Dwight D. Eisenhower

1. Lead / Mở đầu

Dwight D. Eisenhower (14 October 1890 – 28 March 1969) was the American general who commanded the Allied Expeditionary Force in Europe during the Second World War and, eight years later, became the 34th President of the United States. As Supreme Commander, Allied Expeditionary Force, he bore final responsibility for Operation Overlord — the invasion of Normandy on D-Day, 6 June 1944 — the largest amphibious operation in history and the opening of the Western Front that led to the defeat of Nazi Germany. Before Normandy he had already commanded the first great Anglo-American offensive of the war, Operation Torch in North Africa, and the invasions of Sicily and Italy. Eisenhower’s role centred on coalition command: he coordinated American, British, Canadian and Free French forces, reconciled generals and governments with differing interests, and brought them under a single command structure. After the war he served as the first Supreme Allied Commander Europe of NATO and then as president from 1953 to 1961, ending the Korean War, building the Interstate Highway System and warning, in his farewell address, of the “military-industrial complex”.

Dwight D. Eisenhower (14 tháng 10 năm 1890 – 28 tháng 3 năm 1969) là vị tướng Mỹ chỉ huy Lực lượng Viễn chinh Đồng minh tại châu Âu trong Thế chiến II và tám năm sau đó trở thành Tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ. Với cương vị Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh, ông chịu trách nhiệm cuối cùng về Chiến dịch Overlord — cuộc đổ bộ Normandy ngày D-Day, 6 tháng 6 năm 1944 — chiến dịch đổ bộ lớn nhất trong lịch sử và là bước mở đầu Mặt trận phía Tây dẫn tới thất bại của Đức Quốc xã. Trước Normandy, ông đã chỉ huy cuộc tấn công lớn đầu tiên của liên quân Anh–Mỹ trong chiến tranh, Chiến dịch Torch tại Bắc Phi, cùng các cuộc đổ bộ Sicilia và Ý. Vai trò của Eisenhower tập trung vào chỉ huy liên minh: ông điều phối lực lượng Mỹ, Anh, Canada và Pháp Tự do, dung hòa các tướng lĩnh và chính phủ có lợi ích khác nhau, và đưa họ vào một cơ cấu chỉ huy thống nhất. Sau chiến tranh, ông là Tư lệnh Tối cao đầu tiên của NATO tại châu Âu, rồi làm tổng thống từ năm 1953 đến 1961, chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên, xây dựng Hệ thống Xa lộ Liên bang và cảnh báo, trong bài diễn văn từ biệt, về “tổ hợp công nghiệp–quân sự”.

2. Key Facts / Thông tin chính

Born	14 October 1890, Denison, Texas, United States (born David Dwight Eisenhower)
Died	28 March 1969, Washington, D.C., United States (aged 78, congestive heart failure)
Nationality	American
Role / Office	Supreme Commander, Allied Expeditionary Force (1943–1945); General of the Army (five-star); 1st Supreme Allied Commander Europe, NATO (1951–1952); 34th President of the United States (1953–1961)
Known for	Commanding Operation Torch, Operation Overlord and the D-Day landings; holding the Anglo-American coalition together; ending the Korean War; the Interstate Highway System
Spouse / Family	Married Mamie Geneva Doud in 1916; two sons, Doud Dwight (died of scarlet fever in 1921, aged three) and John Sheldon Doud Eisenhower

Sinh	14 tháng 10 năm 1890, Denison, Texas, Hoa Kỳ (tên khai sinh David Dwight Eisenhower)
Mất	28 tháng 3 năm 1969, Washington, D.C., Hoa Kỳ (hưởng thọ 78 tuổi, suy tim sung huyết)
Quốc tịch	Mỹ
Chức vụ	Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh (1943–1945); Đại tướng 5 sao; Tư lệnh Tối cao đầu tiên của NATO tại châu Âu (1951–1952); Tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ (1953–1961)
Nổi tiếng vì	Chỉ huy Chiến dịch Torch, Chiến dịch Overlord và cuộc đổ bộ D-Day; giữ vững liên minh Anh–Mỹ; chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên; Hệ thống Xa lộ Liên bang
Vợ / Gia đình	Kết hôn với Mamie Geneva Doud năm 1916; hai con trai, Doud Dwight (mất vì sốt ban đỏ năm 1921, lúc ba tuổi) và John Sheldon Doud Eisenhower

3. Early Life / Thời trẻ và học vấn

Dwight D. Eisenhower was born David Dwight Eisenhower in Denison, Texas, the third of seven sons of David Jacob Eisenhower and Ida Elizabeth Stover Eisenhower, a family of Pennsylvania Dutch descent. The family soon moved to Abilene, Kansas, where Dwight grew up in a modest, deeply religious household. His mother was a pacifist, and the family home was poor but disciplined; the boys worked, studied and played hard. Young Dwight — called “Ike” from an early age — was a keen sportsman and a voracious reader of history, particularly military history. He graduated from Abilene High School in 1909 and worked for a year before winning an appointment to the United States Military Academy at West Point, which he entered in June 1911. At West Point he was an outstanding football player until a knee injury in his second year ended his playing career; he became a student coach instead. Academically he was average, but he was popular, steady and good at getting on with people — qualities that would define his career. He graduated in June 1915 as a second lieutenant, in the class that became known as “the class the stars fell on”, because 59 of its members eventually became generals, including Omar Bradley.

Dwight D. Eisenhower sinh ra với tên David Dwight Eisenhower tại Denison, Texas, là con trai thứ ba trong bảy anh em của David Jacob Eisenhower và Ida Elizabeth Stover Eisenhower, một gia đình gốc Hà Lan Pennsylvania. Gia đình sớm chuyển tới Abilene, Kansas, nơi Dwight lớn lên trong một mái nhà giản dị và sùng đạo. Mẹ ông là người theo chủ nghĩa hòa bình; gia đình tuy nghèo nhưng kỷ luật, các cậu bé vừa làm việc vừa học hành và chơi thể thao. Dwight trẻ tuổi — được gọi là “Ike” từ nhỏ — là một vận động viên ham mê thể thao và đọc rất nhiều sách lịch sử, đặc biệt là lịch sử quân sự. Ông tốt nghiệp Trường Trung học Abilene năm 1909, đi làm một năm rồi giành được suất vào Học viện Quân sự Hoa Kỳ tại West Point, nhập học tháng 6 năm 1911. Tại West Point, ông là cầu thủ bóng bầu dục xuất sắc cho tới khi chấn thương đầu gối năm thứ hai chấm dứt sự nghiệp thi đấu; ông chuyển sang làm huấn luyện viên sinh viên. Về học tập ông chỉ ở mức trung bình, nhưng được yêu mến, điềm đạm và giỏi giao tiếp — những phẩm chất sẽ định hình cả sự nghiệp của ông. Ông tốt nghiệp tháng 6 năm 1915 với quân hàm thiếu úy, thuộc khóa được gọi là “khóa mà các vì sao rơi xuống”, vì 59 thành viên của khóa này sau đó trở thành tướng, trong đó có Omar Bradley.

Eisenhower did not serve in combat in the First World War. Instead he trained tank crews at Camp Colt, Pennsylvania, and his request for overseas service was repeatedly refused. The disappointment was real, but the interwar years made him. He served in Panama, in France and in Washington, and as aide to General John J. Pershing, General Douglas MacArthur in the Philippines (1935–1939) and Chief of Staff George C. Marshall. In 1925–1926 he graduated first in his class of 275 at the Command and General Staff School at Fort Leavenworth, a result that marked him out as one of the most promising officers of his generation. He also graduated from the Army War College in 1928. What he learned in these years was not tactics but organisation, staff work and politics — exactly the skills a coalition commander would need. Until December 1942 he had never heard a shot fired in anger, and before 1942 he had held only one true command, a tank training centre, for less than a year.

Two assignments in the interwar years shaped him in particular. From 1927 to 1929 he served in France with the American Battle Monuments Commission under General Pershing, work that took him over the battlefields of the First World War and taught him how that war had been fought and remembered. From 1935 to 1939 he served in the Philippines as chief of staff to General MacArthur, then the military adviser to the Commonwealth government, helping to draw up plans for a Filipino defence force with limited funds and equipment. The Philippines years were difficult: Eisenhower and MacArthur disagreed over the defence plans and over MacArthur’s working methods, and Eisenhower later described the assignment as a period of frustration. It also gave him direct experience of working with a foreign government, of managing scarce resources, and of a theatre in which political and military questions could not be separated — experience that would be directly relevant in North Africa and in Normandy.

Eisenhower không tham chiến trong Thế chiến I. Thay vào đó, ông huấn luyện các kíp xe tăng tại Trại Colt, Pennsylvania, và đơn xin ra mặt trận của ông nhiều lần bị từ chối. Nỗi thất vọng là có thật, nhưng những năm giữa hai cuộc chiến đã tạo nên ông. Ông phục vụ tại Panama, Pháp và Washington, làm phụ tá cho Tướng John J. Pershing, Tướng Douglas MacArthur tại Philippines (1935–1939) và Tổng Tham mưu trưởng George C. Marshall. Năm 1925–1926, ông tốt nghiệp thủ khoa trong lớp 275 học viên tại Trường Chỉ huy và Tham mưu Lục quân ở Fort Leavenworth, kết quả khẳng định ông là một trong những sĩ quan triển vọng nhất thế hệ mình. Ông cũng tốt nghiệp Trường Chiến tranh Lục quân năm 1928. Những gì ông học được trong những năm này không phải chiến thuật mà là tổ chức, công tác tham mưu và chính trị — đúng những kỹ năng mà một tư lệnh liên minh sẽ cần. Cho tới tháng 12 năm 1942, ông chưa từng nghe một phát súng nào trong cơn giận dữ, và trước năm 1942 ông chỉ giữ một chức chỉ huy thực sự duy nhất, một trung tâm huấn luyện xe tăng, trong chưa đầy một năm.

Hai nhiệm vụ trong những năm giữa hai cuộc chiến đã định hình ông một cách đặc biệt. Từ năm 1927 đến 1929, ông phục vụ tại Pháp trong Ủy ban Đài tưởng niệm Chiến trường Mỹ dưới quyền Tướng Pershing, công việc đưa ông đi khắp các chiến trường của Thế chiến I và dạy ông cách cuộc chiến đó đã diễn ra và được ghi nhớ. Từ năm 1935 đến 1939, ông phục vụ tại Philippines làm tham mưu trưởng cho Tướng MacArthur, khi đó là cố vấn quân sự cho chính phủ Thịnh vượng chung, giúp soạn thảo kế hoạch cho một lực lượng phòng thủ Philippines với ngân sách và trang bị hạn chế. Những năm tại Philippines rất khó khăn: Eisenhower và MacArthur bất đồng về kế hoạch phòng thủ và phương pháp làm việc của MacArthur, và Eisenhower sau này mô tả nhiệm vụ này là một giai đoạn thất vọng. Nó cũng mang lại cho ông kinh nghiệm trực tiếp làm việc với một chính phủ nước ngoài, quản lý nguồn lực khan hiếm, và hoạt động tại một chiến trường mà các vấn đề chính trị và quân sự không thể tách rời — kinh nghiệm sẽ trực tiếp hữu ích tại Bắc Phi và Normandy.

4. Rise to Prominence / Con đường đến vị trí lãnh đạo

Eisenhower’s rise was rapid, and it was built on staff work rather than battlefield reputation. In June 1941 he became chief of staff of the Third Army under Lieutenant General Walter Krueger, and his handling of the Louisiana manoeuvres — the largest peacetime exercises in American history — brought him to Marshall’s attention. After the attack on Pearl Harbor in December 1941, Marshall brought him to Washington as chief of the War Plans Division, and then as chief of the Operations Division. In that post Eisenhower drafted the first American strategic plans for the war in Europe and argued, against the Navy’s preference for the Pacific, that Germany must be defeated first. In June 1942 Marshall sent him to London to command all American forces in the European Theatre of Operations. Within months he was chosen to command Operation Torch, the Anglo-American invasion of French North Africa — the first major Allied offensive of the war. The speed of the ascent is striking: in 1941 he was a colonel; by February 1943 he was a four-star general; in December 1943 President Roosevelt chose him, over Marshall himself, as Supreme Commander of the Allied Expeditionary Force for the invasion of France. Marshall, who had been the obvious candidate, stayed in Washington as chief of staff; Roosevelt judged that Eisenhower’s experience of coalition command mattered more than Marshall’s seniority.

The appointment to command Torch was itself the result of a strategic argument. Marshall and the American planners favoured a cross-Channel invasion of France as early as 1943; the British chiefs of staff favoured operations in the Mediterranean first, arguing that the Allies were not yet strong enough for a direct assault on France. Torch — landings in French North Africa — was the compromise agreed by Roosevelt and Churchill in July 1942, after the British had argued for the Mediterranean and the Americans for a cross-Channel attack. Eisenhower’s task was to carry out a decision made above him, and to make the Anglo-American command arrangements work in practice.

Con đường thăng tiến của Eisenhower diễn ra nhanh chóng, và được xây dựng trên công tác tham mưu chứ không phải danh tiếng chiến trường. Tháng 6 năm 1941, ông trở thành tham mưu trưởng Quân đoàn 3 dưới quyền Trung tướng Walter Krueger, và cách ông điều hành cuộc diễn tập Louisiana — cuộc tập trận lớn nhất thời bình trong lịch sử nước Mỹ — đã thu hút sự chú ý của Marshall. Sau cuộc tấn công Trân Châu Cảng tháng 12 năm 1941, Marshall đưa ông về Washington làm trưởng Ban Kế hoạch Chiến tranh, rồi trưởng Ban Tác chiến. Ở vị trí đó, Eisenhower soạn thảo những kế hoạch chiến lược đầu tiên của Mỹ cho chiến tranh tại châu Âu và lập luận, trái với ưu tiên Thái Bình Dương của Hải quân, rằng Đức phải bị đánh bại trước. Tháng 6 năm 1942, Marshall cử ông sang London chỉ huy toàn bộ lực lượng Mỹ tại Chiến trường châu Âu. Chỉ trong vài tháng, ông được chọn chỉ huy Chiến dịch Torch, cuộc đổ bộ Anh–Mỹ vào Bắc Phi thuộc Pháp — cuộc tấn công lớn đầu tiên của Đồng minh trong chiến tranh. Tốc độ thăng tiến thật đáng chú ý: năm 1941 ông là đại tá; tới tháng 2 năm 1943 ông là tướng bốn sao; tháng 12 năm 1943, Tổng thống Roosevelt chọn ông, thay vì chính Marshall, làm Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh cho cuộc đổ bộ vào Pháp. Marshall, ứng viên hiển nhiên nhất, ở lại Washington làm tổng tham mưu trưởng; Roosevelt cho rằng kinh nghiệm chỉ huy liên minh của Eisenhower quan trọng hơn thâm niên của Marshall.

Việc bổ nhiệm chỉ huy Torch tự nó là kết quả của một tranh luận chiến lược. Marshall và các nhà hoạch định Mỹ ủng hộ một cuộc đổ bộ qua eo biển Manche vào Pháp ngay từ năm 1943; các tham mưu trưởng Anh ủng hộ các chiến dịch tại Địa Trung Hải trước, lập luận rằng Đồng minh chưa đủ mạnh cho một cuộc tấn công trực diện vào Pháp. Torch — cuộc đổ bộ vào Bắc Phi thuộc Pháp — là thỏa hiệp được Roosevelt và Churchill thống nhất tháng 7 năm 1942, sau khi phía Anh lập luận cho Địa Trung Hải và phía Mỹ lập luận cho cuộc tấn công qua eo biển. Nhiệm vụ của Eisenhower là thực hiện một quyết định được đưa ra ở cấp trên ông, và khiến cơ chế chỉ huy Anh–Mỹ hoạt động trên thực tế.

5. Role in World War II / Vai trò trong Thế chiến II

Operation Torch and North Africa / Chiến dịch Torch và Bắc Phi

On 8 November 1942 Eisenhower commanded Operation Torch, the landing of American and British forces at Casablanca, Oran and Algiers in French North Africa. It was the first Allied offensive of the war and a political as well as a military operation: the landings were made against French colonial forces whose loyalty was uncertain, without a declaration of war. Eisenhower struck a controversial deal with Admiral Jean Darlan, commander-in-chief of the French armed forces in Africa, which quickly ended French resistance but drew fierce criticism from liberals in Britain and the United States because of Darlan’s association with the Vichy regime. The campaign then stalled: German reinforcements held Tunisia, and in February 1943 Field Marshal Erwin Rommel counter-attacked at Kasserine Pass, inflicting a serious defeat on inexperienced American troops. Eisenhower later accepted that the fault was partly his — he had been slow to dismiss commanders whose performance he judged inadequate, above all II Corps commander Major General Lloyd Fredendall. He replaced Fredendall with George S. Patton, and told Patton that no man should be retained in a responsible position once his ability was in doubt. The Allies recovered, and Axis forces in Tunisia surrendered in May 1943. Eisenhower told Marshall that American troops had learned from the experience at Kasserine.

Ngày 8 tháng 11 năm 1942, Eisenhower chỉ huy Chiến dịch Torch, cuộc đổ bộ của lực lượng Mỹ và Anh tại Casablanca, Oran và Algiers ở Bắc Phi thuộc Pháp. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của Đồng minh trong chiến tranh và vừa là chiến dịch quân sự vừa là chiến dịch chính trị: cuộc đổ bộ diễn ra chống lại lực lượng thuộc địa Pháp mà lòng trung thành còn chưa rõ, không có tuyên bố chiến tranh. Eisenhower đạt một thỏa thuận gây tranh cãi với Đô đốc Jean Darlan, tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Pháp tại châu Phi, giúp nhanh chóng chấm dứt sự kháng cự của Pháp nhưng vấp phải chỉ trích dữ dội từ giới tự do ở Anh và Mỹ vì Darlan gắn với chế độ Vichy. Chiến dịch sau đó chững lại: quân tiếp viện Đức giữ vững Tunisia, và tháng 2 năm 1943 Thống chế Erwin Rommel phản công tại đèo Kasserine, giáng một thất bại nặng nề cho quân Mỹ còn thiếu kinh nghiệm. Eisenhower sau này thừa nhận lỗi một phần thuộc về mình — ông đã chậm trễ trong việc cách chức các chỉ huy mà ông đánh giá là chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là Thiếu tướng Lloyd Fredendall, tư lệnh Quân đoàn II. Ông thay Fredendall bằng George S. Patton và nói với Patton rằng không ai nên được giữ ở vị trí có trách nhiệm một khi năng lực của người đó đã bị nghi ngờ. Đồng minh phục hồi, và lực lượng Trục tại Tunisia đầu hàng tháng 5 năm 1943. Eisenhower nói với Marshall rằng quân Mỹ đã học được từ trải nghiệm tại Kasserine.

Sicily and Italy / Sicilia và Ý

In July 1943 Eisenhower commanded Operation Husky, the invasion of Sicily, followed in September by the landings on the Italian mainland. Sicily fell, but much of the German garrison escaped across the Strait of Messina — a failure of Allied planning that historians still cite. The Italian campaign then bogged down in mountains and mud, and Eisenhower handed it over when he left for London. His year in the Mediterranean had taught him the hardest lesson of coalition war: that political questions — the Darlan deal, the handling of the Italian surrender, the competing ambitions of British and American commanders — were inseparable from military ones, and that a supreme commander who could not manage allies could not win battles either.

Tháng 7 năm 1943, Eisenhower chỉ huy Chiến dịch Husky, cuộc đổ bộ Sicilia, tiếp theo là các cuộc đổ bộ lên đất liền Ý vào tháng 9. Sicilia thất thủ, nhưng phần lớn quân Đức đồn trú đã thoát qua eo biển Messina — một thất bại trong kế hoạch của Đồng minh mà các sử gia vẫn nhắc tới. Chiến dịch Ý sau đó sa lầy trong núi non và bùn lầy, và Eisenhower bàn giao lại khi ông rời đi London. Một năm ở Địa Trung Hải đã dạy ông bài học khó nhất của chiến tranh liên minh: các vấn đề chính trị — thỏa thuận Darlan, việc xử lý sự đầu hàng của Ý, tham vọng cạnh tranh của các tướng Anh và Mỹ — không thể tách rời khỏi vấn đề quân sự, và một tư lệnh tối cao không quản lý được đồng minh thì cũng không thể thắng trận.

Operation Overlord and D-Day / Chiến dịch Overlord và D-Day

On 24 December 1943 Roosevelt appointed Eisenhower Supreme Commander of the Allied Expeditionary Force, and in February 1944 he formally took command of SHAEF (Supreme Headquarters, Allied Expeditionary Force). His task was Operation Overlord: the invasion of Normandy, planned for the spring of 1944. Eisenhower’s headquarters had to weld together an invasion force of more than 150,000 men landing by sea and air on 6 June 1944, supported by some 5,000 ships and 11,000 aircraft — figures that make Overlord the largest amphibious operation ever mounted. He chose Normandy over the Pas-de-Calais, the obvious and therefore heavily defended target, and backed the deception plan, Operation Fortitude, which convinced the Germans that the main landing would come at Calais. One widely discussed decision was the one he made on the evening of 5 June: the weather was marginal, the forecast uncertain, and a postponement of 24 hours was the last possible chance before the tides turned. After hearing his meteorologists, Eisenhower said, in words his staff remembered, “OK, let’s go.” He had also written, in advance, a short note accepting full blame if the landings failed — a note that was never needed, but which his biographers cite as the measure of the man. The landings succeeded. Within weeks the Allies were ashore in strength, Paris was liberated in August 1944, and the armies drove toward Germany.

Operation Dragoon and southern France / Chiến dịch Dragoon và miền nam nước Pháp

On 15 August 1944, six weeks after D-Day, Allied forces landed in southern France in Operation Dragoon. The operation had been debated for months: Churchill opposed it, preferring an advance through Italy and into the Balkans, while Eisenhower and the American chiefs supported it as a way of opening a second front in France and of securing the ports of Marseille and Toulon. Eisenhower’s view prevailed, and the landings — carried out by American and French forces under Lieutenant General Alexander Patch — met limited resistance and advanced rapidly up the Rhône valley, linking up with the forces from Normandy in September. Control of the southern forces passed from the Mediterranean command to SHAEF, and from then until the end of the war Eisenhower held supreme command of all operational Allied forces on the Western Front north of the Alps.

Ngày 24 tháng 12 năm 1943, Roosevelt bổ nhiệm Eisenhower làm Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh, và tháng 2 năm 1944 ông chính thức nắm quyền chỉ huy SHAEF (Bộ Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh). Nhiệm vụ của ông là Chiến dịch Overlord: cuộc đổ bộ Normandy, dự kiến vào mùa xuân năm 1944. Bộ tư lệnh của ông phải gắn kết một lực lượng đổ bộ hơn 150.000 người bằng đường biển và đường không vào ngày 6 tháng 6 năm 1944, được hỗ trợ bởi khoảng 5.000 tàu và 11.000 máy bay — những con số khiến Overlord trở thành chiến dịch đổ bộ lớn nhất từng được thực hiện. Ông chọn Normandy thay vì Pas-de-Calais, mục tiêu hiển nhiên và do đó được phòng thủ dày đặc, và ủng hộ kế hoạch nghi binh, Chiến dịch Fortitude, khiến quân Đức tin rằng cuộc đổ bộ chính sẽ diễn ra tại Calais. Một quyết định được bàn luận nhiều là quyết định ông đưa ra tối ngày 5 tháng 6: thời tiết bấp bênh, dự báo không chắc chắn, và việc hoãn 24 giờ là cơ hội cuối cùng trước khi thủy triều đổi chiều. Sau khi nghe các nhà khí tượng, Eisenhower nói, theo lời các tham mưu nhớ lại, “Được, tiến hành đi.” Ông cũng đã viết sẵn một mẩu giấy ngắn nhận toàn bộ trách nhiệm nếu cuộc đổ bộ thất bại — mẩu giấy không bao giờ cần dùng tới, nhưng các nhà viết tiểu sử trích dẫn nó như thước đo con người ông. Cuộc đổ bộ thành công. Chỉ trong vài tuần, Đồng minh đã đổ bộ với lực lượng hùng hậu, Paris được giải phóng tháng 8 năm 1944, và các đạo quân tiến về nước Đức.

Ngày 15 tháng 8 năm 1944, sáu tuần sau D-Day, lực lượng Đồng minh đổ bộ vào miền nam nước Pháp trong Chiến dịch Dragoon. Chiến dịch đã được tranh luận trong nhiều tháng: Churchill phản đối, muốn tiến qua Ý và vào Balkan, trong khi Eisenhower và các tham mưu trưởng Mỹ ủng hộ nó như một cách mở mặt trận thứ hai tại Pháp và chiếm các cảng Marseille và Toulon. Quan điểm của Eisenhower thắng thế, và cuộc đổ bộ — do lực lượng Mỹ và Pháp thực hiện dưới quyền Trung tướng Alexander Patch — gặp kháng cự hạn chế và tiến nhanh lên thung lũng Rhône, hội quân với lực lượng từ Normandy vào tháng 9. Quyền kiểm soát lực lượng miền nam chuyển từ bộ tư lệnh Địa Trung Hải sang SHAEF, và từ đó cho tới cuối chiến tranh, Eisenhower nắm quyền chỉ huy tối cao mọi lực lượng tác chiến của Đồng minh trên Mặt trận phía Tây phía bắc dãy Alps.

The campaign in France and Germany / Chiến dịch tại Pháp và Đức

From September 1944 Eisenhower assumed direct command of the ground forces from Field Marshal Bernard Montgomery, a move that widened the long-running argument over strategy. Montgomery wanted a single narrow thrust across northern Germany, under his command, aimed at Berlin; Eisenhower insisted on a broad-front advance, with American and British armies moving forward together on a wide front. The dispute was never purely military: a narrow thrust led by Montgomery would have meant, in effect, letting the British run the war, which was politically impossible. Eisenhower did approve one narrow-thrust operation, Operation Market Garden in September 1944 — the airborne attempt to seize the Rhine bridges at Arnhem — which failed. In December 1944 the Germans struck back in the Ardennes, in the Battle of the Bulge, and Eisenhower temporarily placed two American armies under Montgomery’s command on the northern flank, a decision that angered his American subordinates but made military sense. The Allies recovered, crossed the Rhine in March 1945, and in April American and Soviet forces met at the Elbe. On 7 May 1945 the German surrender was signed at Eisenhower’s headquarters in Reims, France, and the war in Europe ended the next day. Eisenhower then served as military governor of the American occupation zone in Germany until November 1945.

The German counter-offensive in the Ardennes, which began on 16 December 1944, was the largest German operation on the Western Front after Normandy. It drove a salient into the Allied lines and surrounded American forces at Bastogne, where the 101st Airborne Division held out until relieved by Patton’s Third Army on 26 December. Eisenhower’s response included the temporary transfer of two American armies to Montgomery’s command, a decision discussed in Section 7, and a rapid redeployment of reserves. In March 1945 American troops captured the Ludendorff railway bridge at Remagen intact on 7 March, giving the Allies a bridgehead across the Rhine before the planned crossings further north.

The liberation of Paris, on 25 August 1944, was a political as well as a military decision. Eisenhower had originally intended to bypass the city, to avoid the cost of supplying its population and the destruction of street fighting, but he agreed to send the French 2nd Armoured Division under General Leclerc into the city, with American support, after an uprising by the French Resistance and a request from General de Gaulle. The decision meant that French forces entered Paris first, and it is recorded as an example of Eisenhower’s practice of giving political considerations weight in operational decisions.

Từ tháng 9 năm 1944, Eisenhower trực tiếp nắm quyền chỉ huy lực lượng mặt đất từ Thống chế Bernard Montgomery, một động thái làm sâu sắc thêm cuộc tranh luận kéo dài về chiến lược. Montgomery muốn một mũi thọc hẹp duy nhất xuyên qua miền bắc nước Đức, dưới quyền chỉ huy của ông, nhắm tới Berlin; Eisenhower khăng khăng tiến quân trên mặt trận rộng, với các đạo quân Mỹ và Anh cùng tiến lên trên một mặt trận lớn. Tranh cãi này không bao giờ thuần túy quân sự: một mũi thọc hẹp do Montgomery dẫn đầu trên thực tế có nghĩa là để người Anh điều hành cuộc chiến, điều không thể chấp nhận về chính trị. Eisenhower đã phê chuẩn một chiến dịch thọc hẹp, Chiến dịch Market Garden tháng 9 năm 1944 — nỗ lực đổ bộ đường không nhằm chiếm các cầu sông Rhine tại Arnhem — và chiến dịch này thất bại. Tháng 12 năm 1944, quân Đức phản công tại Ardennes, trong Trận Bulge, và Eisenhower tạm thời đặt hai đạo quân Mỹ dưới quyền chỉ huy của Montgomery ở sườn phía bắc, quyết định khiến các cấp dưới người Mỹ tức giận nhưng hợp lý về quân sự. Đồng minh phục hồi, vượt sông Rhine tháng 3 năm 1945, và tháng 4 quân Mỹ và Liên Xô gặp nhau tại sông Elbe. Ngày 7 tháng 5 năm 1945, văn kiện đầu hàng của Đức được ký tại bộ tư lệnh của Eisenhower ở Reims, Pháp, và chiến tranh tại châu Âu kết thúc vào ngày hôm sau. Eisenhower sau đó làm thống đốc quân sự khu vực chiếm đóng của Mỹ tại Đức cho tới tháng 11 năm 1945.

Cuộc phản công của Đức tại Ardennes, bắt đầu ngày 16 tháng 12 năm 1944, là chiến dịch lớn nhất của Đức trên Mặt trận phía Tây sau Normandy. Nó tạo ra một mũi nhọn thọc vào tuyến phòng thủ Đồng minh và bao vây lực lượng Mỹ tại Bastogne, nơi Sư đoàn Dù 101 cầm cự cho tới khi được Quân đoàn 3 của Patton giải vây ngày 26 tháng 12. Phản ứng của Eisenhower bao gồm việc tạm thời chuyển hai đạo quân Mỹ sang quyền chỉ huy của Montgomery, quyết định được thảo luận tại Mục 7, và tái triển khai nhanh lực lượng dự bị. Tháng 3 năm 1945, quân Mỹ chiếm được cầu đường sắt Ludendorff tại Remagen còn nguyên vẹn ngày 7 tháng 3, mang lại cho Đồng minh một đầu cầu qua sông Rhine trước các cuộc vượt sông đã lên kế hoạch ở phía bắc.

Việc giải phóng Paris, ngày 25 tháng 8 năm 1944, vừa là quyết định chính trị vừa là quyết định quân sự. Eisenhower ban đầu dự định vượt qua thành phố, để tránh chi phí tiếp tế cho dân cư và sự phá hủy của chiến đấu đường phố, nhưng ông đồng ý đưa Sư đoàn Thiết giáp 2 của Pháp dưới quyền Tướng Leclerc vào thành phố, với sự hỗ trợ của Mỹ, sau cuộc nổi dậy của Kháng chiến Pháp và yêu cầu của Tướng de Gaulle. Quyết định này có nghĩa là lực lượng Pháp tiến vào Paris trước, và được ghi nhận như một ví dụ về thông lệ của Eisenhower trong việc coi trọng các cân nhắc chính trị trong các quyết định tác chiến.

6. Key Decisions / Các quyết định quan trọng

Eisenhower’s most consequential decisions were political as much as military. The Darlan deal in November 1942 traded short-term moral discomfort for an immediate end to French resistance and saved Allied lives; it was, in Stephen Ambrose’s judgement, the mark of a commander willing to take political risks. The decision to launch Overlord on 6 June 1944, on a marginal weather forecast, was a decision with major consequences for the war in the West; a postponement would have meant waiting weeks for suitable tides, and the Germans would have had more time to strengthen the Atlantic Wall. His choice of the broad-front strategy in the autumn of 1944 kept the coalition intact at the cost, his critics say, of a slower advance and a longer war. His refusal to race the Soviets to Berlin in the spring of 1945 — he halted the Western Allies at the Elbe and left Berlin to the Red Army — was a political decision, agreed with his governments, that avoided a clash with the Soviet Union but left the German capital to Stalin. And his decision to order Allied troops and cameramen to document the liberated concentration camps, including Ohrdruf, in April 1945, was a deliberate act of witness: he wrote to Marshall that he wanted first-hand evidence so that no one could later claim the atrocities had not happened.

A further decision concerned the organisation of his own headquarters. At SHAEF Eisenhower created an integrated staff, with British and American officers serving side by side in the same sections, rather than in separate national staffs. The arrangement was unusual for the period and it produced friction, but it meant that orders issued by SHAEF carried the authority of both nations. Eisenhower also established the practice of consulting the British and American governments before major decisions, and of recording the reasons for his decisions in writing to the Combined Chiefs of Staff, a practice that left a detailed record of his reasoning for historians.

A further decision that has been debated concerns the Falaise Pocket in August 1944, in which the German Seventh Army was encircled in Normandy. The gap between the American forces advancing from the south and the Canadian and British forces advancing from the north was not closed for several days, and a substantial part of the German force escaped eastwards across the Seine, although it left most of its heavy equipment behind. The question of whether the gap could have been closed sooner — and whether an order by Bradley on 13 August 1944 halting the American advance at Argentan contributed to the escape — has been examined in detail by historians, and the sources do not settle it: Bradley’s stated reason was the risk of friendly fire and the danger of overextension, while his critics have argued that a more aggressive advance would have trapped the German army. The losses inflicted on the Germans at Falaise were nevertheless heavy, and the pocket is recorded as the effective destruction of the German army in Normandy as a fighting force.

Những quyết định hệ trọng nhất của Eisenhower vừa mang tính chính trị vừa mang tính quân sự. Thỏa thuận Darlan tháng 11 năm 1942 đổi lấy sự khó chịu về đạo đức trong ngắn hạn để chấm dứt ngay sự kháng cự của Pháp và cứu sống binh lính Đồng minh; theo đánh giá của Stephen Ambrose, đó là dấu ấn của một tư lệnh sẵn sàng chấp nhận rủi ro chính trị. Quyết định phát động Overlord ngày 6 tháng 6 năm 1944, với dự báo thời tiết bấp bênh, là một quyết định có hệ quả lớn đối với cuộc chiến tại phía Tây; việc hoãn lại sẽ đồng nghĩa với chờ nhiều tuần để có thủy triều thích hợp, và quân Đức sẽ có thêm thời gian củng cố Bức tường Đại Tây Dương. Lựa chọn chiến lược mặt trận rộng vào mùa thu năm 1944 giữ vững liên minh, với cái giá, theo các nhà phê bình, là bước tiến chậm hơn và chiến tranh kéo dài hơn. Việc ông từ chối chạy đua với Liên Xô tới Berlin mùa xuân năm 1945 — ông dừng quân Đồng minh phương Tây tại sông Elbe và để Berlin cho Hồng quân — là một quyết định chính trị, đã thống nhất với các chính phủ của ông, tránh xung đột với Liên Xô nhưng để thủ đô Đức vào tay Stalin. Và quyết định ra lệnh cho quân Đồng minh và các quay phim ghi lại hình ảnh các trại tập trung được giải phóng, trong đó có Ohrdruf, tháng 4 năm 1945, là một hành động làm chứng có chủ ý: ông viết cho Marshall rằng ông muốn bằng chứng trực tiếp để không ai sau này có thể nói rằng những tội ác đó chưa từng xảy ra.

Một quyết định khác liên quan tới tổ chức bộ tư lệnh của chính ông. Tại SHAEF, Eisenhower thành lập một ban tham mưu hợp nhất, với sĩ quan Anh và Mỹ phục vụ cạnh nhau trong cùng các ban, thay vì trong các ban tham mưu quốc gia riêng biệt. Cơ chế này là bất thường vào thời đó và gây ra ma sát, nhưng nó có nghĩa là các mệnh lệnh do SHAEF ban hành mang thẩm quyền của cả hai quốc gia. Eisenhower cũng thiết lập thông lệ tham vấn chính phủ Anh và Mỹ trước các quyết định lớn, và ghi lại lý do cho các quyết định của mình bằng văn bản gửi Hội đồng Tham mưu trưởng Liên hợp, một thông lệ để lại hồ sơ chi tiết về lập luận của ông cho các sử gia.

Một quyết định khác đã được tranh luận liên quan tới túi Falaise tháng 8 năm 1944, nơi Tập đoàn quân 7 của Đức bị bao vây tại Normandy. Khoảng trống giữa lực lượng Mỹ tiến từ phía nam và lực lượng Canada, Anh tiến từ phía bắc không được khép lại trong nhiều ngày, và một phần đáng kể lực lượng Đức thoát về phía đông qua sông Seine, mặc dù bỏ lại phần lớn trang bị nặng. Câu hỏi liệu khoảng trống có thể được khép lại sớm hơn hay không — và liệu mệnh lệnh của Bradley ngày 13 tháng 8 năm 1944 dừng bước tiến của Mỹ tại Argentan có góp phần vào cuộc thoát vây hay không — đã được các sử gia xem xét kỹ, và các nguồn không giải quyết được nó: lý do Bradley nêu là nguy cơ bắn nhầm quân mình và nguy hiểm của việc tiến quá xa, trong khi những người phê phán ông lập luận rằng một bước tiến quyết liệt hơn sẽ bẫy được quân Đức. Tổn thất gây ra cho quân Đức tại Falaise dù sao cũng nặng nề, và túi này được ghi nhận là sự tiêu diệt thực tế của quân Đức tại Normandy với tư cách một lực lượng chiến đấu.

7. Controversies / Tranh cãi

Eisenhower’s record has been contested from the moment the war ended, and the controversies are worth stating plainly. The Darlan deal was denounced at the time as a bargain with a senior figure of the Vichy regime; Eisenhower’s defenders reply that it ended the fighting in North Africa in days and that Darlan was assassinated within weeks. The broad-front versus narrow-front debate has never been settled: Montgomery and his supporters claimed a concentrated thrust could have ended the war in 1944, while Eisenhower’s defenders, including Carlo D’Este, argue that a narrow thrust could not have been supplied beyond the Ruhr and that it was politically impossible to let one ally run the war. The decision to halt at the Elbe and leave Berlin to the Soviets has been criticised by some historians as a political concession to Stalin; Eisenhower’s defenders note that Berlin had already been assigned to the Soviet occupation zone at Yalta and that taking it would have cost tens of thousands of Allied lives for a city the Allies had agreed to hand over. Another disputed claim concerns German prisoners of war after the surrender: some writers have claimed that large numbers of German prisoners died in American-run camps through deliberate neglect. Mainstream historians reject this claim as unsupported by the evidence; the deaths that did occur in the chaotic months after the surrender were, according to the historical record, overwhelmingly the result of the collapse of German infrastructure, food shortages and disease, not a policy of extermination. Finally, Eisenhower’s handling of the Battle of the Bulge — in particular his temporary subordination of American armies to Montgomery — angered American generals, above all Omar Bradley, and the resentment lingered for years. These controversies remain part of the historical record on Eisenhower.

Hồ sơ của Eisenhower đã bị tranh cãi ngay từ khi chiến tranh kết thúc, và những tranh cãi này đáng được nêu rõ. Thỏa thuận Darlan bị lên án vào thời điểm đó là một thỏa hiệp với một nhân vật cấp cao của chế độ Vichy; những người bênh vực Eisenhower đáp lại rằng nó đã chấm dứt giao tranh ở Bắc Phi trong vài ngày và Darlan bị ám sát chỉ vài tuần sau đó. Cuộc tranh luận mặt trận rộng với mũi thọc hẹp chưa bao giờ ngã ngũ: Montgomery và những người ủng hộ ông cho rằng một mũi thọc tập trung có thể đã kết thúc chiến tranh năm 1944, trong khi những người bênh vực Eisenhower, trong đó có Carlo D’Este, lập luận rằng một mũi thọc hẹp không thể được tiếp tế vượt sông Ruhr và việc để một đồng minh điều hành cuộc chiến là không thể chấp nhận về chính trị. Quyết định dừng lại tại sông Elbe và để Berlin cho Liên Xô bị một số sử gia chỉ trích là một nhượng bộ chính trị với Stalin; những người bênh vực Eisenhower lưu ý rằng Berlin đã được phân cho khu vực chiếm đóng của Liên Xô tại Yalta và việc chiếm thành phố sẽ tốn hàng chục nghìn sinh mạng Đồng minh cho một thành phố mà Đồng minh đã đồng ý bàn giao. Một cáo buộc gây tranh cãi khác liên quan tới tù binh chiến tranh Đức sau khi đầu hàng: một số tác giả tuyên bố rằng rất nhiều tù binh Đức đã chết trong các trại do Mỹ quản lý vì bị bỏ mặc có chủ ý. Các sử gia chính thống bác bỏ cáo buộc này vì thiếu bằng chứng; những cái chết đã xảy ra trong những tháng hỗn loạn sau khi đầu hàng, theo hồ sơ lịch sử, chủ yếu là hậu quả của sự sụp đổ hạ tầng Đức, thiếu lương thực và dịch bệnh, chứ không phải chính sách tiêu diệt. Cuối cùng, cách Eisenhower xử lý Trận Bulge — đặc biệt là việc tạm thời đặt các đạo quân Mỹ dưới quyền Montgomery — đã khiến các tướng Mỹ, nhất là Omar Bradley, tức giận, và sự oán giận kéo dài nhiều năm. Những tranh cãi này vẫn là một phần của hồ sơ lịch sử về Eisenhower.

8. Later Life and Death / Cuối đời

After the war Eisenhower served briefly as Chief of Staff of the United States Army (1945–1948) and as president of Columbia University (1948–1950). In December 1950 President Truman recalled him to active duty as the first Supreme Allied Commander Europe of NATO, a post he held until May 1952, building the alliance’s military structure from scratch. He then resigned to run for president as a Republican, and in November 1952 defeated Adlai Stevenson. He was re-elected in 1956. As president he ended the Korean War with an armistice in July 1953, pursued a policy of “massive retaliation” in the Cold War, authorised the building of the Interstate Highway System — signed into law on 29 June 1956 — and sent federal troops to Little Rock, Arkansas, in 1957 to enforce the desegregation of Central High School. He suffered a heart attack in 1955 and a stroke in 1957, but completed two terms. On 17 January 1961, in his farewell address, he warned the nation against the acquisition of “unwarranted influence” by what he called the “military-industrial complex” — one of the most quoted passages in American political history. He retired to his farm at Gettysburg, Pennsylvania, wrote his memoirs, and died of congestive heart failure at Walter Reed Army Hospital in Washington, D.C., on 28 March 1969, aged 78. He was buried at the Eisenhower Presidential Library in Abilene, Kansas.

As president, Eisenhower’s foreign policy was tested by two crises in 1956. During the Suez Crisis, Britain, France and Israel attacked Egypt after President Nasser nationalised the Suez Canal; Eisenhower opposed the action, supported United Nations resolutions calling for a withdrawal, and applied economic pressure on Britain and France. The episode placed the United States in opposition to its two closest allies, and it is recorded as a case in which Eisenhower placed the United Nations and the principle of non-intervention above the interests of the alliance. In January 1957 he set out the Eisenhower Doctrine, under which the United States would provide military and economic assistance to Middle Eastern states threatened by armed aggression. In the same period he responded to the Soviet launch of the Sputnik satellite in October 1957 by accelerating American missile and space programmes and by signing the National Defense Education Act in 1958. In December 1953 he had delivered the ‘Atoms for Peace’ address to the United Nations, proposing the international control of atomic material for peaceful purposes.

Sau chiến tranh, Eisenhower briefly làm Tổng Tham mưu trưởng Lục quân Hoa Kỳ (1945–1948) và hiệu trưởng Đại học Columbia (1948–1950). Tháng 12 năm 1950, Tổng thống Truman gọi ông trở lại quân ngũ làm Tư lệnh Tối cao đầu tiên của NATO tại châu Âu, chức vụ ông giữ tới tháng 5 năm 1952, xây dựng cơ cấu quân sự của liên minh từ con số không. Sau đó ông từ chức để tranh cử tổng thống với tư cách ứng viên Đảng Cộng hòa, và tháng 11 năm 1952 đánh bại Adlai Stevenson. Ông tái đắc cử năm 1956. Trên cương vị tổng thống, ông chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên bằng hiệp định đình chiến tháng 7 năm 1953, theo đuổi chính sách “trả đũa ồ ạt” trong Chiến tranh Lạnh, phê chuẩn việc xây dựng Hệ thống Xa lộ Liên bang — ký thành luật ngày 29 tháng 6 năm 1956 — và điều quân liên bang tới Little Rock, Arkansas, năm 1957 để thực thi việc bãi bỏ phân biệt chủng tộc tại Trường Trung học Central. Ông bị đau tim năm 1955 và đột quỵ năm 1957, nhưng vẫn hoàn thành hai nhiệm kỳ. Ngày 17 tháng 1 năm 1961, trong bài diễn văn từ biệt, ông cảnh báo đất nước về ảnh hưởng “không chính đáng” của thứ ông gọi là “tổ hợp công nghiệp–quân sự” — một trong những đoạn được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử chính trị Mỹ. Ông về hưu tại trang trại ở Gettysburg, Pennsylvania, viết hồi ký, và qua đời vì suy tim sung huyết tại Bệnh viện Quân y Walter Reed ở Washington, D.C., ngày 28 tháng 3 năm 1969, hưởng thọ 78 tuổi. Ông được an táng tại Thư viện Tổng thống Eisenhower ở Abilene, Kansas.

Trên cương vị tổng thống, chính sách đối ngoại của Eisenhower bị thử thách bởi hai cuộc khủng hoảng năm 1956. Trong khủng hoảng Suez, Anh, Pháp và Israel tấn công Ai Cập sau khi Tổng thống Nasser quốc hữu hóa kênh đào Suez; Eisenhower phản đối hành động này, ủng hộ các nghị quyết của Liên Hợp Quốc yêu cầu rút quân, và gây áp lực kinh tế lên Anh và Pháp. Sự việc đặt Hoa Kỳ vào thế đối lập với hai đồng minh thân cận nhất, và được ghi nhận như một trường hợp Eisenhower đặt Liên Hợp Quốc và nguyên tắc không can thiệp lên trên lợi ích của liên minh. Tháng 1 năm 1957, ông đưa ra Học thuyết Eisenhower, theo đó Hoa Kỳ sẽ cung cấp hỗ trợ quân sự và kinh tế cho các quốc gia Trung Đông bị đe dọa bởi xâm lược vũ trang. Cùng thời kỳ, ông đáp lại việc Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik tháng 10 năm 1957 bằng cách đẩy nhanh các chương trình tên lửa và vũ trụ của Mỹ và ký Đạo luật Giáo dục Quốc phòng năm 1958. Tháng 12 năm 1953, ông đã có bài phát biểu ‘Nguyên tử vì Hòa bình’ trước Liên Hợp Quốc, đề xuất kiểm soát quốc tế vật liệu nguyên tử cho mục đích hòa bình.

9. Legacy / Di sản

Eisenhower’s legacy is twofold, military and political, and both parts still shape the world. As a soldier he created the model of the modern coalition commander: the supreme commander as diplomat, manager and politician, whose job is to make allies fight together rather than to win battles personally. NATO, the alliance he helped to build as its first military commander, endures. The Interstate Highway System he signed into law transformed American geography, commerce and daily life, and remains among the largest public works projects in American history. His farewell warning about the military-industrial complex has outlived the Cold War and is quoted, by left and right alike, whenever defence spending is debated. The Dwight D. Eisenhower Presidential Library and Museum in Abilene preserves his papers, and the aircraft carrier USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69), commissioned in 1977, still carries his name. His order to document the liberated concentration camps created a body of photographic and written evidence that has since been used in historical research on the Holocaust. Historians commonly describe his main contribution as coalition command rather than battlefield tactics.

In the military field, his tenure as the first Supreme Allied Commander Europe left an institutional legacy: the integrated command structure of NATO, with its headquarters at SHAPE, was built on the model of SHAEF, and the post he held from 1951 to 1952 remains the alliance’s senior military appointment. The Interstate Highway System, authorised in 1956, was justified at the time on grounds of national defence as well as commerce, and its construction continued for decades after he left office.

Di sản của Eisenhower có hai mặt, quân sự và chính trị, và cả hai vẫn định hình thế giới ngày nay. Với tư cách một người lính, ông đã tạo ra hình mẫu của tư lệnh liên minh hiện đại: tư lệnh tối cao vừa là nhà ngoại giao, nhà quản lý và chính trị gia, có nhiệm vụ khiến các đồng minh cùng chiến đấu chứ không phải tự mình thắng trận. NATO, liên minh mà ông góp phần xây dựng với tư cách tư lệnh quân sự đầu tiên, vẫn tồn tại. Hệ thống Xa lộ Liên bang mà ông ký thành luật đã thay đổi địa lý, thương mại và đời sống hằng ngày của nước Mỹ, và vẫn là một trong những dự án công trình công cộng lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Lời cảnh báo từ biệt của ông về tổ hợp công nghiệp–quân sự đã vượt qua Chiến tranh Lạnh và được trích dẫn, bởi cả cánh tả lẫn cánh hữu, mỗi khi chi tiêu quốc phòng được tranh luận. Thư viện và Bảo tàng Tổng thống Dwight D. Eisenhower tại Abilene lưu giữ các tài liệu của ông, và tàu sân bay USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69), đưa vào biên chế năm 1977, vẫn mang tên ông. Mệnh lệnh ghi lại hình ảnh các trại tập trung được giải phóng của ông đã tạo ra một khối bằng chứng ảnh và văn bản được sử dụng trong nghiên cứu lịch sử về Holocaust. Các sử gia thường mô tả đóng góp chính của ông là chỉ huy liên minh chứ không phải chiến thuật trên chiến trường.

Trong lĩnh vực quân sự, nhiệm kỳ của ông với tư cách Tư lệnh Tối cao đầu tiên của NATO tại châu Âu để lại một di sản thể chế: cơ cấu chỉ huy hợp nhất của NATO, với bộ tư lệnh tại SHAPE, được xây dựng theo mô hình SHAEF, và chức vụ ông giữ từ năm 1951 đến 1952 vẫn là chức vụ quân sự cao nhất của liên minh. Hệ thống Xa lộ Liên bang, được phê chuẩn năm 1956, vào thời đó được biện minh trên cơ sở quốc phòng cũng như thương mại, và việc xây dựng nó tiếp tục trong nhiều thập kỷ sau khi ông rời nhiệm sở.

10. Assessment by Historians / Đánh giá của giới sử học

Historians’ judgements of Eisenhower have risen steadily since his death. In the years immediately after the war, British critics — above all Montgomery and his biographers — portrayed him as a mediocre strategist who owed his position to political skill and American manpower. American historians of the 1950s and 1960s, writing while Eisenhower was president, often treated his generalship as a footnote to his presidency. The reassessment began with Stephen Ambrose’s The Supreme Commander (1970) and Eisenhower: Soldier and President (1990), which argued that coalition command was itself a form of generalship, and that Eisenhower’s political and diplomatic skill was not a substitute for military ability but the military ability the job required. Carlo D’Este’s Eisenhower: A Soldier’s Life (2002) was more critical of his early campaigns in North Africa, judging his performance at Kasserine harshly, but concluded, in D’Este’s assessment, that he adapted quickly and that by 1944 he was the commander best placed to hold the alliance together. More recent scholarship, including Jean Edward Smith’s biography (2012), has emphasised his strategic judgement: the choice of Normandy, the deception plan, the broad-front advance and the decision to halt at the Elbe were, in this reading, sound decisions taken for sound political reasons. Many historians today distinguish between two aspects of his record: his battlefield tactics, generally assessed as unremarkable, and his work as supreme commander, generally assessed as effective, in particular his ability to coordinate a coalition of nations and generals with differing interests into a single command.

Assessments of Eisenhower as president have followed a similar course. In the years immediately after he left office, historians often described his presidency as passive, a judgement based on his public manner and on the contrast with the more rhetorical presidencies that followed. Later scholarship, drawing on the papers released by the Eisenhower Library, has revised that judgement: the record shows a president who worked through staff, who delegated public argument to others, and who took decisions — on the Korean armistice, on Suez, on Little Rock and on the defence budget — that were deliberate and, in the view of the historians who have made the case, consistent. In surveys of historians ranking American presidents, Eisenhower is now usually placed in the upper tier, a position that reflects the reassessment of both his generalship and his presidency.

Đánh giá của giới sử học về Eisenhower đã tăng lên đều đặn kể từ khi ông qua đời. Trong những năm ngay sau chiến tranh, các nhà phê bình Anh — nhất là Montgomery và các nhà viết tiểu sử của ông — mô tả ông là một chiến lược gia tầm thường, người có được vị trí nhờ kỹ năng chính trị và nhân lực Mỹ. Các sử gia Mỹ thập niên 1950 và 1960, viết trong khi Eisenhower còn làm tổng thống, thường coi tài cầm quân của ông chỉ là chú thích cho nhiệm kỳ tổng thống. Quá trình đánh giá lại bắt đầu với cuốn The Supreme Commander (1970) và Eisenhower: Soldier and President (1990) của Stephen Ambrose, trong đó lập luận rằng chỉ huy liên minh tự nó là một hình thức tài cầm quân, và kỹ năng chính trị, ngoại giao của Eisenhower không phải là thứ thay thế cho năng lực quân sự mà chính là năng lực quân sự mà công việc đòi hỏi. Cuốn Eisenhower: A Soldier’s Life (2002) của Carlo D’Este phê phán gay gắt hơn các chiến dịch đầu của ông ở Bắc Phi, đánh giá khắc nghiệt về màn trình diễn của ông tại Kasserine, nhưng kết luận, theo đánh giá của D’Este, rằng ông thích ứng nhanh chóng và tới năm 1944 ông là tư lệnh có vị trí tốt nhất để giữ liên minh đoàn kết. Các nghiên cứu gần đây hơn, trong đó có tiểu sử của Jean Edward Smith (2012), nhấn mạnh óc phán đoán chiến lược của ông: việc chọn Normandy, kế hoạch nghi binh, bước tiến trên mặt trận rộng và quyết định dừng lại tại sông Elbe, theo cách đọc này, đều là những quyết định đúng đắn vì những lý do chính trị đúng đắn. Nhiều sử gia ngày nay phân biệt hai khía cạnh trong hồ sơ của ông: chiến thuật trên chiến trường, nhìn chung được đánh giá là không nổi bật, và công việc tư lệnh tối cao, nhìn chung được đánh giá là hiệu quả, đặc biệt là khả năng điều phối một liên minh gồm các quốc gia và tướng lĩnh có lợi ích khác nhau thành một bộ chỉ huy thống nhất.

Đánh giá về Eisenhower với tư cách tổng thống đã đi theo hướng tương tự. Trong những năm ngay sau khi ông rời nhiệm sở, các sử gia thường mô tả nhiệm kỳ tổng thống của ông là thụ động, một đánh giá dựa trên phong thái công khai của ông và sự tương phản với các nhiệm kỳ tổng thống hùng biện hơn sau đó. Các nghiên cứu sau này, dựa trên các tài liệu do Thư viện Eisenhower công bố, đã sửa đổi đánh giá đó: hồ sơ cho thấy một tổng thống làm việc thông qua ban tham mưu, giao việc tranh luận công khai cho người khác, và đưa ra các quyết định — về hiệp định đình chiến Triều Tiên, về Suez, về Little Rock và về ngân sách quốc phòng — một cách có chủ ý và, theo quan điểm của các sử gia đã đưa ra lập luận này, nhất quán. Trong các khảo sát sử gia xếp hạng tổng thống Mỹ, Eisenhower nay thường được xếp vào nhóm trên, một vị trí phản ánh việc đánh giá lại cả tài cầm quân và nhiệm kỳ tổng thống của ông.

Frequently Asked Questions / Câu hỏi thường gặp

Who was Dwight D. Eisenhower? Dwight D. Eisenhower was the American general who commanded the Allied Expeditionary Force in Europe during the Second World War, directing the D-Day landings of 6 June 1944, and later served as the 34th President of the United States from 1953 to 1961.

Dwight D. Eisenhower là ai? Dwight D. Eisenhower là vị tướng Mỹ chỉ huy Lực lượng Viễn chinh Đồng minh tại châu Âu trong Thế chiến II, điều hành cuộc đổ bộ D-Day ngày 6 tháng 6 năm 1944, và sau đó làm Tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ từ năm 1953 đến 1961.

What was Dwight D. Eisenhower’s role on D-Day? As Supreme Commander, Allied Expeditionary Force, Eisenhower held overall command of Operation Overlord. He made the final decision to launch the invasion on 6 June 1944 despite marginal weather, and he had prepared a note accepting full responsibility in case the landings failed.

Vai trò của Dwight D. Eisenhower trong ngày D-Day là gì? Với cương vị Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng minh, Eisenhower nắm quyền chỉ huy toàn bộ Chiến dịch Overlord. Ông đưa ra quyết định cuối cùng phát động cuộc đổ bộ ngày 6 tháng 6 năm 1944 dù thời tiết bấp bênh, và đã chuẩn bị sẵn một mẩu giấy nhận toàn bộ trách nhiệm nếu cuộc đổ bộ thất bại.

Why is Dwight D. Eisenhower famous? He is famous for commanding the largest amphibious invasion in history at Normandy, for holding the Anglo-American coalition together through the war in Europe, and for his two terms as president, during which he ended the Korean War and built the Interstate Highway System.

Vì sao Dwight D. Eisenhower nổi tiếng? Ông nổi tiếng vì chỉ huy cuộc đổ bộ lớn nhất trong lịch sử tại Normandy, vì đã giữ vững liên minh Anh–Mỹ trong suốt cuộc chiến tại châu Âu, và vì hai nhiệm kỳ tổng thống, trong đó ông chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên và xây dựng Hệ thống Xa lộ Liên bang.

What did Eisenhower warn about in his farewell address? On 17 January 1961 he warned against the “unwarranted influence” of the “military-industrial complex” — the close relationship between the armed forces, the defence industry and government — a warning that remains widely quoted today.

Eisenhower đã cảnh báo điều gì trong bài diễn văn từ biệt? Ngày 17 tháng 1 năm 1961, ông cảnh báo về ảnh hưởng “không chính đáng” của “tổ hợp công nghiệp–quân sự” — mối quan hệ chặt chẽ giữa lực lượng vũ trang, ngành công nghiệp quốc phòng và chính phủ — một lời cảnh báo vẫn được trích dẫn rộng rãi cho tới nay.

When did Dwight D. Eisenhower die? He died of congestive heart failure at Walter Reed Army Hospital in Washington, D.C., on 28 March 1969, aged 78. He is buried at the Eisenhower Presidential Library in Abilene, Kansas.

Dwight D. Eisenhower mất khi nào? Ông qua đời vì suy tim sung huyết tại Bệnh viện Quân y Walter Reed ở Washington, D.C., ngày 28 tháng 3 năm 1969, hưởng thọ 78 tuổi. Ông được an táng tại Thư viện Tổng thống Eisenhower ở Abilene, Kansas.

How do historians assess Eisenhower as a general? Assessments vary. Many historians describe his battlefield tactics as unremarkable, while rating his work as supreme commander highly, in particular his coordination of allies, generals and governments with differing interests. Stephen Ambrose argued that coalition command was itself the military ability the post required; Carlo D’Este was more critical of his early campaigns in North Africa.

Các sử gia đánh giá Eisenhower với tư cách một vị tướng như thế nào? Đánh giá có khác nhau. Nhiều sử gia mô tả chiến thuật trên chiến trường của ông là không nổi bật, đồng thời đánh giá cao công việc tư lệnh tối cao của ông, đặc biệt là việc điều phối đồng minh, tướng lĩnh và chính phủ có lợi ích khác nhau. Stephen Ambrose lập luận rằng chỉ huy liên minh tự nó là năng lực quân sự mà vị trí đó đòi hỏi; Carlo D’Este phê phán gay gắt hơn các chiến dịch đầu của ông ở Bắc Phi.

Sources / Nguồn

1. Wikipedia, “Dwight D. Eisenhower” — dates, offices, commands and career outline, cross-checked against the sources below.
2. Encyclopædia Britannica, “Dwight D. Eisenhower” (britannica.com) — biography, Supreme Command and presidency.
3. Dwight D. Eisenhower Presidential Library and Museum (eisenhowerlibrary.gov), National Archives — papers, farewell address (17 January 1961) and the D-Day “in case of failure” note.
4. Stephen E. Ambrose, The Supreme Commander: The War Years of General Dwight D. Eisenhower (Doubleday, 1970); and Eisenhower: Soldier and President (Simon & Schuster, 1990).
5. Carlo D’Este, Eisenhower: A Soldier’s Life (Henry Holt, 2002).
6. Jean Edward Smith, Eisenhower in War and Peace (Random House, 2012).
7. National Museum of the United States Army, “Dwight David Eisenhower” (thenmusa.org) — service record and Second World War commands.
8. Stephen E. Ambrose, “Eisenhower’s Generalship”, Parameters, U.S. Army War College Quarterly, Winter 2010 (reprint of 1990) — Kasserine, the Darlan deal and the broad-front debate.

Further reading

• Stephen E. Ambrose, D-Day, June 6, 1944: The Climactic Battle of World War II (Simon & Schuster, 1994).
• David Eisenhower, Eisenhower: At War, 1943–1945 (Random House, 1986).

AI Images / Hình ảnh minh họa

Format: hero 1200×675 px (16:9); in-article images ≥800 px wide; WebP, ~80% quality, 60–120 KB per image. All images are AI-generated illustrations in a realistic documentary style, period-accurate, with no invented text on the image and no modern elements. No real photographs from the web are used.

1. Hero — portrait of Eisenhower in uniform, 1944. Position: top of article. Prompt: “Realistic documentary-style portrait of General Dwight D. Eisenhower in 1944, American Army general in olive drab uniform with four stars, standing in front of a military map of Normandy in a wartime headquarters, muted colours, period-accurate 1940s setting, no text on image.” Alt EN: “General Dwight D. Eisenhower in uniform in 1944 before the Normandy invasion” (83 chars). Alt VI: “Tướng Dwight D. Eisenhower trong quân phục năm 1944 trước cuộc đổ bộ Normandy”. Size: 1200×675 px.
2. West Point — cadets on parade, 1915. Position: Section 3. Prompt: “Realistic documentary illustration of West Point cadets in grey dress uniforms parading on the plain in 1915, historic stone academy buildings behind, overcast sky, period-accurate, no text.” Alt EN: “West Point cadets on parade in 1915, Eisenhower’s graduating class” (67 chars). Alt VI: “Học viên West Point diễu hành năm 1915, khóa tốt nghiệp của Eisenhower”. Size: 1200×675 px.
3. Rise — war room in Washington, 1942. Position: Section 4. Prompt: “Realistic documentary illustration of a 1940s American military war room, officers in uniform studying large wall maps of Europe, telephones and paper files, dim lamplight, period-accurate, no readable text on maps.” Alt EN: “American officers planning the war in Europe in a Washington war room in 1942” (82 chars). Alt VI: “Các sĩ quan Mỹ lập kế hoạch chiến tranh châu Âu tại Washington năm 1942”. Size: 1200×675 px.
4. Torch — Allied landings in North Africa, November 1942. Position: Section 5, Torch. Prompt: “Realistic documentary illustration of Allied landing craft approaching a North African beach at dawn in November 1942, soldiers wading ashore, warships offshore, hazy light, period-accurate uniforms and equipment, no text.” Alt EN: “Allied troops landing in North Africa during Operation Torch in November 1942” (80 chars). Alt VI: “Quân Đồng minh đổ bộ Bắc Phi trong Chiến dịch Torch tháng 11 năm 1942”. Size: 1200×675 px.
5. D-Day — Normandy landings, 6 June 1944. Position: Section 5, Overlord. Prompt: “Realistic documentary illustration of Allied landing craft and troops approaching Omaha Beach at dawn on 6 June 1944, obstacles in the surf, grey sea and sky, period-accurate, no text.” Alt EN: “Allied landing craft approaching Omaha Beach on D-Day 6 June 1944” (66 chars). Alt VI: “Xuồng đổ bộ Đồng minh tiến vào bãi Omaha ngày D-Day 6 tháng 6 năm 1944”. Size: 1200×675 px.
6. SHAEF headquarters — Eisenhower with senior commanders, 1944. Position: Section 5, Overlord. Prompt: “Realistic documentary illustration of Allied senior generals in 1944 uniforms around a large map table in a headquarters, pointing at Normandy, muted colours, period-accurate, no text on image.” Alt EN: “Allied generals planning the Normandy campaign around a map table in 1944” (78 chars). Alt VI: “Các tướng Đồng minh lập kế hoạch chiến dịch Normandy quanh bàn bản đồ năm 1944”. Size: 1200×675 px.
7. Key decisions — the D-Day decision, 5 June 1944. Position: Section 6. Prompt: “Realistic documentary illustration of a general in 1940s uniform studying a weather chart in a dim headquarters tent at night, staff officers behind, tense atmosphere, period-accurate, no readable text.” Alt EN: “Eisenhower weighing the weather forecast on the evening before D-Day” (71 chars). Alt VI: “Eisenhower cân nhắc dự báo thời tiết tối trước ngày D-Day”. Size: 1200×675 px.
8. Controversies — Reims surrender, 7 May 1945. Position: Section 7. Prompt: “Realistic documentary illustration of the signing of the German surrender in a plain military headquarters room in Reims in May 1945, officers in 1940s uniforms at a table, period-accurate, no readable text.” Alt EN: “The German surrender being signed at Reims on 7 May 1945” (58 chars). Alt VI: “Lễ ký văn kiện đầu hàng của Đức tại Reims ngày 7 tháng 5 năm 1945”. Size: 1200×675 px.
9. Later life — Eisenhower as president, 1950s. Position: Section 8. Prompt: “Realistic documentary illustration of President Eisenhower in a dark suit at his desk in the Oval Office in the 1950s, American flag behind, black-and-white documentary feel, period-accurate, no text.” Alt EN: “President Eisenhower at work in the Oval Office in the 1950s” (61 chars). Alt VI: “Tổng thống Eisenhower làm việc tại Phòng Bầu dục thập niên 1950”. Size: 1200×675 px.
10. Assessment — Eisenhower Presidential Library, Abilene. Position: Section 10. Prompt: “Realistic documentary illustration of a presidential library and museum building in a Kansas prairie town, visitors walking up to the entrance, clear sky, period-accurate modern setting, no text.” Alt EN: “The Eisenhower Presidential Library and Museum in Abilene Kansas” (67 chars). Alt VI: “Thư viện và Bảo tàng Tổng thống Eisenhower tại Abilene, Kansas”. Size: 1200×675 px.