Tàu sân bay Graf Zeppelin

Tàu sân bay Graf Zeppelin là tàu sân bay duy nhất do Đức chế tạo, và một trong những con tàu kỳ lạ nhất của Thế chiến II: tàu sân bay lớn, nhanh, vũ trang nặng, hạ thủy tháng 12 năm 1938, được thi công trong nhiều năm, và không bao giờ vào biên chế. Đặt tên theo Bá tước Ferdinand von Zeppelin, người tiên phong về khí cầu, tàu dài khoảng 262 mét, lượng giãn nước khoảng 23.200 tấn tiêu chuẩn, và được thiết kế để mang khoảng 42 máy bay. Tàu được đóng tại Kiel, hạ thủy với nghi lễ, rồi bị bỏ dở khi hải quân Đức thay đổi ưu tiên, Luftwaffe từ chối cung cấp máy bay, và chiến tranh đòi tàu ngầm thay vì tàu sân bay. Tới năm 1943, tàu hoàn thành khoảng 95%, với động cơ đã lắp và sàn bay đã gắn, nhưng pháo, máy phóng và máy bay còn thiếu. Tàu được kéo tới Stettin, bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm tháng 4 năm 1945 để không rơi vào tay Liên Xô, được hải quân Liên Xô trục vớt, và bị đánh chìm làm mục tiêu ở Baltic tháng 8 năm 1947. Graf Zeppelin không bao giờ phóng máy bay trong chiến đấu, và tàu vẫn là bài học về hải quân muốn có tàu sân bay nhưng không bao giờ học cách dùng nó.

1. Thông tin chính

Loại	Tàu sân bay hạm đội lớp Graf Zeppelin
Hạ thủy	8 tháng 12 năm 1938
Đưa vào biên chế	Không bao giờ đưa vào biên chế
Lượng giãn nước	Khoảng 23.200 tấn tiêu chuẩn; khoảng 33.550 tấn đầy tải
Chiều dài	262,5 mét
Tốc độ	Khoảng 33,8 hải lý/giờ
Thủy thủ đoàn	Dự kiến khoảng 1.720 sĩ quan và thủy thủ, cộng phi hành đoàn
Vũ khí	Dự kiến 16 pháo 150 mm; 12 pháo phòng không 105 mm; 22 pháo 37 mm và 28 pháo 20 mm
Máy bay	Dự kiến khoảng 42 máy bay: tiêm kích Bf 109T và máy bay ném bom bổ nhào Ju 87C
Số phận	Tự đánh đắm tháng 4 năm 1945; được Liên Xô trục vớt; bị đánh chìm làm mục tiêu, tháng 8 năm 1947

2. Nguồn gốc & phát triển

Hải quân Đức và tàu sân bay

Đức không có truyền thống tàu sân bay, và Graf Zeppelin ra đời từ tham vọng của Đô đốc Erich Raeder, người muốn hạm đội cân bằng với thiết giáp hạm, tuần dương hạm và tàu sân bay. Hiệp định Hải quân Anh–Đức năm 1935 cho phép Đức chế tạo tàu sân bay, và hải quân đặt hàng hai chiếc: Graf Zeppelin, đặt ky tại Kiel tháng 12 năm 1936, và tàu chị em, chỉ được biết tới với tên Flugzeugträger B, đặt ky tại Kiel năm 1938 và không bao giờ hạ thủy. Thiết kế chịu ảnh hưởng từ tàu sân bay Anh và Mỹ, và hải quân Đức cử sĩ quan đi nghiên cứu tàu sân bay nước ngoài, nhưng họ không có kinh nghiệm vận hành tàu sân bay và không có không quân hải quân. Luftwaffe, dưới quyền Hermann Göring, kiểm soát mọi máy bay Đức, và Göring từ chối giao cho hải quân không quân riêng. Kết quả là tàu sân bay được thiết kế bởi hải quân chưa từng vận hành tàu sân bay, cho máy bay thuộc về quân chủng khác, và tàu bị chậm trễ ngay từ đầu vì tranh cãi về việc ai sẽ bay từ tàu.

Đóng tàu và chậm trễ

Graf Zeppelin được hạ thủy ngày 8 tháng 12 năm 1938, với con gái của Göring làm người đỡ đầu, nhưng việc hoàn thiện chậm chạp. Hải quân và Luftwaffe tranh cãi về máy bay: hải quân muốn các phiên bản hải quân của tiêm kích Bf 109 và máy bay ném bom bổ nhào Ju 87, trong khi Luftwaffe không muốn dành máy bay và phi công. Công việc bị gián đoạn khi chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939, khi hải quân cần thép và lao động cho tàu ngầm, và tới năm 1940, tàu bị cho nằm chờ, hoàn thành khoảng 85%. Công việc tiếp tục năm 1942, khi việc mất thiết giáp hạm Bismarck và thành công của tàu sân bay Anh thuyết phục Hitler ra lệnh hoàn thành tàu, nhưng công việc chậm, pháo và máy phóng chưa sẵn sàng, và máy bay vẫn còn tranh cãi. Đầu năm 1943, khi tàu hoàn thành khoảng 95%, Hitler ra lệnh dừng công việc lần nữa, và tàu được kéo tới Stettin, nơi nó nằm tới cuối chiến tranh.

3. Thiết kế

Tàu sân bay chế tạo như tuần dương hạm

Graf Zeppelin được thiết kế như tàu sân bay nhanh có thể tự vệ trước tuần dương hạm, và vũ khí của nó phản ánh ý tưởng đó. Tàu mang 16 pháo 150 mm trong các ụ pháo, cùng loại pháo với tuần dương hạm hạng nhẹ, lắp trong thân tàu dưới sàn bay. Các khẩu pháo nhằm để tàu chống lại tàu mặt nước, nhưng chúng chiếm không gian và trọng lượng có thể dùng cho máy bay, và chúng là dấu hiệu cho thấy hải quân Đức vẫn suy nghĩ theo hướng pháo binh mặt nước. Sàn bay của tàu dài khoảng 240 mét, với hai nhà chứa máy bay và ba thang nâng, và đảo tàu ở phía mạn phải. Tàu được đẩy bằng bốn bộ tua-bin bánh răng, công suất khoảng 200.000 mã lực trục, cho tốc độ khoảng 33,8 hải lý/giờ, nhanh hơn hầu hết thiết giáp hạm. Tầm hoạt động của tàu khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 19 hải lý/giờ, đủ cho hoạt động ở Đại Tây Dương.

Sàn bay và nhà chứa máy bay

Sàn bay của Graf Zeppelin được lắp hai máy phóng, nhằm phóng máy bay mà không cần đường chạy dài, và thiết bị hãm để hạ cánh. Nhà chứa máy bay của tàu chia thành tầng trên và tầng dưới, với tổng sức chứa khoảng 42 máy bay, dù số lượng khác nhau tùy theo tỉ lệ tiêm kích và máy bay ném bom. Phi đội dự kiến gồm khoảng 30 tiêm kích Bf 109T và 12 máy bay ném bom bổ nhào Ju 87C, sau đó sửa đổi để gồm máy bay ném ngư lôi. Bf 109T là phiên bản hải quân của tiêm kích tiêu chuẩn Luftwaffe, với cánh gấp, móc hãm và thiết bị máy phóng, và Ju 87C là Stuka phiên bản hải quân, với cánh gấp và càng đáp có thể vứt bỏ. Không máy bay nào từng bay từ tàu sân bay đang phục vụ, và các phi công được huấn luyện cho tàu được điều sang các đơn vị trên đất liền khi công việc dừng lại. Các máy phóng, thiết kế của Đức, không bao giờ được thử nghiệm đầy đủ trên biển.

4. Thông số kỹ thuật

Thân tàu và máy móc

Graf Zeppelin dài 262,5 mét, rộng 31,5 mét và mớn nước khoảng 7,6 mét. Lượng giãn nước tiêu chuẩn của tàu khoảng 23.200 tấn, và lượng giãn nước đầy tải khoảng 33.550 tấn, dù các con số khác nhau vì tàu không bao giờ hoàn thành và lượng giãn nước cuối cùng của nó không bao giờ được đo. 16 nồi hơi của tàu cấp hơi cho bốn bộ tua-bin dẫn động bốn trục, và tốc độ thiết kế của tàu khoảng 33,8 hải lý/giờ. Thủy thủ đoàn dự kiến của tàu khoảng 1.720 sĩ quan và thủy thủ, phi đội thêm khoảng 300 người nữa, tổng cộng khoảng 2.000 người. Giáp của tàu gồm đai giáp khoảng 100 mm trên máy móc và kho đạn, sàn giáp khoảng 40 mm trên nhà chứa máy bay, và thùng nhiên liệu được bảo vệ. Giáp nặng hơn giáp của tàu sân bay Nhật, và phản ánh kỳ vọng của hải quân Đức rằng tàu sẽ chiến đấu với tàu mặt nước cũng như máy bay.

Bảo vệ và khả năng đi biển

Khả năng bảo vệ của Graf Zeppelin được thiết kế cho tàu hoạt động ở Biển Bắc và Đại Tây Dương, nơi nó có thể gặp tuần dương hạm và thiết giáp hạm Anh. Đai giáp của tàu, dày khoảng 100 mm, nhằm chặn đạn pháo tuần dương hạm, và sàn giáp nhằm chặn bom. Khả năng bảo vệ dưới nước gồm ụ chống ngư lôi và chia khoang, dù hệ thống này không bao giờ được thử nghiệm. Khả năng đi biển của tàu tốt đối với tàu có kích thước này, và tốc độ cao khiến mũi tàu ướt khi biển động mạnh. Khả năng lái và ổn định của tàu đầy đủ, dù việc điều khiển tàu không bao giờ được thử nghiệm trên biển khi chạy bằng động cơ, vì tàu không bao giờ thử nghiệm trên biển. Lần duy nhất tàu di chuyển bằng động cơ của mình là đợt thử nghiệm ngắn năm 1940, khi tàu được kéo tới Gotenhafen để thử nghiệm máy móc, và ngay cả lúc đó tàu cũng không bay máy bay.

Hỏa lực

Vũ khí dự kiến của Graf Zeppelin là nặng nhất trong số các tàu sân bay thời chiến. 16 pháo 150 mm của tàu, trong tám ụ pháo đôi, dành cho tác chiến mặt nước, và 12 pháo 105 mm, trong sáu bệ pháo đôi, dành cho phòng không. Để phòng không tầm gần, tàu sẽ mang 22 pháo 37 mm và 28 pháo 20 mm, vũ khí nặng theo tiêu chuẩn năm 1938. Các khẩu pháo không bao giờ được lắp đầy đủ: tới năm 1943, khi công việc dừng lại, một số pháo 150 mm đã bị tháo và đưa tới Na Uy để phòng thủ bờ biển, và pháo phòng không chưa hoàn chỉnh. Vũ khí của tàu phản ánh học thuyết đã lỗi thời: tới năm 1942, tàu sân bay được bảo vệ bởi máy bay và tàu hộ tống của chúng, không phải bởi pháo của chính mình, và không gian mà pháo 150 mm chiếm lẽ ra nên dùng cho máy bay và nhiên liệu. Hải quân Đức, vốn không có kinh nghiệm tàu sân bay, đã không học được bài học đó cho tới khi quá muộn.

Các máy bay không bao giờ bay

Phi đội dự kiến cho Graf Zeppelin gồm khoảng 42 máy bay: tiêm kích Bf 109T và máy bay ném bom bổ nhào Ju 87C, với máy bay ném ngư lôi bổ sung sau đó. Bf 109T được chế tạo với số lượng nhỏ, khoảng 70 máy bay, và Ju 87C chỉ được chế tạo vài chiếc, và không máy bay nào từng được dùng từ tàu sân bay. Các phi công huấn luyện cho tàu, trong đơn vị gọi là Trägergruppe 186, được thành lập năm 1938 và huấn luyện trên đất liền, nhưng bị giải tán năm 1940 và điều sang các đơn vị tiêm kích trên đất liền. Việc Luftwaffe từ chối cung cấp không quân hải quân là lý do chính khiến Graf Zeppelin không bao giờ hoàn thành: không có máy bay và phi công, tàu sân bay chỉ là vỏ rỗng, và hải quân Đức không thể tự tạo không quân hải quân. Máy phóng và thiết bị hãm của tàu đã được lắp, nhưng không bao giờ được dùng, và các máy bay chế tạo cho tàu được dùng làm tiêm kích và máy bay ném bom trên đất liền.

Giáp & cơ động

Giáp của Graf Zeppelin gồm đai giáp khoảng 100 mm trên máy móc và kho đạn, sàn giáp khoảng 40 mm trên nhà chứa máy bay, và thùng nhiên liệu được bảo vệ — nặng hơn giáp của tàu sân bay Nhật, phản ánh kỳ vọng của hải quân Đức rằng tàu sẽ chiến đấu với tàu mặt nước cũng như máy bay. Khả năng bảo vệ dưới nước gồm ụ chống ngư lôi và chia khoang, dù hệ thống này không bao giờ được thử nghiệm. Tàu dài 262,5 mét, tốc độ thiết kế khoảng 33,8 hải lý/giờ nhờ bốn bộ tua-bin công suất khoảng 200.000 mã lực trục, nhanh hơn hầu hết thiết giáp hạm, và tầm hoạt động khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 19 hải lý/giờ. Khả năng đi biển tốt đối với tàu có kích thước này, nhưng tốc độ cao khiến mũi tàu ướt khi biển động mạnh. Việc điều khiển tàu không bao giờ được thử nghiệm trên biển khi chạy bằng động cơ, vì tàu không bao giờ thử nghiệm trên biển.

Động cơ

Graf Zeppelin được đẩy bằng bốn bộ tua-bin bánh răng dẫn động bốn trục, công suất khoảng 200.000 mã lực trục, cho tốc độ thiết kế khoảng 33,8 hải lý/giờ. 16 nồi hơi cấp hơi cho các tua-bin, và tầm hoạt động của tàu khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 19 hải lý/giờ, đủ cho hoạt động ở Đại Tây Dương. Lần duy nhất tàu di chuyển bằng động cơ của mình là đợt thử nghiệm ngắn năm 1940, khi tàu được kéo tới Gotenhafen để thử nghiệm máy móc.

5. Các biến thể

Flugzeugträger B — tàu chị em không bao giờ hạ thủy

Hải quân Đức đặt hàng hai tàu sân bay: Graf Zeppelin, đặt ky tại Kiel tháng 12 năm 1936, và tàu chị em, chỉ được biết tới với tên Flugzeugträger B, đặt ky tại Kiel năm 1938 và không bao giờ hạ thủy. Tàu chị em bị tháo dỡ trên đà đóng tàu năm 1940, trước khi hạ thủy, và Graf Zeppelin trở thành tàu sân bay duy nhất của Đức, biểu tượng của hạm đội không bao giờ được xây dựng. Không có biến thể nào khác của lớp Graf Zeppelin được chế tạo. (Các máy bay dự kiến Bf 109T và Ju 87C được trình bày ở mục 5, Hỏa lực.)

6. Tham chiến

Con tàu không bao giờ ra khơi

Graf Zeppelin không bao giờ vào biên chế, và lịch sử phục vụ của tàu là lịch sử của chậm trễ, hủy bỏ và kéo tàu. Sau khi hạ thủy tháng 12 năm 1938, tàu được hoàn thiện tại Kiel, và năm 1940 tàu được kéo tới Gotenhafen để thử nghiệm máy móc. Năm 1941, tàu bị cho nằm chờ tại Stettin, và năm 1942 công việc tiếp tục, với ý định hoàn thành tàu tới năm 1943. Công việc chậm chạp, vì hải quân có ưu tiên khác, và vì pháo, máy phóng và máy bay chưa sẵn sàng. Tháng 1 năm 1943, Hitler ra lệnh dừng công việc, sau tranh cãi với hải quân về giá trị của các tàu mặt nước lớn, và tàu được kéo tới Stettin, nơi nó nằm, được thủy thủ đoàn nhỏ canh giữ, tới tháng 4 năm 1945. Tàu không bao giờ ra khơi trong chiến dịch, không bao giờ phóng máy bay, và không bao giờ bắn pháo trong chiến đấu. Lần duy nhất tàu di chuyển bằng động cơ của mình là đợt thử nghiệm ngắn năm 1940, và các chuyến đi duy nhất của tàu là khi bị kéo.

Cuối chiến tranh

Tháng 4 năm 1945, khi quân Liên Xô tiến tới Stettin, thủy thủ đoàn Đức tự đánh đắm Graf Zeppelin, mở van đáy và đặt thuốc nổ phá hủy, để tàu không rơi vào tay Liên Xô. Tàu chìm xuống nước nông, với sàn bay vẫn trên mặt nước, và quân Liên Xô, những người được nói rằng tàu là chiến lợi phẩm quý giá, trục vớt tàu năm 1946 và kéo về Leningrad. Hải quân Liên Xô nghiên cứu tàu, tháo thiết bị của nó, và dùng nó để tập bắn mục tiêu. Tháng 8 năm 1947, Graf Zeppelin bị đánh chìm làm mục tiêu ở Baltic, ngoài khơi Świnoujście, bởi máy bay và tàu Liên Xô. Vụ đánh chìm được giữ bí mật trong nhiều thập kỷ, và xác tàu chỉ được xác định vị trí năm 2006, bởi tàu khảo sát Ba Lan, ở độ sâu khoảng 80 mét. Xác tàu nay là địa điểm được bảo vệ, và là tàu sân bay Đức duy nhất từng được chế tạo.

Lễ hạ thủy và lời hứa

Lễ hạ thủy Graf Zeppelin ngày 8 tháng 12 năm 1938 là sự kiện tuyên truyền lớn, với Hitler, Göring và Raeder tham dự, và tàu được giới thiệu như tương lai của hải quân Đức. Lễ hạ thủy được đưa tin trong các phim thời sự khắp nước Đức, và tàu được đặt tên theo Bá tước Ferdinand von Zeppelin, người tiên phong về khí cầu, cái tên liên kết tàu sân bay mới với lịch sử hàng không Đức. Buổi lễ hứa hẹn hải quân có thể thách thức Anh trên biển, nhưng lời hứa không bao giờ được giữ. Lễ hạ thủy là đỉnh cao trong sự nghiệp của tàu, và mọi thứ sau đó là chậm trễ và thất vọng.

Chiến lợi phẩm của Liên Xô

Việc Liên Xô trục vớt Graf Zeppelin năm 1946 là sự kiện quan trọng đối với hải quân Liên Xô, vốn không có tàu sân bay riêng và muốn nghiên cứu thiết kế Đức. Các kỹ sư Liên Xô kiểm tra sàn bay, máy phóng và máy móc của tàu, và tháo thiết bị của nó để nghiên cứu. Tàu được kéo tới Leningrad, nơi nó được dùng làm doanh trại nổi và mục tiêu cho thử nghiệm vũ khí. Năm 1947, Liên Xô quyết định đánh chìm tàu, một phần vì các Đồng minh phương Tây đã yêu cầu tàu chiến Đức phải được chia cho họ, và Liên Xô muốn giữ tàu không bị Anh hay Mỹ đòi. Vụ đánh chìm được thực hiện bí mật, tàu được kéo tới Baltic và bị đánh chìm bằng bom và ngư lôi, và vị trí không được tiết lộ cho tới khi xác tàu được tìm thấy năm 2006.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh lớn nhất của Graf Zeppelin trên giấy tờ là tốc độ và vũ khí. Với bốn bộ tua-bin công suất khoảng 200.000 mã lực trục, tàu đạt tốc độ thiết kế khoảng 33,8 hải lý/giờ, nhanh hơn hầu hết thiết giáp hạm, và tầm hoạt động khoảng 8.000 hải lý ở tốc độ 19 hải lý/giờ đủ cho hoạt động ở Đại Tây Dương. Vũ khí dự kiến của tàu là nặng nhất trong số các tàu sân bay thời chiến: 16 pháo 150 mm, 12 pháo phòng không 105 mm, 22 pháo 37 mm và 28 pháo 20 mm. Giáp của tàu — đai giáp khoảng 100 mm trên máy móc và kho đạn, sàn giáp khoảng 40 mm trên nhà chứa máy bay — nặng hơn giáp của tàu sân bay Nhật, và phản ánh kỳ vọng tàu sẽ chiến đấu với tàu mặt nước cũng như máy bay. Sàn bay dài khoảng 240 mét, với hai nhà chứa máy bay, ba thang nâng và hai máy phóng, được thiết kế để mang khoảng 42 máy bay. Tới năm 1943, tàu hoàn thành khoảng 95%, với động cơ đã lắp và sàn bay đã gắn.

8. Điểm yếu

Điểm yếu lớn nhất của Graf Zeppelin là tàu không có không quân hải quân. Luftwaffe kiểm soát mọi máy bay Đức, và Göring từ chối giao cho hải quân không quân riêng — không có máy bay và phi công, tàu sân bay chỉ là vỏ rỗng. Các phi công huấn luyện cho tàu, trong đơn vị Trägergruppe 186, bị giải tán năm 1940 và điều sang các đơn vị trên đất liền; các máy bay Bf 109T và Ju 87C chế tạo cho tàu không bao giờ bay từ tàu sân bay. Vũ khí nặng của tàu cũng là điểm yếu: 16 pháo 150 mm chiếm không gian và trọng lượng có thể dùng cho máy bay và nhiên liệu, và học thuyết dựa vào pháo của chính tàu đã lỗi thời — tới năm 1942, tàu sân bay được bảo vệ bởi máy bay và tàu hộ tống, không phải bởi pháo của chính mình. Hải quân Đức không có kinh nghiệm vận hành tàu sân bay, không có học thuyết tàu sân bay, và các máy phóng của tàu không bao giờ được thử nghiệm đầy đủ trên biển. Cuối cùng, ưu tiên của hải quân thay đổi: chiến tranh đòi tàu ngầm thay vì tàu sân bay, và công việc bị dừng năm 1943 khi tàu hoàn thành khoảng 95%. Tàu không bao giờ ra khơi trong chiến dịch, không bao giờ phóng máy bay, và không bao giờ bắn pháo trong chiến đấu.

9. Bên sử dụng & di sản

Tự đánh đắm và bị đánh chìm làm mục tiêu

Graf Zeppelin bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm ngày 25 tháng 4 năm 1945, trên sông Oder tại Stettin, để ngăn tàu bị quân đội Liên Xô đang tiến tới bắt giữ. Thủy thủ đoàn mở van đáy và đặt thuốc nổ, và tàu chìm xuống lòng sông, với sàn bay vẫn trên mặt nước. Quân Liên Xô trục vớt tàu tháng 3 năm 1946, kéo về Leningrad, và dùng tàu để thử nghiệm và làm mục tiêu. Ngày 16 tháng 8 năm 1947, tàu bị đánh chìm làm mục tiêu ở Baltic, khoảng 55 kilômét phía bắc Władysławowo, Ba Lan, bởi máy bay và pháo hải quân Liên Xô. Vụ đánh chìm không được công bố, và xác tàu bị mất gần 60 năm, cho tới khi tàu khảo sát dầu Ba Lan tìm thấy nó tháng 7 năm 2006. Xác tàu nằm ở độ sâu khoảng 80 mét, thẳng đứng, với sàn bay còn nguyên, và nay được bảo vệ theo luật Ba Lan như mộ chiến tranh, dù không có thủy thủ nào trên tàu khi nó chìm.

Xác tàu ngày nay

Xác tàu Graf Zeppelin được khảo sát năm 2006 và 2007, và các cuộc khảo sát cho thấy tàu ở trong tình trạng tốt, với sàn bay, đảo tàu và thân tàu phần lớn còn nguyên. Xác tàu là địa điểm phổ biến cho thợ lặn, dù việc lặn bị hạn chế vì tàu là mộ chiến tranh và vì biển Baltic sâu và lạnh. Xác tàu đã được các sử gia nghiên cứu, những người dùng nó để xác nhận thiết kế của tàu và hiểu chương trình tàu sân bay Đức. Việc phát hiện xác tàu chấm dứt nhiều thập kỷ suy đoán về số phận của tàu, và xác nhận rằng Liên Xô đã đánh chìm tàu làm mục tiêu, như đã đồn đại. Xác tàu Graf Zeppelin là tàu sân bay Đức duy nhất còn tồn tại, và nhắc nhở về hải quân chế tạo tàu sân bay nhưng không bao giờ học cách dùng nó.

Tàu sân bay không có không quân

Di sản của Graf Zeppelin là bài học về tầm quan trọng của hàng không hải quân như một hệ thống, không chỉ là con tàu. Tàu sân bay vô dụng nếu không có máy bay, phi công và học thuyết để dùng chúng, và Đức không có thứ nào trong số đó. Luftwaffe kiểm soát mọi máy bay, hải quân không có không quân riêng, và hai quân chủng không thể thống nhất cách vận hành tàu sân bay. Hải quân Anh và Mỹ, ngược lại, có không quân hải quân là một phần của hải quân, và họ đã dành hai thập kỷ học cách vận hành tàu sân bay. Hải quân Nhật, cũng có không quân hải quân, chế tạo tàu sân bay và dùng chúng hiệu quả, dù họ cũng không thay thế được phi công. Graf Zeppelin cho thấy hải quân không thể mua tàu sân bay và mong dùng nó: họ phải xây dựng không quân, huấn luyện và học thuyết cùng lúc, và Đức không làm điều nào trong số đó.

Ký ức và chương trình tàu sân bay Đức

Graf Zeppelin được nhớ tới như tàu sân bay duy nhất của Đức, con tàu hạ thủy với nghi lễ lớn và không bao giờ được dùng, và như biểu tượng cho thất bại của hải quân Đức trong việc thích nghi với thời đại tàu sân bay. Tàu xuất hiện trong lịch sử Kriegsmarine, trong các mô hình bảo tàng, và trong xác tàu nằm ở Baltic. Tàu chị em của nó, Flugzeugträger B, chỉ được nhớ tới như thân tàu bị tháo dỡ trước khi hạ thủy. Đối với các sử gia, Graf Zeppelin là ví dụ về vũ khí được chế tạo cho cuộc chiến đã thay đổi, và về hải quân đầu tư vào tàu sân bay mà không đầu tư vào không quân để bay từ nó. Câu chuyện của tàu là bài học cảnh báo cho bất kỳ hải quân nào muốn chế tạo tàu sân bay mà không xây dựng hệ thống xung quanh nó.

10. Câu hỏi thường gặp

Graf Zeppelin là gì?

Graf Zeppelin là tàu sân bay duy nhất của Đức, tàu lớn, nhanh, vũ trang nặng, đặt tên theo Bá tước Ferdinand von Zeppelin, người tiên phong về khí cầu. Tàu dài khoảng 262 mét, lượng giãn nước khoảng 23.200 tấn tiêu chuẩn, và được thiết kế để mang khoảng 42 máy bay. Tàu được đóng tại Kiel và hạ thủy tháng 12 năm 1938, nhưng không bao giờ hoàn thành hay đưa vào biên chế, và không bao giờ phóng máy bay trong chiến đấu. Tàu bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm tháng 4 năm 1945, được hải quân Liên Xô trục vớt, và bị đánh chìm làm mục tiêu ở Baltic tháng 8 năm 1947.

Vì sao Graf Zeppelin không bao giờ hoàn thành?

Graf Zeppelin không bao giờ hoàn thành vì hải quân Đức và Luftwaffe không thể thống nhất về máy bay và phi công cho tàu sân bay. Luftwaffe từ chối cung cấp máy bay, hải quân thay đổi ưu tiên, và chiến tranh đòi tàu ngầm thay vì tàu sân bay. Công việc dừng lại năm 1943, khi tàu hoàn thành khoảng 95%, với động cơ đã lắp và sàn bay đã gắn. Pháo, máy phóng và máy bay của tàu vẫn còn thiếu, tàu được kéo tới Stettin, và tàu vẫn là bài học về hải quân muốn có tàu sân bay nhưng không bao giờ học cách dùng nó.

Graf Zeppelin được thiết kế để mang bao nhiêu máy bay?

Graf Zeppelin được thiết kế để mang khoảng 42 máy bay, trong đó có tiêm kích Bf 109T và máy bay ném bom bổ nhào Ju 87C. Không máy bay nào từng bay từ tàu sân bay đang phục vụ, và bản thân Graf Zeppelin không bao giờ phóng máy bay trong chiến đấu. Vũ khí dự kiến của tàu nặng đối với tàu sân bay, với 16 pháo 150 mm và nhiều pháo phòng không, vì tàu được chế tạo như tuần dương hạm cũng như tàu sân bay. Thủy thủ đoàn dự kiến của tàu khoảng 1.720 sĩ quan và thủy thủ, cộng phi hành đoàn, cho tàu dài khoảng 262 mét, lượng giãn nước khoảng 23.200 tấn tiêu chuẩn.

Graf Zeppelin bị đánh chìm như thế nào?

Graf Zeppelin bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm tháng 4 năm 1945 để tàu không rơi vào tay Liên Xô, khi chiến tranh ở châu Âu sắp kết thúc. Tàu được hải quân Liên Xô trục vớt năm 1946, sau chiến tranh, và trở thành chiến lợi phẩm của Liên Xô thay vì tàu chiến Đức. Tháng 8 năm 1947, tàu bị đánh chìm làm mục tiêu ở Baltic bởi máy bay và tàu Liên Xô, kết thúc sự nghiệp của con tàu chưa từng vào biên chế. Tàu được hạ thủy tháng 12 năm 1938 và được thi công trong nhiều năm, nhưng không bao giờ phóng máy bay trong chiến đấu.

Xác tàu Graf Zeppelin ở đâu?

Xác tàu Graf Zeppelin nằm ở biển Baltic, khoảng 55 kilômét phía bắc Władysławowo, Ba Lan, ở độ sâu khoảng 80 mét. Nó được xác định vị trí năm 2006 bởi tàu khảo sát Ba Lan, hơn nửa thế kỷ sau khi tàu bị đánh chìm làm mục tiêu tháng 8 năm 1947. Tàu bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm tháng 4 năm 1945, được hải quân Liên Xô trục vớt năm 1946, rồi bị máy bay và tàu Liên Xô đánh chìm ở Baltic. Graf Zeppelin là tàu sân bay duy nhất của Đức từng hạ thủy, tàu lớn dài khoảng 262 mét, không bao giờ vào biên chế.

Đức có chế tạo tàu sân bay nào khác không?

Đức đặt ky tàu chị em, gọi là Flugzeugträger B, năm 1938, nhưng tàu không bao giờ hạ thủy và bị tháo dỡ trên đà đóng tàu năm 1940. Graf Zeppelin vì vậy là tàu sân bay duy nhất của Đức từng hạ thủy, và là tàu sân bay duy nhất do Đức chế tạo. Bản thân tàu được hạ thủy tháng 12 năm 1938, được thi công trong nhiều năm, và không bao giờ hoàn thành hay đưa vào biên chế, dù hoàn thành khoảng 95% tới năm 1943. Hải quân Đức thay đổi ưu tiên, Luftwaffe từ chối cung cấp máy bay, và chiến tranh đòi tàu ngầm thay vì tàu sân bay, nên chương trình tàu sân bay kết thúc với một con tàu chưa hoàn thành duy nhất.

Sources

1. Wikipedia, “German aircraft carrier Graf Zeppelin” — construction, specifications, and fate.
2. Siegfried Breyer, “Graf Zeppelin: The German Aircraft Carrier” (Schiffer, 1989) — the standard history of the ship.
3. Erich Groner, “German Warships 1815-1945, Vol. 1: Major Surface Vessels” (Conway, 1990) — specifications and construction data.
4. Ulrich H. J. Kopp, “Graf Zeppelin” in “Warship” (Conway, 1988) — design and development.
5. Frank O. H. Smith, “The German Aircraft Carrier Graf Zeppelin” (Naval Institute Proceedings, 1980) — the carrier programme.
6. Polish Navy survey reports, 2006-2007 — the location and condition of the wreck.