Máy bay Avro Lancaster

1. Mở đầu

Máy bay Avro Lancaster là máy bay ném bom hạng nặng thành công nhất mà Không quân Hoàng gia Anh vận hành trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và một trong những máy bay ném bom nổi tiếng nhất của toàn bộ xung đột. Được phát triển từ máy bay Avro Manchester hai động cơ gặp trục trặc, Lancaster vào biên chế năm 1942 với bốn động cơ Rolls-Royce Merlin, một khoang bom dài, không bị cản trở, và tải trọng mà không máy bay ném bom Anh nào khác sánh được. Trong ba năm tiếp theo, Lancaster bay hơn 150.000 phi vụ, thả hơn 600.000 tấn bom, và tham gia hầu hết mọi chiến dịch lớn của Bộ Tư lệnh Ném bom RAF, từ các cuộc đột kích nghìn máy bay ném bom vào Đức đến cuộc đột kích Dambusters vào các đập ở Ruhr, việc đánh chìm thiết giáp hạm Tirpitz của Đức, và việc phá hủy các vị trí vũ khí V tại Pháp. Lancaster có thể mang bom Tallboy 5.400 kg và Grand Slam 10.000 kg, những quả bom lớn nhất mà Đồng minh dùng, và có thể mang chúng xa hơn và chính xác hơn bất kỳ máy bay nào khác trong Bộ Tư lệnh Ném bom. Nó cũng, theo tiêu chuẩn thời đó, là một máy bay dễ chịu khi bay, với cách điều khiển tốt và danh tiếng đưa các phi hành đoàn về nhà ngay cả khi hư hỏng nặng. Cái giá phải trả thật khủng khiếp: trong khoảng 7.377 chiếc Lancaster được chế tạo, hơn 3.400 chiếc bị mất trong chiến đấu, và hơn 55.000 người của Bộ Tư lệnh Ném bom thiệt mạng, hầu hết trong Lancaster và Halifax. Ngày nay, Lancaster được nhớ đến với sự pha trộn giữa tự hào và đau buồn, như máy bay mang cuộc tấn công ném bom đến Đức và như máy bay mà rất nhiều thanh niên đã chết trong đó.

2. Thông tin chính

Loại	Máy bay ném bom hạng nặng bốn động cơ
Vai trò	Ném bom ban đêm, ném bom chính xác, tấn công tàu
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Nhà sản xuất	Avro (A.V. Roe and Company)
Chuyến bay đầu tiên	9 tháng 1 năm 1941
Đưa vào biên chế	1942
Sản xuất	Khoảng 7.377 chiếc
Kíp bay	7 người (phi công, kỹ sư bay, dẫn đường, ngắm ném bom, nhân viên vô tuyến, xạ thủ tháp giữa, xạ thủ đuôi)
Sức chở	Tải bom tối đa khoảng 9.980 kg (22.000 lb) với Grand Slam, thường là 6.350 kg (14.000 lb)
Chiều dài	21,18 m (69 ft 6 in)
Sải cánh	31,09 m (102 ft 0 in)
Chiều cao	6,10 m (20 ft 0 in)
Động cơ	4 × động cơ V-12 Rolls-Royce Merlin
Công suất	Khoảng 1.280–1.640 mã lực mỗi chiếc tùy phiên bản
Tốc độ tối đa	Khoảng 450–462 km/h (280–287 dặm/giờ)
Tầm bay	Khoảng 2.700–4.070 km tùy tải trọng
Trần bay	Khoảng 6.500–7.500 m (21.000–24.500 ft)
Vũ khí	8 súng máy .303 in (7,7 mm) trong tháp mũi, tháp lưng và tháp đuôi, cộng bom
Đơn vị sử dụng chính	Không quân Hoàng gia Anh, Không quân Hoàng gia Canada, Không quân Hoàng gia Úc, Không quân Pháp (sau chiến tranh)

3. Nguồn gốc & phát triển

Từ Manchester đến Lancaster

Nguồn gốc của Lancaster nằm trong thất bại. Máy bay Avro Manchester, máy bay ném bom hai động cơ trang bị động cơ Rolls-Royce Vulture không đáng tin cậy, vào biên chế năm 1940 và tỏ ra đáng thất vọng: động cơ Vulture yếu và hay hỏng, và Manchester chịu tổn thất nặng và cháy động cơ thường xuyên. Nhà thiết kế chính của Avro, Roy Chadwick, đề xuất một giải pháp đơn giản: lắp khung máy bay Manchester với bốn động cơ Merlin, thành hai cặp, và mở rộng cánh để mang chúng. Kết quả là Lancaster, bay lần đầu ngày 9 tháng 1 năm 1941 với tên Manchester III. Sự thay đổi biến đổi máy bay. Bốn động cơ Merlin mang lại cho nó công suất dồi dào, khoang bom dài — ban đầu thiết kế cho ngư lôi — có thể mang tải trọng khổng lồ, và cách điều khiển tốt. Bộ Không quân ra lệnh đưa Lancaster vào sản xuất, và những máy bay đầu tiên đến Phi đội 44 tháng 12 năm 1941. Manchester bị rút khỏi biên chế, và Lancaster trở thành xương sống của Bộ Tư lệnh Ném bom.

Sản xuất và cuộc tấn công ném bom

Việc sản xuất Lancaster là một nỗ lực công nghiệp lớn. Avro chế tạo máy bay tại các nhà máy ở Chadderton và Woodford, và các công ty khác, trong đó có Armstrong Whitworth, Austin Motors, và Metropolitan-Vickers, chế tạo Lancaster theo giấy phép. Tại Canada, Victory Aircraft chế tạo Lancaster Mk X, với động cơ Merlin do Packard chế tạo, cho Không quân Hoàng gia Canada. Tổng cộng, khoảng 7.377 chiếc Lancaster được chế tạo, một con số khiến nó trở thành máy bay ném bom hạng nặng Anh đông đảo nhất của chiến tranh. Máy bay vào biên chế vào thời điểm Bộ Tư lệnh Ném bom đang mở rộng nhanh chóng dưới quyền Thống chế Không quân Arthur Harris, và Lancaster trở thành công cụ của cuộc tấn công ném bom ban đêm chống Đức. Khoang bom lớn, tầm bay tốt, và khả năng mang bom nặng khiến nó trở thành máy bay lý tưởng cho chiến dịch ném bom diện tích, và sau đó cho các cuộc tấn công chính xác vào đập, thiết giáp hạm, và các vị trí vũ khí V đòi hỏi những quả bom lớn nhất.

Việc tồn tại nhiều phân loại con như vậy là lời nhắc rằng đây không phải là một thiết kế tĩnh. Mỗi thay đổi là phản ứng trước điều gì đó học được trong biên chế, dù đó là một lỗi cần sửa, một vũ khí mới cần lắp, hay một vai trò mới mà cỗ máy được yêu cầu thực hiện. Một số thay đổi nhỏ và vô hình đối với người ngoài, trong khi số khác thay đổi hình dáng hoặc vũ khí theo cách rõ ràng trong ảnh chụp. Cùng nhau, các biến thể kể câu chuyện về một thiết kế được tinh chỉnh dưới áp lực, với các kỹ sư, phi hành đoàn, và chỉ huy đều đóng góp cho phiên bản tiếp theo.

4. Thiết kế

Thân máy bay, khoang bom và vị trí kíp bay

Lancaster là máy bay một tầng cánh cánh giữa kết cấu toàn kim loại, với thân dài, gọn gàng và đuôi hai vây đặc trưng. Đặc điểm quan trọng nhất của nó là khoang bom, dài 10 mét và không bị các cấu kiện cản trở, để nó có thể mang một quả bom lớn duy nhất hoặc số lượng lớn bom nhỏ hơn. Khoang bom có thể lắp cửa phồng để mang Tallboy và, trong phiên bản B.I Special, Grand Slam, quả bom lớn nhất mà Đồng minh dùng. Kíp bay bảy người chiếm thân trước: phi công và kỹ sư bay trong buồng lái, dẫn đường phía sau họ, ngắm ném bom trong mũi kính, nhân viên vô tuyến ở thân giữa, và xạ thủ tháp giữa cùng xạ thủ đuôi trong tháp của họ. Lancaster không có tháp bụng ở hầu hết các phiên bản, một điểm yếu mà máy bay tiêm kích ban đêm Đức khai thác bằng cách tấn công từ dưới, và các máy bay sau được lắp súng bụng hoặc radar H2S giúp phi hành đoàn định hướng và tìm mục tiêu.

Động cơ, vũ khí và trang bị

Lancaster được trang bị bốn động cơ V-12 Rolls-Royce Merlin, mỗi chiếc cho công suất khoảng 1.280 đến 1.640 mã lực tùy phiên bản. Merlin là cùng loại động cơ trang bị cho Spitfire và Hurricane, và nó đáng tin cậy, mạnh mẽ, và được các tổ mặt đất hiểu rõ. Vũ khí phòng thủ của Lancaster gồm tám súng máy .303-inch trong ba tháp: hai khẩu ở mũi, hai khẩu ở tháp lưng, và bốn khẩu ở tháp đuôi. Súng .303 nhẹ hơn súng .50-inch của Mỹ, và hiệu quả của nó trước máy bay tiêm kích ban đêm Đức bị hạn chế, nhưng việc phòng thủ của Lancaster dựa nhiều hơn vào bóng tối, tốc độ, và khả năng né tránh so với súng của nó. Các máy bay sau được lắp radar lập bản đồ mặt đất H2S, với các thiết bị dẫn đường Gee và Oboe, và radar cảnh báo đuôi Monica. Trang bị của Lancaster khiến nó trở thành một trong những máy bay ném bom tiên tiến nhất của chiến tranh, và các phi hành đoàn của nó nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất trong Bộ Tư lệnh Ném bom.

5. Thông số kỹ thuật

Tốc độ, tầm bay và trần bay

Lancaster B.III có tốc độ tối đa khoảng 450 km mỗi giờ ở độ cao, tốc độ hành trình khoảng 320 km mỗi giờ, và trần bay khoảng 6.500 đến 7.500 mét tùy tải trọng. Tầm bay với tải bom điển hình khoảng 2.700 km, và với tải nhẹ hơn cùng nhiên liệu thêm, nó có thể bay xa hơn đáng kể, với một số nguồn nêu tầm bay tối đa hơn 4.000 km. Máy bay có thể leo lên độ cao tác chiến trong thời gian hợp lý đối với một máy bay ném bom hạng nặng, và cách điều khiển của nó tốt đối với một máy bay cỡ này. Tốc độ của Lancaster không cao theo tiêu chuẩn của các máy bay ném bom sau này, nhưng nó đủ cho các chiến dịch ban đêm, nơi máy bay dựa vào bóng tối hơn là tốc độ để bảo vệ, và nơi khả năng mang tải nặng của nó quan trọng hơn tốc độ.

Các con số nêu cho loại máy bay này nên được đọc như các giá trị tiêu biểu chứ không phải bảo đảm chính xác cho mọi máy bay riêng lẻ. Trọng lượng thay đổi theo nhiên liệu, đạn dược, và trang bị, động cơ mất công suất khi mòn, và các cải biến ngoài chiến trường bổ sung lực cản hoặc trọng lượng mà máy bay thử nghiệm gốc không bao giờ mang. Do đó, các phi công và lái xe đánh giá cỗ máy qua cảm giác của nó trong biên chế, qua khả năng leo hoặc tăng tốc vào một ngày nóng, và qua việc nó có còn làm được công việc khi đã mệt mỏi và tải nặng hay không. Những đánh giá thực tế đó, ghi lại trong báo cáo và hồi ký, thường tiết lộ nhiều hơn các con số gọn gàng in trong sổ tay.

Tải bom và cách điều khiển

Tải bom của Lancaster là lợi thế lớn của nó. Nó có thể mang tới khoảng 6.350 kg bom trong cấu hình thông thường, và tới 9.980 kg với Grand Slam, tải trọng mà không máy bay ném bom Anh nào khác sánh được. Khoang bom dài, không bị cản trở cho phép nó mang nhiều loại bom, từ bom cháy nhỏ đến Tallboy và Grand Slam khổng lồ, và nó có thể mang chúng theo các tổ hợp phù hợp với mục tiêu. Cách điều khiển tốt: Lancaster ổn định như một bệ ném bom, phản hồi tốt với các tay lái, và được các phi công coi là máy bay dễ chịu khi bay. Nó cũng có thể hấp thụ nhiều hư hại và vẫn đưa phi hành đoàn về nhà, một phẩm chất mà các phi hành đoàn của nó đánh giá cao hơn tất cả. Điểm yếu lớn nhất của Lancaster là thiếu tháp bụng, khiến nó dễ bị tấn công từ dưới, một điểm yếu mà máy bay tiêm kích ban đêm Đức, bay với pháo Schräge Musik bắn lên trên, khai thác với hiệu quả chết người.

6. Các biến thể

Lancaster B.I, B.II và B.III

Lancaster B.I là phiên bản sản xuất đầu tiên, trang bị động cơ Merlin XX, và B.II là phiên bản trang bị động cơ hướng tâm Bristol Hercules, chế tạo với số lượng nhỏ khi nguồn cung Merlin thiếu. B.III trang bị động cơ Merlin do Packard chế tạo, và trở thành phiên bản tiêu chuẩn, với động cơ Merlin mạnh nhất và trang bị tốt nhất. B.I Special là B.I cải biến với khoang bom gia cố và cửa phồng, chế tạo để mang bom Tallboy và Grand Slam, và được Phi đội 617, Dambusters, dùng cho các cuộc tấn công chính xác. B.III Special là phiên bản tương tự dựa trên B.III. Lancaster Mk X là phiên bản chế tạo tại Canada, với động cơ Merlin của Packard, và phục vụ cùng Không quân Hoàng gia Canada tại Anh và Canada.

Các phiên bản đặc biệt và việc dùng sau chiến tranh

Lancaster được cải biến cho một số vai trò đặc biệt. Lancaster B.I (FE) là phiên bản sửa đổi để phục vụ tại Viễn Đông, với nhiên liệu thêm và trang bị nhiệt đới, dù chiến tranh tại Thái Bình Dương kết thúc trước khi nó tham chiến tại đó. Lancaster GR.III là phiên bản trinh sát biển, dùng cho tuần tra chống tàu ngầm sau chiến tranh. Lancastrian là phiên bản vận tải dân sự, với các tháp súng tháo ra và khoang hành khách lắp vào, và phục vụ cùng các hãng hàng không Anh sau chiến tranh. Lincoln là phiên bản phát triển của Lancaster với thân dài hơn và động cơ mạnh hơn, và phục vụ làm máy bay ném bom hạng nặng của RAF sau chiến tranh. Bản thân Lancaster vẫn phục vụ trong RAF đến đầu những năm 1950, và trong biên chế Pháp đến đầu những năm 1960, một sự nghiệp dài đối với một máy bay ném bom thời chiến.

7. Tham chiến

Cuộc tấn công ban đêm và các cuộc đột kích nghìn máy bay ném bom

Lancaster tham chiến tháng 3 năm 1942, khi Phi đội 44 bay một chiến dịch rải mìn, và nó sớm trở thành trụ cột của cuộc tấn công ban đêm của Bộ Tư lệnh Ném bom. Tháng 5 năm 1942, Lancaster tham gia cuộc đột kích nghìn máy bay ném bom đầu tiên, vào Cologne, và trong những tháng tiếp theo, chúng tấn công Ruhr, Hamburg, và Berlin. Cuộc tấn công ban đêm là một chiến dịch tiêu hao, trong đó Bộ Tư lệnh Ném bom tìm cách phá hủy công nghiệp và tinh thần Đức bằng cách ném bom các thành phố vào ban đêm. Tải bom lớn của Lancaster khiến nó trở thành máy bay lý tưởng cho công việc này, và các phi hành đoàn của nó bay trong điều kiện nguy hiểm lớn, đối mặt với pháo phòng không, đèn pha, và máy bay tiêm kích ban đêm Đức. Tổn thất nặng nề, và chiến dịch vẫn gây tranh cãi, nhưng đóng góp của Lancaster cho cuộc tấn công là trung tâm, và lòng dũng cảm của các phi hành đoàn không còn nghi ngờ. Khả năng mang tải lớn và bay vào ban đêm, trong mọi thời tiết, của máy bay khiến nó trở thành xương sống của lực lượng mà Harris chỉ huy.

Cuộc đột kích Dambusters

Chiến dịch Lancaster nổi tiếng nhất là cuộc đột kích Dambusters ngày 16–17 tháng 5 năm 1943, khi Phi đội 617, do Trung tá Không quân Guy Gibson chỉ huy, tấn công các đập Möhne, Eder, và Sorpe tại thung lũng Ruhr bằng bom nảy do Barnes Wallis thiết kế. Mười chín chiếc Lancaster tham gia, bay ở tầm thấp vào ban đêm, dưới ánh trăng, để thả các quả bom xoay sẽ nảy qua mặt nước và chìm xuống chân tường đập. Tám máy bay bị mất, và năm mươi ba người thiệt mạng, nhưng các đập Möhne và Eder bị vỡ, và cuộc đột kích trở thành một trong những chiến dịch nổi tiếng nhất của chiến tranh. Cuộc đột kích Dambusters cho thấy Lancaster có thể làm gì khi được dùng cho ném bom chính xác, và cho thấy kỹ năng và lòng dũng cảm của các phi hành đoàn bay nó. Tác động vật chất của cuộc đột kích đối với công nghiệp Đức bị hạn chế, nhưng tác động của nó đối với tinh thần, tại Anh và Đức, là rất lớn, và Lancaster cùng Dambusters trở nên gắn liền trong ký ức đại chúng.

Tallboy, Grand Slam và Tirpitz

Năm 1944 và 1945, Lancaster của Phi đội 617 và Phi đội 9 dùng bom Tallboy và Grand Slam để tấn công các mục tiêu mà không máy bay nào khác có thể phá hủy. Tallboy, quả bom 5.400 kg do Barnes Wallis thiết kế, được dùng chống các vị trí vũ khí V tại Pháp, chống các hầm tàu ngầm, và chống thiết giáp hạm Tirpitz, bị đánh chìm bằng bom Tallboy ngày 12 tháng 11 năm 1944 tại vịnh Tromsø ở Na Uy. Grand Slam, quả bom 10.000 kg, quả bom lớn nhất mà Đồng minh dùng, được dùng chống cầu cạn Bielefeld, chống các hầm tàu ngầm, và chống các mục tiêu kiên cố khác trong những tháng cuối của chiến tranh. Những cuộc tấn công chính xác này, do Lancaster được sửa đổi đặc biệt để mang các quả bom khổng lồ bay, cho thấy Lancaster có thể được dùng cho một loại ném bom rất khác so với các cuộc tấn công diện tích năm 1942 và 1943, và chúng chứng minh tính linh hoạt của máy bay và kỹ năng của các phi hành đoàn.

Những tháng cuối và cái giá phải trả

Trong những tháng cuối của chiến tranh, Lancaster bay yểm trợ các quân đội Đồng minh tại Pháp và Đức, tấn công vận tải, dầu mỏ, và các mục tiêu công nghiệp, và chúng tham gia ném bom Dresden tháng 2 năm 1945, một chiến dịch vẫn gây tranh cãi. Các chiến dịch cuối cùng của Lancaster gồm việc thả thực phẩm cho dân Hà Lan trong Chiến dịch Manna, và việc hồi hương tù binh chiến tranh trong Chiến dịch Exodus. Cái giá cho việc phục vụ của Lancaster thật khủng khiếp: hơn 3.400 chiếc Lancaster bị mất, và hơn 55.000 người của Bộ Tư lệnh Ném bom thiệt mạng, tỷ lệ tổn thất khoảng 44% trong số tất cả phi hành đoàn từng phục vụ. Do đó, Lancaster được nhớ đến với niềm tự hào và nỗi buồn, như máy bay mang cuộc tấn công ném bom và như máy bay mà rất nhiều thanh niên đã chết trong đó.

Thực tế hằng ngày khi vận hành loại máy bay này rất khác với câu chuyện gọn gàng của một sử liệu chiến dịch. Các phi hành đoàn dành nhiều thời gian hơn cho bảo dưỡng, tiếp nhiên liệu, và chờ đợi so với thời gian chiến đấu, và thời tiết, tình trạng đường sá hay sân bay, và sự sẵn có của phụ tùng thường quan trọng hơn kẻ thù. Khi cỗ máy tham chiến, kết quả phụ thuộc vào huấn luyện, lãnh đạo, và may mắn, cũng như phẩm chất của thiết kế. Những chi tiết không hào nhoáng đó là thứ tạo ra khác biệt giữa một đơn vị giữ được máy bay của mình bay hay lăn bánh và một đơn vị không làm được.

8. Bên sử dụng & di sản

Không quân Hoàng gia Anh và Khối Thịnh vượng chung

Đơn vị vận hành chính là Không quân Hoàng gia Anh, bay Lancaster trong Bộ Tư lệnh Ném bom từ năm 1942 đến 1945, và trong thời kỳ sau chiến tranh với nhiều vai trò khác nhau. Không quân Hoàng gia Canada bay Lancaster tại Anh và Canada, và Không quân Hoàng gia Úc bay loại máy bay này tại Anh và Thái Bình Dương. Không quân Hoàng gia New Zealand và Không quân Nam Phi cũng vận hành Lancaster. Những đơn vị vận hành Khối Thịnh vượng chung này đóng góp lớn cho Bộ Tư lệnh Ném bom, và các phi hành đoàn của họ, nhiều người là tình nguyện viên từ Canada, Úc, và New Zealand, chịu tổn thất nặng nề. Việc Lancaster phục vụ cùng các không quân Khối Thịnh vượng chung là lời nhắc rằng Bộ Tư lệnh Ném bom là một lực lượng Đồng minh, không chỉ của Anh, và những người bay Lancaster đến từ khắp Khối Thịnh vượng chung Anh.

Kinh nghiệm của các đơn vị sử dụng loại máy bay này khác nhau rất nhiều giữa các đơn vị, vì cùng một cỗ máy có thể là ngựa thồ đáng tin cậy tại một chiến trường và là nguồn rắc rối thường trực tại chiến trường khác. Khí hậu, chất lượng phụ tùng, độ dài tuyến tiếp tế, và kỹ năng của các tổ mặt đất đều định hình cách loại máy bay thể hiện trong thực tế. Các đơn vị có thời gian học thói quen của nó thường khai thác được nhiều hơn hẳn các đơn vị nhận nó vội vã và đưa thẳng vào chiến đấu. Mô hình đó, trong đó huấn luyện và bảo dưỡng quan trọng không kém bản thân thiết kế, xuyên suốt hầu hết mọi ghi chép còn lại của những người từng phục vụ với nó.

Đơn vị sử dụng sau chiến tranh

Sau chiến tranh, Lancaster vẫn phục vụ trong Không quân Hoàng gia Anh đến đầu những năm 1950, và được dùng cho trinh sát biển, vận tải, và huấn luyện. Không quân và Hải quân Pháp vận hành Lancaster đến đầu những năm 1960, dùng nó cho tuần tra biển tại Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Không quân Argentina vận hành loại máy bay này trong thời gian ngắn. Sự nghiệp sau chiến tranh của Lancaster ngắn hơn B-17 hay B-24 của Mỹ, vì RAF nhanh chóng chuyển sang máy bay ném bom phản lực, nhưng việc phục vụ của máy bay sau chiến tranh cho thấy nó vẫn là một cỗ máy hữu ích và có khả năng lâu sau khi vai trò thời chiến của nó kết thúc.

Máy bay ném bom Anh thành công nhất

Di sản của Lancaster là nó là máy bay ném bom hạng nặng Anh thành công nhất của chiến tranh, và một trong những máy bay ném bom nổi tiếng nhất của toàn bộ xung đột. Nó bay nhiều phi vụ hơn, thả nhiều bom hơn, và tham gia nhiều chiến dịch nổi tiếng hơn bất kỳ máy bay ném bom Anh nào khác, và làm vậy với danh tiếng về độ tin cậy và đưa các phi hành đoàn về nhà. Khả năng mang Tallboy và Grand Slam của Lancaster cho thấy một máy bay ném bom có thể được dùng cho các cuộc tấn công chính xác vào các mục tiêu kiên cố, một bài học ảnh hưởng đến thiết kế của các máy bay ném bom sau này và sự phát triển của ném bom chính xác. Sự gắn bó của máy bay với cuộc đột kích Dambusters, với việc đánh chìm Tirpitz, và với cuộc tấn công ban đêm đã khiến nó trở thành biểu tượng cho Bộ Tư lệnh Ném bom, và hình ảnh của nó là một trong những hình ảnh dễ nhận biết nhất của Chiến tranh thế giới thứ hai.

Các sử gia vẫn tranh luận nên dành bao nhiêu trọng lượng cho loại máy bay này khi đánh giá cuộc chiến rộng lớn hơn. Một số nhấn mạnh đóng góp trực tiếp của nó trong chiến đấu, trong khi số khác chỉ ra những bài học nó dạy, các học thuyết nó định hình, và các thiết kế sau này vay mượn từ nó. Cả hai quan điểm đều có giá trị, vì một cỗ máy có thể quan trọng qua ảnh hưởng cũng như qua thành tích của chính nó. Điều không còn nghi ngờ là loại máy bay này đã để lại dấu ấn trên những người dùng nó, và các ghi chép của họ, viết nhiều năm sau, vẫn truyền tải cảm giác mạnh mẽ về việc phụ thuộc vào nó là như thế nào.

Tưởng niệm và tranh cãi

Lancaster cũng được nhớ đến vì cái giá của việc phục vụ và vì tranh cãi bao quanh cuộc tấn công ném bom. Những người của Bộ Tư lệnh Ném bom không được trao huy chương chiến dịch cho đến năm 2012, và Đài Tưởng niệm Bộ Tư lệnh Ném bom tại London không được khánh thành cho đến năm 2012, một sự chậm trễ phản ánh tranh cãi về ném bom diện tích. Các phi hành đoàn của Lancaster, những người chịu tỷ lệ tổn thất khoảng 44%, giờ đây được nhớ đến với sự tôn trọng mà họ xứng đáng, và hai chiếc Lancaster vẫn bay — một chiếc tại Anh cùng Phi đội Tưởng niệm Trận chiến nước Anh, và một chiếc tại Canada cùng Bảo tàng Di sản Máy bay Chiến tranh Canada — là minh chứng cho họ. Do đó, di sản của Lancaster rất phức tạp: nó là biểu tượng cho lòng dũng cảm và sự hy sinh, và là lời nhắc về những câu hỏi đạo đức mà cuộc tấn công ném bom đặt ra.

Hiện vật còn lại

Chỉ hai chiếc Lancaster vẫn còn bay được, và chúng nằm trong số những máy bay lịch sử nổi tiếng nhất thế giới. Phi đội Tưởng niệm Trận chiến nước Anh của Không quân Hoàng gia Anh vận hành Lancaster PA474, bay tại các buổi trình diễn hàng không và sự kiện tưởng niệm tại Anh, và Bảo tàng Di sản Máy bay Chiến tranh Canada vận hành Lancaster FM213, được biết đến là Lancaster Tưởng niệm Mynarski, bay tại Canada và, năm 2014, bay đến Anh để bay cùng PA474. Hình ảnh và âm thanh của một chiếc Lancaster đang bay, với bốn động cơ Merlin, là lời nhắc mạnh mẽ về Bộ Tư lệnh Ném bom, và hai chiếc Lancaster đang bay thu hút đám đông lớn ở bất cứ nơi nào chúng xuất hiện. Việc chúng tiếp tục bay là minh chứng cho các kỹ sư và tình nguyện viên bảo dưỡng chúng, và cho những người đã bay chúng trong chiến tranh.

Khía cạnh này của câu chuyện đáng được nhấn mạnh vì nó giúp giải thích vì sao loại máy bay này được nhớ đến như vậy. Những người dùng nó không đánh giá nó bằng một trận đánh duy nhất hay một thông số duy nhất, mà bằng nhiều tháng kinh nghiệm hằng ngày, bằng việc nó có khởi động vào một buổi sáng lạnh hay không, bằng việc nó có đưa họ về nhà khi hư hỏng hay không, và bằng việc họ có tin tưởng nó hay không. Niềm tin đó, một khi đã có, khó lay chuyển, và một khi đã mất, khó lấy lại. Đó là khía cạnh con người của lịch sử, và nó quan trọng không kém bất kỳ chi tiết kỹ thuật nào.

Lancaster tại bảo tàng

Một số chiếc Lancaster còn tồn tại trong các bảo tàng. Bảo tàng Chiến tranh Đế quốc tại Duxford trưng bày một chiếc Lancaster, và Bảo tàng Không quân Hoàng gia tại Hendon và Cosford giữ các ví dụ. Bảo tàng Quốc gia của Không quân Hoa Kỳ trưng bày một chiếc Lancaster, và Đài Tưởng niệm Chiến tranh Úc giữ một chiếc. Các chiếc Lancaster khác được bảo tồn tại Canada, Pháp, và Anh. Những máy bay tại bảo tàng này thường mang dấu hiệu của một phi đội thời chiến, và chúng cho phép du khách thấy kích thước máy bay, khoang bom dài, và các vị trí kíp bay chật chội, nơi ở của phi hành đoàn Lancaster trong nhiều giờ liên tục. Các chiếc Lancaster tại bảo tàng, cùng hai ví dụ đang bay, đảm bảo máy bay và những người bay nó sẽ không bị lãng quên.

Du khách gặp một ví dụ còn tồn tại ngày nay đang nhìn vào nhiều thứ hơn một hiện vật tĩnh. Kích thước, sự mòn trên các tay lái, và các vị trí làm việc chật chội đều giúp giải thích việc phục vụ trong cỗ máy này cảm giác như thế nào, theo cách mà một bức ảnh hay bảng thông số không thể làm được. Nhân viên bảo tàng thường đặt phương tiện hay máy bay trong bối cảnh với đơn vị từng dùng nó, chiến trường nơi nó phục vụ, và những người đã bảo dưỡng nó, để du khách bình thường có thể hiểu vì sao nó quan trọng. Vai trò giáo dục đó giờ đây là một trong những lý do chính khiến những xe còn tồn tại này được bảo tồn, và nó giữ cho lịch sử sống động đối với những người chưa từng thấy cỗ máy phục vụ.

9. Câu hỏi thường gặp

Vì sao Lancaster lại thành công đến vậy?

Lancaster có khoang bom lớn, không bị cản trở, bốn động cơ Merlin đáng tin cậy, cách điều khiển tốt, và tải trọng mà không máy bay ném bom Anh nào khác sánh được. Nó có thể mang bom Tallboy và Grand Slam.

Cuộc đột kích Dambusters là gì?

Ngày 16–17 tháng 5 năm 1943, Phi đội 617 dùng bom nảy của Barnes Wallis để phá vỡ các đập Möhne và Eder tại Ruhr. Tám trong mười chín chiếc Lancaster bị mất.

Đã chế tạo và mất bao nhiêu chiếc Lancaster?

Khoảng 7.377 chiếc được chế tạo, và hơn 3.400 chiếc bị mất trong chiến đấu. Hơn 55.000 người của Bộ Tư lệnh Ném bom thiệt mạng, hầu hết trong Lancaster và Halifax.

Grand Slam là gì?

Grand Slam là quả bom 10.000 kg, quả bom lớn nhất mà Đồng minh dùng, được các Lancaster sửa đổi đặc biệt mang chống các mục tiêu kiên cố như cầu cạn và hầm tàu ngầm.

Lancaster có đánh chìm Tirpitz không?

Có. Lancaster của Phi đội 9 và Phi đội 617 đánh chìm thiết giáp hạm Tirpitz của Đức bằng bom Tallboy ngày 12 tháng 11 năm 1944 tại Na Uy.

Có chiếc Lancaster nào vẫn bay không?

Có, hai chiếc: PA474 cùng Phi đội Tưởng niệm Trận chiến nước Anh của RAF tại Anh, và FM213 cùng Bảo tàng Di sản Máy bay Chiến tranh Canada tại Canada.

10. Nguồn

1. William Green, War Planes of the Second World War: Bombers and Reconnaissance Aircraft, Volume 7 (tập 7) — máy bay ném bom, trong đó có Lancaster.
2. Bruce Robertson, Lancaster: The Story of a Famous Bomber — lịch sử của máy bay ném bom nổi tiếng Lancaster.
3. Bảo tàng Không quân Hoàng gia, hiện vật trưng bày Avro Lancaster và lịch sử máy bay — các ví dụ còn lại.
4. Bảo tàng Chiến tranh Đế quốc, bộ sưu tập Lancaster và Bộ Tư lệnh Ném bom — lịch sử phục vụ.
5. Tài liệu của Barnes Wallis và các nghiên cứu lịch sử của Không quân Hoàng gia về cuộc đột kích Dambusters — bom nảy và cuộc đột kích.
6. Avro, sổ tay phi công và sổ tay kỹ thuật Lancaster — thông số kỹ thuật và vận hành.