Máy bay Dornier Do 217

Máy bay Dornier Do 217 là máy bay ném bom hạng trung đa năng nhất của Đức trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, máy bay hai động cơ phục vụ làm máy bay ném bom ngang, tiêm kích ban đêm, máy bay trinh sát, và mang tên lửa dẫn đường, gồm bom Fritz X đã đánh chìm thiết giáp hạm Ý Roma. Với khoảng 1.900 chiếc được chế tạo trong giai đoạn 1940–1944, Do 217 chiến đấu trên bầu trời Anh, Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, và nó vẫn phục vụ đến cuối chiến tranh.

1. Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Máy bay ném bom hạng trung hai động cơ (cũng làm tiêm kích ban đêm và trinh sát)
Quốc gia	Đức
Thời gian phục vụ	1940–1945
Sản lượng	Khoảng 1.900 chiếc
Chiều dài	17,0 mét
Sải cánh	19,0 mét
Chiều cao	4,97 mét
Kíp lái	4 người (phi công, quan sát viên kiêm ngắm bom, điện báo viên, xạ thủ)
Động cơ	2 động cơ hướng tâm BMW 801D, mỗi chiếc 1.700 mã lực
Tốc độ	557 km/h ở độ cao 5.700 mét
Tầm bay	Khoảng 2.145 km
Trần bay	9.500 mét
Vũ khí chính	Tối đa 4.000 kg bom; tên lửa dẫn đường Fritz X và Hs 293
Vũ khí phòng thủ	Tối đa 6 súng máy MG 81 7,92 mm và MG 131 13 mm
Chiến trường chính	Trận chiến nước Anh; Đại Tây Dương; Địa Trung Hải; Phòng thủ Đế chế

2. Nguồn gốc & phát triển

Từ Do 17 đến Do 217

Dornier Do 217 được phát triển từ Dornier Do 17 trước đó, máy bay ném bom hạng nhẹ nhanh được gọi là Flying Pencil, vốn đã phục vụ trong Nội chiến Tây Ban Nha và những tháng đầu Chiến tranh Thế giới thứ hai. Do 17 nhanh nhưng chỉ mang tải trọng bom nhỏ, và Luftwaffe muốn một máy bay ném bom lớn hơn với tải trọng lớn hơn và tầm bay dài hơn, nên Dornier thiết kế Do 217, lớn hơn, nặng hơn và mạnh hơn, với hai động cơ BMW 801 và khoang bom có thể mang tới 4.000 kg bom. Mẫu thử bay lần đầu tháng 8 năm 1938, và sản xuất bắt đầu năm 1940, với những máy bay đầu tiên được giao cho đơn vị ném bom cuối năm 1940, kịp cho Blitz vào Anh.

Máy bay ném bom lớn hơn, có năng lực hơn

Do 217 là cải tiến đáng kể so với Do 17, với thân máy bay lớn hơn, cánh chắc hơn và động cơ mạnh hơn, và nó có thể mang gấp đôi tải trọng bom trên tầm bay dài hơn. Máy bay có buồng lái bậc thang, với phi công và quan sát viên ngồi trong mũi kính, và vũ khí phòng thủ gồm súng máy ở mũi, trong tháp pháo trên lưng, và ở vị trí bụng, mang lại khả năng phòng thủ toàn diện. Do 217 cũng được lắp vô tuyến và thiết bị dẫn đường, và các phiên bản sau được lắp radar để chiến đấu ban đêm và chống tàu. Máy bay được chế tạo tốt và đáng tin cậy, và nó được kíp lái yêu thích, những người đánh giá cao khả năng điều khiển và hiệu năng của nó.

Sản xuất và nhà chế tạo

Việc sản xuất Do 217 do Dornier thực hiện tại Friedrichshafen và Munich, với khoảng 1.900 máy bay được chế tạo trong giai đoạn 1940–1944, với nhiều phiên bản cho ném bom, trinh sát và chiến đấu ban đêm. Sản xuất bị chậm lại bởi ném bom của Đồng minh và thiếu vật liệu, và Do 217 không bao giờ được chế tạo với số lượng mà Luftwaffe mong muốn, nhưng nó được sản xuất đủ để trang bị cho nhiều không đoàn ném bom và đơn vị tiêm kích ban đêm. Máy bay cũng được Không quân Ý dùng, vốn nhận một số ít Do 217, mặc dù chúng ít tham chiến.

3. Thông số kỹ thuật

Động cơ BMW 801

Do 217 được trang bị hai động cơ hướng tâm mười bốn xi-lanh BMW 801D, mỗi chiếc công suất 1.700 mã lực, mang lại cho máy bay tốc độ tối đa 557 km/h ở độ cao 5.700 mét, tầm bay khoảng 2.145 km, và trần bay 9.500 mét. BMW 801 là động cơ đáng tin cậy và mạnh mẽ, dùng trên tiêm kích Focke-Wulf Fw 190 cũng như Do 217, và nó được lắp quạt làm mát, cải thiện hiệu năng ở độ cao lớn. Các động cơ lắp trong khoang dưới cánh, và chúng dẫn động cánh quạt ba lá, mang lại cho máy bay tốc độ leo tốt và chuyến bay ổn định.

Tải trọng bom và tên lửa dẫn đường

Do 217 có thể mang tới 4.000 kg bom trong khoang bom trong và trên giá ngoài, gồm bom nổ mạnh, bom cháy và mìn, và nó được dùng để ném bom ngang, ném bom bổ nhào, và tấn công chống tàu. Máy bay cũng là phương tiện mang chính cho bom lượn điều khiển bằng vô tuyến Fritz X và bom lượn chạy bằng rocket Henschel Hs 293, vốn được người thả bom dẫn đường bằng liên kết vô tuyến, và được dùng để tấn công tàu Đồng minh ở Địa Trung Hải. Fritz X, đặc biệt, là vũ khí đáng gờm, với đầu đạn nặng 1.400 kg có thể xuyên giáp boong của thiết giáp hạm, như vụ chìm tàu Roma đã cho thấy.

Vũ khí phòng thủ và kíp lái

Do 217 có kíp lái bốn người, một phi công, một quan sát viên kiêm ngắm bom, một điện báo viên, và một xạ thủ, làm việc trong buồng lái và khoang chiến đấu chật chội nhưng được bố trí hợp lý. Vũ khí phòng thủ gồm tối đa sáu súng máy, gồm súng MG 81 7,92 mm ở mũi và ở vị trí bụng, và súng MG 131 13 mm trong tháp pháo trên lưng, mang lại cho máy bay khả năng phòng thủ chống tiêm kích tấn công từ mọi hướng. Các phiên bản sau được lắp pháo 20 mm ở mũi, và radar để chiến đấu ban đêm, cho phép máy bay tìm và tấn công máy bay ném bom trong bóng tối.

4. Tham chiến

Blitz và Trận chiến nước Anh

Do 217 lần đầu tham chiến cuối năm 1940, trong Blitz vào Anh, nơi nó được dùng để ném bom London và các thành phố Anh khác, và nơi nó tỏ ra là máy bay ném bom có năng lực, với tải trọng bom tốt và tốc độ cao khiến tiêm kích Anh khó đánh chặn. Máy bay cũng phục vụ trong các cuộc không kích Baedeker năm 1942, khi máy bay ném bom Đức tấn công các thành phố có nhà thờ lớn của Anh để trả đũa vụ ném bom Lübeck, và nó tiếp tục phục vụ trong ném bom ban đêm vào Anh đến năm 1944, khi lực lượng ném bom của Luftwaffe bị rút về để phòng thủ nước Đức.

Đại Tây Dương và Địa Trung Hải

Do 217 cũng được dùng trong Trận Đại Tây Dương, nơi nó được lắp radar và dùng để tấn công đoàn tàu Đồng minh, và ở Địa Trung Hải, nơi nó được dùng để tấn công tàu Đồng minh và yểm trợ lực lượng Đức ở Bắc Phi và Ý. Chiến dịch Do 217 nổi tiếng nhất là cuộc tấn công hạm đội Ý ngày 9 tháng 9 năm 1943, khi Do 217 của Kampfgeschwader 100, mang bom lượn Fritz X, đánh chìm thiết giáp hạm Roma và làm hư hại tàu chị em Italia, trong một trong những lần đầu tiên tên lửa dẫn đường được dùng thành công trong chiến tranh. Do 217 cũng tấn công tàu Đồng minh tại Salerno và Anzio, nơi nó đánh chìm và làm hư hại nhiều tàu bằng tên lửa Hs 293.

Tiêm kích ban đêm và trinh sát

Cuối chiến tranh, Do 217 được dùng làm tiêm kích ban đêm, lắp radar và pháo bắn về phía trước, và nó phục vụ trong phòng thủ nước Đức chống Bộ Tư lệnh Ném bom RAF, bắn rơi một số máy bay ném bom Anh. Máy bay cũng được dùng để trinh sát, với camera lắp trong khoang bom, và để tác chiến điện tử, gây nhiễu radar và vô tuyến Anh. Do 217 là máy bay đa năng, và nó phục vụ trong nhiều vai trò, mặc dù đến năm 1944, nó đang trở nên lỗi thời, và sản xuất kết thúc năm 1944, với các máy bay còn lại phục vụ đến cuối chiến tranh.

5. Các biến thể

Các phiên bản ném bom

Do 217 được sản xuất với nhiều biến thể, với các phiên bản ném bom chính là Do 217E, với động cơ BMW 801, Do 217K, với mũi thiết kế lại và vũ khí phòng thủ cải tiến, và Do 217M, với động cơ Daimler-Benz DB 603, mang lại hiệu năng tốt hơn ở độ cao lớn. Do 217E là phiên bản sản xuất đầu tiên, và nó phục vụ trong Blitz và ở Địa Trung Hải, trong khi Do 217K và Do 217M là các phiên bản sau với trang bị và vũ khí cải tiến.

Tiêm kích ban đêm và phiên bản chuyên dụng

Các phiên bản tiêm kích ban đêm, ký hiệu Do 217J và Do 217N, được lắp radar và pháo, và chúng phục vụ trong phòng thủ ban đêm nước Đức, nơi chúng có hiệu quả chống máy bay ném bom RAF. Ngoài ra còn có các phiên bản trinh sát, ký hiệu Do 217P và Do 217R, với camera và động cơ độ cao lớn, và phiên bản máy bay ném ngư lôi, được thử nghiệm nhưng không sản xuất với số lượng lớn. Do 217 cũng được dùng làm máy bay thử nghiệm cho vũ khí mới, gồm Fritz X và Hs 293, và cho động cơ cùng trang bị mới.

Do 217 trong biên chế Ý

Một số ít Do 217 được cung cấp cho Không quân Ý, vốn dùng chúng để ném bom và trinh sát, mặc dù chúng ít tham chiến và bị rút sau khi Ý đầu hàng năm 1943. Do 217 cũng được cân nhắc xuất khẩu sang các nước khác, nhưng chiến tranh kết thúc trước khi bất kỳ đơn hàng xuất khẩu nào có thể thực hiện. Không quân Ý nhận một số ít tiêm kích ban đêm Do 217J năm 1943, nhưng máy bay khó bảo trì nếu không có phụ tùng Đức, và chúng bị bỏ sau hiệp định đình chiến, khi kíp lái của chúng bay chúng đến sân bay Đồng minh hoặc phá hủy chúng trên mặt đất.

6. Điểm mạnh

Đa dụng và tải trọng bom

Điểm mạnh lớn nhất của Do 217 là tính đa dụng, vì nó có thể phục vụ làm máy bay ném bom, tiêm kích ban đêm, máy bay trinh sát, và mang tên lửa dẫn đường, và nó làm vậy hiệu quả trong mọi vai trò. Tải trọng bom 4.000 kg của máy bay lớn đối với máy bay ném bom hạng trung, và tầm bay 2.145 km cho phép nó hoạt động trên bầu trời Anh, Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Do 217 là máy bay hữu ích cho Luftwaffe, vốn cần máy bay ném bom đa năng có thể thích ứng với vai trò mới khi chiến tranh thay đổi.

Tốc độ và khả năng điều khiển

Do 217 nhanh đối với máy bay ném bom, với tốc độ tối đa 557 km/h, khiến tiêm kích khó đánh chặn, và nó được chế tạo tốt và đáng tin cậy, với tốc độ leo tốt và chuyến bay ổn định. Máy bay được kíp lái yêu thích, những người đánh giá cao khả năng điều khiển và hiệu năng của nó, và nó được coi là một trong những máy bay ném bom Đức tốt nhất trong chiến tranh, mặc dù nó không bao giờ được chế tạo với số lượng đủ để tạo ra khác biệt quyết định.

Mang tên lửa dẫn đường

Vai trò của Do 217 làm phương tiện mang tên lửa dẫn đường Fritz X và Hs 293 là điểm mạnh đáng kể, vì những vũ khí này cho phép máy bay tấn công tàu từ ngoài tầm pháo phòng không, và đánh chìm hoặc làm hư hại tàu mà bom thông thường không thể chạm tới. Việc Roma bị Fritz X thả từ Do 217 đánh chìm là cột mốc trong chiến tranh hải quân, và nó cho thấy tiềm năng của tên lửa dẫn đường, vốn sẽ trở thành vũ khí lớn trong thời hậu chiến.

7. Điểm yếu

Dễ bị tổn thương trước tiêm kích

Điểm yếu chính của Do 217 là dễ bị tổn thương trước tiêm kích, vì mặc dù nó nhanh đối với máy bay ném bom, nó chậm hơn tiêm kích Đồng minh, và vũ khí phòng thủ súng máy của nó không đủ chống tiêm kích mang pháo. Máy bay chịu tổn thất nặng nề trước tiêm kích Anh và Mỹ, đặc biệt trong các chiến dịch ban ngày, và cuối cùng nó bị rút khỏi ném bom ban ngày và chỉ dùng vào ban đêm, nơi nó an toàn hơn nhưng kém chính xác hơn. Luftwaffe cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách biến Do 217 thành tiêm kích ban đêm, sản xuất các biến thể Do 217J và Do 217N lắp radar Lichtenstein và mũi đặc mang pháo, nhưng chỉ khoảng 370 chiếc trong số này được chế tạo và chúng quá chậm để đuổi kịp tiêm kích ban đêm Mosquito nhanh của Anh. Loại máy bay này đạt thành công đáng chú ý nhất không phải làm máy bay ném bom mà làm phương tiện mang vũ khí dẫn đường: Do 217 của Kampfgeschwader 100 thả bom dẫn đường bằng vô tuyến Fritz X đánh chìm thiết giáp hạm Ý Roma ngày 9 tháng 9 năm 1943, giết chết khoảng 1.393 người trong thủy thủ đoàn, và làm hư hại thiết giáp hạm Italia cùng tuần dương hạm USS Savannah. Dù vậy, mối đe dọa từ tiêm kích vẫn là điểm yếu lớn nhất của loại máy bay này, và đến năm 1944, hầu hết Do 217 còn lại đã bị rút khỏi phục vụ tuyến đầu.

Sản xuất hạn chế và lỗi thời

Do 217 không bao giờ được chế tạo với số lượng đủ, chỉ khoảng 1.900 chiếc được sản xuất, so với hơn 6.000 chiếc Heinkel He 111 và hơn 15.000 chiếc Junkers Ju 88, và vì vậy nó không thể trang bị cho hơn vài không đoàn ném bom. Máy bay cũng trở nên lỗi thời vào năm 1944, khi tiêm kích Đồng minh trở nên nhanh hơn và vũ khí tốt hơn, và khi lực lượng ném bom của Luftwaffe bị thu hẹp thành cái bóng của chính nó. Do 217 là máy bay tốt, nhưng nó đến quá muộn và với số lượng quá ít để thay đổi diễn biến chiến tranh.

Phức tạp và bảo trì

Do 217 là máy bay phức tạp, với hai động cơ mạnh mẽ, kính ngắm bom tinh vi, và, ở các phiên bản sau, radar cùng thiết bị tên lửa dẫn đường, đòi hỏi bảo trì lành nghề và khó giữ khả năng hoạt động tại chiến trường. Sự phức tạp của máy bay cũng khiến nó đắt đỏ để chế tạo, và sản xuất bị chậm lại bởi thiếu vật liệu và ném bom của Đồng minh, làm gián đoạn các nhà máy chế tạo nó. Đội ngũ mặt đất cần dụng cụ chuyên dụng và huấn luyện để bảo dưỡng động cơ BMW 801 và bộ radar, và khi chiến tranh tiếp diễn, việc thiếu thợ máy được huấn luyện và phụ tùng khiến nhiều chiếc Do 217 nằm đất, ngay cả khi có nhiên liệu.

8. So sánh với đối thủ

Chống lại Junkers Ju 88 và Heinkel He 111

So với Ju 88, Do 217 lớn hơn và mang tải trọng bom nặng hơn, nhưng nó chậm hơn và kém cơ động hơn, và Ju 88 được sản xuất với số lượng lớn hơn nhiều và đa dụng hơn. So với He 111, Do 217 nhanh hơn, vũ khí tốt hơn và hiện đại hơn, với tốc độ cao hơn và tải trọng bom lớn hơn, mặc dù He 111 đông đảo hơn và có lịch sử phục vụ dài hơn. Do 217 là máy bay ném bom tốt hơn He 111, nhưng nó không được dùng rộng rãi như Ju 88, vốn là máy bay ném bom tiêu chuẩn của Luftwaffe.

Chống lại máy bay ném bom Anh và Mỹ

Chống lại máy bay ném bom Anh như Wellington và Halifax, Do 217 tương đương về tải trọng bom và tốc độ, mặc dù máy bay ném bom Anh được sản xuất với số lượng lớn hơn và có vũ khí phòng thủ tốt hơn. Chống lại máy bay ném bom Mỹ như B-17 và B-24, Do 217 nhỏ hơn và mang tải trọng bom nhẹ hơn, nhưng nó nhanh hơn và cơ động hơn, và nó được thiết kế cho vai trò khác, làm máy bay ném bom hạng trung chứ không phải hạng nặng. Do 217 là máy bay ném bom hạng trung có năng lực, nhưng nó không thể sánh với máy bay ném bom hạng nặng của Đồng minh về tải trọng hay tầm bay.

Chống lại vai trò tiêm kích ban đêm

Là tiêm kích ban đêm, Do 217 sánh ngang với Messerschmitt Bf 110, tiêm kích ban đêm tiêu chuẩn của Luftwaffe, mặc dù Bf 110 nhanh hơn và vũ khí hạng nặng hơn. Tuy nhiên, Do 217 là máy bay lớn hơn, với nhiều chỗ hơn cho radar và kíp lái, và nó hiệu quả trong vai trò tiêm kích ban đêm, bắn rơi một số máy bay ném bom RAF. Do 217 cuối cùng bị thay bằng tiêm kích ban đêm có năng lực hơn, như Ju 88G và Heinkel He 219, vốn nhanh hơn và trang bị tốt hơn.

9. Di sản

Tiên phong tên lửa dẫn đường

Di sản của Dornier Do 217 là vai trò tiên phong trong chiến tranh tên lửa dẫn đường, vì nó là máy bay mang bom Fritz X đánh chìm Roma, thiết giáp hạm đầu tiên bị tên lửa dẫn đường đánh chìm, và nó cho thế giới thấy tên lửa là vũ khí của tương lai. Do 217 được nhớ đến như máy bay ném bom đa năng và có năng lực, và như biểu tượng cho kỹ thuật Đức, mặc dù nó ít được biết đến hơn Ju 88 hay He 111, những máy bay nó cùng phục vụ.

Máy bay ném bom đa năng được nhớ đến

Do 217 được bảo tồn trong các bảo tàng, gồm Bảo tàng Không quân Hoàng gia tại Hendon, nơi một chiếc Do 217 được trưng bày, và nó được các nhà sử học nhớ đến như một trong những máy bay ném bom Đức tốt nhất trong chiến tranh, máy bay đa năng phục vụ trong nhiều vai trò và đóng góp vào sự phát triển vũ khí dẫn đường. Câu chuyện của máy bay nhắc nhở rằng tính đa dụng và khả năng thích ứng là phẩm chất quý giá ở máy bay quân sự, và một thiết kế tốt có thể phục vụ trong những vai trò mà nhà thiết kế của nó chưa từng tưởng tượng.

Tưởng nhớ kíp lái Do 217

Kíp lái của Do 217 được nhớ đến vì kỹ năng và lòng dũng cảm của họ, vì đã lái máy bay ném bom trên bầu trời Anh, Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, thường vào ban đêm và thường chống lại hệ thống phòng thủ hạng nặng, và làm vậy với quyết tâm. Kíp lái Do 217, nhiều người trong số họ đã hy sinh, xứng đáng được nhớ đến cùng với kíp lái của Ju 88 và He 111, vì họ cũng đã chiến đấu trong cuộc chiến trên không, và họ cũng đã trả giá. Kampfgeschwader 100, không đoàn đã đánh chìm Roma, mất nhiều kíp lái của mình trên bầu trời Địa Trung Hải và Đại Tây Dương, và các cựu binh của nó nhớ Do 217 như một máy bay đòi hỏi cao nhưng có năng lực, xứng đáng với số phận tốt hơn số phận nó đã nhận.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu máy bay Dornier Do 217 được chế tạo?
Khoảng 1.900 chiếc Do 217 được chế tạo trong giai đoạn 1940–1944, với nhiều phiên bản cho ném bom, chiến đấu ban đêm và trinh sát.

Vai trò chính của Do 217 là gì?
Do 217 là máy bay ném bom hạng trung, dùng để ném bom ngang, tấn công chống tàu, và ném bom ban đêm, và nó cũng phục vụ làm tiêm kích ban đêm và mang tên lửa dẫn đường.

Do 217 đánh chìm thiết giáp hạm Ý Roma như thế nào?
Ngày 9 tháng 9 năm 1943, Do 217 của Kampfgeschwader 100, mang bom lượn điều khiển bằng vô tuyến Fritz X, đánh trúng Roma bằng hai quả bom, xuyên qua boong và kích nổ hầm đạn, đánh chìm tàu, làm 1.393 người thiệt mạng.

Tốc độ tối đa của Do 217 là bao nhiêu?
Do 217 có tốc độ tối đa 557 km/h ở độ cao 5.700 mét, với tầm bay khoảng 2.145 km và trần bay 9.500 mét.

Do 217 có phục vụ làm tiêm kích ban đêm không?
Có, các phiên bản tiêm kích ban đêm Do 217J và Do 217N, lắp radar và pháo, phục vụ trong phòng thủ nước Đức chống Bộ Tư lệnh Ném bom RAF, bắn rơi một số máy bay ném bom Anh.

Có chiếc Do 217 nào còn tồn tại không?
Có, một chiếc Do 217 được bảo tồn tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở Hendon, London, và các bộ phận của máy bay khác còn tồn tại trong các bảo tàng ở Đức và Hoa Kỳ.

Nguồn tham khảo

• William Green, Warplanes of the Third Reich (1970)
• Manfred Griehl, Dornier Do 217 (Airlife, 1998)
• The Royal Air Force Museum, Hendon, Do 217 collection
• Chris Goss, The Dornier Do 217 (2015)
• The Imperial War Museum, Luftwaffe bomber collection