Trận cao điểm Seelow

Trận đánh · Tháng 11 11, 2026 · dinhbaochau

Table of Contents

1. Mở đầu

Trận cao điểm Seelow diễn ra từ ngày 16 đến ngày 19 tháng 4 năm 1945, và là trận phòng thủ lớn cuối cùng trước Berlin trong Thế chiến II. Trên một sườn đồi thấp cách thủ đô Đức khoảng chín mươi km về phía đông, Phương diện quân Belorussia 1 của Liên Xô dưới quyền Nguyên soái Georgy Zhukov tấn công Tập đoàn quân 9 của Đức dưới quyền Tướng Theodor Busse, đơn vị giữ cao điểm Seelow như phòng tuyến phòng thủ đã chuẩn bị cuối cùng trên đường tới Berlin.

Zhukov dự kiến chọc thủng trong một ngày và tới Berlin nhanh chóng, nhưng các công sự Đức, mặt đất lầy lội của vùng Oderbruch và sự kháng cự quyết liệt của binh lính Đức đã biến cuộc tấn công thành một trận đánh kéo dài bốn ngày, khiến Liên Xô chịu thương vong nặng nề về người và xe tăng.

Các cao điểm cuối cùng cũng bị chiếm, phòng tuyến Đức bị phá vỡ và con đường tới Berlin được mở ra, nhưng sự chậm trễ đã giúp Phương diện quân Ukraina 1 của Liên Xô dưới quyền Nguyên soái Ivan Konev tiến xa hơn ở phía nam và góp phần vào cuộc ganh đua giữa hai tư lệnh Liên Xô giành vinh dự chiếm Berlin.

Trận đánh được nhớ tới như một trong những trận giao tranh đẫm máu nhất của những tuần cuối cùng của cuộc chiến ở châu Âu, và như một lời nhắc nhở rằng ngay cả một quân đội đã bại trận, chiến đấu trên đất của mình với thủ đô ở phía sau, vẫn có thể khiến kẻ tấn công trả một cái giá đắt.

2. Thông tin chính


Ngày	16–19 tháng 4 năm 1945
Địa điểm	Cao điểm Seelow, phía đông Berlin, Đức
Kết quả	Liên Xô thắng; phòng tuyến Đức bị phá vỡ; đường tới Berlin được mở ra
Chỉ huy Liên Xô	Nguyên soái Georgy Zhukov (Phương diện quân Belorussia 1)
Chỉ huy Đức	Tướng Theodor Busse (Tập đoàn quân 9); Thượng tướng Gotthard Heinrici (Cụm tập đoàn quân Vistula)
Lực lượng Liên Xô	Khoảng 1.000.000 người trong toàn phương diện quân, với khoảng 3.000 xe tăng và 16.000 khẩu pháo
Lực lượng Đức	Khoảng 100.000–120.000 người trong khu vực Tập đoàn quân 9, với khoảng 500 xe tăng
Tổn thất Liên Xô	Khoảng 30.000 thương vong ở khu vực Seelow (các ước tính khác nhau); tổn thất xe tăng nặng nề
Tổn thất Đức	Khoảng 12.000–15.000 thương vong, nhiều tù binh bị bắt
Điểm đáng chú ý	Đợt pháo kích lớn của Liên Xô và cuộc tấn công bằng đèn pha trong đêm đầu tiên

3. Bối cảnh

Con đường tới Berlin mùa xuân năm 1945

Tới mùa xuân năm 1945, Quân đội Đức đang rút lui toàn diện cả trên Mặt trận phía Đông lẫn Mặt trận phía Tây, và Liên Xô đang chuẩn bị cuộc tấn công cuối cùng vào Berlin. Lực lượng Liên Xô đã tới sông Oder vào tháng 2 năm 1945, sau khi tiến hàng trăm km từ sông Vistula, và họ đã dành hai tháng để tích lũy tiếp tế, bắc cầu qua sông và chuẩn bị cho cuộc tấn công vào thủ đô Đức.

Kế hoạch cho chiến dịch Berlin yêu cầu Phương diện quân Belorussia 1 của Zhukov tấn công trực tiếp từ sông Oder, chọc thủng các công sự Đức trên cao điểm Seelow và tiến về Berlin từ phía đông, trong khi Phương diện quân Ukraina 1 của Konev tấn công từ phía nam và Phương diện quân Belorussia 2 của Rokossovsky tấn công từ phía bắc.

Ba phương diện quân cộng lại có hơn hai triệu người, đối mặt với một Quân đội Đức thiếu người, thiếu nhiên liệu và đạn dược, nhưng vẫn quyết tâm bảo vệ thủ đô của mình. Các công sự Đức trên sông Oder là phòng tuyến đã chuẩn bị cuối cùng trước Berlin, và cao điểm Seelow là điểm mạnh nhất của nó, một sườn đồi bao quát vùng Oderbruch lầy lội và các con đường tới thủ đô.

Stalin và cuộc đua tới Berlin

Cuộc đua tới Berlin chịu ảnh hưởng của chính trị cũng nhiều như của nhu cầu quân sự, vì Stalin muốn Liên Xô chiếm thủ đô Đức trước khi các Đồng minh phương Tây có thể tới được đó. Các Đồng minh phương Tây, dưới quyền Eisenhower, đã quyết định không đua tới Berlin, và họ đã dừng lại trên sông Elbe, nhưng Stalin không tin vào quyết định đó và ông muốn quân Liên Xô có mặt tại Berlin càng sớm càng tốt.

Vì vậy ông đặt Zhukov và Konev đối đầu nhau, giao cho cả hai mệnh lệnh cho phép họ tiến về Berlin, và ông khuyến khích một cuộc cạnh tranh giữa họ giành vinh dự chiếm thành phố. Zhukov, người hùng của Moskva, Stalingrad và Kursk, được kỳ vọng sẽ chiếm Berlin, nhưng Konev cũng là một đối thủ đã giành được những chiến thắng lớn, và sự ganh đua giữa họ đã ảnh hưởng tới cách trận đánh diễn ra.

Zhukov chịu áp lực phải chọc thủng nhanh chóng, và áp lực đó khiến ông tấn công trực diện vào cao điểm Seelow, với một đợt pháo kích lớn và một cuộc tấn công ban đêm, thay vì chờ đợi một sự chuẩn bị cẩn thận hơn.

Cuộc phòng thủ sông Oder của Đức

Cuộc phòng thủ sông Oder của Đức được tổ chức bởi Thượng tướng Gotthard Heinrici, tư lệnh Cụm tập đoàn quân Vistula và là một trong những tư lệnh phòng thủ giỏi nhất của Quân đội Đức. Heinrici hiểu rằng lực lượng của mình bị áp đảo về quân số và hỏa lực, và vì vậy ông xây dựng một tuyến phòng thủ theo chiều sâu, với ba tuyến chiến hào, hào chống tăng, bãi mìn và các điểm chốt trên cao điểm Seelow. Ông cũng hiểu giá trị của mặt đất, vì vùng Oderbruch, đồng bằng lầy lội giữa sông Oder và các cao điểm, sẽ làm chậm bước tiến của Liên Xô và dồn nó vào những hành lang hẹp mà pháo binh có thể bao quát.

Heinrici ra lệnh cho binh lính giữ tuyến đầu thưa thớt, để đợt pháo kích của Liên Xô rơi vào những chiến hào trống, và giữ lực lượng chính trên chính các cao điểm, nơi nó không thể dễ dàng bị vòng qua sườn.

Kế hoạch của ông là trì hoãn quân Liên Xô càng lâu càng tốt, gây thương vong nặng nề và mua thời gian để chính phủ Đức đàm phán một hòa ước riêng với các Đồng minh phương Tây. Kế hoạch thất bại về mục tiêu chính trị, nhưng nó đã thành công trong việc trì hoãn Zhukov và khiến trận đánh giành các cao điểm trở thành một trong những trận tốn kém nhất của chiến dịch cuối cùng.

Địa hình: vùng Oderbruch và các cao điểm

Địa hình của cao điểm Seelow đóng vai trò trung tâm trong trận đánh, vì các cao điểm bao quát vùng Oderbruch, một đồng bằng lầy lội rộng khoảng hai mươi km nằm giữa sông Oder và sườn đồi. Oderbruch là đất nông nghiệp đã được thoát nước, bị cắt ngang bởi mương, kênh và đường hẹp, và là mặt đất khó khăn cho một quân đội tấn công, đặc biệt là xe tăng, vốn chỉ có thể di chuyển dọc các con đường và cầu.

Bản thân các cao điểm là một sườn đồi thấp, cao khoảng năm mươi mét, chạy từ bắc xuống nam và bao quát đồng bằng, cho quân phòng thủ một tầm nhìn bao quát các lối tiếp cận. Các công sự Đức được xây trên các cao điểm, với chiến hào, hầm bê tông và vị trí pháo binh có thể bao quát toàn bộ Oderbruch, và quân tấn công Liên Xô phải vượt qua vùng lầy, leo lên sườn đồi và chiếm sườn đồi dưới hỏa lực. Địa hình thuận lợi cho phòng thủ, và đó là một trong những lý do khiến trận đánh kéo dài bốn ngày và tốn nhiều sinh mạng.

Các nhà hoạch định Liên Xô đã nghiên cứu mặt đất, nhưng họ đã đánh giá thấp mức độ khó khăn khi vượt qua Oderbruch và chiếm các cao điểm trong một ngày.

Các con đường tới Berlin

Các con đường tới Berlin chạy về phía tây từ cao điểm Seelow, qua các làng Seelow, Diedersdorf và Müncheberg, rồi tới thủ đô, cách đó khoảng chín mươi km. Những con đường đó là chìa khóa cho bước tiến của Liên Xô, vì chúng là tuyến đường duy nhất mà xe tăng và đoàn xe tiếp tế có thể di chuyển nhanh về phía Berlin.

Các công sự Đức được xây để bao quát những con đường đó, với hào chống tăng, bãi mìn và điểm chốt tại mỗi làng và ngã tư. Bước tiến của Liên Xô, một khi các cao điểm bị chiếm, đi theo những con đường đó, và giao tranh giành từng làng dọc đường diễn ra ác liệt, khi các đơn vị hậu vệ Đức cố trì hoãn các đoàn xe Liên Xô. Địa hình của các con đường, với những cây cầu hẹp và sự phơi bày trước hỏa lực pháo binh, khiến bước tiến chậm chạp và tốn kém, và chỉ sau khi các cao điểm bị chiếm thì xe tăng Liên Xô mới có thể di chuyển tự do về phía Berlin.

Các con đường tới Berlin, vì vậy, không chỉ là những đường kẻ trên bản đồ, mà là thực tế vật chất định hình trận đánh và quyết định tốc độ quân Liên Xô có thể tới được thủ đô.

Sông Oder và các đầu cầu

Sông Oder là điểm xuất phát cho cuộc tấn công của Liên Xô, và các đầu cầu mà Liên Xô đã thiết lập trên bờ tây của nó vào tháng 2 năm 1945 là căn cứ để phát động cuộc tấn công.

Sông Oder là một con sông rộng, và các đầu cầu tại Küstrin và Frankfurt nhỏ và dễ bị tổn thương, nhưng Liên Xô đã dành hai tháng để củng cố chúng, đưa quân, xe tăng và tiếp tế vào, và chuẩn bị cho cuộc tấn công.

Bản thân con sông là một chướng ngại mà Liên Xô phải vượt qua, và các cây cầu cùng phà chở quân qua sông là mục tiêu cho pháo binh và máy bay Đức. Các đầu cầu đông đúc người và xe cộ, và tình trạng tắc nghẽn ở đó làm chậm lúc bắt đầu cuộc tấn công và khiến việc đưa quân dự bị lên phía trước nhanh chóng trở nên khó khăn.

Sông Oder và các đầu cầu của nó, vì vậy, vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu đối với Liên Xô: chúng cho họ một chỗ đứng trên bờ tây, nhưng cũng giới hạn tốc độ họ có thể tập trung lực lượng và phát động cuộc tấn công vào các cao điểm.

4. Lực lượng đối đầu

Phương diện quân Belorussia 1 của Liên Xô

Phương diện quân Belorussia 1 của Liên Xô dưới quyền Nguyên soái Georgy Zhukov là một trong những đơn vị lớn nhất và mạnh nhất của Hồng quân, và nó được giao vai trò chính trong cuộc tấn công vào Berlin.

Phương diện quân của Zhukov có khoảng một triệu người, với khoảng 3.000 xe tăng và pháo tự hành, khoảng 16.000 khẩu pháo, và sự yểm trợ trên không mạnh mẽ của Tập đoàn quân Không quân 16. Phương diện quân được tổ chức thành nhiều tập đoàn quân, trong đó có Tập đoàn quân Cận vệ 8 dưới quyền Tướng Vasily Chuikov, người hùng của Stalingrad, và Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 1 và 2, những đơn vị sẽ khai thác đột phá một khi phòng tuyến Đức bị phá vỡ.

Binh lính Liên Xô là cựu binh của cuộc tiến quân dài từ sông Vistula, và họ được trang bị tốt và tiếp tế đầy đủ, nhưng họ cũng mệt mỏi sau nhiều tháng chiến đấu, và nhiều đơn vị của họ thiếu quân số.

Kế hoạch của Zhukov yêu cầu một đợt pháo kích lớn, tiếp theo là một cuộc tấn công ban đêm dưới ánh đèn pha, rồi một cuộc tiến quân nhanh của các tập đoàn quân xe tăng về phía Berlin.

Kế hoạch đầy tham vọng, và nó phụ thuộc vào việc bộ binh chọc thủng các công sự Đức nhanh chóng, để xe tăng có thể được đưa vào trước khi quân Đức kịp đưa quân dự bị tới.

Pháo binh Liên Xô và cuộc tấn công bằng đèn pha

Sự chuẩn bị pháo binh của Liên Xô tại Seelow là một trong những đợt lớn nhất của cuộc chiến, với khoảng 16.000 khẩu pháo bắn hơn một triệu quả đạn trong đợt pháo kích mở đầu. Các khẩu pháo được bố trí dọc sông Oder, và chúng phải phá hủy chiến hào Đức, cắt dây thép gai và dập tắt các khẩu đội Đức trước khi bộ binh tiến lên.

Zhukov cũng hoạch định một chiến thuật mới: sử dụng 143 đèn pha để làm lóa mắt quân phòng thủ Đức và soi đường cho bộ binh tấn công trong cuộc tấn công ban đêm. Các đèn pha sẽ được bật lúc bắt đầu cuộc tấn công, và chùm sáng của chúng sẽ làm chói mắt quân Đức và chiếu sáng mặt đất cho binh lính Liên Xô.

Trên thực tế, đèn pha kém hiệu quả hơn hy vọng, vì bụi và khói từ đợt pháo kích tán xạ ánh sáng, và vì các chùm sáng làm nổi bật hình bóng bộ binh tấn công trên nền trời, khiến họ trở thành mục tiêu dễ dàng cho các xạ thủ súng máy Đức. Đợt pháo kích, cũng vậy, kém hiệu quả hơn kế hoạch, vì Heinrici đã làm thưa tuyến đầu của Đức, khiến nhiều quả đạn rơi vào chiến hào trống.

Tập đoàn quân 9 của Đức

Tập đoàn quân 9 của Đức dưới quyền Tướng Theodor Busse giữ cao điểm Seelow, và là lực lượng chính bảo vệ con đường tới Berlin từ phía đông. Tập đoàn quân có khoảng 100.000–120.000 người, với khoảng 500 xe tăng và pháo xung kích, và gồm hỗn hợp các sư đoàn chính quy, dân quân Volkssturm và Thanh niên Hitler, nhiều người trong số họ được huấn luyện kém và trang bị kém.

Tập đoàn quân 9 là một phần của Cụm tập đoàn quân Vistula, và nó được Tập đoàn quân Xe tăng 3 ở phía bắc và Tập đoàn quân Xe tăng 4 ở phía nam yểm trợ, nhưng những đơn vị đó cũng chịu áp lực và không thể gửi nhiều viện binh.

Binh lính Đức trên các cao điểm đào công sự trong những vị trí vững chắc, với chiến hào sâu, hầm bê tông và pháo chống tăng bố trí để bao quát các lối tiếp cận từ Oderbruch. Họ thiếu nhiên liệu và đạn dược, và sự yểm trợ trên không của họ gần như không tồn tại, nhưng họ chiến đấu trên đất của mình, với Berlin ở phía sau, và nhiều người trong số họ quyết tâm giữ tuyến đầu càng lâu càng tốt.

Cuộc phòng thủ của Đức được tổ chức theo chiều sâu, với ba tuyến phải chiếm từng tuyến một, và chính chiều sâu đó khiến trận đánh tốn kém như vậy đối với Liên Xô.

Các chỉ huy

Nguyên soái Georgy Zhukov

Nguyên soái Georgy Zhukov là tư lệnh Phương diện quân Belorussia 1 tại Seelow, và ông là vị tướng Liên Xô nổi tiếng nhất của Thế chiến II. Zhukov đã chỉ huy cuộc phòng thủ Moskva năm 1941, cuộc phản công tại Stalingrad năm 1942 và Trận Kursk năm 1943, và ông nổi tiếng vì sự quyết tâm, sẵn sàng chấp nhận thương vong nặng nề và khả năng tổ chức các cuộc tấn công quy mô lớn.

Tại Seelow, Zhukov chịu áp lực từ Stalin phải chiếm Berlin nhanh chóng, và áp lực đó khiến ông tấn công trực diện và đưa xe tăng vào sớm, những quyết định bị chỉ trích kể từ đó. Danh tiếng của Zhukov không bị tổn hại bởi Seelow, vì ông tiếp tục chiếm Berlin và tiếp nhận sự đầu hàng của Đức, nhưng trận đánh cho thấy giới hạn của phương pháp của ông, vốn dựa vào pháo binh lớn và các cuộc tấn công trực diện, và có thể tốn kém khi đối phương giữ mặt đất vững chắc.

Zhukov vẫn là một anh hùng ở Liên Xô, và hồi ký của ông, xuất bản sau chiến tranh, đã bảo vệ cách chỉ huy của ông tại Seelow và đổ lỗi cho sự chậm trễ là do sức mạnh của các công sự Đức.

Tướng Theodor Busse và Thượng tướng Heinrici

Tướng Theodor Busse chỉ huy Tập đoàn quân 9 của Đức tại Seelow, và Thượng tướng Gotthard Heinrici chỉ huy Cụm tập đoàn quân Vistula, trong đó Tập đoàn quân 9 là một phần. Heinrici là một tư lệnh phòng thủ tài giỏi, người đã tổ chức cuộc phòng thủ sông Oder với sự cẩn thận lớn, và kế hoạch giữ tuyến đầu thưa thớt và phòng thủ các cao điểm theo chiều sâu của ông là đúng đắn.

Busse, người chỉ huy binh lính trên các cao điểm, đã chiến đấu dũng cảm và khéo léo, giữ tuyến đầu bốn ngày trước ưu thế áp đảo, rồi dẫn đầu cuộc rút lui về phía Berlin khi phòng tuyến cuối cùng bị phá vỡ.

Cả hai người đều bị bắt hoặc đầu hàng sau chiến tranh, và Heinrici sau này được công nhận là một trong những tướng phòng thủ giỏi nhất của Quân đội Đức. Cách chỉ huy của họ tại Seelow cho thấy rằng ngay cả khi thất bại, các tư lệnh Đức vẫn có thể tổ chức một cuộc phòng thủ khó phá vỡ, và chiến thắng của Liên Xô, dù không thể tránh khỏi, cũng không hề dễ dàng.

Chuikov và Tập đoàn quân Cận vệ 8

Tướng Vasily Chuikov, tư lệnh Tập đoàn quân Cận vệ 8 tại Seelow, là người hùng của Stalingrad, và tập đoàn quân của ông đóng vai trò trung tâm trong cuộc tấn công vào các cao điểm. Binh lính của Chuikov là cựu binh, và họ đã chiến đấu leo lên sườn các cao điểm với lòng dũng cảm lớn, chiếm từng làng và từng điểm chốt.

Chuikov nổi tiếng với phong cách tấn công mạnh mẽ và sẵn sàng chiến đấu cận chiến, và tập đoàn quân của ông là một trong những đơn vị đầu tiên tới Berlin. Cách chỉ huy của ông tại Seelow được Zhukov khen ngợi, và tập đoàn quân của ông tiếp tục chiến đấu trong trận Berlin, nơi nó chiếm khu vực Reichstag.

Vai trò của Chuikov tại Seelow nhắc nhở rằng chiến thắng của Liên Xô không chỉ nhờ kế hoạch của Zhukov mà còn nhờ lòng dũng cảm của binh lính và các chỉ huy cấp dưới đã chiến đấu trên mặt đất.

Binh lính của ông tin tưởng ông vì ông chia sẻ hiểm nguy với họ, thường xuyên tới tuyến đầu, và khăng khăng yêu cầu mệnh lệnh rõ ràng, trinh sát cẩn thận và sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ binh, xe tăng và pháo binh trong mỗi cuộc tấn công mà họ cùng thực hiện.

5. Diễn biến mở đầu

Cuộc tấn công mở đầu: 16 tháng 4 năm 1945

Cuộc tấn công bắt đầu lúc 03:00 ngày 16 tháng 4 năm 1945, với một đợt pháo kích lớn kéo dài khoảng ba mươi phút, tiếp theo là việc bật đèn pha và bộ binh Liên Xô tiến qua vùng Oderbruch. Bộ binh vượt qua mặt đất lầy lội trong bóng tối, lội qua nước và bùn, và tới chân cao điểm Seelow lúc rạng sáng.

Tại đó họ gặp sự kháng cự dữ dội của quân phòng thủ Đức, những người đã sống sót sau đợt pháo kích trong các hầm trú ẩn sâu và nổ súng bằng súng máy cùng pháo binh ngay khi binh lính Liên Xô lọt vào tầm bắn.

Bộ binh Liên Xô tiến chậm, chiếm được một số vị trí tiền phương của Đức nhưng không chọc thủng được tới đỉnh các cao điểm. Zhukov, thất vọng vì tiến độ chậm, đưa các tập đoàn quân xe tăng vào sớm hơn kế hoạch, đẩy chúng vào những hành lang hẹp qua vùng lầy, nơi chúng bị tắc nghẽn và trở thành mục tiêu dễ dàng cho pháo chống tăng Đức.

Tới cuối ngày đầu tiên, quân Liên Xô chỉ tiến được vài km, và họ đã chịu tổn thất nặng nề về người và xe tăng. Cuộc tấn công chưa đạt được đột phá mà Zhukov mong đợi, và trận đánh đã chuyển thành một cuộc xung phong trực diện tốn kém vào một vị trí đã chuẩn bị sẵn.

Cuộc tấn công ban đêm và đèn pha

Cuộc tấn công ban đêm ngày 16 tháng 4 là một trong những nét đặc trưng nhất của trận đánh, và nó cho thấy cả tham vọng lẫn giới hạn của kế hoạch Liên Xô. Đèn pha được bật lúc 03:00, và các chùm sáng cắt xuyên bóng tối, chiếu sáng chiến trường và làm lóa mắt quân phòng thủ Đức.

Trong một thời gian, cuộc tấn công dường như có hiệu quả, và bộ binh Liên Xô tiến nhanh qua vùng Oderbruch, nhưng ánh sáng cũng phơi bày quân tấn công trước quân Đức, những người bắn vào các hình bóng khi họ vượt qua vùng đất trống.

Bụi và khói từ đợt pháo kích tán xạ ánh sáng, tạo ra một quầng sáng gây lóa khiến binh lính Liên Xô bị chói mắt không kém quân Đức, và bản thân các đèn pha trở thành mục tiêu cho pháo binh Đức.

Cuộc tấn công ban đêm, vốn được cho là sẽ bất ngờ với quân Đức và giúp quân Liên Xô tới được các cao điểm trước rạng sáng, thay vào đó trở thành một bước tiến chậm chạp và tốn kém, và tới buổi sáng binh lính Liên Xô vẫn còn ở chân các cao điểm, đối mặt với một phòng tuyến Đức chưa bị phá vỡ.

Cuộc tấn công bằng đèn pha kể từ đó được nghiên cứu như một ví dụ về chiến thuật mới lạ thất bại vì nó không được thử nghiệm đúng cách và vì nó phụ thuộc vào những điều kiện không tồn tại trên chiến trường.

6. Trận đánh chính

Cuộc chiến giành các cao điểm: 17–19 tháng 4

Cuộc chiến giành các cao điểm tiếp tục thêm ba ngày nữa, từ ngày 17 đến ngày 19 tháng 4, khi quân Liên Xô tung các cuộc tấn công lặp đi lặp lại vào các vị trí Đức và quân Đức phản công để lấy lại mặt đất đã mất.

Giao tranh diễn ra ác liệt và cận chiến, bộ binh và xe tăng Liên Xô tấn công lên sườn các cao điểm, được pháo binh và máy bay yểm trợ, trong khi binh lính Đức giữ vị trí bằng súng máy, pháo chống tăng và pháo binh.

Bản thân làng Seelow bị tranh giành từng nhà một, và các cao điểm quanh nó đổi chủ nhiều lần trước khi quân Liên Xô cuối cùng cũng giữ được chúng. Các tập đoàn quân xe tăng Liên Xô, vốn được đưa vào sớm, chịu tổn thất nặng nề trong các hành lang hẹp và trên sườn đồi, và nhiều xe tăng của họ bị pháo chống tăng Đức và súng Panzerfaust bắn ở cự ly gần phá hủy.

Tới ngày 18 tháng 4, quân Liên Xô đã chiếm được phần lớn các cao điểm, nhưng phòng tuyến Đức vẫn chưa sụp đổ, và Heinrici vẫn có thể điều quân dự bị tới khu vực bị đe dọa. Ngày 19 tháng 4, sau bốn ngày giao tranh, tuyến phòng thủ Đức cuối cùng cũng bị phá vỡ, Tập đoàn quân 9 bắt đầu rút lui về phía Berlin, và con đường tới thủ đô được mở ra.

Trận đánh kéo dài hơn ba ngày so với kế hoạch của Zhukov, và nó khiến quân Liên Xô tốn kém hơn nhiều so với dự kiến.

7. Bước ngoặt

Việc đưa các tập đoàn quân xe tăng vào trận

Bước ngoặt của Trận cao điểm Seelow đến vào ngày 16 tháng 4, khi Zhukov đưa các tập đoàn quân xe tăng vào sớm hơn kế hoạch, trong một nỗ lực ép buộc một đột phá mà bộ binh chưa đạt được.

Quyết định được đưa ra trong thất vọng, vì cuộc tấn công của bộ binh tiến triển chậm, và Zhukov hy vọng xe tăng sẽ phá vỡ thế bế tắc và mở đường tới Berlin. Trên thực tế, việc đưa xe tăng vào sớm khiến tình hình tồi tệ hơn, vì xe tăng được đưa vào vùng Oderbruch lầy lội trước khi bộ binh dọn đường, và chúng bị tắc nghẽn trên các con đường và cầu hẹp.

Pháo chống tăng Đức, vốn đã sống sót sau đợt pháo kích, phá hủy nhiều xe tăng khi chúng tiến lên, và tình trạng tắc nghẽn cũng làm chậm bộ binh. Quyết định đưa xe tăng vào sớm kể từ đó bị chỉ trích, và nó thường được nêu như một ví dụ về việc sự thiếu kiên nhẫn ở cấp cao có thể khiến một trận đánh khó khăn càng khó khăn hơn.

Xe tăng cuối cùng cũng có thể tiến lên một khi các cao điểm bị chiếm, nhưng việc đưa chúng vào sớm khiến quân Liên Xô mất nhiều xe cộ và binh lính mà thu được rất ít.

Các cao điểm thất thủ ngày 19 tháng 4

Việc các cao điểm thất thủ ngày 19 tháng 4 là thời khắc quyết định của trận đánh, vì nó phá vỡ phòng tuyến Đức và mở đường tới Berlin. Các cuộc tấn công của Liên Xô vào ngày 18 và 19 tháng 4 được phối hợp tốt hơn so với ngày đầu tiên, với bộ binh, xe tăng và pháo binh cùng nhau chiếm từng vị trí Đức một.

Quân phòng thủ Đức, những người đã chiến đấu dũng cảm bốn ngày, đang cạn đạn dược và quân dự bị, và phòng tuyến của họ bắt đầu rạn nứt dưới áp lực. Khi các cao điểm thất thủ, Tập đoàn quân 9 buộc phải rút lui, và cuộc rút lui của nó nhanh chóng trở thành tháo chạy, với binh lính Đức chạy về phía tây tới Berlin và tới sông Elbe.

Việc các cao điểm thất thủ cũng có ý nghĩa rộng hơn, vì nó giúp Zhukov tiến về Berlin từ phía đông, trong khi Konev tiến từ phía nam, và hai phương diện quân Liên Xô bắt đầu bao vây thủ đô Đức.

Trận đánh giành các cao điểm đã kết thúc, nhưng trận đánh giành Berlin sắp bắt đầu, và sự chậm trễ tại Seelow đã cho Konev thời gian tiến xa hơn và giành một phần chiến thắng.

Cái giá của sự chậm trễ

Cái giá của sự chậm trễ tại Seelow được đo không chỉ bằng thương vong mà còn bằng thời gian, vì bốn ngày chiến đấu giành các cao điểm đã giúp quân Đức củng cố các công sự của chính Berlin và cho phương diện quân của Konev thời gian tiến lên.

Zhukov đã dự kiến tới Berlin trong một ngày, và sự chậm trễ khiến phương diện quân của ông không tới được thành phố cho tới ngày 21 tháng 4, lúc đó quân của Konev đã tiến tới từ phía nam.

Sự ganh đua giữa hai tư lệnh, mà Stalin đã khuyến khích, khiến sự chậm trễ không chỉ là một vấn đề quân sự mà còn là một vấn đề chính trị, và Zhukov bị Stalin chỉ trích vì tiến triển chậm.

Sự chậm trễ cũng có nghĩa là binh lính Liên Xô tiến vào Berlin đã mệt mỏi sau bốn ngày giao tranh ác liệt, và trận đánh giành thành phố, bắt đầu ngày 21 tháng 4, sẽ còn tốn kém hơn so với lẽ ra.

Bước ngoặt tại Seelow, vì vậy, không phải là một khoảnh khắc chiến thắng duy nhất, mà là một chiến thắng chậm chạp và tốn kém, mở đường tới Berlin với cái giá cao hơn bất kỳ ai dự kiến.

8. Thương vong & tổn thất

Tổn thất của Liên Xô

Tổn thất của Liên Xô tại cao điểm Seelow rất nặng nề, và chúng là chủ đề tranh luận giữa các nhà sử học, vì hồ sơ Liên Xô không đầy đủ và vì tổn thất trải rộng trên nhiều tập đoàn quân.

Hầu hết các ước tính đặt thương vong của Liên Xô ở khu vực Seelow vào khoảng 30.000 người, bao gồm chết và bị thương, trong bốn ngày giao tranh, cùng với tổn thất xe tăng nặng nề. Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 1 và 2, vốn được đưa vào sớm, mất nhiều xe cộ, và một số đơn vị Liên Xô mất một phần ba trở lên quân số trong giao tranh giành các cao điểm.

Tổn thất đặc biệt nặng nề ở bộ binh, những người tấn công qua vùng đất trống dưới hỏa lực Đức, và ở kíp xe tăng, những người phơi mình trước pháo chống tăng và súng Panzerfaust ở cự ly gần.

Các tư lệnh Liên Xô chấp nhận tổn thất như cái giá phải trả để chiếm Berlin, nhưng quy mô thương vong đặt ra câu hỏi liệu cuộc tấn công có thể được hoạch định tốt hơn không và liệu việc đưa xe tăng vào sớm có phải là một sai lầm không.

Tổn thất tại Seelow nhắc nhở rằng ngay cả trong những tuần cuối cùng của cuộc chiến, khi Quân đội Đức rõ ràng đã bại trận, nó vẫn có thể khiến kẻ tấn công trả một cái giá đắt.

Tổn thất xe tăng và vùng Oderbruch

Tổn thất xe tăng tại Seelow đặc biệt nghiêm trọng, vì xe tăng được đưa vào mặt đất không phù hợp cho chiến tranh thiết giáp và vì chúng được đưa vào trước khi bộ binh dọn đường. Vùng Oderbruch, đồng bằng lầy lội giữa sông Oder và các cao điểm, bị cắt ngang bởi những con đường và cầu hẹp, và xe tăng bị tắc nghẽn trên những con đường đó, khiến chúng trở thành mục tiêu dễ dàng cho pháo chống tăng Đức.

Nhiều xe tăng bị mìn, pháo binh và súng Panzerfaust do bộ binh Đức bắn ở cự ly gần phá hủy, và các tập đoàn quân xe tăng Liên Xô mất một tỷ lệ đáng kể xe cộ trong bốn ngày giao tranh.

Tổn thất càng nặng hơn vì xe tăng hoạt động vào ban ngày, hoàn toàn trong tầm nhìn của các quan sát viên Đức trên các cao điểm, những người có thể chỉ huy hỏa lực pháo binh bắn vào các đoàn xe tắc nghẽn.

Tổn thất xe tăng tại Seelow trở thành một bài học cho Quân đội Liên Xô về nhu cầu phối hợp bộ binh và thiết giáp, và về nguy hiểm của việc đưa xe tăng vào quá sớm trong một cuộc tấn công vào vị trí đã chuẩn bị sẵn.

Tổn thất của Đức

Tổn thất của Đức tại cao điểm Seelow khoảng 12.000–15.000 thương vong, theo hầu hết các ước tính, với nhiều người hơn nữa bị bắt làm tù binh khi phòng tuyến cuối cùng bị phá vỡ. Tập đoàn quân 9 của Đức, đơn vị đã giữ các cao điểm, bị đánh tơi tả trong giao tranh, và nhiều sư đoàn của nó chỉ còn một phần nhỏ quân số khi rút lui về phía Berlin.

Tổn thất của Đức bao gồm nhiều sĩ quan và hạ sĩ quan dày dạn kinh nghiệm, cái chết của họ làm suy yếu quân đội vào thời điểm nó ít có thể chịu đựng mất mát nhất. Các đơn vị Volkssturm và Thanh niên Hitler, vốn bị ném vào trận đánh với ít huấn luyện, chịu tổn thất đặc biệt nặng nề, và nhiều người trong số họ thiệt mạng hoặc bị bắt trong giao tranh giành các làng mạc và cao điểm.

Tổn thất của Đức tại Seelow không lớn bằng tổn thất của Liên Xô, nhưng chúng đủ nặng để phá vỡ Tập đoàn quân 9 như một lực lượng chiến đấu hiệu quả, và tập đoàn quân rút lui khỏi các cao điểm không còn khả năng tổ chức một cuộc phòng thủ chặt chẽ cho Berlin.

Trận đánh đã khiến quân Đức mất phòng tuyến đã chuẩn bị cuối cùng trước thủ đô, và cùng với nó, hy vọng cuối cùng giữ được thành phố.

9. Hậu quả

Con đường tới Berlin được mở ra

Kết quả của Trận cao điểm Seelow là một chiến thắng của Liên Xô, và nó mở đường tới Berlin, nhưng đó là một chiến thắng tốn nhiều thời gian và sinh mạng hơn Zhukov dự kiến. Sau khi các cao điểm thất thủ ngày 19 tháng 4, Phương diện quân Belorussia 1 của Liên Xô tiến nhanh về phía Berlin, tới vùng ngoại ô thành phố ngày 21 tháng 4 và bắt đầu trận đánh giành chính thủ đô.

Tập đoàn quân 9 của Đức, vốn đã rút lui khỏi các cao điểm, bị bao vây trong túi Halbe phía nam Berlin, và phần lớn bị tiêu diệt trong giao tranh sau đó. Việc các cao điểm thất thủ cũng giúp Phương diện quân Ukraina 1 của Konev tiến lên từ phía nam, và hai phương diện quân Liên Xô bao vây Berlin trước ngày 25 tháng 4, cắt đứt thành phố khỏi phần còn lại của nước Đức.

Trận đánh giành Berlin kéo dài tới ngày 2 tháng 5, khi thành phố đầu hàng, và cuộc chiến ở châu Âu kết thúc một tuần sau đó, ngày 8 tháng 5 năm 1945. Cao điểm Seelow, vì vậy, là trận đánh lớn cuối cùng trước Berlin, và kết quả của nó quyết định diễn biến của chiến dịch cuối cùng.

Sự ganh đua giữa Zhukov và Konev

Di sản của Seelow bao gồm sự ganh đua giữa Zhukov và Konev, vốn trở nên gay gắt hơn vì sự chậm trễ tại các cao điểm và vì quyết định của Stalin cho phép cả hai tư lệnh cùng tiến về Berlin.

Zhukov, người đã dự kiến chiếm Berlin một mình, buộc phải chia sẻ vinh dự với Konev, quân của ông tiến vào thành phố từ phía nam và chiến đấu cùng binh lính của Zhukov trong trận đánh cuối cùng.

Sự ganh đua giữa hai nguyên soái tiếp tục sau chiến tranh, và nó trở thành một phần của lịch sử chính trị Liên Xô, khi mỗi người đều nhận công lao chiến thắng. Sự chậm trễ tại Seelow được những người ủng hộ Konev dùng để cho rằng Zhukov đã quá chậm, trong khi những người ủng hộ Zhukov cho rằng các cao điểm là vị trí mạnh nhất của Đức và không tư lệnh nào có thể chiếm chúng nhanh hơn.

Cuộc tranh luận vẫn tiếp tục giữa các nhà sử học, và nó cho thấy các quyết định quân sự có thể có những hệ quả chính trị kéo dài lâu sau khi trận đánh kết thúc.

10. Di sản & tưởng niệm

Cao điểm Seelow ngày nay được nhớ tới như một chiến trường của những tuần cuối cùng của Thế chiến II, và khu vực được bảo tồn như một đài tưởng niệm những người đã chiến đấu và ngã xuống ở đó. Đài tưởng niệm Cao điểm Seelow, với bảo tàng và nghĩa trang của nó, ghi tên những binh sĩ Liên Xô đã thiệt mạng trong trận đánh, và nó được con cháu cùng các nhà sử học từ Nga, Đức và nhiều nơi khác tới thăm.

Bản thân chiến trường, với chiến hào, hầm bê tông và đài tưởng niệm, là lời nhắc nhở về cái giá của chiến dịch cuối cùng, và về quyết tâm của cả hai bên trong những tuần cuối của cuộc chiến.

Trận đánh cũng được nhớ tới ở Nga như một phần của Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, và ở Đức như cuộc phòng thủ cuối cùng của Berlin, và hai ký ức đó, dù khác nhau, đều ghi lại cùng một sự kiện: một trận đánh kéo dài bốn ngày trên một sườn đồi thấp phía đông Berlin, mở đường tới thủ đô và kết thúc cuộc chiến ở châu Âu.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận cao điểm Seelow diễn ra khi nào?

Trận đánh diễn ra từ ngày 16 đến ngày 19 tháng 4 năm 1945, là giai đoạn mở đầu của cuộc tấn công Berlin của Liên Xô.

Ai chỉ huy lực lượng Liên Xô tại Seelow?

Nguyên soái Georgy Zhukov chỉ huy Phương diện quân Belorussia 1, với Tập đoàn quân Cận vệ 8 của Tướng Vasily Chuikov đóng vai trò trung tâm trong cuộc tấn công.

Vì sao trận đánh tốn kém như vậy đối với Liên Xô?

Quân Đức giữ những vị trí vững chắc trên vùng cao bao quát địa hình lầy lội, đợt pháo kích chuẩn bị rơi vào các vị trí tiền phương đã được làm thưa, và Zhukov đưa các tập đoàn quân xe tăng vào quá sớm, khiến chúng phơi mình trước hỏa lực chống tăng.

Cuộc tấn công bằng đèn pha là gì?

Zhukov dùng 143 đèn pha để làm lóa mắt quân phòng thủ Đức và soi đường cho cuộc tấn công ban đêm ngày 16 tháng 4, nhưng bụi và khói tán xạ ánh sáng và làm nổi bật hình bóng quân tấn công.

Zhukov dự kiến trận đánh kéo dài bao lâu?

Zhukov dự kiến chọc thủng trong một ngày, nhưng trận đánh kéo dài bốn ngày, làm chậm bước tiến tới Berlin và giúp phương diện quân của Konev tiến lên từ phía nam.

Điều gì xảy ra sau Seelow?

Cuộc tiến quân của Liên Xô vào Berlin bắt đầu, Tập đoàn quân 9 của Đức bị bao vây trong túi Halbe, và Berlin bị bao vây trước ngày 25 tháng 4 rồi đầu hàng ngày 2 tháng 5 năm 1945.

12. Nguồn

Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia (Imperial War Museum), bộ sưu tập Thế chiến II và Berlin 1945
Antony Beevor, Berlin: The Downfall 1945 (Berlin: Sự sụp đổ 1945) (2002)
Richard Overy, Russia’s War (Cuộc chiến của Nga) (1997)
Georgy Zhukov, Hồi ký (1969)
Bảo tàng Đài tưởng niệm Cao điểm Seelow, hướng dẫn chính thức
Earl F. Ziemke, Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East (Từ Stalingrad tới Berlin: Thất bại của Đức ở phía Đông) (1968)