Máy bay ném bom bổ nhào Junkers Ju 87 Stuka

1. Mở đầu

Junkers Ju 87 Stuka là máy bay ném bom bổ nhào của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và là một trong những máy bay dễ nhận biết nhất của cuộc chiến. Đôi cánh hình chữ W ngược, càng đáp cố định có vỏ bọc và tiếng hú rít của còi báo động đã khiến nó trở thành biểu tượng của Blitzkrieg Đức tại Ba Lan năm 1939 và Pháp năm 1940, khi các phi đội Stuka bổ nhào xuống vị trí đối phương ngay trước các sư đoàn Panzer đang tiến lên.

Tên “Stuka” xuất phát từ Sturzkampfflugzeug, tiếng Đức nghĩa là máy bay ném bom bổ nhào, và nó được gắn với Ju 87 thường xuyên tới mức hai cái tên trở thành một trong tâm trí công chúng. Máy bay được thiết kế giữa thập niên 1930, đi vào biên chế năm 1937, và vẫn phục vụ tuyến đầu tới cuối chiến tranh năm 1945, tham chiến trên mọi mặt trận mà Đức tham gia.

Khoảng 6.500 chiếc được chế tạo, và Stuka đã đánh chìm nhiều tàu Đồng minh hơn bất kỳ loại máy bay Đức nào khác, phá hủy hàng nghìn xe tăng tại Mặt trận phía Đông, và trở thành từ đồng nghĩa với nỗi kinh hoàng của không kích — dù từ năm 1940 tốc độ chậm và vũ khí phòng thủ yếu khiến nó cực kỳ dễ tổn thương mỗi khi tiêm kích địch xuất hiện.

Stuka không bao giờ là một tiêm kích giỏi, và nó cũng không được thiết kế để làm việc đó. Nó là một khẩu pháo bay, được chế tạo để thả bom trúng mục tiêu với độ chính xác mà máy bay ném bom bay ngang không thể đạt được, và để làm việc đó nhằm trực tiếp yểm trợ bộ binh trên mặt đất.

Trong cú bổ nhào 70 đến 80 độ, phi công Stuka có thể đặt một quả bom 500 kg trong phạm vi vài chục mét quanh điểm ngắm, và hiệu ứng tâm lý của cú bổ nhào — tiếng còi, cú lao dốc, vụ nổ bất ngờ — thường quan trọng không kém thiệt hại vật chất. Độ chính xác đó khiến Stuka vô cùng quý giá trong các chiến dịch đầu, khi Luftwaffe nắm ưu thế trên không và bộ binh Đức đang tiến lên.

Nó cũng khiến Stuka phụ thuộc vào ưu thế đó: trên bầu trời Anh mùa hè 1940, và sau này tại Mặt trận phía Đông khi không quân Liên Xô hồi phục, những chiếc Stuka bị bắt gặp mà không có tiêm kích hộ tống đã bị bắn hạ với số lượng lớn.

Lịch sử của Ju 87 vì thế cũng là lịch sử của chính Luftwaffe — rực rỡ và đáng sợ trong những năm đầu, và ngày càng tuyệt vọng khi chiến tranh xoay chiều chống lại Đức.

2. Thông tin chính

Loại	Máy bay ném bom bổ nhào và cường kích một động cơ
Xuất xứ	Đức
Nhà thiết kế	Hermann Pohlmann (Junkers)
Nhà sản xuất	Junkers Flugzeug- und Motorenwerke
Bay lần đầu	17 September 1935
Phục vụ	1937–1945
Sản xuất	1936–1944; khoảng 6.500 chiếc
Kíp lái	2 (phi công và xạ thủ sau/người vận hành radio)
Chiều dài	11,1 m (Ju 87D)
Sải cánh	13,8 m (Ju 87D)
Chiều cao	4,2 m
Trọng lượng rỗng	Khoảng 2.800 kg (Ju 87D)
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 6.600 kg (Ju 87D)
Động cơ	Junkers Jumo 211J V-12 ngược, khoảng 1.410 mã lực (Ju 87D)
Tốc độ tối đa	Khoảng 410 km/giờ (Ju 87D)
Tốc độ hành trình	Khoảng 320 km/giờ
Tầm hoạt động	Khoảng 1.000–1.500 km tùy tải trọng và biến thể
Trần bay	Khoảng 7.300 m (Ju 87D)
Vũ khí	Hai súng máy MG 17 7,92 mm (cánh); một hoặc hai súng MG 15 7,92 mm ở buồng lái sau; tới 1.800 kg bom
Đặc điểm nổi bật	Còi Jericho-Trompete lắp trên càng đáp của nhiều máy bay đời đầu

3. Bối cảnh và phát triển

Ý tưởng máy bay ném bom bổ nhào

Ý tưởng về máy bay ném bom bổ nhào đến Đức từ Hoa Kỳ đầu thập niên 1930. Các sĩ quan Đức từng xem máy bay ném bom bổ nhào của hải quân Mỹ, và phi công gốc Đức Ernst Udet, người từng chứng kiến máy bay Curtiss trình diễn tại Hoa Kỳ, lập luận rằng một quả bom thả trong cú bổ nhào dốc có thể đánh trúng mục tiêu nhỏ — một cây cầu, một trận địa pháo, một con tàu — với độ chính xác mà không máy bay ném bom bay ngang nào đạt được.

Lục quân Đức, đang tái thiết sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, muốn có không quân yểm trợ tầm gần cho lực lượng mặt đất cơ động nhanh, và Luftwaffe mới thành lập năm 1935 đã tiếp nhận ý tưởng này.

Năm 1933, Bộ Hàng không Đế quốc đưa ra yêu cầu kỹ thuật cho một máy bay ném bom bổ nhào một động cơ, và Junkers, Heinkel cùng các hãng khác được mời tham gia cạnh tranh. Thiết kế của Junkers, do Hermann Pohlmann dẫn đầu, thắng thầu, và nguyên mẫu đầu tiên bay ngày 17 tháng 9 năm 1935.

Nguyên mẫu và trục trặc ban đầu

Các nguyên mẫu đầu gặp nhiều vấn đề. Chiếc máy bay đầu tiên, với đuôi kép, đã rơi trong lúc thử nghiệm, và thiết kế được làm lại với đuôi đơn cùng kết cấu chắc chắn hơn để chịu được lực khi kéo ra khỏi cú bổ nhào. Đặc điểm nổi bật nhất của Ju 87, cánh hình chữ W ngược, được chọn vì nó cho phép càng đáp ngắn và chắc — càng đáp cố định, với vỏ bọc lớn che bánh xe — và giúp phi công quan sát mặt đất tốt.

Máy bay được trang bị phanh bổ nhào dưới cánh, những cánh tà có lỗ làm chậm cú lao xuống và giữ tốc độ trong giới hạn, cùng hệ thống tự động thoát khỏi cú bổ nhào: phi công đặt độ cao thả bom, và sau khi bom rời giá, máy bay tự kéo lên, ngay cả khi phi công đã bất tỉnh vì lực g.

Hệ thống này là một trong những tính năng quan trọng nhất của Stuka, vì lực trong cú bổ nhào dốc có thể lên tới 6 g, đủ khiến phi công không được hỗ trợ mất ý thức.

Tây Ban Nha và Ju 87B

Trận chiến đầu tiên của Stuka diễn ra trong Nội chiến Tây Ban Nha, nơi một số ít máy bay Ju 87A phục vụ cùng Quân đoàn Condor từ năm 1938. Kinh nghiệm này xác nhận giá trị của máy bay ném bom bổ nhào và bộc lộ điểm yếu của nó: các máy bay đời đầu thiếu sức mạnh, và các phi hành đoàn yêu cầu động cơ mạnh hơn cùng khả năng bảo vệ tốt hơn.

Ju 87B, đi vào biên chế năm 1938, có động cơ Junkers Jumo 211 công suất khoảng 1.100 mã lực, buồng lái thiết kế lại, và những chiếc còi sẽ khiến máy bay trở nên nổi tiếng. Những chiếc còi, gọi là Jericho-Trompete, là thiết bị nhỏ chạy bằng cánh quạt gắn trên càng đáp.

Chúng không nằm trong thiết kế gốc; chúng được thêm vào như một vũ khí tâm lý, để gieo rắc sợ hãi cho binh lính mặt đất, và được lắp trên nhiều — dù không phải tất cả — Stuka đời đầu. Đến những năm cuối chiến tranh, còi đã gần như biến mất, một phần vì chúng làm giảm tốc độ và một phần vì hiệu ứng của chúng đã phai nhạt, nhưng âm thanh đó vẫn là đặc điểm nổi tiếng nhất của Stuka.

4. Thiết kế

Khung thân và cánh

Ju 87 là một máy bay chắc chắn, không hào nhoáng, được chế tạo vì độ bền chứ không phải tốc độ. Kết cấu toàn kim loại của nó được thiết kế để chịu tải trọng của cú bổ nhào dốc và cú kéo lên gắt, và càng đáp cố định, dù tăng lực cản, lại chắc chắn và đơn giản, cho phép máy bay hoạt động từ các sân bay dã chiến gồ ghề.

Cánh hình chữ W ngược, với nếp gấp đặc trưng, tạo nên dáng vẻ của máy bay: cánh hạ xuống từ thân rồi lại vươn lên, đặt càng đáp ở điểm thấp nhất và giữ cánh quạt cách xa mặt đất.

Dưới mỗi cánh là một phanh bổ nhào, cánh tà có khe mở ra để làm chậm máy bay khi lao xuống, và bom được mang trên một giá treo dưới thân có thể đưa bom ra khỏi vòng quay cánh quạt trước khi thả — một thiết bị cần thiết, vì bom thả trong cú bổ nhào gần thẳng đứng nếu không sẽ va vào cánh quạt.

Tổ lái và vũ khí phòng thủ

Phi hành đoàn hai người ngồi nối tiếp dưới buồng lái kính dài: phi công ngồi trước, với kính ngắm bom và bộ điều khiển bổ nhào, và xạ thủ ngồi sau, vận hành radio và súng máy phòng thủ.

Trên máy bay đời đầu, súng sau là một khẩu MG 15 7,92 mm trên giá linh hoạt; máy bay đời sau có súng đôi, và Ju 87D có giáp tốt hơn quanh phi hành đoàn và động cơ. Tầm nhìn của phi công về phía trước và xuống dưới khá tốt, điều quan trọng với máy bay ném bom bổ nhào, nhưng máy bay bay chậm — Ju 87B có tốc độ tối đa khoảng 390 km/h, và Ju 87D sau này khoảng 410 km/h — và gần như không có cơ hội trước tiêm kích hiện đại.

Vũ khí phòng thủ của nó yếu, giáp mỏng theo tiêu chuẩn của máy bay cường kích sau này, và càng đáp cố định khiến nó càng chậm hơn. Mọi thứ trong thiết kế đều giả định rằng Stuka sẽ hoạt động ở nơi Luftwaffe làm chủ bầu trời.

Động cơ và tải trọng bom

Động cơ là hạn chế khác của máy bay. Ju 87A đời đầu dùng Junkers Jumo 210 công suất khoảng 640 mã lực, vừa đủ dùng, và Ju 87B cùng Ju 87D dùng Jumo 211, tăng lên khoảng 1.410 mã lực ở Jumo 211J của Ju 87D. Dù vậy, một chiếc Stuka đầy tải vẫn nặng nề và ì ạch khi leo cao, và cần đường băng cất cánh dài.

Tải trọng bom tăng dần theo thời gian: Ju 87B có thể mang một quả bom 500 kg dưới thân và bốn quả bom 50 kg dưới cánh, trong khi Ju 87D có thể mang tổng cộng tới 1.800 kg, gồm một quả bom 1.000 kg.

Máy bay cũng có thể mang thùng nhiên liệu phụ để bay xa hơn, và phiên bản tầm xa Ju 87R, với thùng nhiên liệu phụ thêm, được dùng trên Địa Trung Hải và trong vai trò chống tàu. Cuối cùng, Stuka là một sự thỏa hiệp: thiết kế giữa thập niên 1930 bị yêu cầu phục vụ suốt một cuộc chiến mà hiệu năng máy bay tiến bộ nhanh hơn nhiều so với khả năng cải tiến của Ju 87.

5. Các biến thể

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản xuất
Ju 87A	1937–1938	Mẫu sản xuất đầu tiên; động cơ Jumo 210; phục vụ tại Tây Ban Nha	Khoảng 260
Ju 87B	1938–1941	Động cơ Jumo 211; buồng lái thiết kế lại; còi Jericho; biến thể chính đầu chiến tranh	Khoảng 5.600 (B và R cộng lại, ước tính)
Ju 87R	1940–1941	Phiên bản tầm xa của B với thùng nhiên liệu phụ; vai trò chống tàu	Đã tính ở trên
Ju 87C	1939–1940	Phiên bản tàu sân bay cho tàu Graf Zeppelin chưa hoàn thành; cánh gấp, móc hãm	Chỉ vài nguyên mẫu
Ju 87D	1941–1944	Mẫu cải tiến; động cơ Jumo 211J; giáp tốt hơn; tải trọng bom tới 1.800 kg	Khoảng 3.300
Ju 87G	1943–1944	Diệt tăng; hai pháo 37 mm BK 3.7 dưới cánh; do Hans-Ulrich Rudel lái	Khoảng 200 converted
Ju 87E	1944	Máy bay ném bom ngư lôi đề xuất; không chế tạo	0
Ju 187	—	Mẫu kế nhiệm đề xuất với càng đáp thu vào được; không bao giờ chế tạo	0

Các mẫu sản xuất chính

Ju 87B là Stuka của những năm Blitzkrieg, và Ju 87D là Stuka của Mặt trận phía Đông. Mẫu D, đi vào biên chế năm 1941, là bản làm lại toàn diện: động cơ mạnh hơn, khung máy bay thiết kế lại với khí động học tốt hơn, giáp dày hơn cho phi hành đoàn và động cơ, và tải trọng bom lớn hơn.

Nó cũng có thể mang nhiều loại vũ khí hơn, gồm thùng nhiên liệu phụ và, ở phiên bản D-5, pháo 20 mm ở cánh thay cho súng máy cỡ nòng súng trường. Ju 87D vẫn được sản xuất tới năm 1944, và là biến thể đông đảo nhất.

Ju 87G, phiên bản diệt tăng, là bản chuyển đổi tại chỗ từ mẫu D, trang bị hai pháo 37 mm BK 3.7 trong khoang dưới cánh, mỗi khẩu chỉ có 12 viên đạn. Nó là máy bay khó lái và khó ngắm, và chỉ một số ít phi công làm chủ được nó, nhưng trong tay Hans-Ulrich Rudel, nó trở thành một trong những máy bay diệt tăng hiệu quả nhất chiến tranh — Rudel được ghi nhận đã phá hủy hơn 500 xe tăng Liên Xô, con số dựa trên tuyên bố của chính ông và hồ sơ Đức, và các sử gia nhìn nhận nó một cách thận trọng.

Phiên bản đặc biệt và mẫu kế nhiệm chưa từng chế tạo

Ju 87C, phiên bản tàu sân bay, nhắc nhớ tính đa năng của máy bay và tham vọng của Hải quân Đức. Nó được thiết kế cho tàu sân bay Graf Zeppelin, đặt keel năm 1936 nhưng không bao giờ hoàn thành, và nó có cánh gấp, móc hãm và càng đáp có thể vứt bỏ để hạ cánh khẩn cấp trên biển.

Chỉ một số ít được chế tạo, và chúng được chuyển đổi lại thành máy bay trên đất liền. Mẫu kế tiếp đề xuất, Ju 187, với càng đáp thu vào được và động cơ mạnh hơn, không bao giờ rời khỏi bản vẽ, và Ju 87 vẫn được sản xuất lâu sau khi đã lỗi thời, vì Đức không có máy bay thay thế sẵn sàng và vì máy bay vẫn hữu ích tại Mặt trận phía Đông, nơi Luftwaffe vẫn có thể giành ưu thế trên không cục bộ tới năm 1943 và 1944.

6. Lịch sử hoạt động

Ba Lan và Blitzkrieg, 1939–1940

Cuộc chiến của Stuka bắt đầu ngày 1 tháng 9 năm 1939, khi máy bay Đức tấn công Ba Lan. Stuka bổ nhào xuống sân bay, cầu, ga đường sắt và đoàn quân Ba Lan, và độ chính xác cùng tiếng còi của chúng gieo rắc hoảng loạn cho binh lính Ba Lan chưa từng đối mặt với kiểu tấn công như vậy.

Không quân Ba Lan bị tiêu diệt trên mặt đất và trên không chỉ trong vài ngày, và Stuka hoạt động gần như không gặp kháng cự. Chiến dịch kéo dài năm tuần, và hiệu quả của Stuka dường như xác nhận mọi điều mà những người ủng hộ nó từng tuyên bố.

Tại Na Uy tháng 4 năm 1940, Stuka yểm trợ cuộc đổ bộ của Đức và tấn công lực lượng hải quân Anh, và tại Pháp tháng 5 và tháng 6 năm 1940, chúng ở trung tâm của Blitzkrieg: bổ nhào xuống vị trí Pháp và Anh trước các sư đoàn Panzer, tấn công các cây cầu qua sông Meuse tại Sedan, và quấy rối quân Đồng minh đang rút về Dunkirk.

Tại Sedan, cuộc tấn công bằng Stuka ngày 13 tháng 5 năm 1940, kết hợp với pháo binh, đã phá vỡ phòng tuyến Pháp và mở đường cho thiết giáp Đức vượt sông — một trong những khoảnh khắc quyết định của chiến dịch.

Trận chiến nước Anh và Địa Trung Hải, 1940–1941

Trên bầu trời Anh mùa hè 1940, vận may của Stuka đã cạn. Các máy bay Hurricane và Spitfire của Không quân Hoàng gia nhanh hơn, cơ động hơn và vũ khí mạnh hơn, và những chiếc Stuka được phái đi tấn công sân bay và trạm radar Anh đã bị bắn hạ với số lượng lớn.

Ngày 18 tháng 8 năm 1940, “Ngày Khó khăn nhất”, Luftwaffe chịu tổn thất nặng nề, và các đơn vị Stuka thiệt hại nghiêm trọng; chỉ trong vài ngày, Ju 87 bị rút khỏi Trận chiến nước Anh, và không bao giờ quay lại hoạt động trên miền nam nước Anh.

Bài học đã rõ: Stuka chỉ có thể hoạt động ở nơi đối phương không có tiêm kích hiệu quả. Tại Địa Trung Hải, nơi Luftwaffe vẫn giữ ưu thế, Stuka vẫn hiệu quả. Từ các căn cứ ở Sicily và Bắc Phi, Ju 87 tấn công tàu Anh trên Địa Trung Hải, và chúng đánh chìm nhiều tàu buôn và tàu chiến Đồng minh hơn bất kỳ loại máy bay Đức nào khác.

Ju 87R, với tầm bay xa, được dùng trong vai trò chống tàu, và Stuka yểm trợ lực lượng Đức và Ý tại Bắc Phi, Hy Lạp và Crete, nơi các cuộc tấn công của chúng vào tàu Anh trong cuộc di tản khỏi Crete tháng 5 và tháng 6 năm 1941 đã đánh chìm nhiều tàu chiến, gồm ba tàu tuần dương và sáu tàu khu trục.

Mặt trận phía Đông, 1941–1945

Phục vụ lâu dài và khốc liệt nhất của Stuka là tại Mặt trận phía Đông. Trong Chiến dịch Barbarossa tháng 6 năm 1941, Stuka yểm trợ bước tiến của Đức vào Liên Xô, tấn công sân bay, cầu và nơi tập trung quân Liên Xô, và chúng vẫn chiến đấu suốt phần còn lại của chiến tranh.

Khi không quân Liên Xô mạnh lên và bước tiến của Đức chững lại, tổn thất của Stuka tăng cao, nhưng máy bay đã thích ứng: Ju 87D, với giáp tốt hơn và tải trọng bom nặng hơn, được dùng làm máy bay cường kích, và Ju 87G, với pháo 37 mm, được dùng chống xe tăng Liên Xô.

Stuka bay yểm trợ trực tiếp cho các cụm tập đoàn quân đang tiến về Leningrad, Moskva và Ukraina, tấn công các đoàn quân và điểm vượt sông của Liên Xô như một phần thường lệ trong bước tiến của Đức năm 1941, và chúng vẫn bay nhiệm vụ yểm trợ tầm gần trong các cuộc tấn công của Đức năm 1942, khi Luftwaffe vẫn còn có thể tập trung máy bay trên một khu vực được chọn.

Xe diệt tăng và cuộc rút lui dài, 1943–1945

Hans-Ulrich Rudel, phi công Stuka nổi tiếng nhất, đã bay hơn 2.500 phi vụ — một con số phi thường — và đơn vị của ông, Schlachtgeschwader 2, trở thành đơn vị cường kích được tặng thưởng nhiều nhất của Luftwaffe.

Stuka cũng phục vụ phòng thủ cho các đồng minh của Đức: yểm trợ lực lượng Romania và Hungary, và chiến đấu trong vòng vây Leningrad, tại Stalingrad và Kursk, nơi tháng 7 năm 1943 Stuka tấn công thiết giáp Liên Xô yểm trợ cuộc tấn công của Đức. Đến năm 1944, Stuka ngày càng bị Focke-Wulf Fw 190 thay thế trong vai trò cường kích, nhưng nó vẫn phục vụ tới cuối chiến tranh, bay những phi vụ cuối cùng trong phòng thủ Berlin năm 1945.

7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Thông số	Ju 87B-2	Ju 87D-1
Động cơ	Junkers Jumo 211D, khoảng 1.200 mã lực	Junkers Jumo 211J, khoảng 1.410 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 390 km/giờ	Khoảng 410 km/giờ
Tốc độ hành trình	Khoảng 310 km/giờ	Khoảng 320 km/giờ
Tầm hoạt động	Khoảng 1.000 km	Khoảng 1.000–1.500 km
Trần bay	Khoảng 8.000 m	Khoảng 7.300 m
Tải trọng bom	Tới 1.000 kg	Tới 1.800 kg
Vũ khí phía trước	Hai súng MG 17 7,92 mm	Hai súng MG 17 7,92 mm
Vũ khí phía sau	Một súng MG 15 7,92 mm	Hai súng MG 15 7,92 mm
Kíp lái	2	2
Số lượng chế tạo	Khoảng 5.600 (B và R)	Khoảng 3.300

Tải trọng bom, tầm bay và cú bổ nhào

Hiệu năng của Ju 87 trong cú bổ nhào là lý do nó tồn tại. Với phanh bổ nhào mở, máy bay lao xuống ở góc 70 đến 80 độ và giữ tốc độ ổn định trong khi phi công ngắm qua kính ngắm bom; bom được thả ở độ cao thấp, giá treo đưa bom ra khỏi vòng quay cánh quạt, và hệ thống tự động kéo máy bay ra khỏi cú bổ nhào.

Cái giá của độ chính xác này thể hiện ở mọi chỉ số hiệu năng khác: càng đáp cố định và lực cản của phanh bổ nhào giới hạn tốc độ tối đa ở khoảng 410 km/h, khả năng leo cao chậm khi máy bay đầy tải, và tầm bay khoảng 1.000 km với nhiên liệu trong thân khiến Stuka hoạt động trên Địa Trung Hải hay Mặt trận phía Đông thường cần thùng nhiên liệu phụ hoặc sân bay tiền phương.

Ju 87R tầm xa mang thêm nhiên liệu và có thể vươn tới mục tiêu xa hơn nhiều so với bán kính của máy bay tiêu chuẩn, điều khiến nó hữu ích trong vai trò chống tàu, nơi mục tiêu thường cách sân bay gần nhất hàng trăm kilômét.

Stuka đối đầu các đối thủ

So với các máy bay cùng thời, Stuka chậm nhưng chính xác. Máy bay ném bom bổ nhào Douglas SBD Dauntless của Hải quân Mỹ có tốc độ tối đa tương tự khoảng 410 km/h nhưng mang tải trọng bom nhỏ hơn và có càng đáp thu vào được; Aichi D3A “Val” của Nhật nhanh hơn, khoảng 430 km/h, nhưng kết cấu nhẹ hơn. Ưu thế của Stuka không phải tốc độ mà là độ chính xác và độ bền: nó có thể bổ nhào dốc hơn cả hai, mang bom nặng hơn, và hệ thống tự động kéo lên khiến cú bổ nhào an toàn hơn cho phi công.

Nhược điểm của nó là nó được thiết kế cho chiến tranh chớp nhoáng với ưu thế trên không, và nó không có cách nào đối phó tiêm kích hiện đại. Luftwaffe đã biết điều này từ năm 1940, nhưng không có máy bay thay thế đang sản xuất, và máy bay thay thế Stuka — Focke-Wulf Fw 190 trong vai trò cường kích — không đến với số lượng lớn cho tới năm 1943 và 1944.

8. Các nước sử dụng

Đức: các liên đoàn ném bom bổ nhào của Luftwaffe

Ju 87 chủ yếu được Đức sử dụng, bởi các liên đội ném bom bổ nhào (Sturzkampfgeschwader) và sau này là các liên đội cường kích (Schlachtgeschwader) của Luftwaffe. Ở thời đỉnh cao của Blitzkrieg, Luftwaffe có nhiều liên đội Stuka, gồm Sturzkampfgeschwader 2 “Immelmann”, Sturzkampfgeschwader 77 và Sturzkampfgeschwader 1, mỗi liên đội được tổ chức thành các phi đoàn có thể di chuyển nhanh để yểm trợ một cuộc tấn công của lục quân.

Các liên đội chiến đấu trên mọi mặt trận, từ Ba Lan và Pháp tới Bắc Phi và Liên Xô, và khi chiến tranh tiếp diễn, nhiều liên đội được chuyển thành liên đội cường kích, đổi vai trò ném bom bổ nhào lấy tấn công tầm thấp bằng pháo và bom.

Các đơn vị Stuka nằm trong số những đơn vị tham chiến nhiều nhất của Luftwaffe, và tổn thất của chúng, đặc biệt sau năm 1942, cũng cao tương ứng.

Xuất khẩu, đồng minh và máy bay bị bắt

Stuka cũng được xuất khẩu, với số lượng nhỏ, cho các đồng minh của Đức và các nước khác. Ý nhận máy bay Ju 87B và Ju 87D, được gọi trong biên chế Ý là Picchiatello, và dùng chúng tại Bắc Phi và Địa Trung Hải; Romania và Hungary nhận Stuka và dùng chúng tại Mặt trận phía Đông; Bulgaria nhận một số ít; và Nhật Bản mua hai chiếc Ju 87A để đánh giá năm 1940, dù không bao giờ đưa loại này vào biên chế.

Sau chiến tranh, một vài chiếc Stuka còn phục vụ ngắn ngủi tại Balkan, và Không quân Nam Tư dùng máy bay bắt được trong thời gian ngắn. Stuka không bao giờ là máy bay xuất khẩu lớn: nó là vũ khí của Blitzkrieg, và tính hữu dụng của nó phụ thuộc vào cách đánh của Luftwaffe.

9. Di sản và ảnh hưởng

Âm thanh của còi hú

Di sản của Stuka là âm thanh còi hú và hình ảnh cú bổ nhào. Không máy bay nào khác của Thế chiến II gắn liền với một âm thanh duy nhất như vậy, và tiếng còi của Stuka — dù có hay không được lắp trên một máy bay cụ thể — đã trở thành âm thanh của không kích trong phim ảnh, phim thời sự và ký ức về chiến tranh.

Stuka cũng để lại di sản kỹ thuật: nó cho thấy máy bay ném bom bổ nhào có thể thả bom với độ chính xác thay đổi cách quân đội nghĩ về yểm trợ tầm gần, và hệ thống tự động thoát khỏi cú bổ nhào cùng phanh bổ nhào của nó đã ảnh hưởng tới thiết kế các máy bay ném bom bổ nhào sau này, gồm SBD Dauntless của Mỹ và Henschel Hs 129 của Đức.

Hình ảnh Stuka đang bổ nhào trở thành một trong những hình ảnh được tái hiện nhiều nhất của chiến tranh, được dùng trong tuyên truyền Đức thời đó và trong vô số sách, phim và phim tài liệu sau này.

Bài học cảnh báo

Nhưng di sản sâu xa hơn của Stuka là một bài học cảnh báo. Nó cho thấy một máy bay thiết kế cho một kiểu chiến tranh — chiến tranh ngắn, với ưu thế trên không, chống lại đối phương không có phòng không hiệu quả — có thể trở thành gánh nặng khi chiến tranh thay đổi.

Việc Luftwaffe không thay thế Stuka, và tiếp tục dựa vào một máy bay đã lỗi thời từ năm 1940, là một trong những lý do lực lượng cường kích Đức suy yếu trong nửa sau chiến tranh, ngay cả khi lực lượng cường kích Liên Xô và Đồng minh mạnh lên.

Máy bay Il-2 Sturmovik của Liên Xô, được chế tạo với số lượng lớn hơn nhiều và bọc giáp chống hỏa lực mặt đất, cùng các máy bay tiêm kích-bom Đồng minh sau đó, đã cho thấy hướng đi thực sự của cường kích mặt đất: máy bay nhanh, vũ khí mạnh, có thể chiến đấu để tới mục tiêu và sống sót trên chiến trường.

Stuka đã chỉ ra con đường tới yểm trợ tầm gần, nhưng nó không phải là máy bay đưa con đường đó vào tương lai.

10. Hiện vật còn lại

Hai chiếc nguyên vẹn còn lại

Chỉ hai chiếc Ju 87 nguyên vẹn còn tồn tại, và cả hai đều ở bảo tàng. Nổi tiếng nhất là một chiếc Ju 87G-2 tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở London, tại Hendon, bị quân Anh bắt năm 1945 và đưa về Anh để đánh giá; nó được trưng bày trong bộ sưu tập của bảo tàng và là một trong những máy bay được chụp ảnh nhiều nhất tại đây.

Chiếc còn lại là một chiếc Ju 87R-2 tại Bảo tàng Khoa học và Công nghiệp ở Chicago, Hoa Kỳ, cũng bị bắt năm 1945 và đưa về Mỹ. Cả hai máy bay được bay tới Anh và Mỹ như chiến lợi phẩm năm 1945, được phía thắng trận đánh giá, rồi được bảo tồn thay vì tháo dỡ, đó là lý do chúng còn tồn tại trong khi gần như toàn bộ 6.500 chiếc Stuka được chế tạo đã bị phá hủy trong chiến đấu, bị bỏ lại trên sân bay khi rút lui hoặc tháo dỡ sau chiến tranh.

Xác máy bay, linh kiện và bản sao

Một chiếc máy bay thứ ba, Ju 87D-3, được trục vớt từ Địa Trung Hải và được lưu giữ dưới dạng linh kiện, và một số địa điểm xác máy bay tại Mặt trận phía Đông và Địa Trung Hải đã cung cấp các bộ phận được lưu giữ tại bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân.

Các bản sao và mô hình kích thước thật của Stuka xuất hiện trong phim và tại các buổi trình diễn hàng không, nhưng hai chiếc máy bay nguyên vẹn còn lại là những chiếc duy nhất du khách có thể xem ở dạng nguyên bản.

Việc trục vớt xác máy bay vẫn tiếp tục bổ sung hồ sơ: các bộ phận vớt lên từ biển và đào lên từ chiến trường xưa đã giúp các sử gia và nhà phục chế hiểu máy bay được chế tạo ra sao và được cải tiến thế nào trong chiến tranh, ngay cả nơi không còn khung máy bay nguyên vẹn nào.

Các khu trưng bày hai chiếc còn lại tại bảo tàng, với cánh chữ W ngược và càng đáp có vỏ bọc, vẫn cho cảm nhận rõ nhất về điều khiến Stuka dễ nhận biết đến vậy trên bầu trời.

11. Câu hỏi thường gặp

“Stuka” nghĩa là gì?

“Stuka” là viết tắt của Sturzkampfflugzeug, tiếng Đức nghĩa là máy bay ném bom bổ nhào. Cái tên được gắn với Ju 87 thường xuyên tới mức nó trở thành tên gọi thông thường của máy bay.

Còi Jericho trên Ju 87 là gì?

Jericho-Trompete là một chiếc còi nhỏ chạy bằng cánh quạt gắn trên càng đáp của nhiều máy bay Ju 87 đời đầu. Nó phát ra tiếng hú rít khi bổ nhào và được dùng làm vũ khí tâm lý để gieo sợ hãi cho binh lính mặt đất.

Đã chế tạo bao nhiêu chiếc Ju 87 Stuka?

Khoảng 6.500 máy bay Ju 87 được chế tạo từ năm 1936 đến năm 1944, thuộc các biến thể A, B, R, D và G.

Vì sao Stuka bị rút khỏi Trận chiến nước Anh?

Stuka bay chậm và vũ khí yếu, và các máy bay Hurricane và Spitfire của RAF đã bắn hạ số lượng lớn chúng mùa hè 1940. Luftwaffe rút loại máy bay này khỏi hoạt động trên miền nam nước Anh vì tổn thất không thể chịu nổi khi không có ưu thế trên không.

Hans-Ulrich Rudel là ai?

Hans-Ulrich Rudel là phi công Stuka nổi tiếng nhất, được ghi nhận đã phá hủy hơn 500 xe tăng bằng Ju 87G tại Mặt trận phía Đông và bay hơn 2.500 phi vụ. Các tuyên bố của ông dựa trên hồ sơ Đức và được các sử gia nhìn nhận thận trọng.

Tôi có thể xem Ju 87 ở đâu ngày nay?

Hai chiếc Ju 87 nguyên vẹn còn tồn tại: một chiếc Ju 87G-2 tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở Hendon, London, và một chiếc Ju 87R-2 tại Bảo tàng Khoa học và Công nghiệp ở Chicago.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Junkers Ju 87” — chuyến bay đầu tiên, sản xuất khoảng 6.500 chiếc, thông số kỹ thuật, các biến thể và lịch sử hoạt động.
2. Peter C. Smith, Stuka at War (Ian Allan, 2011) — quá trình phát triển, Nội chiến Tây Ban Nha, Blitzkrieg và Mặt trận phía Đông.
3. John Weal, Junkers Ju 87 Stukageschwader 1937–41 (Osprey Publishing, 1998) — các chiến dịch đầu tiên và Trận chiến nước Anh.
4. John Weal, Junkers Ju 87 Stukageschwader of the Russian Front (Osprey Publishing, 2008) — Mặt trận phía Đông và Ju 87G diệt tăng.
5. Manfred Griehl, Junkers Ju 87 Stuka (Airlife, 2001) — thiết kế, các biến thể và thông số kỹ thuật.
6. The Royal Air Force Museum, Hendon, “Junkers Ju 87G-2” — chiếc máy bay còn lại và lịch sử của nó.

Bài viết liên quan

• Xe tăng 44M Tas
• Máy bay ném bom Douglas A-20 Havoc
• Tàu ngầm lớp Balao