Thiết giáp hạm lớp Nagato

Lớp Nagato gồm hai thiết giáp hạm Nhật — Nagato và Mutsu — những thiết giáp hạm đầu tiên trên thế giới mang pháo 16 inch, và những tàu chủ lực mạnh nhất thế giới khi hoàn thành năm 1920–1921. Chúng là soái hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong hai thập kỷ, và Nagato là soái hạm của Đô đốc Isoroku Yamamoto — tư lệnh Hạm đội Liên hợp — khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng tháng 12 năm 1941. Lớp tàu đại diện cho tham vọng của Nhật trong việc xây dựng một hải quân ngang bằng với Anh và Mỹ, và các tàu của nó nằm trong số những thiết giáp hạm lớn nhất và mạnh nhất thời đó.

Nagato và Mutsu có số phận rất khác nhau. Mutsu bị phá hủy tháng 6 năm 1943 bởi một vụ nổ nội bộ trong hầm đạn khi đang neo tại vịnh Hiroshima, khiến hơn 1.100 người thiệt mạng, trong một trong những thảm họa lớn nhất lịch sử hải quân Nhật. Nagato sống sót qua chiến tranh, dù bị máy bay Mỹ làm hư hại và trúng mìn, và là thiết giáp hạm Nhật duy nhất sống sót sau cuộc xung đột. Nó được dùng làm tàu mục tiêu trong các vụ thử bom nguyên tử tại đảo san hô Bikini năm 1946, nơi nó sống sót qua hai vụ nổ hạt nhân trước khi chìm vì hư hại — minh chứng cuối cùng cho sức mạnh của nó.

Lớp Nagato được nhớ đến như một dấu mốc trong thiết kế thiết giáp hạm: những thiết giáp hạm đầu tiên mang pháo 16 inch, những con tàu đặt tiêu chuẩn cho các tàu chủ lực thập niên 1920, và những soái hạm của hải quân đã tấn công Trân Châu Cảng. Câu chuyện của chúng trải dài sự trỗi dậy và sụp đổ của sức mạnh hải quân Nhật — từ Hiệp ước Hải quân Washington tới bom nguyên tử — và các tàu của chúng nằm trong số những thiết giáp hạm nổi tiếng nhất lịch sử.

1. Thông tin chính

Mục	Nội dung
Loại	Thiết giáp hạm
Các tàu	Nagato, Mutsu
Xuất xứ	Nhật Bản
Thiết kế	1916–1917; đặt lườn 1917–1918
Đưa vào biên chế	Nagato 1920; Mutsu 1921
Số tàu chế tạo	2
Lượng giãn nước	32.720 tấn tiêu chuẩn (khi chế tạo); khoảng 39.000 tấn đầy tải sau hiện đại hóa
Chiều dài	Khoảng 221 m (725 ft) khi chế tạo; 224,9 m sau hiện đại hóa
Chiều rộng	Khoảng 29 m (95 ft) khi chế tạo; 34,6 m sau hiện đại hóa
Mớn nước	Khoảng 9,1 m (30 ft)
Vũ khí chính	8 pháo 41 cm (16,1 in) trong bốn tháp pháo hai nòng
Vũ khí phụ	20 pháo 14 cm (5,5 in) (sau đó giảm); 8 pháo 12,7 cm đa dụng sau hiện đại hóa
Vũ khí phòng không	Rất nhiều sau hiện đại hóa; tới 98 pháo 25 mm vào năm 1944
Ống phóng ngư lôi	8 × 53,3 cm (khi chế tạo; bỏ khi hiện đại hóa)
Máy bay	3 thủy phi cơ
Giáp	Đai giáp 305 mm (12 in), boong tới 127 mm, tháp pháo tới 356 mm mặt trước
Động lực	4 tuốc bin hơi nước Kampon, 80.000 mã lực trục (khi chế tạo); 82.000 mã lực trục sau hiện đại hóa
Tốc độ	Khoảng 26,5 hải lý/giờ khi chế tạo; khoảng 25 hải lý/giờ sau hiện đại hóa
Tầm hoạt động	Khoảng 5.500 hải lý ở tốc độ 16 hải lý/giờ
Kíp tàu	Khoảng 1.330 sĩ quan và thủy thủ (khi chế tạo); khoảng 1.750 người năm 1944
Vai trò nổi bật	Soái hạm của Hạm đội Liên hợp; Nagato là soái hạm của Yamamoto tại Trân Châu Cảng
Số phận	Mutsu bị phá hủy do nổ hầm đạn tháng 6 năm 1943; Nagato chìm làm tàu mục tiêu tại đảo san hô Bikini tháng 7 năm 1946

2. Nguồn gốc & phát triển

Hạm đội Tám–Tám

Lớp Nagato được thiết kế như một phần của chương trình “Hạm đội Tám–Tám” của Nhật — nhằm xây dựng một hải quân gồm tám thiết giáp hạm và tám tàu tuần dương chiến đấu, mỗi tàu đều thuộc loại hiện đại nhất. Chương trình là phản ứng trước cuộc chạy đua vũ trang hải quân đầu thế kỷ XX, và trước tham vọng của Nhật được công nhận là một cường quốc hải quân lớn. Lớp Nagato là sản phẩm đầu tiên của chương trình, và được thiết kế vượt trội hơn bất kỳ thiết giáp hạm nào đang phục vụ. Thiết kế là công trình của kiến trúc sư hải quân Nhật Yuzuru Hiraga — người từng học kiến trúc hải quân tại Anh và mang các nguyên tắc thiết kế Anh tới ngành đóng tàu Nhật.

Pháo 16 inch

Đặc điểm quan trọng nhất của lớp Nagato là dàn pháo chính gồm tám pháo 41 cm (16,1 inch) — những khẩu pháo hải quân lớn nhất thế giới khi các tàu được thiết kế. Các pháo bắn đạn nặng 1.020 kg tới cự ly khoảng 38.000 mét, và mang lại cho lớp Nagato hỏa lực mà không thiết giáp hạm nào khác sánh được. Quyết định gắn pháo 16 inch là một quyết định táo bạo: nó đòi hỏi thân tàu lớn hơn, tháp pháo nặng hơn, và hệ thống động lực mạnh hơn, và đặt một tiêu chuẩn mà các hải quân khác sẽ noi theo. Lớp Nelson của Anh và lớp Colorado của Mỹ — cả hai đều trang bị pháo 16 inch — được thiết kế để đáp lại lớp Nagato, và pháo 16 inch trở thành tiêu chuẩn cho thiết giáp hạm trong thập niên 1920 và 1930.

Đóng các tàu

Nagato được đặt lườn tại Kure tháng 8 năm 1917, hạ thủy tháng 11 năm 1919, và đưa vào biên chế tháng 11 năm 1920. Mutsu được đặt lườn tại Yokosuka tháng 6 năm 1918, hạ thủy tháng 5 năm 1920, và đưa vào biên chế tháng 10 năm 1921. Hai tàu là những tàu chiến lớn nhất từng được chế tạo tại Nhật, và việc đóng chúng là một thành tựu công nghiệp lớn. Các tàu hoàn thành đúng lúc Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 dừng việc đóng thiết giáp hạm, và chúng nằm trong số ít thiết giáp hạm hiện đại mà Nhật được phép giữ lại theo hiệp ước. Hiệp ước cũng giới hạn Nhật ở mức trọng tải thiết giáp hạm nhỏ hơn Anh và Mỹ — một giới hạn mà Nhật phẫn nộ và định hình chính sách hải quân của nước này trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến.

3. Thiết kế

Thân tàu, giáp và bố trí

Lớp Nagato có thân tàu dài, boong phẳng, mũi tàu kiểu clipper và một cột tháp chùa đặc biệt — một kết cấu cao, được gia cố chắc chắn, mang cầu tàu và các thiết bị điều khiển hỏa lực. Đai giáp dày 12 inch, nghiêng 15 độ, bảo vệ máy móc và hầm đạn. Boong giáp dày tới 5 inch trên hầm đạn, và tháp pháo được bảo vệ tới 14 inch ở mặt trước. Bố trí đặt hai tháp pháo hai nòng 41 cm phía trước và hai phía sau, với dàn pháo phụ gồm hai mươi pháo 14 cm trong các ụ pháo dọc thượng tầng. Vẻ ngoài của các tàu — dài, thấp, với cột tháp chùa cao — khiến chúng dễ nhận biết ngay lập tức, và cột tháp chùa trở thành biểu tượng cho thiết kế thiết giáp hạm Nhật.

Động lực và tốc độ

Hệ thống động lực gồm bốn tuốc bin hơi nước có hộp số Kampon dẫn động bốn trục, cho công suất 80.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 26,5 hải lý/giờ. Hệ thống được chia thành bốn phòng nồi hơi và bốn phòng máy — cách bố trí cải thiện khả năng sống sót. Tầm hoạt động của các tàu khoảng 5.500 hải lý ở tốc độ 16 hải lý/giờ — đủ cho các chiến dịch tại Thái Bình Dương nhưng hạn chế cho các chiến dịch xa hơn. Tốc độ của các tàu tốt so với thời đó, khiến chúng nằm trong số những thiết giáp hạm nhanh nhất thế giới khi hoàn thành. Sau khi hiện đại hóa trong thập niên 1930, tốc độ của các tàu giảm xuống khoảng 25 hải lý/giờ, khi lượng giãn nước tăng lên và thân tàu được mở rộng bằng các khoang chống ngư lôi.

Vũ khí và điều khiển hỏa lực

Dàn pháo chính gồm tám pháo 41 cm/45 cỡ nòng, bắn đạn nặng 1.020 kg tới cự ly khoảng 38.000 mét, và được điều khiển bởi một hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại với các máy đo cự ly trên cột tháp chùa. Dàn pháo phụ gồm hai mươi pháo 14 cm cung cấp khả năng phòng thủ chống khu trục hạm, và dàn pháo phòng không — ban đầu nhỏ — tăng trưởng mạnh mẽ trong quá trình hiện đại hóa các tàu và trong chiến tranh, cho tới năm 1944 Nagato mang gần một trăm pháo 25 mm. Các tàu cũng mang ba thủy phi cơ để quan sát và trinh sát, phóng từ máy phóng trên boong sau. Hệ thống điều khiển hỏa lực tốt, nhưng Hải quân Nhật thiếu radar cho tới cuối chiến tranh, và pháo binh của nó bị cản trở bởi việc thiếu radar đo cự ly.

4. Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Pháo chính 8 × 41 cm (16,1 in), bắn đạn nặng 1.020 kg tới cự ly khoảng 38.000 m, điều khiển bởi hệ thống điều khiển hỏa lực với máy đo cự ly trên cột tháp chùa. Pháo phụ 20 × 14 cm (5,5 in) chống khu trục hạm; sau hiện đại hóa 8 pháo 12,7 cm đa dụng. Pháo phòng không tới 98 pháo 25 mm vào năm 1944. Mang 3 thủy phi cơ, phóng từ máy phóng trên boong sau. Hải quân Nhật thiếu radar cho tới cuối chiến tranh, pháo binh bị cản trở bởi việc thiếu radar đo cự ly.

Giáp và cơ động

Đai giáp 305 mm (12 in) nghiêng 15 độ, boong tới 127 mm, mặt trước tháp pháo tới 356 mm. Lượng giãn nước 32.720 tấn tiêu chuẩn khi chế tạo, khoảng 39.000 tấn đầy tải sau hiện đại hóa. Dài khoảng 221 m (224,9 m sau hiện đại hóa), rộng 29 m (34,6 m sau hiện đại hóa), mớn nước 9,1 m.

Động cơ

Bốn tuốc bin hơi nước Kampon, 80.000 mã lực trục (82.000 sau hiện đại hóa), tốc độ khoảng 26,5 hải lý/giờ khi chế tạo, khoảng 25 hải lý/giờ sau hiện đại hóa. Tầm hoạt động khoảng 5.500 hải lý ở tốc độ 16 hải lý/giờ. Kíp tàu khoảng 1.330 người khi chế tạo, khoảng 1.750 người năm 1944.

5. Các biến thể

Hai con tàu

Hai tàu của lớp được chế tạo theo cùng một thiết kế nhưng khác nhau về chi tiết. Nagato — tàu dẫn đầu — được chế tạo tại Kure, và Mutsu được chế tạo tại Yokosuka. Các tàu được hiện đại hóa trong thập niên 1930, khi cột tháp chùa của chúng được mở rộng, vũ khí phòng không tăng lên, khoang chống ngư lôi được bổ sung, và máy móc được đại tu. Việc hiện đại hóa tăng lượng giãn nước của chúng lên khoảng 39.000 tấn và giảm tốc độ xuống 25 hải lý/giờ, nhưng cải thiện khả năng bảo vệ và điều kiện sinh hoạt. Sự nghiệp của hai tàu khác nhau sau hiện đại hóa: Nagato là soái hạm của Hạm đội Liên hợp, trong khi Mutsu phục vụ trong hạm đội chiến đấu và hộ tống các đoàn tàu.

Nagato, soái hạm

Nagato là soái hạm của Hạm đội Liên hợp trong phần lớn thời kỳ giữa hai cuộc chiến và trong giai đoạn đầu chiến tranh, và là soái hạm của Đô đốc Yamamoto khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng. Nó có mặt tại Trận Midway, dù không tham chiến, và phục vụ trong Trận vịnh Leyte tháng 10 năm 1944 — nơi nó bị máy bay Mỹ làm hư hại. Nó sống sót qua chiến tranh, dù bị mìn và không kích làm hư hại, và là thiết giáp hạm Nhật duy nhất sống sót sau cuộc xung đột. Việc nó sống sót khiến nó trở thành biểu tượng của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, và việc nó được dùng làm mục tiêu tại đảo san hô Bikini là chương cuối trong sự nghiệp dài của nó.

Mutsu và vụ nổ hầm đạn

Mutsu phục vụ cùng hạm đội chiến đấu, tham gia Trận Midway và hộ tống các đoàn tàu. Ngày 8 tháng 6 năm 1943, khi đang neo tại vịnh Hiroshima, nó bị phá hủy bởi một vụ nổ trong hầm đạn số 3 — vụ nổ bẻ gãy tàu làm hai và đánh chìm nó, khiến 1.121 người thiệt mạng, gồm cả thuyền trưởng. Nguyên nhân vụ nổ không bao giờ được xác định chắc chắn: có thể là tai nạn, phá hoại, hay thuốc phóng không ổn định tự bốc cháy. Tổn thất là một đòn nặng nề đối với Hải quân Nhật, và được giữ bí mật với công chúng. Xác tàu Mutsu được trục vớt một phần sau chiến tranh, và pháo cùng hiện vật của nó được bảo tồn trong các bảo tàng tại Nhật.

6. Tham chiến

Những năm giữa hai cuộc chiến

Nagato và Mutsu là soái hạm của hạm đội chiến đấu Nhật trong suốt thời kỳ giữa hai cuộc chiến. Nagato là soái hạm của Hạm đội Liên hợp, và đại diện Nhật Bản tại các buổi duyệt binh hải quân cùng các chuyến thăm ngoại giao. Các tàu được hiện đại hóa trong thập niên 1930 — khi cột tháp chùa của chúng được mở rộng và vũ khí phòng không tăng lên — và vẫn là những tàu mạnh nhất của Hải quân Nhật cho tới khi lớp Yamato hoàn thành năm 1941. Những năm giữa hai cuộc chiến là thời kỳ hòa bình đối với các tàu, nhưng cũng là thời kỳ chuẩn bị: Hải quân Nhật huấn luyện cho một trận đánh quyết định chống Hoa Kỳ, và lớp Nagato được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm trong đó.

Trân Châu Cảng và Midway

Tại Trân Châu Cảng, Nagato là soái hạm của Yamamoto, và nó neo tại Hashirajima — từ đó Yamamoto chỉ đạo cuộc tấn công. Nó không tham gia trực tiếp cuộc tấn công, nhưng vai trò soái hạm hạm đội khiến nó trở thành biểu tượng của chiến dịch. Tại Midway tháng 6 năm 1942, Nagato phục vụ cùng lực lượng chính của hạm đội Nhật — vốn ở quá xa trận đánh để can thiệp — và quay về Nhật mà không bắn một phát đạn nào. Trận đánh là thảm họa đối với Nhật, và đánh dấu sự kết thúc vai trò vũ khí quyết định của thiết giáp hạm. Việc Nagato phục vụ tại Midway là thước đo cho tốc độ thay đổi của chiến tranh hải quân: soái hạm của hạm đội chỉ là người ngoài cuộc tại trận đánh quyết định cuộc chiến.

Vịnh Leyte và kết thúc chiến tranh

Hành động cuối cùng của Nagato diễn ra tại Trận vịnh Leyte tháng 10 năm 1944, nơi nó phục vụ cùng Lực lượng Trung tâm của Đô đốc Kurita trong Trận Samar. Nó bị máy bay Mỹ làm hư hại, và rút lui cùng phần còn lại của lực lượng. Sau Leyte, Nagato bị mìn và không kích làm hư hại, và trải qua những tháng cuối của cuộc chiến tại Yokosuka — nơi nó được dùng làm khẩu đội phòng không nổi. Nó sống sót qua chiến tranh — thiết giáp hạm Nhật duy nhất làm được điều đó — và đầu hàng Đồng minh năm 1945. Việc nó sống sót là minh chứng cho sức mạnh của nó và cho sự may mắn đã giữ nó khỏi số phận của các tàu chị em.

7. Điểm mạnh

Lớp Nagato là một thiết kế thành công. Pháo 41 cm của nó là lớn nhất thế giới khi các tàu hoàn thành, và mang lại cho lớp tàu hỏa lực mà không thiết giáp hạm nào khác sánh được. Các tàu nhanh so với thời đó, được bảo vệ tốt, chế tạo tốt, và việc hiện đại hóa trong thập niên 1930 đã cải thiện khả năng bảo vệ cùng vũ khí phòng không của chúng. Việc Nagato sống sót qua chiến tranh, và sống sót qua hai vụ thử bom nguyên tử, là minh chứng cho sức mạnh của nó. Thiết kế của lớp tàu đặt tiêu chuẩn cho các thiết giáp hạm thập niên 1920, và ảnh hưởng của nó được cảm nhận trong lớp Nelson của Anh và lớp Colorado của Mỹ.

8. Điểm yếu

Những điểm yếu là những điểm yếu do tuổi tác của thiết kế. Đến năm 1941, lớp Nagato đã hai mươi tuổi, và khả năng bảo vệ của nó — dù tốt so với thời đó — không đủ chống bom và ngư lôi hiện đại. Các tàu thiếu radar cho tới cuối chiến tranh, và vũ khí phòng không của chúng — dù nhiều — bị cản trở bởi chất lượng kém của pháo 25 mm Nhật. Tốc độ 25 hải lý/giờ của các tàu sau hiện đại hóa là chậm theo tiêu chuẩn của các thiết giáp hạm nhanh tiếp theo, và mức tiêu thụ nhiên liệu của chúng cao. Lớp Nagato là một thiết kế tốt cho năm 1920, nhưng đến năm 1944 đã lỗi thời, và việc phục vụ của nó trong chiến tranh bị giới hạn bởi tuổi tác.

So sánh với các đối thủ

So với lớp Nelson của Anh, lớp Nagato nhanh hơn và có dàn pháo chính tương tự, nhưng giáp mỏng hơn. So với lớp Colorado của Mỹ, tàu Nhật nhanh hơn và có dàn pháo chính tầm xa hơn, nhưng giáp boong mỏng hơn. So với lớp Yamato sau này, lớp Nagato nhỏ hơn, chậm hơn và vũ khí kém hơn, nhưng là lớp tàu đặt tiêu chuẩn cho thiết kế thiết giáp hạm Nhật. So với lớp King George V của Anh, lớp Nagato cũ hơn, chậm hơn và được bảo vệ kém hơn, nhưng có pháo lớn hơn. Lớp Nagato là một thiết kế dấu mốc, nhưng bị các tàu tiếp theo vượt qua.

9. Bên sử dụng & di sản

Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Bên sử dụng duy nhất của lớp Nagato là Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Hai tàu phục vụ cùng Hạm đội Liên hợp, và kíp tàu của chúng được tuyển từ khắp Nhật Bản. Nagato là soái hạm của Hạm đội Liên hợp, và các sĩ quan của nó gồm những người sau này trở thành nhân vật cấp cao trong Hải quân Nhật — gồm Đô đốc Yamamoto. Việc phục vụ của lớp tàu hoàn toàn thuộc về Nhật, và lịch sử của nó là một phần lịch sử của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thái Bình Dương.

Không có bên sử dụng khác

Không có hải quân nào khác vận hành tàu lớp Nagato. Sau chiến tranh, Nagato được dùng làm tàu mục tiêu trong các vụ thử bom nguyên tử tại đảo san hô Bikini, và xác tàu Mutsu được trục vớt một phần. Tên của các tàu không được Hải quân Nhật tái sử dụng, và ký ức về chúng được các bảo tàng và đài tưởng niệm của Nhật bảo tồn. Bảo tàng Yamato tại Kure trưng bày mô hình và ảnh của lớp Nagato, và pháo của Mutsu — được trục vớt từ xác tàu sau chiến tranh — được trưng bày tại Etajima và các địa điểm khác. Việc không có bên sử dụng nước ngoài là thước đo cho vị thế của lớp tàu như một thiết kế thuần Nhật, chế tạo cho một hải quân tìm cách sánh ngang các cường quốc hải quân lớn theo cách riêng của mình.

Những thiết giáp hạm đầu tiên mang pháo 16 inch

Di sản của lớp Nagato là nó là lớp thiết giáp hạm đầu tiên mang pháo 16 inch, và đặt tiêu chuẩn cho các tàu chủ lực thập niên 1920. Lớp Nelson của Anh và lớp Colorado của Mỹ được thiết kế để đáp lại lớp Nagato, và pháo 16 inch trở thành tiêu chuẩn cho thiết giáp hạm trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến. Thiết kế của lớp tàu — thân tàu dài, cột tháp chùa, dàn pháo chính mạnh mẽ — ảnh hưởng tới thiết kế thiết giáp hạm Nhật trong hai thập kỷ, và các tàu của nó là soái hạm của hải quân đã tấn công Trân Châu Cảng.

Ký ức và đảo san hô Bikini

Nagato được nhớ đến như thiết giáp hạm Nhật duy nhất sống sót qua chiến tranh, và như con tàu sống sót qua hai vụ thử bom nguyên tử tại đảo san hô Bikini. Việc nó chìm tại Bikini — sau khi sống sót qua các vụ thử Able và Baker — là minh chứng cuối cùng cho sức mạnh của nó, và khiến nó trở thành biểu tượng của thời đại nguyên tử. Mutsu được nhớ đến vì thảm họa vụ nổ hầm đạn — một trong những tổn thất lớn nhất lịch sử hải quân Nhật — và vì bí ẩn về nguyên nhân của nó. Câu chuyện của lớp tàu trải dài sự trỗi dậy và sụp đổ của sức mạnh hải quân Nhật — từ Hiệp ước Hải quân Washington tới bom nguyên tử — và các tàu của nó nằm trong số những thiết giáp hạm nổi tiếng nhất lịch sử.

Kết thúc thời đại thiết giáp hạm

Lớp Nagato cũng đánh dấu sự kết thúc của thời đại thiết giáp hạm. Các tàu được thiết kế cho một trận đánh hạm đội quyết định không bao giờ xảy ra, và việc phục vụ quan trọng nhất của chúng là làm soái hạm, không phải làm tàu chiến đấu. Việc Nagato sống sót qua chiến tranh và chìm tại Bikini đánh dấu quá trình chuyển đổi từ thời đại thiết giáp hạm sang thời đại nguyên tử, và câu chuyện của nó là thước đo cho tốc độ thay đổi của chiến tranh hải quân trong thế kỷ XX. Thiết giáp hạm — vốn là tàu chủ lực trong nửa thế kỷ — bị thay thế trước hết bởi tàu sân bay, rồi bởi bom nguyên tử, và số phận của Nagato — sống sót qua chiến tranh chỉ để bị vũ khí hạt nhân đánh chìm — ghi lại quá trình chuyển đổi đó trong câu chuyện của một con tàu duy nhất.

Không còn tàu nào tồn tại

Không có thiết giáp hạm lớp Nagato nào còn tồn tại. Mutsu bị phá hủy bởi vụ nổ hầm đạn năm 1943, và xác tàu của nó được trục vớt một phần sau chiến tranh. Nagato chìm tại đảo san hô Bikini tháng 7 năm 1946, sau khi sống sót qua hai vụ thử bom nguyên tử, và xác tàu của nó nằm trên đáy biển của phá nước — nơi nó là địa điểm lặn được yêu thích. Việc không có tàu nào được bảo tồn là một mất mát đối với di sản hải quân, nhưng lớp tàu được đại diện tốt trong các bảo tàng và mô hình.

Hiện vật và đài tưởng niệm

Hiện vật từ lớp tàu còn tồn tại trong các bảo tàng tại Nhật và Hoa Kỳ. Bảo tàng Yamato tại Kure trưng bày mô hình và ảnh của lớp Nagato, và bảo tàng tại Yokosuka lưu giữ tài liệu liên quan tới Mutsu. Pháo của Mutsu — được trục vớt từ xác tàu sau chiến tranh — được trưng bày tại học viện hải quân cũ ở Etajima và các địa điểm khác tại Nhật. Xác tàu Nagato tại Bikini là mộ chiến tranh và địa điểm lặn, được thợ lặn từ khắp thế giới đến thăm. Những hiện vật này cùng xác tàu giữ ký ức về lớp tàu sống mãi.

10. Câu hỏi thường gặp

Lớp Nagato là gì?

Lớp Nagato gồm hai thiết giáp hạm Nhật — Nagato và Mutsu — đưa vào biên chế năm 1920–1921. Chúng là những thiết giáp hạm đầu tiên trên thế giới mang pháo 16 inch, và là soái hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong hai thập kỷ. Lớp tàu được thiết kế như một phần của chương trình “Hạm đội Tám–Tám” của Nhật — nhằm xây dựng một hải quân gồm tám thiết giáp hạm và tám tàu tuần dương chiến đấu — và là công trình của kiến trúc sư hải quân Yuzuru Hiraga. Các tàu là những tàu chiến lớn nhất từng được chế tạo tại Nhật khi hoàn thành, và pháo 41 cm của chúng là những khẩu pháo hải quân lớn nhất thế giới thời đó.

Điều gì đã xảy ra với Mutsu?

Mutsu bị phá hủy ngày 8 tháng 6 năm 1943 bởi một vụ nổ trong hầm đạn số 3 khi đang neo tại vịnh Hiroshima, khiến 1.121 người thiệt mạng. Nguyên nhân không bao giờ được xác định chắc chắn: có thể là tai nạn, phá hoại, hay thuốc phóng không ổn định tự bốc cháy. Vụ nổ bẻ gãy tàu làm hai, và nó chìm trong vịnh. Thảm họa là một đòn nặng nề đối với Hải quân Nhật, và tổn thất được giữ bí mật với công chúng. Xác tàu Mutsu được trục vớt một phần sau chiến tranh, và pháo của nó được trưng bày tại học viện hải quân cũ ở Etajima và các địa điểm khác tại Nhật — nơi chúng là đài tưởng niệm những người đã chết.

Nagato có sống sót qua chiến tranh không?

Có. Nagato là thiết giáp hạm Nhật duy nhất sống sót sau Thế chiến II. Nó được dùng làm tàu mục tiêu trong các vụ thử bom nguyên tử tại đảo san hô Bikini năm 1946, sống sót qua hai vụ nổ hạt nhân, và chìm vì hư hại vài ngày sau vụ thử thứ hai. Việc nó sống sót qua chiến tranh — dù bị máy bay Mỹ và mìn làm hư hại — là minh chứng cho sức mạnh của nó, và việc nó sống sót qua các vụ thử nguyên tử khiến nó trở thành biểu tượng của thời đại nguyên tử. Xác tàu Nagato nằm trên đáy biển của phá nước đảo san hô Bikini — nơi nó là địa điểm lặn được yêu thích và là mộ chiến tranh.

Nagato có phải là soái hạm của Yamamoto tại Trân Châu Cảng không?

Có. Nagato là soái hạm của Đô đốc Isoroku Yamamoto — tư lệnh Hạm đội Liên hợp — khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941. Yamamoto chỉ đạo cuộc tấn công từ Nagato — neo tại Hashirajima ở Nhật — và vai trò soái hạm hạm đội của con tàu khiến nó trở thành biểu tượng của chiến dịch. Nagato từng là soái hạm của Hạm đội Liên hợp trong phần lớn thời kỳ giữa hai cuộc chiến, và các sĩ quan của nó gồm những người sau này trở thành nhân vật cấp cao trong Hải quân Nhật. Tại Midway tháng 6 năm 1942, Nagato lại phục vụ cùng lực lượng chính của hạm đội Nhật, dù nó ở quá xa trận đánh để can thiệp.

Lớp Nagato mang bao nhiêu pháo 16 inch?

Tám pháo 41 cm (16,1 inch) trong bốn tháp pháo hai nòng — hai phía trước và hai phía sau. Các pháo bắn đạn nặng 1.020 kg tới cự ly khoảng 38.000 mét, và là những khẩu pháo hải quân lớn nhất thế giới khi các tàu được thiết kế. Quyết định gắn pháo 16 inch đặt một tiêu chuẩn mà các hải quân khác noi theo: lớp Nelson của Anh và lớp Colorado của Mỹ — cả hai đều trang bị pháo 16 inch — được thiết kế để đáp lại lớp Nagato, và pháo 16 inch trở thành tiêu chuẩn cho thiết giáp hạm trong thập niên 1920 và 1930. Các pháo được điều khiển bởi một hệ thống điều khiển hỏa lực với các máy đo cự ly trên cột tháp chùa cao của các tàu.

Xác tàu Nagato ở đâu?

Xác tàu Nagato nằm trên đáy biển của phá nước đảo san hô Bikini, nơi nó chìm tháng 7 năm 1946 sau các vụ thử bom nguyên tử. Xác tàu là địa điểm lặn được yêu thích và là mộ chiến tranh, được thợ lặn từ khắp thế giới đến thăm. Nagato sống sót qua vụ thử Able — vụ nổ trên không — và vụ thử Baker — vụ nổ dưới nước — nhưng hư hại từ hai vụ thử, cộng với nước tràn vào sau đó, khiến nó chìm vài ngày sau vụ thử Baker. Xác tàu là một trong những địa điểm lặn nổi tiếng nhất tại Thái Bình Dương, và nhắc nhở về thời đại nguyên tử cùng sự kết thúc của thời đại thiết giáp hạm.

Sources

• Evans, David, and Peattie, Mark, Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941 (Naval Institute Press).
• Jentschura, Hansgeorg, Jung, Dieter, and Mickel, Peter, Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945 (Naval Institute Press).
• Parshall, Jonathan, and Tully, Anthony, Shattered Sword (Potomac Books) — for Nagato at Midway.
• The Yamato Museum, Kure, Nagato-class collection records.
• The Naval History and Heritage Command, Washington, Bikini Atoll collection records.

• The Etajima Naval Academy Museum, Mutsu artefacts.

• Skulski, Janusz, The Battleship Yamato (Conway Maritime Press) — for context on Japanese battleship design.

• Rohwer, Jurgen, Chronology of the War at Sea 1939-1945 (Naval Institute Press).