Tiểu liên PPSh-41

1. Mở đầu

Tiểu liên PPSh-41 — Pistolet-Pulemyot Shpagina, tức tiểu liên Shpagin — là vũ khí bộ binh nổi tiếng nhất của Liên Xô trong Thế chiến II và là một trong những khẩu tiểu liên được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử.

Do Georgy Shpagin thiết kế năm 1940–41, đây là loại vũ khí tự động đơn giản, bền bỉ, sử dụng đạn 7,62×25mm Tokarev, nạp đạn từ trống đạn đặc trưng 71 viên hoặc hộp đạn 35 viên, với tốc độ bắn khoảng 900 phát/phút.

Khoảng 6 triệu khẩu PPSh-41 đã được sản xuất trong chiến tranh, trang bị cho cả tiểu đoàn bộ binh Hồng quân, lính đi kèm xe tăng, trinh sát và du kích. Trong chiến đấu cự ly gần ở Stalingrad, trên đường phố Berlin và trong rừng rậm ở Mặt trận phía Đông, mật độ hỏa lực của PPSh-41 đã mang lại cho binh sĩ Liên Xô lợi thế quyết định trước lính Đức trang bị súng trường bắn phát một Kar98k.

PPSh-41 không phải là một vũ khí tinh vi. Nó cố tình được làm thô sơ: hầu hết các chi tiết của nó được dập từ thép tấm, nó có ít chi tiết gia công, và nó có thể được chế tạo nhanh chóng bởi các nhà máy chưa từng sản xuất vũ khí, kể cả các nhà máy được sơ tán về phía đông dãy Ural trước bước tiến của quân Đức. Điểm tài tình của nó nằm ở sự đơn giản và hỏa lực của nó.

Một binh sĩ mang PPSh-41 có thể bắn ra nhiều đạn trong vài giây hơn một lính Đức bắn trong một phút, và ở những cự ly mà hầu hết các trận đánh bộ binh diễn ra — dưới 200 mét — mật độ hỏa lực quan trọng hơn độ chính xác tầm xa.

Lính Đức quý các khẩu PPSh-41 thu được đến nỗi họ thường mang chúng thay cho vũ khí của mình, và quân đội Đức thậm chí còn cấp phát chính thức các khẩu súng thu được dưới tên gọi MP 717(r).

Bài viết này giải thích PPSh-41 đã được phát triển như thế nào, nó hoạt động ra sao, các biến thể của nó là gì, nó đã tham chiến như thế nào, và vì sao nó trở thành biểu tượng chiến thắng của Hồng quân.

2. Thông tin chính

Loại	Tiểu liên
Quốc gia	Liên Xô
Nhà thiết kế	Georgy Shpagin
Năm sử dụng	1941–thập niên 1950 (Liên Xô); nhiều nước dùng tới thập niên 1960–1970
Cỡ đạn	7,62×25mm Tokarev
Cơ cấu	Nòng hở, blowback, bắn từng phát và liên thanh
Hộp tiếp đạn	Trống đạn 71 viên; hộp đạn 35 viên
Trọng lượng	Khoảng 3,63 kg chưa nạp đạn; khoảng 5,45 kg với trống đạn đầy
Chiều dài	843 mm
Chiều dài nòng	269 mm
Sơ tốc đầu nòng	Khoảng 488 m/s
Tốc độ bắn	Khoảng 900 phát/phút
Tầm bắn hiệu quả	Khoảng 200 m
Sản lượng	Khoảng 6 triệu khẩu
Quốc gia sử dụng	Liên Xô, Đức (thu được), Trung Quốc, Triều Tiên, Việt Nam, Nam Tư và nhiều nước khác

3. Nguồn gốc & phát triển

Hồng quân rút kinh nghiệm từ Phần Lan

PPSh-41 được sinh ra từ một thất bại. Trong Chiến tranh Mùa đông chống lại Phần Lan năm 1939-40, Hồng quân phát hiện ra rằng bộ binh của họ không được trang bị tốt để chiến đấu cự ly gần.

Quân đội Phần Lan, được trang bị tiểu liên Suomi KP/-31 — một vũ khí chế tạo tốt với trống đạn 71 viên — đã phát huy hỏa lực của họ với sức tàn phá lớn trong rừng rậm và ở cự ly gần, trong khi bộ binh Liên Xô, được trang bị súng trường Mosin-Nagant lên đạn bằng tay, không thể sánh được với họ.

Bộ chỉ huy cao cấp Liên Xô đưa ra kết luận rõ ràng: Hồng quân cần một khẩu tiểu liên của riêng mình, với số lượng lớn, và họ cần một khẩu tiểu liên có thể được sản xuất rẻ và nhanh chóng.

Tiểu liên Liên Xô hiện có, PPD-40 do Vasily Degtyaryov thiết kế, là một vũ khí tốt, nhưng nó đắt đỏ và chậm chế tạo, với nhiều chi tiết gia công, và chỉ sản xuất được khoảng 90.000 khẩu. Nó không phải là vũ khí cho một đội quân hàng triệu người.

Bài học vượt ra ngoài vũ khí: Chiến tranh Mùa đông cho thấy rằng toàn bộ đơn vị được trang bị tiểu liên có thể thống trị cuộc chiến rừng và đô thị, và vào năm 1942, Hồng quân đã triển khai các đại đội tiểu liên chuyên dụng, và sau đó các tiểu đoàn, được xây dựng xung quanh vũ khí mới.

Shpagin và cuộc đua sản xuất

Năm 1940, chính phủ Liên Xô tổ chức một cuộc thi cho một khẩu tiểu liên mới có thể được sản xuất hàng loạt. Georgy Shpagin, một nhà thiết kế tại nhà máy vũ khí Kovrov, đã trình bày một loại vũ khí được thiết kế một cách cố ý để sản xuất rẻ, nhanh chóng: hầu hết các chi tiết của nó được dập từ thép tấm, nòng được làm từ một ống thép đơn giản với lòng nòng mạ crôm, và báng súng là một mảnh gỗ đơn giản, dễ tạo hình.

Vũ khí này đã được thử nghiệm vào cuối năm 1940, được thông qua vào tháng 12 năm 1940 với tên PPSh-41, và được đưa vào sản xuất vào năm 1941. Khi Đức xâm lược Liên Xô vào tháng 6 năm 1941, PPSh-41 vẫn còn mới, nhưng sản xuất mở rộng với tốc độ phi thường: các nhà máy được sơ tán ở phía đông sông Urals, các nhà máy mới được xây dựng, và đến năm 1942 PPSh-41 đã được sản xuất hàng trăm nghìn khẩu.

Sự đơn giản chính là sức mạnh của nó — một khẩu PPSh-41 cần ít giờ gia công hơn nhiều so với PPD-40, và nó có thể được chế tạo bởi những công nhân chưa từng làm súng.

4. Thiết kế

Vũ khí thiết kế để sản xuất hàng loạt

Thiết kế của PPSh-41 tuân theo một ý tưởng duy nhất: làm cho nó đơn giản và rẻ nhất có thể mà vẫn đáng tin cậy. Thân súng là một ống thép dập, ốp nòng là một ống thép đục lỗ bảo vệ tay xạ thủ và giúp làm mát nòng, còn báng súng là một mảnh gỗ nguyên khối, tạo hình với tay cầm kiểu súng ngắn và phần báng có thể dùng như dùi cui trong chiến đấu cự ly gần.

Súng sử dụng cơ cấu blowback nòng hở đơn giản, trong đó trọng lượng khóa nòng và lò xo giữ buồng đạn đóng lại cho đến khi áp lực của viên đạn đã bắn đẩy khóa nòng lùi lại, kéo vỏ đạn ra ngoài và nạp viên đạn tiếp theo.

Không có khóa nòng kín và không có hệ thống trích khí, nghĩa là có ít chi tiết để hỏng và ít chi tiết cần gia công chính xác. PPSh-41 có cần chọn chế độ bắn cho phép bắn từng phát và bắn liên thanh, cùng thước ngắm sau dạng lá vạch tới 500 mét, dù súng hiếm khi hiệu quả quá 200 mét.

Nòng súng mạ crôm, chống gỉ và chống bám bẩn, giúp súng dễ vệ sinh ngoài thực địa.

Thép dập và chi phí chiến tranh

Việc sử dụng thép dập là đổi mới quan trọng nhất của PPSh-41, và đó là cách đáp ứng điều kiện của chiến tranh tổng lực. Chi tiết gia công đòi hỏi công nhân lành nghề, máy gia công đắt tiền và nhiều thời gian; chi tiết dập có thể làm bằng cách ép thép tấm trong khuôn dập, vừa nhanh, vừa rẻ, vừa có thể giao cho công nhân ít đào tạo.

Shpagin thiết kế PPSh-41 sao cho hầu hết các chi tiết của nó có thể được dập, và thời gian sản xuất của súng chỉ bằng một phần nhỏ so với PPD-40 — Các nguồn Liên Xô cho biết một khẩu PPSh-41 chỉ mất khoảng 7 giờ gia công, so với hơn 13 giờ của PPD-40, và nó dùng ít thép hơn nhiều.

Kết quả là một loại vũ khí có thể được sản xuất tới hàng triệu khẩu bởi một nền công nghiệp chịu áp lực khổng lồ, và PPSh-41 trở thành biểu tượng của sản xuất thời chiến Liên Xô: một vũ khí đủ tốt, đủ rẻ và có sẵn với số lượng mà Hồng quân cần.

Nguyên tắc tương tự — thép dập, thiết kế đơn giản, sản xuất hàng loạt — sau đó được dùng trong AK-47, và PPSh-41 có thể được xem là một bước trên con đường dẫn tới súng trường tấn công hiện đại.

Trống đạn và đạn

Đặc điểm dễ nhận biết nhất của PPSh-41 là trống đạn 71 viên, sao chép từ trống đạn của Suomi Phần Lan. Trống đạn chứa 71 viên đạn 7,62×25mm Tokarev xếp theo hình xoắn ốc, và nó cho người lính một lượng đạn lớn mà không cần nạp lại đạn.

Trống đạn nặng khoảng 1,8 kg khi đầy, cồng kềnh và nạp chậm, đó là lý do PPSh-41 còn được cấp phát kèm hộp đạn cong 35 viên, nhẹ hơn, dễ mang hơn và nạp nhanh hơn. Trên thực tế, binh sĩ thường lắp một trống đạn vào súng và mang hộp đạn làm dự phòng, hoặc dùng hộp đạn khi tuần tra thường xuyên và dùng trống đạn khi xung phong. Đạn 7,62×25mm Tokarev là loại đạn súng ngắn mạnh, đầu đạn 85 grain nhẹ bay với sơ tốc khoảng 488 m/s, cho PPSh-41 đường đạn phẳng và khả năng xuyên phá tốt ở cự ly gần, và cùng loại đạn này cũng dùng cho súng ngắn TT-33, giúp đơn giản hóa việc tiếp tế.

Sơ tốc cao cũng giúp PPSh-41 có tầm bắn hiệu quả dài hơn hầu hết các tiểu liên cùng thời.

Thước ngắm, điều khiển và sử dụng

PPSh-41 là một khẩu tiểu liên lớn theo tiêu chuẩn thời đó — dài 843 mm và nặng 3,63 kg khi chưa nạp đạn — và nó được thiết kế để bắn từ vai, với báng súng tỳ chặt vào người.

Cần chọn chế độ bắn là một đòn bẩy nhỏ trên thân súng, còn khóa an toàn là một chốt trượt trên tay kéo khóa nòng, đơn giản nhưng không phải lúc nào cũng đáng tin cậy: súng có thể nổ nếu bị rơi khi khóa nòng đang mở, và binh sĩ được dạy mang súng với khóa nòng đóng và tháo hộp tiếp đạn, hoặc với khóa an toàn đã gài.

Thước ngắm sau là một lá thước vạch từ 50 đến 500 mét, còn điểm ngắm trước là một cọc có vành bảo vệ. Tốc độ bắn cao của súng — khoảng 900 phát/phút — khiến nòng súng giật nảy mạnh khi bắn liên thanh, vì vậy binh sĩ được huấn luyện bắn loạt ngắn từ ba đến năm viên, giúp giữ súng ổn định và tiết kiệm đạn.

Trong tay người được huấn luyện tốt, PPSh-41 chính xác tới khoảng 200 mét, và mật độ hỏa lực của nó khiến nó có sức tàn phá lớn ở những cự ly mà chiến đấu bộ binh thực sự diễn ra.

5. Thông số kỹ thuật

Đường đạn và tốc độ bắn

Đạn 7,62×25mm Tokarev là một trong những loại đạn súng ngắn mạnh nhất trong chiến tranh. Nó bắn đầu đạn 85 grain (5,5 g) với sơ tốc khoảng 488 m/s từ nòng dài 269 mm của PPSh-41, cho năng lượng đầu nòng khoảng 660 joule — gấp đôi năng lượng của đạn 9×19mm dùng trong MP 40 của Đức.

Sơ tốc cao của đạn cho PPSh-41 đường đạn phẳng và khả năng xuyên phá tốt, có thể xuyên qua vật che chắn nhẹ và áo giáp ở cự ly gần. Tốc độ bắn lý thuyết của súng là khoảng 900 phát/phút, cao hơn 500 phát/phút của MP 40 và cao hơn 550 phát/phút của Sten Anh.

Tốc độ bắn cao vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu: nó cho PPSh-41 mật độ hỏa lực hủy diệt, nhưng cũng có nghĩa là một trống đạn 71 viên có thể bắn hết chỉ trong khoảng năm giây, và một binh sĩ giữ cò súng sẽ nhanh chóng hết đạn.

Vì vậy học thuyết Liên Xô nhấn mạnh bắn loạt ngắn, và chế độ bắn từng phát của PPSh-41 cho phép ngắm bắn ở tầm xa hơn.

Trống đạn so với hộp đạn

Việc lựa chọn giữa trống đạn 71 viên và hộp đạn 35 viên là một vấn đề thực tế, và binh sĩ có quan điểm rất rõ ràng về nó. Trống đạn cho binh sĩ lượng đạn nhiều hơn gấp đôi mà không cần nạp lại, một lợi thế lớn trong xung phong, khi không có thời gian thay hộp tiếp đạn.

Nhưng trống đạn nặng, kêu lạch cạch, nạp chậm — phải lên dây cót bằng chìa vặn và nạp từng viên một — và dễ kẹt đạn nếu bẩn hoặc hỏng hóc. Hộp đạn nhẹ hơn, êm hơn, nạp nhanh hơn và đáng tin cậy hơn, nhưng chỉ chứa một nửa lượng đạn.

Trên thực tế, nhiều binh sĩ lắp một trống đạn vào súng và mang hộp đạn làm dự phòng, còn quân Đức, thu được rất nhiều PPSh-41, lại thích hộp đạn hơn và thậm chí cải biến một số khẩu súng thu được để dùng đạn 9mm và hộp đạn MP 40 của Đức.

Trống đạn vẫn là đặc điểm biểu tượng nhất của PPSh-41, nhưng hộp đạn mới là lựa chọn thực dụng hơn.

Trọng lượng, kích thước và độ tin cậy

PPSh-41 nặng khoảng 3,63 kg khi chưa nạp đạn và khoảng 5,45 kg với một trống đạn đầy 71 viên, nặng đối với một khẩu tiểu liên, nhưng trọng lượng giúp kiểm soát độ giật của súng và giữ súng ổn định khi bắn liên thanh.

Chiều dài tổng thể 843 mm khiến nó dài hơn MP 40, vốn dài 833 mm khi báng mở ra, nhưng báng gỗ của PPSh-41 cho cảm giác cầm nắm tốt hơn và bắn từ vai thoải mái hơn. Độ tin cậy của súng tốt, miễn là nó được giữ sạch: cơ cấu blowback nòng hở đơn giản và chịu được bẩn, còn nòng mạ crôm chống gỉ.

Nhưng trống đạn là điểm yếu của súng — nó là nguyên nhân kẹt đạn phổ biến nhất — và binh sĩ dùng hộp đạn báo cáo ít kẹt đạn hơn. Trong mùa đông lạnh giá của Nga, PPSh-41 vẫn hoạt động khi những vũ khí phức tạp hơn bị đóng băng, và cấu tạo đơn giản của nó có nghĩa là nó có thể được sửa chữa ngoài thực địa bằng dụng cụ cơ bản.

6. Các biến thể

Sản xuất thời chiến và sau chiến tranh

PPSh-41 thời chiến chỉ có một phiên bản chính, nhưng nó được sản xuất ở nhiều nhà máy nên có khác biệt nhỏ về lớp hoàn thiện, hình dáng báng súng, loại thước ngắm sau và ký hiệu. Biến thể quan trọng nhất là PPSh-41 dùng hộp đạn 35 viên, ngày càng phổ biến khi chiến tranh tiếp diễn, vì hộp đạn rẻ hơn và dễ chế tạo hơn trống đạn.

Sau chiến tranh, PPSh-41 được sản xuất theo giấy phép ở Trung Quốc với tên gọi Type 50, ở Triều Tiên, Nam Tư và nhiều nước khác, và nó được dùng trong Chiến tranh Triều Tiên, Chiến tranh Việt Nam và nhiều cuộc xung đột khác.

Type 50 của Trung Quốc là bản sao sau chiến tranh nhiều nhất, từng được quân đội Trung Quốc dùng ở Triều Tiên và được Việt Cộng dùng ở Việt Nam. PPSh-41 cũng được cải biến thành chỉ bắn từng phát để bán cho dân sự ở Hoa Kỳ và nhiều nước khác, nơi nó vẫn là một món đồ sưu tầm phổ biến.

Súng Đức thu được

Quân đội Đức đã thu được nhiều PPSh-41 đến mức đặt cho chúng tên gọi chính thức MP 717(r) và cấp phát cho quân của mình, đặc biệt ở Mặt trận phía Đông. Lính Đức quý PPSh-41 vì hỏa lực của nó, và họ thường mang nó thay cho MP 40, vốn có tốc độ bắn thấp hơn và hộp đạn nhỏ hơn.

Người Đức cũng cải biến một số khẩu PPSh-41 thu được để bắn đạn 9×19mm, dùng hộp đạn MP 40, với tên gọi MP 41(r), để có thể dùng đạn của Đức. Việc cải biến đòi hỏi một nòng súng mới và một bộ chuyển đổi hộp đạn, và được thực hiện trong các xưởng phía sau mặt trận.

Việc quân đội Đức, vốn đã có khẩu tiểu liên xuất sắc của riêng mình là MP 40, lại chọn cấp phát một vũ khí Liên Xô thu được với số lượng lớn là một trong những minh chứng mạnh nhất cho chất lượng của PPSh-41. Đó là một vũ khí mà ngay cả kẻ thù cũng muốn dùng.

Mẫu kế tiếp PPS-43

Mẫu kế tiếp của PPSh-41 là PPS-43, do Alexei Sudayev thiết kế năm 1942–43, một khẩu tiểu liên nhỏ gọn hơn dành cho kíp xe tăng, trinh sát và lính dù. PPS-43 chỉ nặng khoảng 3,0 kg, có báng kim loại gấp và dùng hộp đạn 35 viên, nhưng nó không bao giờ thay thế được PPSh-41, vốn vẫn là tiểu liên tiêu chuẩn của Hồng quân đến cuối chiến tranh.

PPS-43 được sản xuất khoảng 2 triệu khẩu, và nó tốt hơn về nhiều mặt — nhẹ hơn, tiện dụng hơn và rẻ hơn — nhưng PPSh-41 đã được sản xuất với số lượng khổng lồ, và Hồng quân không thấy lý do để thay thế một vũ khí đang hoạt động tốt.

Hai loại súng phục vụ song song, PPSh-41 trang bị cho bộ binh còn PPS-43 trang bị cho các lực lượng chuyên biệt, và cả hai vẫn còn trong biên chế sau chiến tranh. PPS-43 cũng được du kích Liên Xô sử dụng, cũng như quân đội Ba Lan và các nước đồng minh khác, và nó vẫn được sản xuất sau chiến tranh ở một số nước đã nhận hỗ trợ kỹ thuật của Liên Xô.

7. Tham chiến

Stalingrad và Mặt trận phía Đông

Thời khắc huy hoàng nhất của PPSh-41 là Trận Stalingrad năm 1942–43, nơi chiến đấu diễn ra ở cự ly gần trong các tòa nhà đổ nát, tầng hầm và cống ngầm, và nơi mật độ hỏa lực của súng mang tính quyết định.

Các tổ xung kích Liên Xô, trang bị PPSh-41 và lựu đạn, dọn sạch từng phòng trong các tòa nhà, và trống đạn 71 viên của tiểu liên cho phép họ tiếp tục bắn mà không cần nạp lại đạn giữa lúc hỗn loạn của chiến đấu cự ly gần.

Lính Đức, trang bị súng trường bắn phát một Kar98k, chịu bất lợi nghiêm trọng trong kiểu chiến đấu này, và họ rất quý các khẩu PPSh-41 thu được. PPSh-41 cũng được dùng bởi lính đi kèm xe tăng — bộ binh ngồi bên ngoài xe tăng tiến vào trận chiến — những người cần một vũ khí nhỏ gọn, hỏa lực mạnh, có thể bắn từ một xe tăng đang chạy, và bởi trinh sát cùng du kích, những người đánh giá cao hỏa lực và độ tin cậy của nó. Đến năm 1943, toàn bộ tiểu đoàn bộ binh Liên Xô đã lấy PPSh-41 làm vũ khí chính, và chiến thuật bộ binh của Hồng quân được xây dựng xoay quanh mật độ hỏa lực của tiểu liên.

Lính đi kèm xe tăng và tổ xung kích

Lính đi kèm xe tăng là một trong những cách dùng PPSh-41 đặc trưng nhất của Hồng quân. Bộ binh ngồi bên ngoài xe tăng T-34 tiến vào trận chiến, nhảy xuống chiến đấu bộ hành khi xe tăng tới gần địch, và họ cần một vũ khí nhỏ gọn, đáng tin cậy và có mật độ hỏa lực cao.

PPSh-41 là lựa chọn lý tưởng: nó có thể bắn từ nóc một xe tăng đang chạy, có thể chế áp bộ binh và xạ thủ chống tăng của địch, và trống đạn của nó cho người lính lượng đạn lớn mà không cần nạp lại.

Các tổ xung kích — những đơn vị nhỏ gồm bộ binh, công binh và xạ thủ súng phun lửa, chuyên dọn sạch các tòa nhà kiên cố — cũng dựa vào PPSh-41, dùng nó cùng lựu đạn và bộc phá.

Vai trò của vũ khí trong các chiến thuật này là chế áp địch trong lúc công binh đặt thuốc nổ, và mật độ hỏa lực của nó là yếu tố thiết yếu cho vai trò đó. Vì vậy PPSh-41 không chỉ là một vũ khí, mà là một phần trong cách đánh của Hồng quân.

Berlin, Triều Tiên và Việt Nam

PPSh-41 đã chiến đấu suốt cuộc chiến trên Mặt trận phía Đông, từ Stalingrad tới Berlin, nơi quân Liên Xô dùng nó trong chiến đấu đường phố tháng 4–5 năm 1945. Sau chiến tranh, PPSh-41 được viện trợ cho quân đội Trung Quốc, Triều Tiên và Bắc Việt Nam, và nó được dùng trong Chiến tranh Triều Tiên (1950–53), nơi quân Trung Quốc và Triều Tiên mang PPSh-41 đối đầu với lực lượng Mỹ và Liên Hợp Quốc, và trong Chiến tranh Việt Nam, nơi Việt Cộng dùng nó trong những năm đầu của cuộc xung đột. Ở Triều Tiên, mật độ hỏa lực của PPSh-41 tỏ ra hiệu quả trong chiến đấu cự ly gần trên các ngọn đồi, và quân Mỹ đối đầu với nó tôn trọng hỏa lực của nó. Ở Việt Nam, PPSh-41 dần được AK-47 thay thế, nhẹ hơn, chính xác hơn và dùng đạn mạnh hơn, nhưng PPSh-41 vẫn được dùng trong các đơn vị tuyến sau và dân quân tới những năm 1970.

Sự nghiệp dài của khẩu súng, từ rừng Phần Lan năm 1940 tới rừng Việt Nam những năm 1960, là một trong những sự nghiệp dài nhất của bất kỳ khẩu tiểu liên nào trong Thế chiến II.

8. Điểm mạnh

Hỏa lực, đơn giản và rẻ

Điểm mạnh lớn nhất của PPSh-41 là hỏa lực. Với trống đạn 71 viên và tốc độ bắn lý thuyết khoảng 900 phát/phút, nó có thể bắn ra nhiều đạn trong vài giây hơn bất kỳ vũ khí bộ binh nào khác cùng thời, và ở những cự ly mà chiến đấu bộ binh diễn ra, mật độ hỏa lực đó mang tính quyết định. Điểm mạnh thứ hai của nó là sự đơn giản: súng có rất ít chi tiết, dễ huấn luyện cho tân binh sử dụng, và có thể được sản xuất với số lượng khổng lồ bởi các nhà máy chưa từng chế tạo súng. Điểm mạnh thứ ba của nó là giá thành: PPSh-41 là một trong những vũ khí rẻ nhất của cuộc chiến, và Liên Xô có đủ khả năng cấp phát nó cho hàng triệu binh sĩ. Điểm mạnh thứ tư của nó là độ tin cậy trong thời tiết lạnh: cơ cấu blowback đơn giản và nòng mạ crôm hoạt động ở những nhiệt độ khiến vũ khí phức tạp hơn ngừng hoạt động, và PPSh-41 trở thành biểu tượng của độ bền bỉ trên Mặt trận phía Đông.

9. Điểm yếu

Tầm bắn, độ chính xác và trống đạn

Điểm yếu của PPSh-41 là cái giá của hỏa lực. Tầm bắn hiệu quả của nó chỉ khoảng 200 mét, và ngoài tầm đó, viên đạn nhẹ 7,62×25mm nhanh chóng mất năng lượng và độ chính xác của súng giảm mạnh.

Một binh sĩ mang PPSh-41 chịu bất lợi trước một lính súng trường ở cự ly 300 mét trở lên, và bộ binh Hồng quân phải áp sát địch thì hỏa lực của mình mới phát huy được. Độ chính xác của súng khi bắn liên thanh là kém, và binh sĩ phải bắn loạt ngắn mới trúng được mục tiêu.

Trống đạn, đặc điểm biểu tượng nhất của súng, cũng là điểm yếu nhất của nó: nặng, cồng kềnh, nạp chậm và dễ kẹt đạn, và nhiều binh sĩ thích hộp đạn 35 viên hơn. PPSh-41 cũng nặng đối với một khẩu tiểu liên, 5,45 kg với một trống đạn đầy, và gây mỏi khi hành quân dài.

Những điểm yếu này không ngăn PPSh-41 trở thành một vũ khí hiệu quả, nhưng chúng có nghĩa là nó là một vũ khí chuyên dụng, phù hợp nhất với chiến đấu cự ly gần, và nó cần được dùng như một phần của lực lượng binh chủng hợp thành, với súng trường và súng máy yểm trợ ở tầm xa hơn.

10. So sánh với đối thủ

Với MP 40 của Đức

Đối thủ trực tiếp nhất của PPSh-41 là MP 40 của Đức, tiểu liên tiêu chuẩn của quân đội Đức. MP 40 là một vũ khí chế tạo tốt, với báng gấp, hộp đạn 32 viên và tốc độ bắn lý thuyết khoảng 500 phát/phút, và nó chính xác hơn, dễ kiểm soát hơn PPSh-41.

Nhưng MP 40 đắt đỏ, có nhiều chi tiết gia công, và chỉ sản xuất khoảng 1,1 triệu khẩu, so với 6 triệu khẩu PPSh-41, lại chủ yếu cấp cho tiểu đội trưởng, kíp xe tăng và lính dù, chứ không phải bộ binh thường. Ngược lại, PPSh-41 được cấp phát cho cả tiểu đoàn, và mật độ hỏa lực của nó lớn hơn nhiều so với MP 40.

Trong một trận đấu súng cự ly gần, một binh sĩ Liên Xô mang PPSh-41 với trống đạn 71 viên có lợi thế rõ ràng so với một binh sĩ Đức mang MP 40 với hộp đạn 32 viên, và lính Đức biết điều đó: họ rất quý các khẩu PPSh-41 thu được và thường mang chúng thay cho vũ khí của mình.

Với Sten, Thompson và Suomi

Tiểu liên Sten của Anh là đối lập với PPSh-41: một vũ khí thiết kế để rẻ nhất có thể, làm từ thép dập và ống thép, sản xuất khoảng 4 triệu khẩu. Sten rẻ hơn PPSh-41, nhưng cũng thô hơn, kém tin cậy hơn và yếu hơn, dùng đạn 9mm và hộp đạn 32 viên, với tốc độ bắn chỉ khoảng 550 phát/phút.

Tiểu liên Thompson của Mỹ tốt hơn PPSh-41 về nhiều mặt: chính xác, đáng tin cậy và chế tạo tốt, nhưng đắt, nặng, và chỉ sản xuất khoảng 1,5 triệu khẩu. Suomi KP/-31 của Phần Lan, vũ khí đã truyền cảm hứng cho PPSh-41, là một khẩu tiểu liên chế tạo tinh xảo với trống đạn 71 viên, nhưng đắt và chậm sản xuất, chỉ làm được khoảng 80.000 khẩu.

Thành tựu của PPSh-41 là kết hợp hỏa lực của Suomi với sản xuất hàng loạt giá rẻ như Sten, với số lượng mà không tiểu liên nào khác trong chiến tranh sánh được.

11. Bên sử dụng & di sản

Biểu tượng của Hồng quân và Mặt trận phía Đông

PPSh-41 trở thành một trong những biểu tượng lớn của chiến thắng của Liên Xô trong Thế chiến II. Nó xuất hiện trong hầu hết các bức ảnh, phim và tượng đài về Mặt trận phía Đông — trong tay các binh sĩ giương cờ trên tòa nhà Reichstag, trong tay du kích trong rừng, trong tay lính đi kèm xe tăng tiến vào Berlin.

Trống đạn đặc trưng và báng gỗ của súng có thể nhận ra ngay lập tức, và nó đã trở thành, cùng với xe tăng T-34 và pháo phản lực Katyusha, một trong ba vũ khí mà thế giới gắn liền với Hồng quân.

Di sản của PPSh-41 còn là một di sản kỹ thuật: kết cấu thép dập và sự nhấn mạnh vào sản xuất hàng loạt giá rẻ đã ảnh hưởng tới thiết kế của AK-47, vốn dùng cùng các nguyên tắc đó để trở thành súng trường tấn công được sản xuất nhiều nhất trong lịch sử.

PPSh-41 là một vũ khí của thời đại nó, nhưng những bài học của nó — rằng một vũ khí phải đơn giản, rẻ và có sẵn với số lượng lớn — vẫn còn giá trị với thiết kế quân sự ngày nay.

PPSh-41 trong bảo tàng và văn hóa đại chúng

Ngày nay, PPSh-41 được bảo tồn trong các bảo tàng trên khắp thế giới, từ Bảo tàng Trung ương Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại ở Moscow tới Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London và Bảo tàng Quốc gia về Thế chiến II ở New Orleans.

Nó là một món đồ sưu tầm phổ biến, và các phiên bản bán tự động được bán cho dân thường ở Hoa Kỳ và nhiều nước khác. Vũ khí này cũng xuất hiện trong phim ảnh, phim truyền hình và trò chơi điện tử về Mặt trận phía Đông, nơi hình dáng đặc biệt và trống đạn của nó khiến nó được nhận ra ngay lập tức.

Vị trí của PPSh-41 trong văn hóa đại chúng là minh chứng cho tầm quan trọng của nó: nó không phải là vũ khí tinh vi nhất của cuộc chiến, nhưng nó là vũ khí đã trang bị cho đội quân gánh chịu phần lớn gánh nặng chiến đấu chống lại Đức, và nó được nhớ đến như vũ khí của người lính Liên Xô bình thường đã giành chiến thắng trên Mặt trận phía Đông.

Vũ khí này cũng xuất hiện trong phim ảnh, phim truyền hình và trò chơi điện tử về Mặt trận phía Đông, nơi hình dáng đặc biệt và trống đạn của nó khiến nó lập tức dễ nhận ra đối với khán giả có thể biết rất ít về cuộc chiến.

12. Câu hỏi thường gặp

Ai thiết kế PPSh-41?

Georgy Semyonovich Shpagin, một nhà thiết kế tại nhà máy vũ khí Kovrov. Vũ khí này được chính thức đưa vào sử dụng vào tháng 12 năm 1940 và được đưa vào sản xuất năm 1941.

Đã sản xuất bao nhiêu khẩu PPSh-41?

Khoảng 6 triệu khẩu đã được sản xuất từ năm 1941 đến 1945, khiến nó trở thành một trong những khẩu tiểu liên được sản xuất nhiều nhất từng được chế tạo. Sau chiến tranh, nó còn được sản xuất theo giấy phép ở Trung Quốc, Triều Tiên và Nam Tư.

PPSh-41 dùng hộp đạn nào?

Nó sử dụng trống đạn 71 viên và hộp đạn 35 viên. Trống đạn được sao chép từ tiểu liên Suomi KP/-31 của Phần Lan, cho phép xạ thủ bắn liên tục mà không cần thay đạn, dù nó nặng và nạp đạn chậm.

Vì sao lính Đức dùng PPSh-41 thu được?

Bởi vì mật độ hỏa lực của nó lớn hơn nhiều so với MP 40 hay Kar98k, và nó đáng tin cậy trong thời tiết lạnh. Quân đội Đức đã cấp phát chính thức các khẩu PPSh-41 thu được với tên gọi MP 717(r).

Tầm bắn hiệu quả của PPSh-41 là bao nhiêu?

Khoảng 200 mét. Ngoài tầm đó, viên đạn nhẹ 7,62×25mm mất năng lượng và độ chính xác giảm mạnh, vì vậy PPSh-41 chủ yếu hiệu quả trong chiến đấu cự ly gần, nơi phần lớn các trận đánh bộ binh diễn ra.

PPSh-41 có được dùng sau Thế chiến II không?

Có. Nó được sử dụng trong Chiến tranh Triều Tiên và giai đoạn đầu của Chiến tranh Việt Nam, và nó được sản xuất theo giấy phép ở Trung Quốc, Triều Tiên và Nam Tư.

13. Nguồn

1. Wikipedia, “PPSh-41” — nhà thiết kế Georgy Shpagin, được đưa vào sử dụng tháng 12 năm 1940, sản xuất khoảng 6 triệu khẩu, thông số kỹ thuật (3,63 kg, 843 mm, 900 phát/phút, trống đạn 71 viên).
2. Wikipedia, “Suomi KP/-31” — tiểu liên Phần Lan đã truyền cảm hứng cho trống đạn của PPSh-41.
3. Chris McNab, Soviet Submachine Guns of World War II — PPSh-41, PPD-40 và PPS-43 trong Hồng quân.
4. Central Museum of the Great Patriotic War, Moscow — PPSh-41 trong biên chế Liên Xô, Stalingrad và Berlin.
5. Imperial War Museum, London — PPSh-41 thu được trong biên chế Đức với tên gọi MP 717(r).
6. Gordon L. Rottman, The PPSh-41 Submachine Gun (Osprey Weapon series) — thiết kế, sản xuất và quá trình tham chiến.

Bài viết liên quan

• Máy bay B-29 Superfortress
• Máy bay C-47 Skytrain
• Máy bay P-40 Warhawk