xăng khiến nó dễ bị tiêu diệt. Những bài học ở Tây Ban Nha đã ảnh hưởng đến thiết kế xe tăng Liên Xô, và chúng góp phần vào sự phát triển của T-34.

Khalkhin Gol và Chiến tranh Mùa đông

T-26 cũng chiến đấu tại Khalkhin Gol năm 1939, nơi xe tăng Liên Xô đánh bại lực lượng Nhật Bản ở Mông Cổ, và trong Chiến tranh Mùa đông chống Phần Lan năm 1939–1940, nơi xe hoạt động kém trong tuyết và rừng của Phần Lan. Ở Phần Lan, T-26 bị bộ binh Phần Lan phục kích bằng chai xăng Molotov và bằng pháo chống tăng thu được, và hàng trăm chiếc đã bị mất, mặc dù pháo của xe có hiệu quả chống lại các công sự Phần Lan khi có thể đưa vào vị trí bắn. Chiến tranh Mùa đông cho thấy T-26 đã lỗi thời, với giáp mỏng, khả năng cơ động kém trong tuyết và kíp xe quá ít để chiến đấu hiệu quả, và nó đã thúc đẩy chương trình thay thế T-26 bằng T-34 và KV-1 của Liên Xô.

Cuộc xâm lược của Đức năm 1941

Khi Đức xâm lược Liên Xô vào tháng 6 năm 1941, T-26 vẫn là xe tăng đông đảo nhất trong Hồng quân, với khoảng 10.000 chiếc đang phục vụ, và nó gánh chịu phần lớn những trận đánh đầu tiên. Xe bị Panzer III và Panzer IV của Đức vượt trội, những xe có giáp dày hơn và vô tuyến tốt hơn, và bị pháo chống tăng cùng máy bay Đức đánh bại, và hàng nghìn chiếc T-26 đã bị mất trong những tháng đầu của cuộc chiến. Xe cũng bị cản trở bởi bảo trì kém, thiếu phụ tùng và sự hỗn loạn của cuộc rút lui, và nhiều chiếc T-26 bị bỏ lại vì hết nhiên liệu hoặc vì hỏng hóc. Đến năm 1942, T-26 đã bị rút khỏi phục vụ tuyến đầu và thay bằng T-34, nhưng nó tiếp tục phục vụ ở các vai trò tuyến hai, trong huấn luyện và ở Viễn Đông, nơi nó chiến đấu chống Nhật Bản ở Mãn Châu vào tháng 8 năm 1945.

5. Các biến thể

Các mẫu sản xuất chính

T-26 được sản xuất với nhiều biến thể, với các mẫu chính là Mẫu 1931 tháp pháo đôi, Mẫu 1933 tháp pháo đơn, Mẫu 1937 với tháp pháo mới và Mẫu 1938 với giáp dày hơn và kính ngắm pháo mới. Mẫu 1938 là đông đảo nhất, với khoảng 2.000 chiếc được chế tạo, và đó là phiên bản đã chiến đấu ở Phần Lan và năm 1941. Ngoài ra còn có các phiên bản chỉ huy với vô tuyến, được nhận biết bằng ăng-ten khung trên tháp pháo, và chúng được các chỉ huy đại đội và tiểu đoàn dùng để điều khiển đơn vị.

Các phiên bản chuyên dụng

Khung gầm T-26 được dùng cho nhiều loại xe chuyên dụng, gồm xe phun lửa OT-26 và OT-130, mang súng phun lửa thay cho pháo và được dùng để tấn công công sự, xe kéo pháo T-26T để kéo pháo, và xe bắc cầu ST-26 mang cầu để vượt chướng ngại vật. Ngoài ra còn có phiên bản pháo tự hành SU-5, lắp pháo 76 mm trên khung gầm T-26, và xe phá hủy điều khiển bằng vô tuyến TT-26, dùng để tấn công công sự mà không gây nguy hiểm cho kíp xe. Những biến thể này cho thấy tính đa dụng của khung gầm T-26, và chúng vẫn phục vụ lâu sau khi bản thân xe tăng đã nghỉ hưu.

Phục vụ ở nước ngoài

T-26 được xuất khẩu sang nhiều nước, gồm Tây Ban Nha, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ, và nó phục vụ trong Nội chiến Trung Quốc và trong Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đến thập niên 1940. Xe cũng bị Đức và Phần Lan thu giữ và dùng trong quân đội của họ, và T-26 của Phần Lan, được tái chế tạo với pháo mới và giáp bổ sung, đã phục vụ đến thập niên 1960. Việc sử dụng rộng rãi T-26 cho thấy tầm quan trọng của nó như một trong những xe tăng sản xuất hàng loạt đầu tiên, và ảnh hưởng của nó đối với thiết kế xe tăng ở nhiều nước.

6. Điểm mạnh

Số lượng và tính sẵn có

Điểm mạnh lớn nhất của T-26 là số lượng, vì với hơn 10.000 chiếc được chế tạo, nó có sẵn với số lượng mà không xe tăng nào khác trong thập niên 1930 có thể sánh được, và nó cho phép Liên Xô xây dựng một lực lượng thiết giáp lớn một cách nhanh chóng và rẻ tiền. Xe đơn giản để chế tạo, dùng thiết bị nhà máy sẵn có và một thiết kế theo giấy phép, và nó có thể được sản xuất ở những nhà máy chưa từng chế tạo xe tăng. Sản xuất hàng loạt này là một phần quan trọng trong chính sách quân sự của Liên Xô, và nó đặt nền móng cho sản xuất xe tăng còn lớn hơn nữa trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Pháo 45 mm

Pháo 45 mm là một vũ khí có năng lực vào thời đó, và nó mang lại cho T-26 lợi thế hỏa lực so với hầu hết xe tăng hạng nhẹ trong thập niên 1930, gồm Panzer I và Panzer II của Đức, vốn chỉ có súng máy hoặc pháo 20 mm. Pháo chính xác, đáng tin cậy và dễ bảo trì, và nó vẫn phục vụ trên xe tăng hạng nhẹ và xe bọc thép của Liên Xô trong suốt cuộc chiến. Pháo của T-26 cũng khiến nó hữu ích trong vai trò yểm trợ bộ binh, nơi nó có thể tiêu diệt các ổ súng máy và công sự.

Đơn giản và đáng tin cậy

T-26 đơn giản và đáng tin cậy, với động cơ đã được chứng minh và hệ thống treo đơn giản, và nó có thể được bảo trì bởi các kíp xe chỉ được huấn luyện hạn chế. Xe cũng dễ vận chuyển, với trọng lượng nhẹ cho phép nó dùng cầu và đường sắt mà xe tăng nặng hơn không thể dùng, và kích thước nhỏ khiến nó khó bị trúng ở cự ly xa. Những phẩm chất này khiến T-26 trở thành một phương tiện hữu ích cho Hồng quân thập niên 1930, vốn vẫn đang học cách sử dụng xe tăng với số lượng lớn.

7. Điểm yếu

Giáp mỏng và nguy cơ cháy

Điểm yếu chính của T-26 là giáp mỏng, không thể chặn pháo chống tăng, và động cơ xăng khiến nó dễ bắt lửa khi bị trúng đạn. Giáp tán đinh cũng là một mối nguy, vì một phát trúng có thể khiến đinh tán bay vào trong xe, làm bị thương kíp xe ngay cả khi giáp không bị xuyên thủng. Kíp xe nhỏ chỉ ba người nghĩa là trưởng xe phải kiêm pháo thủ, điều này làm giảm khả năng chỉ huy xe và quan sát chiến trường của anh ta, một vấn đề phổ biến ở xe tăng Liên Xô thời kỳ này.

Cơ động kém và thiếu vô tuyến

T-26 có khả năng cơ động trên địa hình gồ ghề kém, với tốc độ tối đa chỉ 15 km/h khi rời đường, và hệ thống treo lá nhíp cho cảm giác xóc nảy khiến việc bắn chính xác khi đang di chuyển trở nên khó khăn. Xe cũng thiếu vô tuyến ở hầu hết các phiên bản, khiến việc phối hợp tấn công trở nên khó khăn, và các kíp xe dựa vào tín hiệu cờ, vốn chậm và không đáng tin cậy trong chiến đấu. Những điểm yếu này bị phơi bày ở Phần Lan và năm 1941, nơi T-26 bị xe tăng Đức có vô tuyến và cơ động tốt hơn đánh bại về mặt cơ động.

Lỗi thời vào năm 1941

Đến năm 1941, T-26 đã lỗi thời, với giáp và hỏa lực không đủ chống lại xe tăng Đức, và Hồng quân nhận ra điều này, nhưng họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc dùng xe, vì họ không có thứ gì khác với số lượng đủ lớn. T-26 được thay thế nhanh nhất có thể bằng T-34, nhưng quá trình chuyển đổi cần thời gian, và xe tiếp tục phục vụ ở các vai trò tuyến hai lâu sau khi nó không còn hiệu quả trong chiến đấu. Các báo cáo của Đức từ mùa hè năm 1941 mô tả T-26 là con mồi dễ dàng cho Panzer III và pháo chống tăng 37 mm, và các lữ đoàn xe tăng Liên Xô, vốn bước vào chiến tranh với hàng trăm chiếc T-26, thường chỉ còn lại một vài chiếc còn chạy được trong vòng vài tuần sau khi cuộc xâm lược bắt đầu.

8. So sánh với đối thủ

Chống lại Panzer I và Panzer II

Chống lại Panzer I của Đức, vốn chỉ có súng máy, và Panzer II, vốn có pháo 20 mm, T-26 vượt trội về hỏa lực, với pháo 45 mm có thể tiêu diệt cả hai loại xe ở cự ly mà xe tăng Đức không thể đáp trả. Ở Tây Ban Nha, T-26 đã chứng minh sự vượt trội này, và nó là xe tăng tốt nhất của phe Cộng hòa. Tuy nhiên, chống lại các xe tăng Đức đời sau, T-26 bị vượt trội, và nó không thể cạnh tranh với Panzer III và Panzer IV, vốn có giáp dày hơn và pháo tốt hơn.

Chống lại Vickers 6-Ton và các xe tăng hạng nhẹ khác

Chống lại Vickers 6-Ton nguyên bản, nguồn gốc của nó, T-26 có thiết kế tương tự nhưng được trang bị tốt hơn, với pháo 45 mm thay cho pháo 47 mm của Vickers trong biên chế Liên Xô. Chống lại các xe tăng hạng nhẹ của Anh như Light Tank Mk VI, T-26 vượt trội về hỏa lực, mặc dù xe tăng Anh nhanh hơn và đáng tin cậy hơn. Chống lại Renault R35 của Pháp, T-26 tương đương về giáp và hỏa lực, nhưng xe Pháp chậm hơn và có kíp xe nhỏ hơn. T-26 là một xe tăng hạng nhẹ điển hình của thập niên 1930, và nó sánh ngang với các xe cùng thời, nhưng nó đã bị các xe tăng hạng trung của thập niên 1940 vượt qua.

Chống lại T-34

Chống lại T-34, xe thay thế nó, T-26 kém hơn về mọi mặt, với giáp mỏng hơn, pháo yếu hơn, tốc độ chậm hơn và kíp xe nhỏ hơn, và sự so sánh này cho thấy thiết kế xe tăng đã tiến bộ nhanh như thế nào vào cuối thập niên 1930. T-34 là một thiết kế mang tính cách mạng, với giáp nghiêng, động cơ diesel mạnh mẽ và pháo 76 mm, và nó khiến T-26 lỗi thời chỉ sau một đêm. T-26 được nhớ đến như một thiết kế chuyển tiếp, một xe tăng đã hoàn thành nhiệm vụ của mình trong thập niên 1930 nhưng không thể đáp ứng yêu cầu của Chiến tranh Thế giới thứ hai.

9. Di sản

Xe tăng Liên Xô đông đảo nhất trong thập niên 1930

Di sản của T-26 là vị thế xe tăng Liên Xô đông đảo nhất trong thập niên 1930, một phương tiện cho phép Hồng quân xây dựng một lực lượng thiết giáp lớn và tích lũy kinh nghiệm tác chiến xe tăng, và đặt nền móng cho ngành công nghiệp xe tăng Liên Xô. Xe cũng đóng vai trò nền tảng thử nghiệm cho thiết kế xe tăng Liên Xô, với pháo 45 mm, tháp pháo và khung gầm ảnh hưởng đến các thiết kế sau này, và việc sản xuất nó đã dạy các nhà máy Liên Xô cách chế tạo xe tăng với số lượng lớn, một kỹ năng tỏ ra sống còn trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Biểu tượng của Hồng quân thời kỳ đầu

T-26 được nhớ đến như biểu tượng của Hồng quân thời kỳ đầu, một xe tăng đã chiến đấu ở Tây Ban Nha, ở Phần Lan và trong những trận đánh đầu tiên của cuộc xâm lược Đức, và được điều khiển bởi những người lính đã đối mặt với xe tăng Đức vượt trội bằng lòng dũng cảm và quyết tâm. Xe được bảo tồn trong các bảo tàng ở Nga, Phần Lan, Tây Ban Nha và các nước khác, nơi du khách có thể thấy phương tiện từng là xương sống của lực lượng thiết giáp Liên Xô, và nó xuất hiện trong phim ảnh và sách vở như lời nhắc về những năm đầu của chiến tranh xe tăng Liên Xô.

Bài học cho thiết kế xe tăng

Đối với các nhà thiết kế xe tăng, T-26 là bài học về tầm quan trọng của giáp, của cơ động và của vô tuyến, và về nguy hiểm của việc chế tạo một xe tăng quá nhẹ và quá đơn giản cho chiến trường. Xe cũng cho thấy giá trị của sản xuất hàng loạt, và tầm quan trọng của việc chế tạo một xe tăng có thể sản xuất với số lượng lớn, ngay cả khi nó không phải là thiết kế tốt nhất hiện có. T-26 xứng đáng có vị trí trong lịch sử như một xe tăng cần mẫn đã làm tròn nhiệm vụ, ngay cả khi bị vượt trội, và đã góp phần xây dựng lực lượng xe tăng Liên Xô cuối cùng đánh bại Đức.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu xe tăng T-26 được chế tạo?
Khoảng 10.300 xe tăng T-26 được chế tạo trong giai đoạn 1931–1941, khiến nó trở thành xe tăng Liên Xô đông đảo nhất trong thập niên 1930 và một trong những xe tăng đông đảo nhất của thời kỳ giữa hai cuộc chiến.

T-26 dựa trên thiết kế nào?
T-26 dựa trên xe tăng Vickers 6-Ton của Anh, mà Liên Xô đã mua vào năm 1930 cùng với giấy phép chế tạo, và đã điều chỉnh cho phù hợp với phương pháp sản xuất của Liên Xô.

T-26 mang pháo nào?
Từ năm 1933, T-26 mang pháo 45 mm 20K, có thể xuyên khoảng 40 mm giáp ở cự ly 500 mét, cùng một súng máy 7,62 mm đồng trục.

T-26 đã tham chiến ở đâu?
T-26 đã chiến đấu trong Nội chiến Tây Ban Nha, tại Khalkhin Gol, trong Chiến tranh Mùa đông chống Phần Lan, trong cuộc xâm lược của Đức năm 1941 và ở Mãn Châu chống Nhật Bản năm 1945.

Vì sao T-26 bị rút khỏi phục vụ tuyến đầu?
T-26 bị rút vì giáp mỏng và pháo 45 mm của nó không đủ chống lại xe tăng Đức, và nó được thay bằng T-34, vốn có giáp dày hơn và pháo mạnh hơn.

Có chiếc T-26 nào còn sót lại sau chiến tranh không?
Có, T-26 đã phục vụ ở các vai trò tuyến hai và ở Viễn Đông trong suốt cuộc chiến, và một số chiếc còn tồn tại trong các bảo tàng ở Nga, Phần Lan và Tây Ban Nha, gồm các phiên bản Phần Lan tái chế tạo đã phục vụ đến thập niên 1960.

Nguồn tham khảo

• Steven J. Zaloga and James Grandsen, Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two (1984)
• Mikhail Baryatinskiy, The T-26 Light Tank (2012)
• The Central Museum of the Armed Forces, Moscow, T-26 collection
• Robert Gardiner, Conway’s All the World’s Fighting Ships and land systems reference
• The Finnish Tank Museum, Parola, T-26 collection