WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Máy bay ném bom Douglas A-20 Havoc
1. Mở đầu
Douglas A-20 Havoc là máy bay ném bom hạng nhẹ của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và là một trong những máy bay được sử dụng rộng rãi nhất của cuộc chiến. Được Douglas thiết kế như dự án tư nhân cuối thập niên 1930, nó được Pháp và Anh đặt hàng trước, rồi tới Hoa Kỳ và Liên Xô, và phục vụ trên mọi chiến trường — tại Bắc Phi và Địa Trung Hải, Thái Bình Dương, Mặt trận phía Đông và trên Normandy.
Gần 7.500 chiếc được chế tạo, và máy bay có nhiều tên gọi: người Anh gọi nó là Boston, người Mỹ gọi phiên bản tiêm kích đêm là P-70, và người Nga, nhận gần 3.000 chiếc theo Lend-Lease, gọi đơn giản là A-20.
Nó nhanh, bền và đa năng: có thể ném bom từ độ cao trung bình, bắn phá tầm thấp với dàn súng máy phía trước, chiến đấu ban đêm, và trinh sát, và nó làm tốt mọi nhiệm vụ đó.
Thành công của A-20 đến từ một ý tưởng đơn giản: chế tạo máy bay ném bom hạng nhẹ nhanh như tiêm kích. Hai động cơ hướng tâm Wright cho nó tốc độ tối đa khoảng 510 km/h, nhanh hơn nhiều tiêm kích mà nó chạm trán năm 1941 và 1942, và phi công của nó học được rằng họ có thể thoát khỏi rắc rối bằng tốc độ thường xuyên như phải chiến đấu.
Máy bay cũng là một trong những máy bay ném bom đầu tiên của Mỹ được chế tạo với số lượng lớn để xuất khẩu, và câu chuyện của nó là câu chuyện của chính nỗ lực chiến tranh Đồng minh: đơn hàng Pháp được Anh tiếp quản sau khi Pháp thất thủ, sản xuất Mỹ cung cấp cho Liên Xô, và một máy bay được cải tiến, phiên bản nối tiếp phiên bản, theo nhu cầu của các không quân sử dụng nó.
A-20 không bao giờ nổi tiếng như B-17 hay Lancaster, nhưng những phi công lái nó — trên sa mạc Bắc Phi, trong rừng rậm New Guinea và trên thảo nguyên Nga — coi nó là một trong những máy bay tốt nhất của chiến tranh.
2. Thông tin chính
| Loại | Máy bay ném bom hạng nhẹ hai động cơ / máy bay tấn công |
| Xuất xứ | Hoa Kỳ |
| Nhà thiết kế | Ed Heinemann và Jack Northrop (Douglas) |
| Nhà sản xuất | Hãng Douglas Aircraft |
| Chuyến bay đầu tiên | 26 tháng 10 năm 1938 (với tên DB-7) |
| Phục vụ | 1941–1949 (một số nước sử dụng dùng lâu hơn) |
| Sản xuất | 1939–1944; 7.478 chiếc |
| Tổ lái | 2–3 (phi công, xạ thủ và xạ thủ ném bom hoặc hoa tiêu) |
| Chiều dài | 14,6 m (A-20G) |
| Sải cánh | 18,7 m |
| Chiều cao | 4,8 m |
| Trọng lượng rỗng | Khoảng 7.250 kg |
| Trọng lượng cất cánh tối đa | Khoảng 12.340 kg |
| Động cơ | Hai động cơ hướng tâm Wright R-2600 Twin Cyclone, khoảng 1.600 mã lực mỗi chiếc |
| Tốc độ tối đa | Khoảng 510 km/h |
| Tầm hoạt động | Khoảng 1.690 km |
| Trần bay | Khoảng 7.225 m |
| Vũ khí | Tới sáu súng máy .50 in bắn về phía trước (A-20G); hai súng .50 in ở vị trí lưng và bụng; tới 1.800 kg bom |
| Tên gọi khác | Douglas DB-7, Boston (RAF), P-70 (tiêm kích đêm) |
3. Bối cảnh và phát triển
Dự án tư nhân tìm được người mua
A-20 khởi đầu như một dự án tư nhân. Cuối thập niên 1930, hãng Douglas Aircraft, dưới các nhà thiết kế Ed Heinemann và Jack Northrop, phát triển máy bay ném bom tấn công hạng nhẹ gọi là DB-7, hy vọng bán cho Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ và khách hàng nước ngoài.
Nguyên mẫu đầu tiên, Model 7B, bay ngày 26 tháng 10 năm 1938, và nó là máy bay hiện đại so với thời đó: máy bay cánh đơn toàn kim loại hai động cơ với càng đáp ba bánh — bất thường đối với máy bay ném bom thời kỳ này — và tốc độ tối đa gần bằng tiêm kích.
Quân đoàn Không quân Lục quân ban đầu không quan tâm, nhưng Pháp thì có: năm 1939, chính phủ Pháp đặt hàng hơn 100 chiếc DB-7, và Anh đặt hàng theo. Khi Pháp thất thủ tháng 6 năm 1940, đơn hàng Pháp được Anh tiếp quản, nước này đặt tên máy bay là Boston, và DB-7 trở thành một trong những máy bay Mỹ đầu tiên phục vụ với RAF với số lượng lớn.
Đơn hàng Mỹ và chương trình Cho thuê–Cho mượn
Hoa Kỳ tham chiến tháng 12 năm 1941, và Không quân Lục quân Hoa Kỳ tiếp nhận DB-7 với tên A-20 Havoc. Phiên bản Mỹ đầu tiên, A-20A, tiếp nối bởi A-20B, A-20C và A-20G, phiên bản cuối trở thành đông đảo và nổi tiếng nhất, với mũi đặc chứa sáu súng máy .50 để bắn phá tầm thấp.
Cùng lúc, Liên Xô, theo chương trình Lend-Lease, bắt đầu nhận A-20 với số lượng lớn: gần 3.000 chiếc được giao, khiến Liên Xô trở thành nước sử dụng nước ngoài lớn nhất của loại này. Người Nga dùng A-20 làm máy bay ném bom, máy bay phóng ngư lôi và trinh sát, và họ đánh giá nó rất cao — phi công Liên Xô coi nó là một trong những máy bay Lend-Lease tốt nhất họ nhận được, và nó phục vụ cùng không quân Liên Xô tới sau chiến tranh.
Theo cách đó, A-20 là máy bay của toàn bộ liên minh: thiết kế tại Mỹ, bay đầu tiên trong biên chế Pháp và Anh, và được Liên Xô sử dụng với số lượng lớn nhất.
Tiêm kích đêm: P-70
A-20 cũng được cải tiến thành tiêm kích đêm, với tên gọi P-70. Hoa Kỳ không có tiêm kích đêm chuyên dụng năm 1941, và A-20, với chỗ cho radar và thành viên phi hành đoàn thứ hai, là máy bay Mỹ duy nhất có thể cải tiến nhanh chóng.
P-70 mang radar ở mũi và bốn pháo 20 mm, và phục vụ cùng các phi đội tiêm kích đêm Mỹ tại Thái Bình Dương và Địa Trung Hải. Nó không phải thành công lớn — chậm hơn Beaufighter, radar kém tin cậy hơn, và sớm bị Northrop P-61 Black Widow thay thế — nhưng nó cho người Mỹ một tiêm kích đêm khi họ không có gì, và cho thấy cùng khả năng thích ứng khiến A-20 hữu ích trong nhiều vai trò khác.
4. Thiết kế
Khung thân và động cơ
A-20 là thiết kế gọn gàng, hiện đại. Khung máy bay toàn kim loại được chế tạo quanh cánh gắn vai, và càng đáp ba bánh — với bánh mũi, thay vì bánh đuôi mà hầu hết máy bay ném bom thời kỳ này dùng — khiến nó dễ điều khiển trên mặt đất và cho phi công tầm nhìn tốt về phía trước.
Máy bay được trang bị hai động cơ hướng tâm Wright R-2600 Twin Cyclone, mỗi chiếc công suất khoảng 1.600 mã lực, cho tốc độ tối đa khoảng 510 km/h và tầm bay khoảng 1.690 km. Động cơ đáng tin cậy và đã được chứng minh, và chúng cho A-20 hiệu năng đáng chú ý đối với một máy bay ném bom: nó nhanh hơn các máy bay Messerschmitt Bf 109 và Hawker Hurricane đời đầu mà đôi khi nó chạm trán, và phi công của nó thường dựa vào tốc độ, thay vì súng phòng thủ, để thoát khỏi tiêm kích địch.
Tổ lái, đầu máy bay và vũ khí
A-20 được chế tạo với hai dạng chính, phân biệt bởi mũi máy bay. Các phiên bản ném bom có mũi kính, với xạ thủ ném bom ngồi trước phi công và ngắm bom qua kính ngắm; các phiên bản tấn công, trên hết là A-20G, có mũi đặc, với sáu súng máy .50 bắn về phía trước, và không có xạ thủ ném bom — phi công tự ngắm súng và thả bom.
Phi hành đoàn gồm hai hoặc ba người: phi công, xạ thủ vận hành súng lưng và súng bụng, và ở phiên bản ném bom, xạ thủ ném bom. Vũ khí phòng thủ nhẹ theo tiêu chuẩn máy bay ném bom hạng nặng — hai súng .50 ở tháp lưng và vị trí bụng — nhưng phòng thủ của A-20 là tốc độ, và phi hành đoàn học cách bay nhanh và thấp, nơi tiêm kích địch khó tấn công họ.
Tải trọng bom, tới 1.800 kg, được mang trong khoang bom trong thân, và máy bay cũng có thể mang ngư lôi trong biên chế Liên Xô, nơi nó được dùng làm máy bay phóng ngư lôi chống tàu Đức tại Baltic và Biển Đen.
Điểm mạnh và giới hạn
Điểm mạnh của A-20 là tốc độ, độ bền và tính đa năng. Nó có thể làm gần như mọi việc mà máy bay ném bom hạng nhẹ được yêu cầu, và có thể làm từ sân bay tiền phương gồ ghề, trong thời tiết xấu và với ít bảo dưỡng. Điểm yếu của nó là tải trọng bom nhỏ, so với máy bay ném bom hạng trung như B-25, và vũ khí phòng thủ nhẹ, khiến nó dễ tổn thương khi bị tiêm kích bắt gặp ở độ cao.
Nó cũng là máy bay đòi hỏi cao khi bay chỉ còn một động cơ, và tốc độ hạ cánh cao khiến nó không khoan nhượng với phi công thiếu kinh nghiệm. Nhưng các không quân bay nó đã tha thứ những khuyết điểm này: A-20 có sẵn với số lượng lớn, dễ bảo dưỡng, và có thể cải tiến cho gần như mọi vai trò, từ ném bom tới bắn phá tầm thấp, chiến đấu ban đêm tới trinh sát.
5. Các biến thể
| Biến thể | Năm | Đặc điểm chính | Sản xuất |
|---|---|---|---|
| DB-7 / Boston I–II | 1939–1941 | Đơn hàng Pháp và Anh; mũi kính; động cơ Wright đời đầu | Khoảng 1.000 |
| A-20A | 1941 | Phiên bản Mỹ đầu tiên; mũi kính | Khoảng 150 |
| A-20B | 1941–1942 | Phiên bản Mỹ; nhiều chiếc giao cho Liên Xô | Khoảng 300 |
| A-20C / Boston III | 1941–1942 | Phiên bản Anh và Liên Xô; động cơ cải tiến | Khoảng 950 |
| A-20G | 1943–1944 | Mũi đặc với sáu súng .50 in; phiên bản nhiều nhất | Khoảng 2.850 |
| A-20H | 1944 | Phiên bản G cải tiến với động cơ mạnh hơn | Khoảng 500 |
| A-20J / K | 1944 | Phiên bản mũi kính để dẫn đầu đội hình | Khoảng 450 |
| P-70 | 1942–1943 | Tiêm kích đêm; radar và bốn pháo 20 mm | Khoảng 60 |
A-20G là phiên bản định nghĩa máy bay này. Mũi đặc của nó, với sáu súng máy .50, biến máy bay ném bom hạng nhẹ thành máy bay bắn phá tầm thấp, và đó là phiên bản mà người Mỹ dùng tại Thái Bình Dương, nơi các cuộc tấn công tầm thấp vào sân bay, tàu và lực lượng mặt đất Nhật Bản là công việc hàng ngày của các phi đội ném bom hạng nhẹ.
Các phiên bản mũi kính — A-20J và A-20K — được chế tạo cho mục đích khác: chúng dẫn đầu đội hình máy bay mũi đặc, với xạ thủ ném bom ở mũi kính ngắm bom cho toàn bộ đội hình.
P-70, tiêm kích đêm, được chế tạo với số lượng nhỏ và sớm bị thay thế, nhưng nó đáng được nhớ như tiêm kích đêm đầu tiên của Mỹ tham chiến. Các phiên bản Boston, mà RAF bay tại Bắc Phi và Địa Trung Hải, là cùng một máy bay dưới tên khác, và A-20 của Liên Xô, được giao cả dạng mũi kính và mũi đặc, được dùng trong mọi vai trò mà máy bay có thể đảm nhận.
A-20 của Liên Xô
A-20 của Liên Xô xứng đáng có một phần riêng, vì chúng được dùng theo cách mà người Mỹ không bao giờ tưởng tượng. Phi hành đoàn Liên Xô bay A-20 làm máy bay phóng ngư lôi, tấn công tàu Đức tại Baltic và Biển Đen, và làm máy bay trinh sát, bay những nhiệm vụ dài trên lãnh thổ Đức chiếm đóng.
Họ cũng dùng nó làm máy bay ném bom yểm trợ các cuộc tấn công của Hồng quân, và họ đánh giá cao tốc độ và độ tin cậy của nó: trong biên chế Liên Xô, A-20 là một trong những máy bay Lend-Lease được ưa thích nhất, và nó vẫn phục vụ tới cuối thập niên 1940.
Kinh nghiệm Liên Xô cho thấy thiết kế thích ứng ra sao: một máy bay được thiết kế làm máy bay ném bom hạng nhẹ cho không quân Pháp đã trở thành, trong tay Liên Xô, máy bay phóng ngư lôi, máy bay trinh sát và máy bay ném bom tuyến đầu, và làm tốt mọi nhiệm vụ đó.
Sản xuất theo con số
A-20 được chế tạo với số lượng lớn, và số liệu sản xuất cho thấy nó quan trọng ra sao với nỗ lực chiến tranh Đồng minh. Douglas chế tạo 7.478 chiếc A-20 từ năm 1939 tới 1944, tại nhà máy ở California, và máy bay được chế tạo với nhiều phiên bản hơn gần như mọi máy bay ném bom Mỹ nào khác thời chiến.
Phiên bản đông đảo nhất là A-20G, với khoảng 2.850 chiếc, và Liên Xô nhận gần 3.000 máy bay theo Lend-Lease, trở thành nước sử dụng nước ngoài lớn nhất của loại này. Việc sản xuất A-20 thành công vì máy bay đơn giản để chế tạo và dễ bảo dưỡng, và vì Douglas đã thiết kế nó cho sản xuất ngay từ đầu.
Những chiếc A-20 cuối cùng được chế tạo năm 1944, khi Douglas A-26 Invader, máy bay thay thế nó, đang đi vào biên chế, và dây chuyền sản xuất A-20 đóng cửa.
6. Lịch sử hoạt động
Bắc Phi và Địa Trung Hải, 1941–1943
Trận chiến đầu tiên của A-20 là cùng RAF, với tên Boston, tại Bắc Phi. Các phi đội Boston đầu tiên đến năm 1941, và bay nhiệm vụ ném bom ban ngày chống lực lượng Đức và Ý tại Libya và Ai Cập, tấn công sân bay, đoàn tiếp tế và cảng.
Tốc độ của Boston là sự bảo vệ của nó: nó nhanh hơn tiêm kích Ý mà nó chạm trán, và có thể thoát khỏi Bf 109 Đức ở tầm thấp, nơi phi công Boston thích bay. Năm 1942, A-20 Mỹ đến Bắc Phi, và bay cùng Boston yểm trợ bước tiến của Đồng minh từ El Alamein tới Tunis.
Công việc của A-20 tại Bắc Phi không hào nhoáng nhưng thiết yếu: nó tấn công tuyến tiếp tế của Trục, ném bom các cảng mà tiếp tế của Rommel đi qua, và yểm trợ bộ binh trong các trận đánh cuối cùng của chiến dịch.
Khi chiến dịch kết thúc tháng 5 năm 1943, A-20 đã chứng tỏ mình là máy bay ném bom hạng nhẹ, và đang phục vụ cùng không quân ba nước tại chiến trường này.
New Guinea và cường kích
Phục vụ nổi tiếng nhất của A-20 là tại Thái Bình Dương, cùng Không quân số 5 tại New Guinea. Tại đó, A-20G, với sáu súng máy bắn về phía trước, trở thành máy bay bắn phá tầm thấp: nó tấn công sân bay Nhật ở tầm thấp, phá hủy máy bay trên mặt đất, và tấn công tàu Nhật trong vùng biển hẹp quanh New Guinea, nơi súng và bom của nó có thể đánh chìm tàu nhỏ và gây hư hại tàu lớn hơn.
Hành động nổi tiếng nhất là Trận Biển Bismarck, tháng 3 năm 1943, khi máy bay Mỹ và Úc, gồm A-20, phá hủy một đoàn tàu Nhật chở quân tiếp viện tới New Guinea, đánh chìm tám tàu vận tải và bốn tàu khu trục.
Vai trò của A-20 trong trận đánh là bắn phá các tàu và áp chế hỏa lực phòng không của chúng, và nó làm việc đó ở độ cao cột buồm, đối mặt hỏa lực dày đặc. Chiến tranh Thái Bình Dương là cuộc chiến của A-20 ở thời kỳ tốt nhất: nhanh, thấp và dữ dội, và phi hành đoàn của nó trở nên nổi tiếng vì lòng dũng cảm và kỹ năng.
Nhảy đảo tới Philippines
Khi Đồng minh tiến qua Thái Bình Dương, A-20 tiến cùng họ, từ New Guinea tới Philippines và cuối cùng tới Okinawa. Các phi đội ném bom hạng nhẹ bay yểm trợ bộ binh, tấn công cứ điểm, kho tiếp tế và sân bay Nhật Bản, và bay cả ban đêm lẫn ban ngày, khi không quân Nhật đã bị tiêu diệt và A-20 có thể hoạt động mà ít gặp kháng cự.
Trận chiến cuối cùng của A-20 là tại Philippines và trên chính nước Nhật, nơi nó bay nhiệm vụ trong những tuần cuối chiến tranh. Khi Nhật Bản đầu hàng tháng 8 năm 1945, A-20 đã bay nhiều phi vụ chiến đấu tại Thái Bình Dương hơn bất kỳ máy bay ném bom hạng nhẹ nào khác của Mỹ, và phi hành đoàn của nó đã giành danh tiếng về độ bền và độ chính xác.
Mặt trận phía Đông và Normandy, 1943–1945
Tại Mặt trận phía Đông, A-20 Liên Xô bay yểm trợ các cuộc tấn công của Hồng quân, từ Kursk năm 1943 tới Berlin năm 1945. Chúng ném bom vị trí Đức, tấn công tàu Đức tại Baltic và Biển Đen, và bay nhiệm vụ trinh sát sâu sau phòng tuyến Đức.
Phi hành đoàn Liên Xô đánh giá cao tốc độ và độ tin cậy của A-20, và bay nó trong mọi thời tiết và mọi giờ. Trên Normandy, tháng 6 năm 1944, Boston của RAF và A-20 Mỹ bay yểm trợ cuộc đổ bộ, tấn công vị trí Đức sau bãi biển và ném bom cầu cùng đường sắt mà Đức dùng để đưa quân tiếp viện.
Cuộc chiến của A-20 kết thúc năm 1945, trên ba mặt trận cùng lúc, và nó đã phục vụ trên tất cả với sự xuất sắc.
7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật
| Thông số | A-20G |
|---|---|
| Động cơ | Hai Wright R-2600-23, khoảng 1.600 mã lực mỗi chiếc |
| Tốc độ tối đa | Khoảng 510 km/h |
| Tốc độ hành trình | Khoảng 390 km/h |
| Tầm hoạt động | Khoảng 1.690 km |
| Trần bay | Khoảng 7.225 m |
| Tải trọng bom | Tới 1.800 kg |
| Súng phía trước | Sáu súng máy .50 in |
| Súng phòng thủ | Hai súng máy .50 in (lưng và bụng) |
| Tổ lái | 2–3 |
| Số lượng chế tạo | 7.478 (mọi phiên bản) |
Tốc độ và cường kích
Hiệu năng của A-20 được xây dựng quanh tốc độ. Tốc độ tối đa khoảng 510 km/h đáng chú ý đối với một máy bay ném bom, và đó là lý do máy bay có thể sống sót ban ngày mà không cần tiêm kích hộ tống: nó có thể thoát khỏi tiêm kích tìm cách đánh chặn, và có thể tấn công tầm thấp rồi biến mất trước khi phòng thủ kịp phản ứng.
Sáu súng máy bắn về phía trước của A-20G khiến nó thành máy bay bắn phá tầm thấp, và sự kết hợp tốc độ cùng hỏa lực tàn khốc chống lại sân bay, tàu và mục tiêu mặt đất. Tầm bay của máy bay, khoảng 1.690 km, đủ cho các nhiệm vụ được giao, từ Bắc Phi tới Thái Bình Dương, và trần bay, khoảng 7.225 m, đủ cao cho ném bom độ cao trung bình khi nhiệm vụ yêu cầu.
A-20 không phải máy bay ném bom độ cao lớn, và nó cũng không được thiết kế như vậy: nó là máy bay tấn công tầm thấp tình cờ cũng có thể ném bom từ độ cao trung bình.
So với các loại cùng thời
So với Bristol Blenheim của Anh, máy bay ném bom hạng nhẹ mà nó thay thế trong biên chế RAF, A-20 nhanh hơn, bền hơn và vũ khí mạnh hơn, và có thể mang tải trọng bom lớn hơn. So với B-25 Mitchell của Mỹ, máy bay ném bom hạng trung phục vụ cùng nó, A-20 nhỏ hơn, nhanh hơn và cơ động hơn, nhưng mang ít bom hơn và tầm bay ngắn hơn.
So với Junkers Ju 88 của Đức, máy bay ném bom đa năng của Luftwaffe, A-20 là máy bay tương tự trong vai trò tương tự, và hai loại ngang ngửa nhau: Ju 88 nhanh hơn ở độ cao và mang được nhiều bom hơn, trong khi A-20 bền hơn ở tầm thấp và có vũ khí phía trước nặng hơn.
Vị trí của A-20 là máy bay ném bom hạng nhẹ và máy bay bắn phá tầm thấp, và trong vai trò đó nó có ít đối thủ ngang tầm.
8. Các nước sử dụng
Hoa Kỳ và Anh
A-20 chủ yếu được Hoa Kỳ và Anh sử dụng. Không quân Lục quân Hoa Kỳ vận hành nó tại Bắc Phi, Địa Trung Hải và Thái Bình Dương, và RAF vận hành nó với tên Boston tại Bắc Phi, Địa Trung Hải và trên Normandy.
Boston của Anh nằm trong số những máy bay Mỹ đầu tiên phục vụ với RAF với số lượng lớn, và được bay bởi phi hành đoàn Anh, Khối thịnh vượng chung và Pháp Tự do. A-20 Mỹ được bay bởi các phi đội nổi tiếng tại Thái Bình Dương, trên hết là các phi đội của Không quân số 5 tại New Guinea, mà các cuộc tấn công tầm thấp vào sân bay và tàu Nhật Bản trở thành huyền thoại.
Hai không quân dùng máy bay khác nhau — Anh làm máy bay ném bom ban ngày, Mỹ làm máy bay bắn phá tầm thấp — và cả hai cách dùng đều thành công.
Liên Xô và các nước khác
Liên Xô là nước sử dụng nước ngoài lớn nhất của A-20, nhận gần 3.000 máy bay theo Lend-Lease và dùng chúng làm máy bay ném bom, máy bay phóng ngư lôi và trinh sát tại Mặt trận phía Đông. A-20 Liên Xô phục vụ tới cuối thập niên 1940, và nằm trong số những máy bay Lend-Lease được đánh giá cao nhất trong biên chế Liên Xô.
Các nước sử dụng khác gồm Úc, bay Boston tại Thái Bình Dương, Brazil, dùng A-20 sau chiến tranh, và Pháp, nước đã đặt hàng máy bay đầu tiên và nhận một số ít trước khi Pháp thất thủ. Các nước sử dụng A-20 cho thấy bề rộng của nỗ lực chiến tranh Đồng minh: một máy bay Mỹ, được Anh, Nga, Úc và Pháp bay, trên mọi chiến trường.
9. Di sản và ảnh hưởng
Máy bay ném bom hạng nhẹ tốc độ cao
Di sản của A-20 là máy bay ném bom hạng nhẹ tốc độ cao. Nó cho thấy máy bay ném bom không nhất thiết phải chậm và dễ tổn thương, và tốc độ tự nó có thể là phòng thủ. Ý tưởng đó ảnh hưởng tới thiết kế các máy bay tấn công sau này, từ Douglas A-26 Invader, máy bay thay thế A-20 trong biên chế Mỹ, tới máy bay tấn công phản lực những năm sau chiến tranh.
A-20 cũng cho thấy giá trị của máy bay bắn phá tầm thấp: cuộc tấn công tầm thấp, với súng bắn về phía trước, trở thành chiến thuật tiêu chuẩn tại Thái Bình Dương, và được Mỹ và Úc dùng suốt chiến tranh.
Việc máy bay phục vụ tại Liên Xô, nơi nó được dùng làm máy bay phóng ngư lôi và trinh sát, cho thấy một thiết kế tốt có thể thích ứng ra sao, và nó vẫn là một trong những ví dụ thành công nhất của Lend-Lease.
Được các tổ lái nhớ đến
A-20 được nhớ tới trên hết bởi phi hành đoàn đã bay nó. Tại Thái Bình Dương, các phi đội A-20 của Không quân số 5 trở nên nổi tiếng vì các cuộc tấn công tầm thấp, và phi công cùng xạ thủ của họ được nhớ tới trong lịch sử chiến tranh trên không tại New Guinea và Philippines.
Tại Liên Xô, A-20 được nhớ như một trong những máy bay tốt nhất mà Đồng minh cung cấp, và các cựu chiến binh Liên Xô nói tốt về tốc độ và độ tin cậy của nó. Máy bay không bao giờ nổi tiếng như máy bay ném bom hạng nặng, nhưng phi hành đoàn của nó biết nó có thể làm gì, và sự quý trọng của họ dành cho nó là thước đo tốt nhất về chất lượng của nó.
10. Hiện vật còn lại
Xem ở đâu ngày nay
Một số A-20 còn tồn tại trong bảo tàng, và nổi tiếng nhất là một chiếc A-20G tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, nơi nó được trưng bày như ví dụ về máy bay ném bom hạng nhẹ phục vụ tại Thái Bình Dương.
Một chiếc Douglas Boston III được lưu giữ tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở Hendon, London, và các A-20 khác còn tồn tại tại Nga, nơi máy bay Liên Xô được bảo tồn trong bảo tàng, và tại Úc, nơi một số ít Boston được lưu giữ trong bảo tàng và tay tư nhân.
Số máy bay còn lại ít, so với 7.478 chiếc được chế tạo, nhưng đủ để cho du khách thấy đường nét gọn gàng của máy bay, mũi kính hay mũi đặc, và súng bắn về phía trước đã khiến A-20G nổi tiếng.
Xác máy bay và trục vớt
Nhiều A-20 bị mất tại Thái Bình Dương, và xác của chúng vẫn đang được tìm thấy trong rừng rậm New Guinea và trên các đảo Tây Nam Thái Bình Dương. Một số xác đã được trục vớt và đang được phục chế, và số khác vẫn nằm nơi chúng rơi, như mộ chiến tranh và lời nhắc về chiến tranh trên không tại Thái Bình Dương.
Việc trục vớt xác A-20 đã giúp các sử gia hiểu về phục vụ của máy bay tại Thái Bình Dương, và cung cấp linh kiện cho việc phục chế các máy bay còn lại. Với đa số du khách, cách dễ nhất để xem A-20 là tại Dayton hoặc Hendon, nơi các máy bay còn lại đứng như lời nhắc về máy bay ném bom hạng nhẹ tốc độ cao đã phục vụ trên mọi mặt trận.
11. Câu hỏi thường gặp
A-20 Havoc là gì?
Douglas A-20 Havoc là máy bay ném bom hạng nhẹ hai động cơ của Mỹ trong Thế chiến II, dùng làm máy bay ném bom, máy bay bắn phá tầm thấp và tiêm kích đêm. 7.478 chiếc được chế tạo.
Vì sao nó được gọi là Boston?
Người Anh đặt tên máy bay là Boston khi tiếp quản đơn hàng Pháp cho DB-7 sau khi Pháp thất thủ năm 1940. Cái tên được dùng cho mọi phiên bản RAF của máy bay.
P-70 là gì?
P-70 là phiên bản tiêm kích đêm của A-20, trang bị radar và bốn pháo 20 mm. Nó là tiêm kích đêm đầu tiên của Mỹ tham chiến, nhưng sớm bị P-61 Black Widow thay thế.
Có bao nhiêu chiếc A-20 được giao cho Liên Xô?
Gần 3.000 chiếc A-20 được giao cho Liên Xô theo Lend-Lease, khiến nước này trở thành nước sử dụng nước ngoài lớn nhất của loại này.
Vai trò của A-20 tại Trận Biển Bismarck là gì?
Tháng 3 năm 1943, A-20 bắn phá tàu Nhật và áp chế hỏa lực phòng không của chúng trong khi máy bay khác tấn công bằng bom, góp phần phá hủy một đoàn tàu Nhật chở quân tiếp viện tới New Guinea.
Tôi có thể xem A-20 ở đâu ngày nay?
Một chiếc A-20G ở Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ tại Dayton, Ohio, và một chiếc Boston III ở Bảo tàng Không quân Hoàng gia tại Hendon, London.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Douglas A-20 Havoc” — chuyến bay đầu tiên, sản xuất 7.478 chiếc, thông số kỹ thuật, các biến thể và lịch sử hoạt động.
- William Wolf, Douglas A-20 Havoc (Crowood Press, 2006) — quá trình phát triển, các biến thể và phục vụ.
- Joe Baugher, “Douglas A-20 Havoc” (lịch sử máy bay trực tuyến) — số liệu sản xuất và giao hàng Lend-Lease.
- Lex McAulay, Battle of the Bismarck Sea (St. Martin’s Press, 1991) — vai trò của A-20 tháng 3 năm 1943.
- Von Hardesty, Red Phoenix (Smithsonian Institution Press, 1982) — máy bay Lend-Lease trong biên chế Liên Xô.
- The National Museum of the United States Air Force, Dayton, “Douglas A-20G Havoc” — chiếc máy bay còn lại.