Tàu sân bay HMS Ark Royal

Tàu sân bay HMS Ark Royal là một trong những chiến hạm nổi tiếng nhất của Anh trong Thế chiến II: một tàu sân bay hiện đại, đi vào biên chế năm 1938, mà máy bay của nó đóng vai trò trung tâm trong cuộc săn lùng thiết giáp hạm Bismarck của Đức vào tháng 5 năm 1941, và sự mất mát của nó, vào tháng 11 năm 1941, là đòn giáng vào Hải quân Hoàng gia Anh và tinh thần người Anh.

Ark Royal là tàu sân bay đầu tiên của Anh được thiết kế ngay từ đầu làm tàu sân bay, chứ không phải cải biến từ loại tàu khác, và nó thể hiện tư duy của Hải quân Hoàng gia về hàng không hải quân trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến: một con tàu lớn, nhanh, với sàn bay dài, hầm chứa khoảng sáu mươi máy bay, và vũ khí phòng không mạnh.

Trong hai năm đầu của chiến tranh, Ark Royal phục vụ tại Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và ngoài khơi Na Uy, các máy bay Swordfish và Skua của nó tấn công tàu, tàu ngầm và sân bay của Đức và Ý.

Trận đánh nổi tiếng nhất của nó diễn ra ngày 26 tháng 5 năm 1941, khi các máy bay ném bom ngư lôi Swordfish của nó, bay trong thời tiết khủng khiếp, đánh trúng hệ thống lái của Bismarck và làm kẹt bánh lái của nó, khiến thiết giáp hạm Đức không thể cơ động và chắc chắn bị hạm đội Anh đánh chìm ngày hôm sau.

Sáu tháng sau, ngày 13 tháng 11 năm 1941, Ark Royal bị tàu ngầm Đức U-81 phóng ngư lôi ngoài khơi Gibraltar, khi đang trở về sau nhiệm vụ chở tiêm kích đến Malta. Nó chìm ngày hôm sau, sau cuộc đấu tranh kéo dài để cứu tàu, chỉ mất một người.

Vụ chìm tàu nhắc nhớ rằng ngay cả tàu sân bay hiện đại nhất cũng dễ bị tổn thương trước tàu ngầm, và sự mất mát của nó được người Anh thương tiếc như mất một con tàu nổi tiếng và được yêu mến.

1. Thông tin chính

Loại	Tàu sân bay
Vai trò	Tàu sân bay hạm đội, phòng không, tấn công, hộ tống đoàn tàu
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Nơi đóng	Cammell Laird, Birkenhead
Đặt lườn	16 tháng 9 năm 1935
Hạ thủy	13 tháng 4 năm 1937
Đi vào biên chế	16 tháng 12 năm 1938
Lượng giãn nước	Khoảng 22.000 tấn tiêu chuẩn, 28.000 tấn đầy tải
Chiều dài	243,8 m (800 ft)
Chiều rộng	28,9 m (94 ft 9 in)
Mớn nước	Khoảng 7,3 m (24 ft)
Động lực	3 tua-bin hơi nước Parsons, 6 nồi hơi Admiralty
Công suất	Khoảng 102.000 mã lực trục (76.000 kW)
Tốc độ tối đa	Khoảng 31 hải lý (57 km/h)
Tầm hoạt động	Khoảng 14.200 km (7.600 hải lý) ở tốc độ 20 hải lý
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.580 sĩ quan và binh lính, kể cả không đoàn
Máy bay	Khoảng 50–60 chiếc, gồm Fairey Swordfish, Blackburn Skua, Fairey Fulmar, Hawker Hurricane
Vũ khí	16 pháo 4,5 in (114 mm) đa dụng, 32 pháo pom-pom 2-pdr, 32 súng máy .50 in
Giáp	Sàn bay không bọc giáp, hai bên hầm chứa và khoang máy được bảo vệ
Số phận	Bị U-81 phóng ngư lôi ngày 13 tháng 11 năm 1941, chìm ngày 14 tháng 11 năm 1941

2. Nguồn gốc & phát triển

Hải quân Hoàng gia và tàu sân bay

Trong thập niên 1920 và 1930, Hải quân Hoàng gia Anh là nước tiên phong về hàng không hải quân, nhưng các tàu sân bay của họ phần lớn là tàu cải biến: HMS Furious, HMS Courageous và HMS Glorious được cải biến từ tuần dương hạm, và HMS Eagle được cải biến từ thiết giáp hạm.

Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 giới hạn quy mô hải quân, và lực lượng tàu sân bay của Hải quân Hoàng gia là hỗn hợp các tàu cải biến và tàu sân bay nhỏ Hermes. Đến đầu thập niên 1930, Bộ Hải quân nhận ra họ cần một tàu sân bay được thiết kế ngay từ đầu làm tàu sân bay, với hầm chứa lớn, sàn bay dài và tốc độ tốt.

Kết quả là Ark Royal, được đặt hàng năm 1934 và đặt lườn tại Cammell Laird ở Birkenhead ngày 16 tháng 9 năm 1935. Nó là tàu sân bay đầu tiên của Anh được thiết kế như vậy, và cũng là tàu đầu tiên có hầm chứa hoàn toàn kín, với hai tầng, và sàn bay là một phần kết cấu của tàu.

Thiết kế của nó phản ánh tư duy của Hải quân Hoàng gia về vai trò của tàu sân bay: nó hoạt động cùng hạm đội, cung cấp phòng không và trinh sát, và tấn công tàu địch bằng máy bay của mình.

Đóng tàu, hạ thủy và đi vào biên chế

Ark Royal được hạ thủy ngày 13 tháng 4 năm 1937, bởi Phu nhân Hoare, vợ của Đệ nhất Hải quân Đại thần (First Lord of the Admiralty), và đi vào biên chế ngày 16 tháng 12 năm 1938, dưới quyền chỉ huy của Đại tá A. J. Power.

Việc đóng tàu mất ba năm, và nó là một con tàu hiện đại, ấn tượng, với thân tàu dài, gọn, đảo thượng tầng lớn ở mạn phải, và sàn bay dài 243 m. Không đoàn của nó, khi đi vào biên chế, gồm máy bay ném bom ngư lôi Fairey Swordfish và máy bay tiêm kích-bom Blackburn Skua, những máy bay vốn đã lỗi thời theo tiêu chuẩn cuối thập niên 1930, nhưng là những máy bay tốt nhất mà Không quân Hải quân (Fleet Air Arm) có.

Việc Ark Royal đi vào biên chế diễn ra trong thời kỳ căng thẳng gia tăng ở châu Âu, và những năm đầu phục vụ của nó dành cho huấn luyện, diễn tập cùng hạm đội, và chuẩn bị cho cuộc chiến dường như ngày càng có khả năng xảy ra.

Khi chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939, Ark Royal đã sẵn sàng, và là một trong những tàu hiện đại và có năng lực nhất của Hải quân Hoàng gia.

3. Thiết kế

Thân tàu, sàn bay và hầm chứa

Thân tàu của Ark Royal dài và hẹp, với chiều dài 243,8 m và chiều rộng 28,9 m, lượng giãn nước khoảng 22.000 tấn tiêu chuẩn. Sàn bay của nó dài 243 m và rộng 28 m, với độ dốc nhẹ xuống ở mũi tàu để hỗ trợ cất cánh, và được phục vụ bởi ba thang nâng chở máy bay giữa sàn bay và hầm chứa.

Hầm chứa có hai tầng, với tổng sức chứa khoảng sáu mươi máy bay, mặc dù trên thực tế Ark Royal thường mang khoảng năm mươi chiếc. Hầm chứa hoàn toàn kín, với các cửa lớn ở hai bên, và được bảo vệ bằng giáp ở hai bên cùng rèm chống cháy có thể chia nó làm đôi. Đảo thượng tầng, ở mạn phải, chứa cầu tàu, ống khói và các phòng điều hành không quân, và được lắp cột buồm lớn cùng radar trong quá trình phục vụ sau này.

Thiết kế của Ark Royal là sự dung hòa: nó nhanh và mang không đoàn lớn, nhưng sàn bay của nó không bọc giáp, điểm yếu mà các tàu sân bay Anh sau này, như lớp Illustrious, sẽ khắc phục bằng cách lắp sàn bay bọc giáp.

Động lực, vũ khí và bảo vệ

Ark Royal được trang bị ba tua-bin hơi nước Parsons, chạy bằng sáu nồi hơi Admiralty, cho công suất khoảng 102.000 mã lực trục và tốc độ tối đa khoảng 31 hải lý, đủ nhanh để hoạt động cùng hạm đội và chạy thoát hầu hết tàu mặt nước.

Vũ khí của nó gồm mười sáu pháo 4,5 in đa dụng, trong tám tháp pháo đôi, bốn tháp mỗi bên, có thể dùng chống mục tiêu mặt nước và máy bay, cùng ba mươi hai pháo pom-pom 2-pounder và ba mươi hai súng máy .50 in để phòng không tầm gần.

Lớp bảo vệ của nó gồm đai giáp trên các khoang máy và kho đạn, cùng hệ thống phòng thủ chống ngư lôi bằng các khoang phồng và ngăn kín nước, nhưng sàn bay và hầm chứa không bọc giáp, và lớp bảo vệ dưới nước của nó, dù tốt theo tiêu chuẩn thời đó, không đủ để cứu nó khỏi một quả ngư lôi trúng vào vị trí trọng yếu.

Thiết kế của Ark Royal là sản phẩm của thời đại, và điểm mạnh cùng điểm yếu của nó sẽ được thử thách trong chiến tranh.

4. Thông số kỹ thuật

Tốc độ, tầm hoạt động và sức bền

Ark Royal có tốc độ tối đa khoảng 31 hải lý, tốc độ hành trình khoảng 20 hải lý, và tầm hoạt động khoảng 14.200 km ở tốc độ 20 hải lý. Sức bền của nó tốt đối với tàu sân bay cùng kích thước, và nó có thể hoạt động nhiều tuần trên biển mà không cần tiếp tế, mặc dù máy bay của nó cần nhiên liệu, đạn dược và phụ tùng phải được tàu chở dầu và tàu tiếp tế cung cấp.

Tốc độ là lợi thế lớn của nó: nó có thể hoạt động cùng hạm đội, chạy thoát hầu hết tàu mặt nước, và phóng cũng như thu hồi máy bay trong nhiều điều kiện thời tiết. Tầm hoạt động và sức bền của nó đủ cho Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, nơi nó phục vụ, và cho các chiến dịch nó được giao.

Các con số nêu cho loại tàu này nên được đọc như giá trị đại diện chứ không phải bảo đảm chính xác cho từng chiếc tàu riêng lẻ. Trọng lượng thay đổi theo nhiên liệu, đạn dược và trang bị, động cơ mất công suất khi mòn, và các sửa đổi tại thực địa làm tăng lực cản hoặc trọng lượng mà tàu thử nghiệm gốc không bao giờ mang.

Do đó, phi công và lái xe đánh giá máy móc qua cảm giác khi phục vụ, qua khả năng leo cao hay tăng tốc trong ngày nóng, và qua việc nó có còn làm được nhiệm vụ khi đã mệt mỏi và chở nặng hay không.

Những đánh giá thực tế đó, ghi lại trong báo cáo và hồi ký, thường tiết lộ nhiều hơn các con số gọn gàng in trong sổ tay.

Sức chứa và vận hành máy bay

Ark Royal có thể mang khoảng 50 đến 60 máy bay, mặc dù thường mang khoảng 50 chiếc, trong đó có Swordfish, Skua, Fulmar và Hurricane. Sàn bay của nó dài 243 m, và ba thang nâng của nó có thể chở máy bay giữa hầm chứa và sàn bay nhanh chóng.

Hầm chứa của nó, có hai tầng, có thể chứa một không đoàn lớn, và các xưởng cùng kho của nó có thể hỗ trợ máy bay nhiều tuần trên biển. Việc vận hành máy bay trên Ark Royal tốt đối với tàu sân bay thời đó, mặc dù Swordfish, với càng đáp cố định và tốc độ chậm, dễ vận hành từ tàu sân bay hơn các máy bay nhanh hơn, nặng hơn ra đời sau.

Sức chứa máy bay của Ark Royal lớn đối với tàu sân bay Anh, và là một trong những lý do nó có giá trị lớn đối với Hải quân Hoàng gia.

5. Các biến thể

Ark Royal — một con tàu duy nhất

Ark Royal là một con tàu duy nhất, không có tàu chị em, và nó không có biến thể theo nghĩa máy bay có biến thể. Thiết kế của nó độc nhất, và nó là tàu sân bay duy nhất trong lớp của mình.

Các tàu sân bay tiếp theo của Hải quân Hoàng gia, lớp Illustrious, được thiết kế với sàn bay bọc giáp, bài học rút ra một phần từ kinh nghiệm của Ark Royal và từ tính dễ bị tổn thương của các tàu sân bay không bọc giáp trước không kích.

Tuy nhiên, không đoàn của Ark Royal thay đổi trong suốt quá trình phục vụ, và các máy bay nó mang có thể được coi là các biến thể của nó theo nghĩa vận hành. Khi đi vào biên chế, nó mang Swordfish và Skua; sau này, nó mang Fulmar, Hurricane và Swordfish, và không đoàn của nó được điều chỉnh theo các nhiệm vụ nó được giao, từ phòng thủ hạm đội đến tấn công và chở tiêm kích đến Malta.

Sự tồn tại của quá nhiều biến thể là lời nhắc rằng đây không phải là thiết kế tĩnh. Mỗi thay đổi là đáp án cho điều gì đó rút ra trong quá trình phục vụ, dù là lỗi cần sửa, vũ khí mới cần lắp, hay vai trò mới mà máy móc được yêu cầu đảm nhiệm.

Một số thay đổi nhỏ và người ngoài khó nhận thấy, trong khi những thay đổi khác làm thay đổi hình dáng hoặc vũ khí theo cách rõ ràng trong ảnh. Xét tổng thể, các biến thể kể câu chuyện về một thiết kế được tinh chỉnh dưới áp lực, với các kỹ sư, kíp lái và chỉ huy đều đóng góp cho phiên bản tiếp theo.

Thay đổi không đoàn và sửa đổi

Không đoàn của Ark Royal thay đổi khi các máy bay mới có sẵn và khi nhiệm vụ của nó thay đổi. Năm 1939, nó mang 48 chiếc Swordfish và 12 chiếc Skua. Năm 1940, nó mang Fulmar, tiêm kích mới của Không quân Hải quân, và Hurricane, vốn được bay từ sàn tàu của nó đến Malta trong các chuyến Club Run nổi tiếng, trong đó các tàu sân bay chở tiêm kích đến hòn đảo bị bao vây.

Năm 1941, không đoàn của nó gồm Swordfish, Fulmar và Hurricane, sự kết hợp phản ánh các vai trò đa dạng nó được yêu cầu đảm nhiệm. Ark Royal còn được sửa đổi trong quá trình phục vụ: nó nhận radar, pháo phòng không cải tiến và thiết bị chữa cháy tốt hơn, và sàn bay của nó được tăng cường để mang máy bay nặng hơn.

Những thay đổi này khiêm tốn, nhưng giữ nó hiệu quả cho đến khi bị mất, và cho thấy không đoàn và trang bị của tàu sân bay có thể được điều chỉnh theo hoàn cảnh thay đổi như thế nào.

6. Tham chiến

Na Uy, Đại Tây Dương và Địa Trung Hải

Ark Royal bước vào chiến đấu tháng 9 năm 1939, khi nó bị tàu ngầm Đức U-39 tấn công ngoài khơi bờ biển tây bắc Scotland. Tàu ngầm bắn hai quả ngư lôi, đều trượt, và máy bay của Ark Royal đánh chìm U-39, tàu ngầm đầu tiên bị đánh chìm trong chiến tranh.

Năm 1940, Ark Royal phục vụ ngoài khơi Na Uy, nơi máy bay của nó tấn công tàu Đức và yểm trợ trên không cho các cuộc đổ bộ của Đồng minh, và tại Đại Tây Dương, nơi nó săn lùng các tàu mặt nước Đức.

Tại Địa Trung Hải, Ark Royal phục vụ cùng Lực lượng H, đóng tại Gibraltar, và máy bay của nó tấn công tàu, tàu ngầm và sân bay Ý, và yểm trợ trên không cho các đoàn tàu đến Malta.

Tháng 11 năm 1940, Không quân Hải quân Hoàng gia Anh tấn công hạm đội Ý tại Taranto từ tàu HMS Illustrious; bản thân Ark Royal không có mặt tại Taranto, và các máy bay của nó không tham gia cuộc tấn công đó.

Quá trình phục vụ của Ark Royal trong hai năm đầu của chiến tranh đa dạng và đòi hỏi cao, và cho thấy tàu sân bay có thể hoạt động tại Đại Tây Dương, Địa Trung Hải và ngoài khơi Na Uy, trong mọi thời tiết và chống mọi kẻ thù.

Cuộc săn lùng Bismarck

Trận đánh nổi tiếng nhất của Ark Royal diễn ra tháng 5 năm 1941, trong cuộc săn lùng thiết giáp hạm Bismarck của Đức. Bismarck đã đánh chìm HMS Hood ngày 24 tháng 5 và đang tiến về cảng Brest của Pháp, nơi nó có thể được sửa chữa. Ark Royal, cùng tuần dương hạm Renown và tuần dương hạm Sheffield, được lệnh chặn nó.

Ngày 26 tháng 5, trong thời tiết khủng khiếp, với mây thấp, mưa và biển động mạnh, Ark Royal phóng mười lăm máy bay ném bom ngư lôi Swordfish, dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Hải quân T. P. Coode. Các máy bay Swordfish, những máy bay hai tầng cánh chậm chạp có vẻ lỗi thời, bay xuyên qua thời tiết, tìm thấy Bismarck và tấn công nó.

Một quả ngư lôi trúng hệ thống lái của Bismarck và làm kẹt bánh lái của nó, khiến nó không thể lái và quay vòng tròn. Cú trúng đó là thời khắc quyết định của cuộc săn lùng: Bismarck không còn có thể trốn thoát, và ngày hôm sau nó bị hạm đội Anh đánh chìm.

Lòng dũng cảm và kỹ năng của các kíp lái Swordfish, bay trong thời tiết có thể khiến hầu hết máy bay phải nằm đất, là một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất của chiến tranh, và vai trò của Ark Royal trong đó khiến nó nổi tiếng.

Các đoàn tàu Malta và chuyến đi cuối cùng

Sau Bismarck, Ark Royal tiếp tục phục vụ cùng Lực lượng H, chở tiêm kích đến Malta trong các chuyến Club Run và hộ tống các đoàn tàu đến hòn đảo. Malta đang bị bao vây, và việc chở tiêm kích đến là thiết yếu cho phòng thủ của nó.

Ark Royal thực hiện nhiều chuyến Club Run năm 1941, cho các máy bay Hurricane cất cánh rồi bay đến Malta, và máy bay của nó còn yểm trợ trên không cho các đoàn tàu. Ngày 13 tháng 11 năm 1941, Ark Royal đang trở về Gibraltar sau một chuyến Club Run, thì bị tàu ngầm U-81, dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Hải quân Friedrich Guggenberger, phóng ngư lôi.

Quả ngư lôi trúng mạn phải của nó, ngang đảo thượng tầng, và làm ngập các phòng nồi hơi cùng bảng điện. Con tàu nghiêng, và dù thủy thủ đoàn nỗ lực cứu nó, nó chìm ngày hôm sau, 14 tháng 11, cách Gibraltar khoảng 30 hải lý.

Chỉ một người thiệt mạng, điều đáng kể xét quy mô con tàu và mức độ nghiêm trọng của thiệt hại, và là lời khen cho kỷ luật và huấn luyện của thủy thủ đoàn.

Vụ chìm tàu và cuộc điều tra

Vụ chìm tàu Ark Royal là đòn giáng vào Hải quân Hoàng gia, và dẫn đến cuộc điều tra về lý do con tàu bị mất. Cuộc điều tra phát hiện quả ngư lôi trúng vào khu vực dễ bị tổn thương, nước ngập làm mất điện của tàu, và thủy thủ đoàn không thể kiểm soát nước ngập vì máy bơm của tàu mất điện.

Cuộc điều tra còn phát hiện thiết kế của tàu, với sàn bay không bọc giáp và lớp bảo vệ dưới nước hạn chế, góp phần vào sự mất mát của nó. Những bài học từ vụ chìm tàu Ark Royal được áp dụng cho các tàu sân bay sau này, vốn có lớp bảo vệ dưới nước tốt hơn và khả năng kiểm soát thiệt hại tốt hơn.

Xác tàu Ark Royal được tìm thấy năm 2002, bởi đội do nhà hải dương học Mỹ Robert Ballard dẫn đầu, nằm trên đáy biển cách Gibraltar khoảng 30 hải lý, ở độ sâu khoảng 1.000 m. Việc phát hiện xác tàu nhắc nhớ về danh tiếng của con tàu và những người từng phục vụ trên nó.

7. Bên sử dụng & di sản

Hải quân Hoàng gia và Lực lượng H

Nước sử dụng duy nhất của Ark Royal là Hải quân Hoàng gia Anh, lực lượng đưa nó vào biên chế năm 1938 và vận hành nó đến khi bị mất năm 1941. Nó phục vụ cùng Hạm đội Nhà, cùng Lực lượng H tại Gibraltar, và cùng Hạm đội Địa Trung Hải, và không đoàn của nó do Không quân Hải quân cung cấp.

Quá trình phục vụ của Ark Royal cùng Lực lượng H đặc biệt quan trọng, vì Lực lượng H là lực lượng chính của Hải quân Hoàng gia tại phía tây Địa Trung Hải, và Ark Royal là tàu sân bay duy nhất của nó trong phần lớn năm 1940 và 1941.

Thủy thủ đoàn của tàu, khoảng 1.580 sĩ quan và binh lính, gồm thủy thủ đoàn và không đoàn, và những người từng phục vụ trên nó nhớ nó với tình cảm, như một con tàu vui vẻ và nổi tiếng.

Kinh nghiệm của những người vận hành loại tàu này khác nhau rất nhiều giữa các đơn vị, vì cùng một máy móc có thể là cỗ máy đáng tin cậy ở một chiến trường và là nguồn rắc rối liên miên ở chiến trường khác.

Khí hậu, chất lượng phụ tùng, độ dài tuyến cung cấp và kỹ năng của các tổ mặt đất đều định hình cách loại tàu hoạt động trong thực tế. Các đơn vị có thời gian học thói quen của nó thường khai thác được nhiều hơn hẳn các đơn vị nhận nó vội vàng và đưa thẳng ra chiến đấu.

Khuôn mẫu đó, trong đó huấn luyện và bảo dưỡng quan trọng không kém thiết kế, chạy xuyên suốt hầu hết các ghi chép của những người từng phục vụ với nó.

Các phi đội Không quân Hải quân

Không đoàn của Ark Royal do các phi đội Không quân Hải quân cung cấp, trong đó có các Phi đội Không quân Hải quân 800, 801, 803, 810, 818, 820 và 821, cùng các phi đội khác. Những phi đội này bay Swordfish, Skua, Fulmar và Hurricane, và các phi công cùng quan sát viên của họ nằm trong số những người giàu kinh nghiệm nhất của Không quân Hải quân.

Các phi đội từng phục vụ trên Ark Royal gồm một số phi đội nổi tiếng nhất của Không quân Hải quân, và quá trình phục vụ của họ trên tàu được nhớ đến trong lịch sử các phi đội và trong ký ức của những người từng bay từ sàn tàu của nó.

Việc Không quân Hải quân dùng Ark Royal cho thấy tàu sân bay và không đoàn của nó phối hợp với nhau như thế nào, và tàu cùng máy bay của nó là một vũ khí duy nhất.

Tàu sân bay đã đánh chìm Bismarck

Di sản của Ark Royal là vai trò của nó trong vụ đánh chìm Bismarck. Cuộc tấn công của Swordfish ngày 26 tháng 5 năm 1941, làm kẹt bánh lái của Bismarck, là thời khắc quyết định trong cuộc săn lùng, và cho thấy máy bay trên tàu sân bay, dù là máy bay hai tầng cánh chậm chạp, có thể làm tê liệt một thiết giáp hạm hiện đại.

Cuộc tấn công là sự minh chứng cho hàng không hải quân, và cho thấy tàu sân bay, chứ không phải thiết giáp hạm, là tàu chủ lực của tương lai. Danh tiếng của Ark Royal dựa trên cuộc tấn công đó, và lòng dũng cảm của các kíp lái Swordfish đã bay nó trong thời tiết khủng khiếp.

Tên tàu, Ark Royal, sau này được đặt cho các tàu sân bay Anh khác, trong đó có tàu sân bay phục vụ trong Chiến tranh Falklands năm 1982, dấu hiệu cho sự tôn trọng dành cho cái tên này.

Các sử gia vẫn tranh luận về việc nên đặt bao nhiêu trọng lượng cho loại tàu này khi đánh giá cuộc chiến rộng lớn hơn. Một số nhấn mạnh đóng góp trực tiếp của nó trong chiến đấu, trong khi những người khác chỉ ra những bài học nó dạy, các học thuyết nó định hình, và các thiết kế sau này vay mượn từ nó.

Cả hai quan điểm đều có lý, vì một cỗ máy có thể quan trọng qua ảnh hưởng cũng như qua thành tích của chính nó. Điều không còn nghi ngờ là loại tàu này để lại dấu ấn trên những người từng dùng nó, và các ghi chép của họ, viết nhiều năm sau, vẫn truyền tải cảm giác mạnh mẽ về việc phụ thuộc vào nó là như thế nào.

Bài học cho thiết kế tàu sân bay

Vụ chìm tàu Ark Royal còn để lại di sản, trong những bài học rút ra từ sự mất mát của nó. Cuộc điều tra vụ chìm tàu phát hiện lớp bảo vệ dưới nước của nó không đầy đủ, khả năng kiểm soát thiệt hại của nó bị cản trở do mất điện, và thiết kế của nó, với sàn bay không bọc giáp, dễ bị tổn thương.

Những bài học này được áp dụng cho các tàu sân bay Anh sau này, vốn có lớp bảo vệ dưới nước tốt hơn, khả năng kiểm soát thiệt hại tốt hơn, và sàn bay bọc giáp. Thiết kế của Ark Royal, dù tiên tiến theo tiêu chuẩn thời đó, là sản phẩm của thời kỳ giữa hai cuộc chiến, và chiến tranh cho thấy các tàu sân bay cần nhiều bảo vệ hơn những gì các nhà thiết kế dự tính.

Do đó, sự mất mát của con tàu không chỉ là bi kịch mà còn là bài học, và các tàu sân bay ra đời sau nó tốt hơn nhờ đó.

Không còn tàu nào tồn tại, nhưng xác tàu vẫn còn

Không còn phần nào của Ark Royal tồn tại trên mặt nước, vì nó chìm năm 1941 và xác tàu nằm trên đáy biển ngoài khơi Gibraltar. Xác tàu được phát hiện năm 2002, và đã được khảo sát nhưng không được trục vớt. Xác tàu là mộ chiến tranh, và được bảo vệ như vậy.

Chuông tàu, được thu hồi từ xác tàu, được trưng bày tại Bảo tàng Không quân Hải quân ở Somerset, và các hiện vật khác từ con tàu được lưu giữ trong các bảo tàng ở Anh. Việc phát hiện xác tàu nhắc nhớ về danh tiếng của con tàu và những người từng phục vụ trên nó, và cho phép các sử gia xem xét thiệt hại đã đánh chìm nó.

Những du khách gặp một mẫu còn tồn tại ngày nay đang nhìn thấy nhiều hơn một hiện vật tĩnh. Kích thước, độ mòn trên các cần điều khiển, và các vị trí làm việc chật chội đều giúp giải thích cảm giác phục vụ trong cỗ máy này là như thế nào, theo cách mà ảnh hay bảng thông số không thể.

Nhân viên bảo tàng thường đặt phương tiện hay máy bay trong bối cảnh đơn vị từng dùng nó, chiến trường nó phục vụ, và những người đã bảo dưỡng nó, để du khách có thể hiểu vì sao nó quan trọng.

Vai trò giáo dục đó giờ đây là một trong những lý do chính khiến những mẫu còn tồn tại này được bảo tồn, và nó giữ lịch sử sống động cho những người chưa từng thấy máy móc phục vụ.

Đài tưởng niệm và cái tên

Ark Royal được nhớ đến trong các đài tưởng niệm và trong cái tên được đặt cho các tàu sân bay sau này. Các tàu Ark Royal sau này của Hải quân Hoàng gia, trong đó có tàu sân bay phục vụ trong Chiến tranh Falklands, mang cái tên với niềm tự hào, và thủy thủ đoàn của các tàu Ark Royal sau này nhớ con tàu năm 1938 như tàu tiền nhiệm của họ.

Bảo tàng Không quân Hải quân trưng bày các hiện vật từ Ark Royal, trong đó có chuông tàu, và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia lưu giữ ảnh và tài liệu liên quan đến quá trình phục vụ của nó.

Câu chuyện của con tàu được kể trong sách, phim, và ký ức của những người từng phục vụ trên nó, và danh tiếng của nó với tư cách tàu sân bay đã đánh chìm Bismarck đảm bảo nó sẽ không bị quên lãng. Xác tàu, nằm trên đáy biển, là đài tưởng niệm lặng lẽ cho con tàu và cho một người đã thiệt mạng khi nó chìm.

Khía cạnh này của câu chuyện xứng đáng được nhấn mạnh vì nó giúp giải thích vì sao loại tàu này được nhớ đến như hiện nay. Những người từng dùng nó không đánh giá nó qua một trận đánh duy nhất hay một thông số duy nhất, mà qua nhiều tháng kinh nghiệm hằng ngày, qua việc nó có khởi động được vào buổi sáng lạnh hay không, qua việc nó có đưa họ về nhà khi bị hư hại hay không, và qua việc họ có tin tưởng nó hay không.

Niềm tin đó, một khi đã có, khó lung lay, và một khi đã mất, khó lấy lại. Đó là khía cạnh con người của lịch sử, và quan trọng không kém bất kỳ chi tiết kỹ thuật nào.

8. Câu hỏi thường gặp

HMS Ark Royal nổi tiếng vì điều gì?

Ark Royal nổi tiếng vì cuộc tấn công của Swordfish ngày 26 tháng 5 năm 1941 làm kẹt bánh lái của Bismarck, khiến thiết giáp hạm Đức không thể trốn thoát và dẫn đến việc nó bị đánh chìm ngày hôm sau.

Ark Royal bị đánh chìm khi nào?

Ark Royal bị tàu ngầm U-81 phóng ngư lôi ngày 13 tháng 11 năm 1941 ngoài khơi Gibraltar và chìm ngày 14 tháng 11 năm 1941, chỉ mất một người.

Ark Royal mang bao nhiêu máy bay?

Ark Royal có thể mang khoảng 50 đến 60 máy bay, thường khoảng 50 chiếc, trong đó có Swordfish, Skua, Fulmar và Hurricane.

Ark Royal có phải là tàu sân bay đầu tiên của Anh được thiết kế làm tàu sân bay không?

Đúng vậy. Ark Royal, đi vào biên chế năm 1938, là tàu sân bay đầu tiên của Anh được thiết kế ngay từ đầu làm tàu sân bay, chứ không phải cải biến từ loại tàu khác.

Xác tàu Ark Royal ở đâu?

Xác tàu nằm trên đáy biển cách Gibraltar khoảng 30 hải lý, ở độ sâu khoảng 1.000 m. Nó được phát hiện năm 2002.

Ark Royal có sàn bay bọc giáp không?

Không. Sàn bay của Ark Royal không bọc giáp. Các tàu sân bay Anh sau này, như lớp Illustrious, có sàn bay bọc giáp.

9. Nguồn

• William Green, War Planes of the Second World War: Aircraft Carriers — tàu sân bay trong Thế chiến II.
• David Brown, The Royal Navy and the Mediterranean, Volume 1 — Hải quân Hoàng gia và Địa Trung Hải.
• Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia, bộ sưu tập và ảnh về HMS Ark Royal.
• Bảo tàng Không quân Hải quân, hiện vật trưng bày và chuông tàu của HMS Ark Royal.
• Các nghiên cứu lịch sử của Bộ Hải quân về cuộc săn lùng Bismarck.
• Robert Ballard, báo cáo khảo sát xác tàu HMS Ark Royal.
• Wikipedia, "HMS Ark Royal (91)"

Bài viết liên quan

• Máy bay Avro Lancaster
• Máy bay B-26 Marauder
• Máy bay C-46 Commando