Thiết giáp hạm lớp Littorio

Thiết giáp hạm lớp Littorio là lớp thiết giáp hạm mạnh nhất do Ý chế tạo, bốn tàu nhanh, vũ khí mạnh được thiết kế để thách thức sức mạnh hải quân Pháp và Anh ở Địa Trung Hải. Được trang bị chín pháo 381 mm và có tốc độ 30 hải lý/giờ, Littorio, Vittorio Veneto và Roma nằm trong số những thiết giáp hạm tốt nhất của Chiến tranh Thế giới thứ hai, nhưng thiếu nhiên liệu, tấn công đường không và việc Ý đầu hàng năm 1943 đã hạn chế sự phục vụ của chúng, và Roma bị bom dẫn đường của Đức đánh chìm khi đang trên đường đi đầu hàng Đồng minh.

1. Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Thiết giáp hạm nhanh
Quốc gia	Ý
Thời gian phục vụ	1940–1948 (Roma bị mất năm 1943; Impero không bao giờ hoàn thành)
Số tàu hoàn thành	3 trên 4 (Littorio, Vittorio Veneto, Roma; Impero chưa hoàn thành)
Lượng giãn nước	40.724 tấn tiêu chuẩn; khoảng 45.000 tấn đầy tải
Chiều dài	237,8 mét
Chiều rộng	32,9 mét
Động cơ	4 tua-bin hơi nước, 128.000 mã lực trục, 4 trục
Tốc độ	30 hải lý/giờ (56 km/h)
Tầm hoạt động	Khoảng 3.900 hải lý ở tốc độ 20 hải lý/giờ
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.830–1.950 sĩ quan và thủy thủ
Vũ khí chính	9 pháo 381 mm (15 inch) trong ba tháp ba nòng
Vũ khí phụ	12 pháo 152 mm; 12 pháo phòng không 90 mm
Vũ khí phòng không	20 pháo 37 mm; 16–28 pháo 20 mm (khác nhau theo tàu)
Giáp	Đai giáp 280 mm cộng 70 mm; boong 90–150 mm; tháp pháo 350 mm
Chiến trường chính	Biển Địa Trung Hải; Taranto; Mũi Matapan; các trận hộ tống đoàn tàu

2. Nguồn gốc & phát triển

Cuộc chạy đua hải quân Địa Trung Hải

Lớp Littorio ra đời từ sự cạnh tranh hải quân giữa Ý và Pháp trong thập niên 1930, khi Pháp chế tạo các thiết giáp hạm nhanh Dunkerque và Strasbourg và Ý đáp trả bằng một lớp tàu mới của riêng mình. Hiệp ước Hải quân Washington giới hạn lượng giãn nước thiết giáp hạm ở 35.000 tấn, nhưng Ý, giống các cường quốc khác, thiết kế một tàu vượt giới hạn, và các tàu Littorio có lượng giãn nước tiêu chuẩn hơn 40.000 tấn. Thiết kế là công trình của kỹ sư hải quân Ý Umberto Pugliese, và nó nhằm kết hợp hỏa lực của thiết giáp hạm với tốc độ của tuần dương hạm, một sự kết hợp mà Hải quân Ý, Regia Marina, tin rằng sẽ thống trị Địa Trung Hải. Hai tàu đầu tiên, Littorio và Vittorio Veneto, được đặt lườn năm 1934, Roma theo sau năm 1938, trong khi tàu thứ tư, Impero, được hạ thủy năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành.

Thiết giáp hạm nhanh cho Địa Trung Hải

Địa Trung Hải là một vùng biển hẹp, nơi tốc độ quan trọng, vì các hạm đội có thể gặp nhau nhanh chóng và vì tấn công đường không là mối đe dọa thường trực từ các căn cứ trên đất liền. Thiết kế Littorio vì vậy chấp nhận giáp mỏng hơn thiết giáp hạm Anh hoặc Mỹ để đổi lấy tốc độ 30 hải lý/giờ, cho phép tàu chọn thời điểm giao chiến và thoát khỏi kẻ địch chậm hơn. Các tàu cũng được thiết kế để hoạt động từ các căn cứ Ý với tuyến tiếp tế ngắn, nên tầm hoạt động của chúng khiêm tốn theo tiêu chuẩn đại dương, nhưng đủ cho Địa Trung Hải. Triết lý thiết kế này tạo ra một con tàu đẹp và mạnh mẽ, nhưng nó cũng khiến lớp tàu dễ bị tổn thương trước ngư lôi và bom, những thứ sẽ tỏ ra quyết định trong chiến tranh.

Thân tàu, bảo vệ và hệ thống Pugliese

Đặc điểm nổi bật nhất của lớp Littorio là hệ thống phòng thủ ngư lôi Pugliese, đặt theo tên nhà thiết kế của nó, sử dụng một xi-lanh lớn bên trong thân tàu, bao quanh bởi các khoang chứa chất lỏng, để hấp thụ vụ nổ của ngư lôi. Hệ thống này sáng tạo nhưng tỏ ra kém hiệu quả trong thực tế so với kỳ vọng của nhà thiết kế, và các tàu đã chịu thiệt hại nghiêm trọng do ngư lôi tại Taranto và nhiều nơi khác. Đai giáp chính dày 280 mm, nghiêng vào trong, với một tấm thép thêm 70 mm, và giáp boong dày 90 đến 150 mm, trong khi mặt trước tháp pháo chính dày 350 mm. Các tàu được bảo vệ tốt trước hỏa lực pháo, nhưng khả năng bảo vệ dưới nước của chúng là điểm yếu, và việc Roma bị bom dẫn đường đánh chìm cho thấy không lượng giáp nào có thể bảo vệ thiết giáp hạm khỏi vũ khí mới của thời đại không quân.

3. Thông số kỹ thuật

Dàn pháo chính 381 mm

Vũ khí chính của lớp Littorio là chín pháo 381 mm (15 inch) trong ba tháp ba nòng, hai tháp phía trước và một tháp phía sau, những pháo mạnh nhất từng lắp trên chiến hạm Ý. Các pháo bắn đạn xuyên giáp nặng 885 kg đến tầm khoảng 42 km, và chúng chính xác và mạnh mẽ, mặc dù sơ tốc đầu nòng cao gây mòn nòng nhanh và đạn phân tán ở tầm xa. Các tháp pháo chạy bằng điện và có thể xoay nhanh, và hệ thống điều khiển hỏa lực dùng máy đo cự ly nổi và, sau này, radar. Vũ khí phụ gồm mười hai pháo 152 mm trong bốn tháp ba nòng, dùng để chống tuần dương hạm và tàu khu trục, trong khi mười hai pháo 90 mm cung cấp hỏa lực phòng không tầm xa. Dàn pháo phòng không được tăng cường trong chiến tranh, nhưng vẫn yếu hơn so với tàu Anh và Mỹ.

Động cơ và tốc độ

Bốn tua-bin hơi nước có hộp số Belluzzo, cấp hơi bởi tám nồi hơi Yarrow, tạo ra 128.000 mã lực trục và đẩy tàu đạt 30 hải lý/giờ trong thử nghiệm, với Vittorio Veneto đạt 31 hải lý/giờ. Máy móc được chia thành bốn khoang riêng biệt, để hư hại ở một đơn vị không làm tàu dừng lại, và bốn trục chân vịt mang lại cho tàu khả năng cơ động tốt. Sức chứa nhiên liệu khoảng 4.000 tấn dầu, cho tầm hoạt động chừng 3.900 hải lý ở tốc độ 20 hải lý/giờ, đủ cho hoạt động ở Địa Trung Hải nhưng ngắn theo tiêu chuẩn Đại Tây Dương. Các tàu cũng được lắp máy phóng máy bay và mang ba thủy phi cơ trinh sát, dùng để quan sát điểm rơi của đạn và trinh sát.

Giáp, thủy thủ đoàn và điều kiện sinh hoạt

Lớp Littorio mang thủy thủ đoàn khoảng 1.830 sĩ quan và thủy thủ, tăng lên gần 1.950 trong thời chiến, và các tàu đủ lớn để cung cấp chỗ ở hợp lý theo tiêu chuẩn Ý. Tháp cầu tàu cao và đặc trưng, với một bộ điều khiển hỏa lực lớn trên đỉnh, và các tàu có một ống khói lớn duy nhất ở giữa tàu. Thân tàu có boong phẳng với mũi tàu kiểu clipper rõ rệt, và các tàu được coi là đẹp, với đường nét gọn gàng và dáng vẻ cân đối. Dù kích thước lớn, các tàu tiết kiệm thép, và các xưởng đóng tàu Ý đã chế tạo chúng nhanh chóng, với Littorio và Vittorio Veneto đi vào phục vụ năm 1940, đúng lúc Ý bước vào chiến tranh.

4. Tham chiến

Taranto và đầu chiến tranh

Lớp Littorio đi vào phục vụ vào thời điểm khó khăn, vì tháng 11 năm 1940, chỉ vài tháng sau khi Ý bước vào chiến tranh, máy bay từ tàu sân bay Anh tấn công hạm đội Ý tại Taranto và phóng ngư lôi trúng ba thiết giáp hạm, gồm Littorio, vốn bị ba quả ngư lôi đánh trúng và chìm xuống đáy cảng. Tàu được trục vớt và sửa chữa, nhưng cuộc tấn công cho thấy sự dễ tổn thương của thiết giáp hạm trong cảng và sức mạnh ngày càng tăng của không quân hải quân. Các tàu Littorio dành phần lớn thời gian chiến tranh trong cảng, bị hạn chế bởi thiếu nhiên liệu và mối đe dọa tấn công đường không, và chúng chủ yếu được dùng như một hạm đội hiện hữu, một lực lượng mà sự tồn tại của nó trói buộc tàu Anh ngay cả khi nó không chiến đấu.

Mũi Matapan và các trận hộ tống đoàn tàu

Lớp tàu chứng kiến trận đánh quan trọng nhất tại Trận Mũi Matapan tháng 3 năm 1941, khi Vittorio Veneto bị máy bay từ tàu sân bay Anh phóng ngư lôi trúng và phải rút lui có hộ tống, trong khi ba tuần dương hạm hạng nặng Ý bị thiết giáp hạm Anh đánh chìm trong trận đánh đêm tiếp theo. Trận đánh là thảm họa đối với Hải quân Ý, và nó cho thấy điểm yếu trong tác chiến ban đêm của Ý và sự thiếu radar. Các tàu Littorio cũng tham gia các trận hộ tống đoàn tàu năm 1941 và 1942, hộ tống đoàn tàu tiếp tế của phe Trục đến Bắc Phi và cố gắng chặn đoàn tàu Anh đến Malta. Tại Trận Sirte lần thứ nhất và lần thứ hai, Vittorio Veneto và Littorio giao chiến với tuần dương hạm và tàu khu trục Anh, nhưng thiếu nhiên liệu và mối đe dọa tấn công đường không ngăn cản kết quả quyết định, và các tàu trở về cảng mà không đánh chìm đơn vị lớn nào của Anh.

Vụ chìm tàu Roma

Tập bi thảm nhất trong lịch sử lớp tàu đến vào tháng 9 năm 1943, sau khi Ý ký hiệp định đình chiến với Đồng minh. Hạm đội Ý rời La Spezia để đi đầu hàng tại Malta, nhưng máy bay Đức tấn công hạm đội ngoài khơi Sardinia bằng bom lượn điều khiển bằng vô tuyến Fritz X, một vũ khí mới mà người Ý chưa từng đối mặt. Roma, soái hạm của Đô đốc Carlo Bergamini, bị hai quả bom Fritz X đánh trúng, xuyên qua boong và kích nổ hầm đạn, và tàu nổ tung rồi chìm, làm 1.393 người thiệt mạng, gồm cả Bergamini. Vụ chìm tàu là một trong những minh chứng đầu tiên về tên lửa dẫn đường trong chiến tranh hải quân, và nó đánh dấu sự kết thúc của thiết giáp hạm với tư cách vũ khí thống trị trên biển. Littorio, được đổi tên thành Italia, và Vittorio Veneto đến được Malta và bị giam giữ, và sau chiến tranh chúng bị tháo dỡ theo điều khoản của hiệp ước hòa bình, trong khi Impero chưa hoàn thành cũng bị tháo dỡ.

5. Các biến thể

Bốn tàu của lớp

Bốn tàu của lớp Littorio là Littorio, Vittorio Veneto, Roma và Impero, và mặc dù chúng được chế tạo theo cùng thiết kế, vẫn có những khác biệt nhỏ giữa chúng. Littorio và Vittorio Veneto hoàn thành năm 1940 và là những tàu hoạt động tích cực nhất của lớp, trong khi Roma, hoàn thành năm 1942, tích hợp cải tiến về vũ khí phòng không và điều khiển hỏa lực, và có hình dạng mũi tàu hơi khác. Impero được hạ thủy năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành, và thân tàu của nó được dùng cho thí nghiệm trước khi bị tháo dỡ sau chiến tranh. Littorio được đổi tên thành Italia năm 1943, sau khi Mussolini sụp đổ, để gỡ bỏ liên hệ với chế độ Phát xít, và tàu phục vụ dưới tên đó cho đến khi bị tháo dỡ năm 1948.

Sửa đổi trong thời chiến

Trong chiến tranh, các tàu đã hoàn thành nhận thêm pháo phòng không, máy đo cự ly cải tiến và, trong trường hợp Littorio, một bộ radar Đức, mặc dù radar Ý vẫn kém thiết bị Anh. Các tàu cũng nhận các kiểu sơn ngụy trang, thay đổi nhiều lần trong chiến tranh, và cơ sở thủy phi cơ của chúng được giữ lại suốt thời gian phục vụ. Tuy nhiên, các sửa đổi này khiêm tốn, vì các xưởng đóng tàu Ý bận rộn với sửa chữa và vì thiếu nhiên liệu hạn chế hoạt động của tàu, nên các tàu Littorio không bao giờ nhận được những lần cải tạo toàn diện mà thiết giáp hạm Anh và Mỹ đã trải qua.

Các lớp kế tiếp không được chế tạo

Hải quân Ý đã lên kế hoạch cho một lớp kế tiếp gồm các thiết giáp hạm lớn hơn, đôi khi gọi là thiết kế UP-41, với pháo 406 mm và lượng giãn nước hơn 45.000 tấn, nhưng thiết kế không bao giờ được chế tạo, và chiến tranh kết thúc trước khi bất kỳ tấm thép nào được cắt. Lớp Littorio vì vậy vẫn là những thiết giáp hạm lớn nhất và mạnh nhất từng được chế tạo ở Ý, và là những thiết giáp hạm cuối cùng của Hải quân Ý, vốn không bao giờ chế tạo thêm tàu chủ lực nào sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tuy nhiên, các xưởng đóng tàu Ý đã quá tải với sửa chữa và chế tạo tàu chiến nhỏ hơn, và dự án bị bỏ dở khi Ý bước vào chiến tranh.

6. Điểm mạnh

Hỏa lực và tốc độ

Điểm mạnh lớn nhất của lớp Littorio là sự kết hợp giữa hỏa lực mạnh và tốc độ cao, khiến các tàu trở thành đối thủ đáng gờm trong một cuộc đấu pháo. Pháo 381 mm nằm trong số những pháo mạnh nhất ở Địa Trung Hải, và tốc độ 30 hải lý/giờ cho phép tàu chạy nhanh hơn thiết giáp hạm Anh và thoát khỏi lực lượng vượt trội. Trong các trận hộ tống đoàn tàu, chỉ riêng sự hiện diện của một tàu Littorio đã đủ buộc tàu hộ tống Anh phải rút lui, và các tàu được kẻ địch kính trọng, những người coi chúng là đơn vị nguy hiểm nhất của hạm đội Ý. Các tàu cũng được thiết kế tốt cho điều kiện Địa Trung Hải, với thông gió tốt và chỗ ở phù hợp cho phục vụ trong khí hậu nóng.

Thiết kế và chế tạo hiện đại

Lớp Littorio là một thiết kế hiện đại, với bố cục hợp lý, khả năng phân khoang tốt và tiêu chuẩn chế tạo cao, và các tàu được hoàn thành nhanh chóng dù máy móc phức tạp. Các xưởng đóng tàu Ý đã chế tạo chúng, Ansaldo tại Genoa và Cantieri Riuniti dell’Adriatico tại Trieste, nằm trong số những xưởng tốt nhất châu Âu, và các tàu được hoàn thiện với tiêu chuẩn cao. Thiết kế đã ảnh hưởng đến việc chế tạo tàu chiến Ý sau này, và hệ thống Pugliese, dù chưa hoàn hảo, cho thấy sự sẵn sàng của kỹ sư Ý trong việc thử ý tưởng mới.

Giá trị hạm đội hiện hữu

Ngay cả khi các tàu Littorio không chiến đấu, sự tồn tại của chúng đã trói buộc lực lượng hải quân Anh, vốn phải giữ thiết giáp hạm ở Địa Trung Hải để đối phó với chúng, và giá trị chiến lược này là có thật, ngay cả khi nó không tạo ra chiến thắng. Các tàu cũng nâng cao tinh thần người Ý, và chúng là biểu tượng của niềm tự hào dân tộc, xuất hiện trong phim thời sự và tuyên truyền như bằng chứng về vị thế của Ý như một cường quốc hải quân. Các đô đốc Anh không thể phớt lờ các tàu Littorio, và họ giữ thiết giáp hạm và tàu sân bay ở Địa Trung Hải để theo dõi chúng, những lực lượng lẽ ra có thể được gửi đến Đại Tây Dương hoặc Viễn Đông, nơi chúng rất cần thiết.

7. Điểm yếu

Thiếu nhiên liệu và hoạt động hạn chế

Điểm yếu lớn nhất của lớp Littorio không nằm ở bản thân các tàu, mà ở tình trạng thiếu nhiên liệu khiến chúng ở trong cảng phần lớn thời gian chiến tranh. Ý hầu như không có dầu của riêng mình, và nguồn cung từ Đức bị hạn chế, nên Hải quân phải phân phối nhiên liệu cẩn thận, và các thiết giáp hạm thường không thể ra khơi. Các tàu cũng thiếu radar trong phần lớn thời gian chiến tranh, điều này đặt chúng vào thế bất lợi nghiêm trọng trong các trận đánh đêm, như thảm họa tại Mũi Matapan đã cho thấy. Hải quân Ý không bao giờ phát triển chiến thuật tác chiến ban đêm hiệu quả, và tàu của họ nhiều lần bị lực lượng Anh có thể nhìn thấy trong bóng tối tấn công bất ngờ.

Bảo vệ dưới nước và phòng không

Hệ thống phòng thủ ngư lôi Pugliese, đặc điểm sáng tạo nhất của thiết kế, tỏ ra đáng thất vọng trong thực tế, và các tàu chịu thiệt hại nghiêm trọng do ngư lôi tại Taranto và tại Mũi Matapan. Vũ khí phòng không cũng không đủ chống lại các cuộc tấn công đường không quy mô lớn trong giai đoạn sau của chiến tranh, và các tàu không có biện pháp phòng thủ hiệu quả nào chống lại bom dẫn đường đã đánh chìm Roma. Vũ khí phụ gồm pháo 152 mm có tác dụng hạn chế, và các tàu dễ bị tổn thương trước tấn công từ trên không suốt thời gian phục vụ.

Sử dụng sai về chiến lược

Bộ chỉ huy tối cao Ý ngần ngại mạo hiểm thiết giáp hạm của mình trong trận đánh, và các tàu Littorio thường bị giữ lại khi một cuộc tấn công táo bạo có thể đã thành công, như trong các trận hộ tống đoàn tàu, nơi chúng rút lui thay vì dồn ép lợi thế. Sự thận trọng này phản ánh tình hình nhiên liệu và nỗi sợ tấn công đường không, nhưng nó nghĩa là những tàu mạnh nhất của hạm đội đóng góp rất ít cho nỗ lực chiến tranh, và tiềm năng của chúng không bao giờ được phát huy đầy đủ. Tại Trận Sirte lần thứ hai, ví dụ, Littorio giao chiến với tuần dương hạm Anh nhưng chấm dứt trận đánh thay vì dồn ép lợi thế, một quyết định cho phép một đoàn tàu quan trọng của Anh đến được Malta và minh họa sự thận trọng chi phối các chiến dịch của Ý trong suốt cuộc chiến.

8. So sánh với đối thủ

Chống lại thiết giáp hạm Pháp và Anh

Chống lại lớp Dunkerque của Pháp, lớp mà các tàu Littorio được thiết kế để đối phó, các tàu Ý lớn hơn, vũ khí tốt hơn và nhanh hơn, với pháo 381 mm chống lại pháo 330 mm của Pháp. Chống lại thiết giáp hạm Anh như lớp Queen Elizabeth và lớp King George V, các tàu Littorio nhanh hơn và có pháo nặng hơn các tàu cũ, nhưng chúng được bọc giáp kém hơn và thiếu radar, điều này mang lại lợi thế cho Anh trong tác chiến ban đêm và thời tiết xấu. Tàu Anh cũng có vũ khí phòng không tốt hơn và nhiều nhiên liệu hơn, cho phép chúng hoạt động tự do hơn.

Chống lại thiết giáp hạm Đức và Mỹ

Chống lại lớp Bismarck của Đức, các tàu Littorio tương đương về tốc độ và hỏa lực, nhưng tàu Đức lớn hơn và được bảo vệ tốt hơn, và chúng có điều khiển hỏa lực hiệu quả hơn. Chống lại thiết giáp hạm Mỹ như lớp North Carolina và South Dakota, các tàu Littorio nhanh hơn nhưng được bọc giáp kém hơn và trang bị radar cùng pháo phòng không kém hơn, và tàu Mỹ đa dụng hơn, với tầm hoạt động lớn hơn và điều kiện sinh hoạt tốt hơn. Lớp Littorio là một thiết kế tốt cho Địa Trung Hải, nhưng nó không sánh được với những thiết giáp hạm tốt nhất của Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.

Chống lại tàu sân bay

Đối thủ tối thượng của lớp Littorio không phải là một thiết giáp hạm khác, mà là tàu sân bay, vốn đã chứng minh tại Taranto và tại Mũi Matapan rằng sức mạnh không quân có thể làm tê liệt một hạm đội thiết giáp. Các tàu Littorio được thiết kế cho một cuộc chiến đấu pháo, nhưng cuộc chiến mà chúng tham gia là cuộc chiến tấn công đường không và tàu ngầm, và thiết giáp hạm đã trở nên lỗi thời. Việc Roma bị bom dẫn đường đánh chìm là biểu tượng phù hợp cho sự thay đổi này, vì tàu bị tiêu diệt không phải bởi một thiết giáp hạm khác, mà bởi một máy bay.

9. Di sản

Những thiết giáp hạm Ý cuối cùng

Di sản của lớp Littorio là những thiết giáp hạm cuối cùng và tốt nhất được chế tạo ở Ý, những tàu được ngưỡng mộ vì thiết kế và sức mạnh của chúng nhưng bị tước mất cơ hội chứng minh bản thân bởi thiếu nhiên liệu và bản chất thay đổi của chiến tranh hải quân. Các tàu được nhớ đến ở Ý với niềm tự hào, và mô hình của Littorio và Roma được trưng bày trong các bảo tàng, trong khi xác tàu Roma, được tìm thấy năm 2012 ngoài khơi Sardinia, là một ngôi mộ chiến tranh và đài tưởng niệm 1.393 người đã chết trên tàu. Lớp tàu cũng để lại di sản trong kỹ thuật hải quân Ý, vì hệ thống Pugliese và khái niệm thiết giáp hạm nhanh đã ảnh hưởng đến các thiết kế sau này, ngay cả khi Ý không bao giờ chế tạo thêm thiết giáp hạm nào nữa.

Bài học cho lịch sử hải quân

Đối với các nhà sử học, lớp Littorio là một nghiên cứu điển hình về giới hạn của sức mạnh hải quân, cho thấy một con tàu tốt ít có tác dụng nếu không có nhiên liệu, không có radar và không có học thuyết sử dụng nó. Lớp tàu cũng minh họa quá trình chuyển đổi từ thiết giáp hạm sang tàu sân bay, và việc Roma bị bom dẫn đường đánh chìm đánh dấu bước ngoặt trong chiến tranh hải quân, thời điểm tên lửa bắt đầu thay thế pháo. Lớp Littorio xứng đáng có vị trí trong lịch sử như một thiết kế đẹp và mạnh mẽ đến vào thời điểm sai, trong cuộc chiến sai, cho hải quân sai.

Tưởng nhớ Roma và thủy thủ đoàn

Ký ức về Roma và thủy thủ đoàn của tàu được tôn vinh ở Ý, nơi vụ chìm tàu được tưởng niệm mỗi năm, và nơi những người sống sót cùng gia đình của người đã khuất giữ câu chuyện còn sống. Chuông tàu và các di vật khác đã được trục vớt, và xác tàu được bảo vệ như một ngôi mộ chiến tranh. Lớp Littorio được nhớ đến không chỉ vì pháo và tốc độ của nó, mà vì những người đàn ông đã phục vụ trên đó, và vì bi kịch của một hạm đội ra khơi để đầu hàng rồi bị các đồng minh cũ của mình tiêu diệt.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu thiết giáp hạm lớp Littorio được chế tạo?
Bốn tàu được đặt lườn, nhưng chỉ ba tàu hoàn thành: Littorio, Vittorio Veneto và Roma. Tàu thứ tư, Impero, được hạ thủy năm 1939 nhưng không bao giờ hoàn thành và bị tháo dỡ sau chiến tranh.

Vũ khí chính của lớp Littorio là gì?
Chín pháo 381 mm (15 inch) trong ba tháp ba nòng, bắn đạn nặng 885 kg đến tầm khoảng 42 km, những pháo mạnh nhất từng lắp trên chiến hạm Ý.

Lớp Littorio nhanh đến mức nào?
Các tàu có thể đạt 30 hải lý/giờ, với Vittorio Veneto đạt 31 hải lý/giờ trong thử nghiệm, khiến chúng nằm trong số những thiết giáp hạm nhanh nhất của Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Roma bị đánh chìm như thế nào?
Roma bị đánh chìm ngày 9 tháng 9 năm 1943 bởi bom lượn điều khiển bằng vô tuyến Fritz X của Đức khi đang trên đường đi đầu hàng Đồng minh, làm 1.393 người thiệt mạng, gồm Đô đốc Carlo Bergamini.

Vì sao lớp Littorio ít tham chiến như vậy?
Thiếu nhiên liệu khiến các tàu ở trong cảng phần lớn thời gian chiến tranh, và bộ chỉ huy tối cao Ý ngần ngại mạo hiểm chúng, trong khi việc thiếu radar đặt chúng vào thế bất lợi trong các trận đánh đêm.

Số phận của các tàu còn sống sót ra sao?
Littorio, được đổi tên thành Italia, và Vittorio Veneto bị giam giữ tại Malta rồi sau đó bị tháo dỡ theo hiệp ước hòa bình, với Italia bị phá dỡ năm 1948 và Vittorio Veneto năm 1948.

Nguồn tham khảo

• Robert Gardiner, Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946 (1980)
• Erminio Bagnasco and Augusto de Toro, The Littorio Class: Italy’s Last and Largest Battleships 1937–1948 (2011)
• The Italian Naval Historical Office, La Marina Italiana nella Seconda Guerra Mondiale
• Vincent O’Hara, Struggle for the Middle Sea (2009)
• The Imperial War Museum, Mediterranean naval collection