Máy bay Hawker Typhoon

Hawker Typhoon là máy bay tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi của Anh trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, do Sydney Camm thiết kế tại Hawker Aircraft và dùng động cơ Napier Sabre 24 xi-lanh khổng lồ. Nó vào biên chế Không quân Hoàng gia Anh (RAF) năm 1941 với vai trò tiêm kích đánh chặn tầm cao nhằm thay thế Hurricane, nhưng tìm thấy vai trò thực sự của mình ở tầm thấp, nơi tốc độ, kết cấu chắc chắn và vũ khí hạng nặng khiến nó trở thành một trong những máy bay tấn công mặt đất đáng sợ nhất của chiến tranh. Được trang bị bốn pháo 20 mm và, sau đó, tám đạn rocket hoặc hai quả bom 1.000 pound, Typhoon trở thành máy bay diệt tăng chủ lực của RAF, và các cuộc tấn công bằng rocket của nó vào xe tăng Đức tại Normandy mùa hè năm 1944 nằm trong số những chiến dịch không quân nổi tiếng nhất của chiến tranh.

Sự nghiệp của Typhoon được định hình bởi động cơ của nó. Napier Sabre là động cơ máy bay mạnh nhất đang phục vụ khi Typhoon đi vào sản xuất, cho công suất hơn 2.000 mã lực, nhưng nó cũng không đáng tin cậy, và thời gian phục vụ đầu tiên của Typhoon bị hoen ố bởi hỏng hóc động cơ và hỏng hóc kết cấu thân sau khiến nhiều phi công thiệt mạng. Máy bay suýt bị hủy bỏ. Điều cứu nó là phát hiện rằng ở tầm thấp, nó nhanh hơn bất kỳ tiêm kích Anh nào khác, và vũ khí hạng nặng cùng bệ súng ổn định khiến nó lý tưởng để tấn công mục tiêu mặt đất. Tới năm 1944, Typhoon là máy bay yểm trợ tầm gần chính của RAF, và các phi đội của nó bay hàng nghìn phi vụ yểm trợ quân Đồng minh tại Normandy, các nước vùng thấp và Đức.

Typhoon ngày nay được nhớ tới như biểu tượng cho sức mạnh không quân chiến thuật của RAF và là tiền thân của Hawker Tempest, một trong những tiêm kích tốt nhất của chiến tranh. Tổng cộng 3.317 chiếc Typhoon được chế tạo, và máy bay phục vụ trong RAF và không quân các nước Thịnh vượng chung tới cuối chiến tranh. Chỉ một chiếc Typhoon hoàn chỉnh còn tồn tại, đang được phục chế, và danh tiếng của máy bay — là chiếc “Tiffy” mà binh lính trên mặt đất gọi khi xe tăng Đức xuất hiện — đã trường tồn trong ký ức về chiến dịch Normandy.

Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Nhà thiết kế	Sydney Camm, Hawker Aircraft
Chuyến bay đầu tiên	24 tháng 2 năm 1940
Phục vụ	1941–1945 (RAF)
Số lượng sản xuất	3.317
Nhà sản xuất	Hawker Aircraft, Gloster Aircraft
Kíp bay	1 (phi công)
Động cơ	Napier Sabre IIA/IIB/II, 24 xi-lanh khối H làm mát bằng chất lỏng, khoảng 2.180–2.260 mã lực
Chiều dài	Khoảng 9,73 m (31 ft 11 in)
Sải cánh	Khoảng 12,67 m (41 ft 7 in)
Chiều cao	Khoảng 4,67 m (15 ft 4 in)
Trọng lượng	Khoảng 5.170 kg rỗng; khoảng 6.350 kg có tải (tối đa khoảng 6.900 kg)
Tốc độ tối đa	Khoảng 663 km/h (412 mph) ở độ cao 5.800 m; khoảng 640 km/h ở tầm thấp
Tầm bay	Khoảng 1.510 km (940 dặm) với thùng nhiên liệu phụ; khoảng 820 km với nhiên liệu nội bộ
Trần bay	Khoảng 10.700 m (35.000 ft)
Vũ khí	4 pháo 20 mm Hispano Mk II (140 viên đạn mỗi khẩu); 8 đạn rocket RP-3 60 lb hoặc 2 quả bom 500 lb hoặc 1.000 lb
Bên sử dụng đáng chú ý	RAF, Không quân Hoàng gia Canada, Không quân Hoàng gia New Zealand
Số phận	Được Hawker Tempest thay thế; những chiếc Typhoon cuối cùng của RAF nghỉ hưu năm 1945; một chiếc còn nguyên vẹn đang được phục chế

Nguồn gốc & phát triển

Tìm kiếm mẫu kế nhiệm Hurricane

Typhoon được thiết kế năm 1937 làm mẫu kế nhiệm Hawker Hurricane, tiêm kích cánh đơn đầu tiên của RAF. Yêu cầu F.18/37 của Bộ Không quân đòi hỏi một tiêm kích trang bị mười hai súng máy hoặc bốn pháo 20 mm và dùng thế hệ động cơ công suất cao mới đang được phát triển, Napier Sabre và Rolls-Royce Vulture. Thiết kế của Sydney Camm, ban đầu gọi là Hawker Tornado khi lắp Vulture và Typhoon khi lắp Sabre, là máy bay lớn, chắc chắn với cánh dày có thể chứa pháo và mang tải nặng. Nguyên mẫu đầu tiên bay tháng 2 năm 1940, và máy bay được đặt hàng sản xuất trước khi thử nghiệm hoàn tất, một quyết định do tính cấp bách của chiến tranh thúc đẩy.

Động cơ Sabre

Napier Sabre là trái tim của Typhoon và là vấn đề lớn nhất của nó. Động cơ là thiết kế khối H 24 xi-lanh, về cơ bản là hai động cơ mười hai xi-lanh phẳng xếp chồng lên nhau, và là động cơ máy bay mạnh nhất thế giới khi vào biên chế. Nhưng nó cũng phức tạp, và các phiên bản đầu của nó gặp sự cố van ống lót, quá nhiệt và rò rỉ dầu. Những vấn đề của Sabre làm chậm việc Typhoon vào biên chế và mang lại cho máy bay danh tiếng không đáng tin cậy mà nó không bao giờ rũ bỏ hoàn toàn. Napier làm việc đều đặn để cải tiến động cơ, và tới năm 1943, Sabre II là động cơ đáng tin cậy, nhưng những hỏng hóc đầu tiên đã cướp đi sinh mạng và suýt khiến Typhoon bị hủy bỏ.

Khởi đầu đầy rắc rối

Typhoon vào biên chế Phi đội số 56 tháng 9 năm 1941, và những tháng đầu của nó không vui vẻ. Máy bay gặp hỏng hóc động cơ, khí carbon monoxide rò rỉ vào buồng lái, và hỏng hóc kết cấu thân sau, nơi đuôi gãy rời khi đang bay. Nhiều phi công thiệt mạng, và RAF cân nhắc rút loại máy bay này. Các vấn đề được khắc phục bằng cách gia cố thân máy bay, cải tiến van ống lót của động cơ, và lắp hệ thống xả tốt hơn, và tới cuối năm 1942, Typhoon là máy bay đáng tin cậy. Nhưng sự nghiệp tiêm kích đánh chặn tầm cao của nó đã kết thúc: ở độ cao, nó bị Focke-Wulf Fw 190, vốn xuất hiện năm 1941, vượt trội, và RAF quyết định dùng Typhoon ở tầm thấp, nơi tốc độ và hỏa lực của nó không có đối thủ.

Thiết kế

Thân máy bay, cánh và kết cấu

Typhoon là máy bay lớn, chắc chắn, được chế tạo quanh thân ống thép với vỏ kim loại và cánh dày đặt thấp. Cánh dày, vốn được chọn để chứa pháo và nhiên liệu, mang lại cho máy bay bệ súng ổn định và cho phép nó mang tải nặng gồm rocket và bom, nhưng nó hạn chế hiệu năng ở độ cao, nơi cánh dày tạo ra quá nhiều lực cản. Kích thước và trọng lượng của máy bay — nó là một trong những tiêm kích một chỗ ngồi nặng nhất của chiến tranh — khiến nó kém linh hoạt hơn Spitfire, nhưng sự chắc chắn của nó là tài sản trong vai trò tấn công mặt đất, nơi nó có thể chịu hư hại chiến đấu và đưa phi công về nhà. Buồng lái rộng rãi và trang bị tốt, và phi công có tầm nhìn tốt về phía trước, mặc dù tầm nhìn về phía sau kém.

Động cơ Sabre và hiệu năng

Động cơ Napier Sabre II cho công suất khoảng 2.180 mã lực, và các phiên bản sau cho tới 2.260 mã lực, mang lại cho Typhoon tốc độ tối đa khoảng 412 mph ở độ cao và khoảng 400 mph ở tầm thấp. Ở tầm thấp, Typhoon là tiêm kích Anh nhanh nhất thời đó, và nó có thể vượt Fw 190 ở mực nước biển. Động cơ dẫn động cánh quạt bốn lá đường kính 4,27 m, một trong những cánh quạt lớn nhất lắp trên tiêm kích một động cơ, và khả năng tăng tốc của máy bay rất tốt. Tầm bay của Typhoon khoảng 940 dặm với thùng nhiên liệu phụ, và trần bay khoảng 35.000 feet, mặc dù nó hiếm khi hoạt động ở độ cao đó. Hiệu năng ở tầm thấp là đặc điểm xác định của máy bay, và là lý do RAF giữ loại máy bay này trong biên chế.

Vũ khí và đạn rocket

Vũ khí của Typhoon là đặc điểm quan trọng nhất của nó. Bốn pháo 20 mm Hispano, với 140 viên đạn mỗi khẩu, mang lại hỏa lực tàn phá chống mục tiêu mặt đất, và máy bay sau đó được lắp ray cho tám đạn rocket RP-3 60 pound, mỗi quả mang đầu đạn nổ mạnh 25 pound. Các đạn rocket không chính xác — độ phân tán của chúng rộng, và chỉ một tỉ lệ nhỏ trúng mục tiêu — nhưng tác động tâm lý của chúng rất lớn, và vụ nổ của chúng có thể phá hủy hoặc vô hiệu hóa xe tăng ngay cả khi trúng gần. Typhoon cũng có thể mang hai quả bom 500 pound hoặc 1.000 pound, và các Typhoon cuối chiến tranh được lắp vòm kính bong bóng giúp cải thiện tầm nhìn của phi công. Sự kết hợp giữa pháo, rocket và bom khiến Typhoon trở thành tiêm kích một động cơ vũ trang mạnh nhất đang phục vụ trong RAF.

Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Bốn pháo 20 mm Hispano Mk II, mỗi khẩu 140 viên đạn, mang lại hỏa lực tàn phá chống mục tiêu mặt đất. Máy bay sau đó được lắp ray cho tám đạn rocket RP-3 60 pound, mỗi quả mang đầu đạn nổ mạnh 25 pound — rocket không chính xác, độ phân tán rộng, chỉ một tỉ lệ nhỏ trúng mục tiêu, nhưng tác động tâm lý rất lớn, và vụ nổ có thể phá hủy hoặc vô hiệu hóa xe tăng ngay cả khi trúng gần. Typhoon cũng có thể mang hai quả bom 500 pound hoặc 1.000 pound. Các Typhoon cuối chiến tranh được lắp vòm kính bong bóng giúp cải thiện tầm nhìn của phi công. Sự kết hợp giữa pháo, rocket và bom khiến Typhoon trở thành tiêm kích một động cơ vũ trang mạnh nhất đang phục vụ trong RAF.

Giáp và cơ động

Typhoon là một trong những tiêm kích một chỗ ngồi nặng nhất của chiến tranh: khoảng 5.170 kg rỗng, khoảng 6.350 kg có tải (tối đa khoảng 6.900 kg), dài khoảng 9,73 m, sải cánh khoảng 12,67 m, cao khoảng 4,67 m. Cánh dày đặt thấp mang lại bệ súng ổn định và khả năng mang tải nặng gồm rocket và bom, nhưng tạo ra quá nhiều lực cản ở độ cao, hạn chế trần bay và khả năng cơ động. Kết cấu chắc chắn là tài sản trong vai trò tấn công mặt đất, nơi máy bay có thể chịu hư hại chiến đấu — đạn phòng không, hỏa lực súng nhỏ, thậm chí va chạm với mặt đất — và vẫn đưa phi công về nhà. Tầm nhìn về phía sau kém khiến nó dễ bị tấn công từ phía sau, và kích thước lớn khiến nó trở thành mục tiêu dễ thấy cho pháo phòng không.

Động cơ

Động cơ Napier Sabre II, 24 xi-lanh khối H làm mát bằng chất lỏng — về cơ bản là hai động cơ mười hai xi-lanh phẳng xếp chồng lên nhau — cho công suất khoảng 2.180 mã lực, các phiên bản sau tới 2.260 mã lực. Động cơ dẫn động cánh quạt bốn lá đường kính 4,27 m. Tốc độ tối đa khoảng 663 km/h (412 mph) ở độ cao 5.800 m và khoảng 640 km/h ở tầm thấp; trần bay khoảng 10.700 m; tầm bay khoảng 1.510 km với thùng nhiên liệu phụ và khoảng 820 km với nhiên liệu nội bộ. Sabre là động cơ máy bay mạnh nhất đang phục vụ khi Typhoon đi vào sản xuất, nhưng phức tạp và không đáng tin cậy ở các phiên bản đầu — van ống lót, quá nhiệt và rò rỉ dầu — và những vấn đề này suýt khiến Typhoon bị hủy bỏ, cho tới khi Napier cải tiến nó thành động cơ đáng tin cậy vào năm 1943.

Các biến thể

Typhoon Mk IA và Mk IB

Typhoon Mk IA là phiên bản sản xuất đầu tiên, trang bị mười hai súng máy .303 inch, và chỉ một số lượng nhỏ được chế tạo. Mk IB, trang bị bốn pháo 20 mm, trở thành phiên bản tiêu chuẩn, và là máy bay đã chiến đấu tại Normandy. Mk IB được sản xuất với số lượng lớn bởi Hawker và Gloster, và được lắp một loạt cải tiến trong quá trình sản xuất, bao gồm thân sau gia cố, động cơ tốt hơn, vòm kính bong bóng trên các máy bay cuối, và ray rocket. Mk IB là Typhoon dứt khoát, và phục vụ với hơn 20 phi đội RAF và các đơn vị Thịnh vượng chung.

Các phiên bản tiêm kích đêm và trinh sát

Một số ít Typhoon được chuyển đổi cho các vai trò khác. Typhoon NF Mk IB là phiên bản tiêm kích đêm, lắp radar, nhưng không thành công và chỉ vài chiếc được chế tạo. Typhoon FR Mk IB là phiên bản tiêm kích-trinh sát, lắp máy ảnh, và phục vụ với nhiều phi đội trong vai trò trinh sát. Những phiên bản này không đáng kể: sự nghiệp thực sự của Typhoon là tiêm kích-ném bom ban ngày, và các biến thể quan trọng là những cải tiến liên tiếp cho Mk IB, không phải các chuyển đổi chuyên dụng.

Mẫu kế nhiệm Tempest

Mẫu kế nhiệm của Typhoon là Hawker Tempest, được phát triển từ Typhoon bằng cách lắp cánh mỏng hơn và động cơ Sabre mạnh hơn. Tempest là một trong những tiêm kích tốt nhất của chiến tranh, và nó thay thế Typhoon trong biên chế RAF từ năm 1944 trở đi. Nhưng Tempest là máy bay mới, không phải biến thể Typhoon, và việc sản xuất Typhoon tiếp tục tới cuối chiến tranh, vì RAF cần mọi tiêm kích-ném bom có thể có. Những chiếc Typhoon cuối cùng nghỉ hưu năm 1945, và loại máy bay này được Tempest và de Havilland Hornet thay thế trong biên chế tiền tuyến.

Tham chiến

Tiêm kích đánh chặn và xâm nhập, 1941–1943

Vai trò tác chiến đầu tiên của Typhoon là tiêm kích đánh chặn, bảo vệ miền nam nước Anh chống máy bay tiêm kích-ném bom Đức. Trong vai trò này, nó chỉ thành công một phần: nó nhanh ở tầm thấp, nhưng động cơ không đáng tin cậy và hiệu năng ở độ cao kém. Năm 1942, Typhoon được dùng làm máy bay xâm nhập, tấn công sân bay và vận tải Đức tại Pháp và các nước vùng thấp vào ban đêm, và nó thể hiện tốt trong vai trò này. Tới năm 1943, RAF quyết định tương lai của Typhoon là tiêm kích-ném bom, và các phi đội của nó được tái trang bị và huấn luyện lại cho vai trò tấn công mặt đất. Các chiến dịch tấn công mặt đất lớn đầu tiên của máy bay diễn ra mùa hè năm 1943, khi Typhoon tấn công tàu thuyền và mục tiêu ven biển Đức để chuẩn bị cho cuộc xâm lược Pháp.

Normandy: máy bay diệt tăng

Giờ phút huy hoàng nhất của Typhoon đến tại Normandy mùa hè năm 1944. Hoạt động từ các sân bay ở miền nam nước Anh rồi từ các dải đất tiền phương ngay tại Normandy, các phi đội Typhoon của Lực lượng Không quân Chiến thuật số 2 bay hàng nghìn phi vụ yểm trợ quân Đồng minh. Các cuộc tấn công bằng rocket của chúng vào xe tăng Đức trở thành huyền thoại: tại túi Falaise tháng 8 năm 1944, Typhoon tuyên bố phá hủy hàng trăm xe tăng và phương tiện Đức, và các cuộc tấn công của chúng vào các đoàn quân Đức rút khỏi Normandy mang tính quyết định trong việc tiêu diệt Quân đoàn 7 của Đức. Phân tích sau đó cho thấy tuyên bố của Typhoon bị phóng đại — nhiều xe tăng được ghi cho rocket thực tế bị phá hủy bằng các phương tiện khác, hoặc bị kíp xe bỏ lại — nhưng tác động tâm lý của các cuộc tấn công bằng rocket là có thật, và các chỉ huy Đức báo cáo rằng quân của họ sợ Typhoon hơn bất kỳ máy bay Đồng minh nào khác.

Tiến quân vào Đức

Sau Normandy, Typhoon tiến quân cùng quân Đồng minh qua Pháp, Bỉ và Hà Lan rồi vào Đức. Chúng yểm trợ các cuộc đổ bộ đường không tại Arnhem, tấn công vận tải và xe tăng Đức tại Ardennes trong trận Bulge, và bay yểm trợ cuộc vượt sông Rhine tháng 3 năm 1945. Mục tiêu của chúng bao gồm xe tăng, tàu hỏa, cầu và vị trí pháo, và các chiến dịch của chúng là mẫu mực cho yểm trợ không quân chiến thuật. Các chiến dịch cuối cùng của Typhoon diễn ra trong những tuần cuối chiến tranh, khi các phi đội của nó tấn công lực lượng Đức ở miền bắc Đức và Đan Mạch. Tới cuối chiến tranh, các phi đội Typhoon đã bay hàng chục nghìn phi vụ và trở thành máy bay yểm trợ tầm gần quan trọng nhất của RAF.

Điểm mạnh

Điểm mạnh của Typhoon là tốc độ ở tầm thấp, sự chắc chắn, và hỏa lực. Ở mực nước biển, nó nhanh hơn bất kỳ tiêm kích Đức nào trừ máy bay phản lực Messerschmitt Me 262, và bốn pháo cùng tám rocket của nó mang lại hỏa lực mà không tiêm kích một động cơ nào khác sánh được. Máy bay ổn định làm bệ súng, và phi công của nó có thể thực hiện các cuộc tấn công chính xác ở tầm thấp. Kết cấu chắc chắn của nó đồng nghĩa nó có thể chịu hư hại chiến đấu — đạn phòng không, hỏa lực súng nhỏ, thậm chí va chạm với mặt đất — và vẫn đưa phi công về nhà. Phi công Typhoon đánh giá cao độ tin cậy của nó khi các vấn đề động cơ đầu tiên được giải quyết, và kíp mặt đất đánh giá cao khả năng bảo trì của nó.

So với Fw 190 của Đức, Typhoon nhanh hơn ở tầm thấp nhưng chậm hơn ở độ cao, và kém linh hoạt hơn trong không chiến. So với P-47 Thunderbolt của Mỹ, tiêm kích-ném bom vĩ đại khác của Đồng minh, Typhoon nhỏ hơn, nhanh hơn ở tầm thấp, và vũ trang nhẹ hơn, nhưng kém chắc chắn hơn và tầm bay ngắn hơn. So với Il-2 Sturmovik của Liên Xô, Typhoon nhanh hơn và linh hoạt hơn, nhưng giáp mỏng hơn và kém khả năng chịu hư hại hơn. So với mẫu kế nhiệm Tempest, Typhoon chậm hơn và kém tinh tế hơn, nhưng chính nó là máy bay chứng minh khái niệm tiêm kích-ném bom bắn rocket, và Tempest xây dựng trên những bài học của nó.

Điểm yếu

Những điểm yếu là của một máy bay được thiết kế cho một vai trò và dùng cho vai trò khác. Ở độ cao, Typhoon bị Fw 190 và Bf 109 vượt trội, và cánh dày của nó hạn chế trần bay cùng khả năng cơ động. Động cơ Sabre, dù mạnh mẽ, phức tạp và cần bảo trì cẩn thận, và mức tiêu thụ nhiên liệu của nó cao. Tầm nhìn về phía sau của Typhoon kém, khiến nó dễ bị tấn công từ phía sau, và kích thước lớn khiến nó trở thành mục tiêu dễ thấy cho pháo phòng không. Các đạn rocket, dù có tác động tâm lý, không chính xác, và tải trọng bom của máy bay bị hạn chế so với máy bay ném bom chuyên dụng. Typhoon là máy bay chuyên dụng, và chuyên môn của nó là tấn công mặt đất tầm thấp.

Bên sử dụng & di sản

Không quân Hoàng gia Anh

Bên sử dụng chính của Typhoon là Không quân Hoàng gia Anh, đơn vị vận hành loại máy bay này với hơn 20 phi đội, bao gồm các phi đội số 56, 197, 198, 245, 247, 257, 263, 266 và 609. Các phi đội Typhoon của Lực lượng Không quân Chiến thuật số 2 là nòng cốt của lực lượng yểm trợ tầm gần của RAF tại Normandy và trong cuộc tiến quân vào Đức, và các chiến dịch của chúng nằm trong số những chiến dịch quan trọng nhất của chiến tranh. Các phi công Typhoon của RAF bao gồm một số phi công tiêm kích giàu kinh nghiệm nhất của chiến tranh, và các phi đội của loại máy bay này có tinh thần đoàn kết mạnh mẽ.

Không quân Hoàng gia Canada cũng vận hành Typhoon, với nhiều phi đội trong Lực lượng Không quân Chiến thuật số 2, và Không quân Hoàng gia New Zealand vận hành Typhoon trong cùng lực lượng. Các phi đội Typhoon của Canada, đáng chú ý là các phi đội số 438, 439 và 440, bay yểm trợ Lục quân Canada tại Normandy và các nước vùng thấp, và các chiến dịch của chúng là phần đáng kể trong nỗ lực chiến tranh của Canada. Việc Typhoon phục vụ trong Thịnh vượng chung là thước đo tầm quan trọng của máy bay: nó không phải loại máy bay thuần Anh, mà là tiêm kích-ném bom của Thịnh vượng chung.

Di sản: lực lượng không quân chiến thuật

Di sản của Typhoon là chính lực lượng không quân chiến thuật. Máy bay chứng minh rằng tiêm kích-ném bom, hoạt động từ sân bay tiền phương và được điều khiển bởi kiểm soát viên không quân tiền phương, có thể yểm trợ tầm gần cho lực lượng mặt đất với quy mô chưa từng đạt được trước đây. Các kỹ thuật do các phi đội Typhoon phát triển tại Normandy — hệ thống xếp hàng chờ lệnh, việc dùng kiểm soát viên không quân tiền phương, sự tích hợp các chiến dịch trên không và mặt đất — trở thành tiêu chuẩn cho yểm trợ không quân chiến thuật thời hậu chiến, và vẫn là cơ sở cho học thuyết yểm trợ tầm gần ngày nay. Typhoon là máy bay khiến lực lượng không quân chiến thuật hoạt động được.

Typhoon được nhớ trong ký ức phổ biến về chiến dịch Normandy như máy bay mà binh lính gọi khi xe tăng Đức xuất hiện. Cụm từ “các Tiffy đang tới” trở thành một phần thần thoại của chiến dịch, và các cuộc tấn công bằng rocket của Typhoon đã được miêu tả trong phim và sách về D-Day. Mẫu kế nhiệm của máy bay, Tempest, được nhớ tới nhiều hơn với vai trò tiêm kích, nhưng vai trò tấn công mặt đất của Typhoon quan trọng hơn đối với kết quả chiến tranh. Chiếc Typhoon hoàn chỉnh duy nhất còn tồn tại, đang được phục chế tại Anh, là lời nhắc nhở về máy bay từng nằm trong số những máy bay đông đảo nhất đang phục vụ trong RAF.

Những bài học của Typhoon được đưa vào Tempest và thế hệ tiêm kích-ném bom hậu chiến. Giá trị của máy bay tấn công tầm thấp chắc chắn, vũ trang mạnh được xác nhận bởi việc phục vụ của Typhoon, và khái niệm tiêm kích-ném bom trở thành trung tâm trong hoạch định không quân thời hậu chiến. Typhoon cũng chứng minh tầm quan trọng của độ tin cậy động cơ và tính toàn vẹn kết cấu, những bài học được rút ra với cái giá là sinh mạng phi công trong thời gian phục vụ đầu tiên của máy bay. Sự nghiệp của Typhoon vì vậy là câu chuyện về máy bay vượt qua khởi đầu đầy rắc rối để trở thành một trong những vũ khí quan trọng nhất của chiến tranh.

Chiếc xe duy nhất còn tồn tại

Chỉ một chiếc Hawker Typhoon hoàn chỉnh còn tồn tại: số hiệu MN235, một Typhoon Mk IB được bảo tồn sau chiến tranh và hiện đang được phục chế tới trạng thái bay được tại Anh. Máy bay được thu hồi từ địa điểm rơi và là đối tượng của dự án phục chế dài hơi do Nhóm Bảo tồn Hawker Typhoon thực hiện. Khi nó bay, nó sẽ là chiếc Typhoon bay được duy nhất trên thế giới, và chuyến bay của nó sẽ là sự kiện lớn đối với di sản hàng không. Việc phục chế là quá trình tỉ mỉ, bao gồm xây dựng lại động cơ Napier Sabre và tái tạo thân máy bay từ các bộ phận còn tồn tại.

Các phần còn lại khác của Typhoon tồn tại trong bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân. Bảo tàng Không quân Hoàng gia tại Hendon trưng bày các bộ phận Typhoon, bao gồm động cơ Napier Sabre, và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford lưu giữ hiện vật Typhoon. Bảo tàng Hàng không Quân sự Tangmere, gần sân bay nơi nhiều phi đội Typhoon đóng quân, trưng bày tài liệu liên quan tới loại máy bay này. Mảnh vỡ từ các Typhoon bị mất tại Normandy và các nước vùng thấp thỉnh thoảng vẫn được thu hồi, và các phi công của máy bay được tưởng niệm trong các đài tưởng niệm tại Anh, Pháp và Hà Lan. Việc Typhoon chỉ còn tồn tại trong một chiếc hoàn chỉnh duy nhất là thước đo mức độ loại máy bay này bị tháo dỡ triệt để sau chiến tranh, và điều đó khiến việc phục chế MN235 càng thêm ý nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Hawker Typhoon là gì?

Hawker Typhoon là tiêm kích-ném bom một chỗ ngồi của Anh trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, dùng động cơ Napier Sabre và trang bị bốn pháo 20 mm cùng tám đạn rocket. Nó phục vụ làm máy bay yểm trợ tầm gần chính của RAF tại Normandy và trong cuộc tiến quân vào Đức, và nổi tiếng là máy bay diệt tăng. Máy bay do Sydney Camm thiết kế làm mẫu kế nhiệm Hurricane, và vào biên chế năm 1941 với vai trò tiêm kích đánh chặn tầm cao trước khi tìm thấy vai trò thực sự ở tầm thấp, nơi tốc độ, kết cấu chắc chắn và vũ khí hạng nặng khiến nó trở thành một trong những máy bay tấn công mặt đất đáng sợ nhất của chiến tranh.

Có bao nhiêu chiếc Typhoon được chế tạo?

Tổng cộng 3.317 chiếc Typhoon được Hawker và Gloster chế tạo từ năm 1941 tới năm 1945. Máy bay phục vụ với hơn 20 phi đội RAF và không quân các nước Thịnh vượng chung, bao gồm Không quân Hoàng gia Canada và Không quân Hoàng gia New Zealand, và được Hawker Tempest thay thế trong biên chế. Sản lượng lớn vì RAF cần mọi tiêm kích-ném bom có thể có, và Typhoon vẫn được sản xuất tới cuối chiến tranh, ngay cả sau khi Tempest vào biên chế, vì nhu cầu về máy bay yểm trợ tầm gần không bao giờ giảm.

Typhoon có phải tiêm kích tốt không?

Typhoon là tiêm kích tầm cao kém nhưng là tiêm kích-ném bom tầm thấp xuất sắc. Ở tầm thấp, nó là tiêm kích Anh nhanh nhất thời đó, và vũ khí hạng nặng của nó khiến nó tàn phá khủng khiếp chống mục tiêu mặt đất. Thời gian phục vụ đầu tiên của nó bị hoen ố bởi hỏng hóc động cơ và kết cấu, nhưng những vấn đề này được khắc phục tới năm 1943, và tới năm 1944, Typhoon là máy bay đáng tin cậy. Ở độ cao, nó bị Focke-Wulf Fw 190 vượt trội, đó là lý do RAF chuyển nó sang vai trò tấn công mặt đất, nơi tốc độ ở tầm thấp và bệ súng ổn định của nó là lợi thế quyết định.

Typhoon có thực sự phá hủy hàng trăm xe tăng tại Normandy không?

Phi công Typhoon tuyên bố phá hủy hàng trăm xe tăng Đức tại Normandy, đặc biệt tại túi Falaise, nhưng phân tích sau đó cho thấy các tuyên bố bị phóng đại: nhiều xe tăng bị phá hủy bằng các vũ khí khác hoặc bị kíp xe bỏ lại, và bản thân các đạn rocket không chính xác, chỉ một tỉ lệ nhỏ trúng mục tiêu. Tuy nhiên, tác động tâm lý của rocket là có thật, và quân Đức sợ Typhoon hơn bất kỳ máy bay Đồng minh nào khác. Các chỉ huy Đức báo cáo rằng quân của họ khiếp sợ các cuộc tấn công bằng rocket, và sự hiện diện của Typhoon trên chiến trường làm gián đoạn chuyển động của Đức ngay cả khi nó phá hủy ít phương tiện.

Động cơ nào cung cấp sức mạnh cho Typhoon?

Động cơ Napier Sabre, động cơ 24 xi-lanh khối H làm mát bằng chất lỏng cho công suất khoảng 2.180 mã lực. Nó là động cơ máy bay mạnh nhất đang phục vụ khi Typhoon đi vào sản xuất, nhưng nó cũng phức tạp và không đáng tin cậy ở các phiên bản đầu, và những vấn đề của nó suýt khiến Typhoon bị hủy bỏ. Sabre về cơ bản là hai động cơ mười hai xi-lanh phẳng xếp chồng lên nhau, và van ống lót của nó gây rắc rối cho tới khi Napier cải tiến chúng. Tới năm 1943, Sabre II là động cơ đáng tin cậy, và nó mang lại cho Typhoon tốc độ tầm thấp xuất sắc.

Có bao nhiêu chiếc Typhoon còn tồn tại ngày nay?

Chỉ một chiếc Typhoon hoàn chỉnh còn tồn tại, số hiệu MN235, đang được phục chế tới trạng thái bay được tại Anh bởi Nhóm Bảo tồn Hawker Typhoon. Các bộ phận và mảnh vỡ Typhoon khác còn tồn tại trong bảo tàng, bao gồm động cơ Napier Sabre tại Bảo tàng RAF ở Hendon, nhưng MN235 là thân máy bay hoàn chỉnh duy nhất. Tỉ lệ sống sót thấp vì loại máy bay này bị tháo dỡ triệt để sau chiến tranh, và việc phục chế MN235, bao gồm xây dựng lại động cơ Sabre và tái tạo thân máy bay, là dự án tỉ mỉ kéo dài nhiều năm.

Sources

• Mason, Francis, Hawker Aircraft Since 1920 (Putnam).
• Thomas, Chris, and Shores, Christopher, The Typhoon and Tempest Story (Arms and Armour Press).
• Nijboer, Donald, Hawker Typhoon (Osprey Publishing, Air Vanguard series).
• Glancey, Jonathan, Spitfire: The Biography (for context on RAF fighter development).
• The Royal Air Force Museum, Hendon, Typhoon collection records.
• The Hawker Typhoon Preservation Group, restoration records for MN235.
• Shores, Christopher, 2nd Tactical Air Force (Osprey Publishing, Air Campaign series).
• The National Archives, Kew, RAF squadron operations record books, AIR 27 series.