Xe tăng Tiger II

1. Mở đầu

Tiger II (Panzerkampfwagen Tiger Ausf. B), được Đồng minh gọi là King Tiger, là xe tăng hạng nặng nhất của Thế chiến II, và là xe tăng mạnh nhất mà Đức chế tạo với số lượng lớn. Được trang bị pháo 88 mm KwK 43 nòng dài, có thể xuyên giáp bất kỳ xe tăng Đồng minh nào ở cự ly xa, và được bảo vệ bởi giáp dày tới 185 mm, nghiêng ở phía trước, Tiger II là vũ khí đáng gờm, và được binh lính Đồng minh từng đối mặt tại Normandy, Ardennes và Mặt trận phía Đông sợ hãi. Chỉ khoảng 490 chiếc Tiger II được chế tạo, từ tháng 1 năm 1944 đến tháng 3 năm 1945, và trọng lượng, giá thành cùng độ phức tạp cơ khí của xe đã hạn chế số lượng, nhưng danh tiếng của nó — trên hết sau lần xuất hiện đầu tiên tại Normandy tháng 7 năm 1944 — đã khiến nó trở thành một trong những xe tăng nổi tiếng nhất của Thế chiến II, và biểu tượng cho thiết kế xe tăng hạng nặng Đức ở đỉnh cao, và cho giới hạn của nó.
Tiger II là xe kế tiếp của Tiger I, và được thiết kế để tốt hơn xe tiền nhiệm về mọi mặt: giáp của nó dày hơn và nghiêng, pháo của nó dài hơn và mạnh hơn, và tháp pháo của nó lớn hơn và rộng rãi hơn. Nhưng Tiger II cũng nặng hơn, khoảng 69 tấn, và khó bảo dưỡng hơn, và nó được chế tạo vào thời điểm Đức đang thua chiến tranh, khi nhà máy của nó bị ném bom, khi nhiên liệu cạn kiệt, và khi kíp lái ngày càng thiếu kinh nghiệm. Câu chuyện của Tiger II vì vậy là câu chuyện về xe tăng, trên giấy, tốt nhất thế giới, nhưng được chế tạo quá muộn, với số lượng quá ít, và trong điều kiện khiến nó không thể thay đổi cục diện chiến tranh. Nó vẫn, ngày nay, là xe tăng mà hầu hết mọi người nghĩ tới khi nghĩ về xe tăng hạng nặng Đức, và được bảo tồn trong các bảo tàng tại châu Âu và Hoa Kỳ, nơi du khách có thể thấy kích thước và sức mạnh của nó trực tiếp.

2. Thông tin chính

Loại	Xe tăng hạng nặng
Xuất xứ	Đức
Người thiết kế	Henschel & Son (Erwin Aders); tháp pháo do Krupp chế tạo
Nhà sản xuất	Henschel & Son, Kassel
Phục vụ	1944–1945
Sản xuất	tháng 1 năm 1944–tháng 3 năm 1945; khoảng 490 chiếc được chế tạo
Trọng lượng	Khoảng 69–70 tấn (trọng lượng chiến đấu)
Chiều dài	10,29 m (kèm pháo); 7,38 m (thân xe)
Chiều rộng	3,76 m
Chiều cao	3,09 m
Kíp lái	5 (trưởng xe, pháo thủ, nạp đạn, lái xe, điện đài viên/xạ thủ súng máy trước)
Giáp	25–185 mm; giáp trước thân 150 mm (nghiêng); giáp trước tháp pháo 185 mm (tháp pháo Porsche 100 mm)
Pháo chính	Pháo 8,8 cm KwK 43 L/71 (80 viên đạn, sau đó 86)
Vũ khí phụ	Hai súng máy MG 34 7,92 mm
Động cơ	Maybach HL230 P30 V-12 chạy xăng, 690 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 38 km/h trên đường; khoảng 17 km/h địa hình
Tầm hoạt động	Khoảng 170 km trên đường; khoảng 120 km địa hình

3. Nguồn gốc & phát triển

Xe kế tiếp Tiger I

Tiger II ra đời từ thành công của Tiger I, và từ những giới hạn của nó. Tiger I, vốn đi vào biên chế năm 1942, đã chứng tỏ là xe tăng đáng gờm, nhưng giáp của nó thẳng đứng, không nghiêng, và pháo của nó, 88 mm KwK 36, mạnh, nhưng không mạnh bằng pháo mà Đồng minh đang phát triển, và Lục quân Đức muốn xe tăng tốt hơn về mọi mặt. Năm 1942, Lục quân Đức ra lệnh phát triển xe tăng hạng nặng mới, trang bị pháo 88 mm KwK 43 nòng dài, vốn được phát triển làm pháo chống tăng, và được bảo vệ bởi giáp nghiêng, như T-34 của Liên Xô và Panther của Đức, vốn đã cho thấy giáp nghiêng hiệu quả hơn giáp thẳng đứng cùng độ dày. Hai công ty được yêu cầu chế tạo nguyên mẫu: Henschel, dưới quyền Erwin Aders, người đã thiết kế Tiger I, và Porsche, dưới quyền Ferdinand Porsche, người đã thiết kế nguyên mẫu Tiger I thua cuộc. Thiết kế của Henschel được chọn, năm 1943, và sản xuất bắt đầu tại nhà máy Henschel ở Kassel tháng 1 năm 1944.

Thiết kế Henschel và Porsche

Tiger II bắt đầu như cuộc cạnh tranh giữa hai công ty, Henschel dưới quyền Erwin Aders, người đã thiết kế Tiger I, và Porsche dưới quyền Ferdinand Porsche, người đã thiết kế nguyên mẫu Tiger I thua cuộc, và kết quả của cuộc cạnh tranh đó đã định hình xe tăng được đưa vào sản xuất. Cả hai thiết kế đều được nộp và thử nghiệm năm 1943, và thiết kế của Henschel được chọn, vì hộp số thông thường và động cơ Maybach của nó đáng tin cậy hơn hệ truyền động xăng-điện của thiết kế Porsche, vốn đã tỏ ra không đáng tin cậy trên nguyên mẫu Tiger I. Thiết kế của Porsche không biến mất hoàn toàn, vì tháp pháo của nó, do Krupp thiết kế với mặt trước cong, được dùng trên 50 chiếc Tiger II đầu tiên, trong khi tháp pháo Henschel, với mặt trước phẳng và tấm chắn dày, được dùng trên 440 chiếc còn lại, và hai loại dễ phân biệt, tháp pháo Porsche với mặt trước cong và bẫy đạn, tháp pháo Henschel với mặt trước phẳng. Cả hai thiết kế mang cùng một khẩu pháo, 8,8 cm KwK 43 L/71, pháo xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m và khoảng 180 mm ở 1.500 m, và là lý do kíp xe Đồng minh được dặn tránh Tiger II ở cự ly xa. Các mục dưới đây trước hết mô tả cuộc cạnh tranh, rồi pháo KwK 43.

Cuộc cạnh tranh

Các thiết kế của Henschel và Porsche đều được nộp năm 1943, và đều được thử nghiệm, và thiết kế của Henschel, vốn dùng hộp số thông thường và động cơ Maybach, được chọn, vì nó đáng tin cậy hơn thiết kế của Porsche, vốn dùng hệ truyền động xăng-điện đã tỏ ra không đáng tin cậy trên nguyên mẫu Tiger I. Tháp pháo thiết kế của Porsche, do Krupp thiết kế và có mặt trước cong, được dùng trên 50 chiếc Tiger II đầu tiên, được gọi là Tiger II “tháp pháo Porsche”, dù tháp pháo thực tế do Krupp thiết kế, và tháp pháo Henschel, có mặt trước phẳng và đơn giản hơn để chế tạo, được dùng trên 440 chiếc Tiger II còn lại, được gọi là Tiger II “tháp pháo Henschel” hay “tháp pháo sản xuất”. Hai tháp pháo dễ phân biệt: tháp pháo Porsche có mặt trước cong, gần như phình ra, với bẫy đạn dưới tấm chắn pháo, trong khi tháp pháo Henschel có mặt trước phẳng, với tấm chắn dày bao phủ toàn bộ mặt trước tháp pháo.

Pháo KwK 43

Pháo của Tiger II là pháo 8,8 cm KwK 43 L/71, vốn là pháo xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, và có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m, với đạn xuyên giáp, và khoảng 180 mm ở 1.500 m, đủ để xuyên giáp trước của bất kỳ xe tăng Đồng minh nào, bao gồm IS-2 của Liên Xô và Pershing của Mỹ, ở cự ly xa. Pháo dài 6,25 m, được lắp trong tháp pháo lớn, và được ngắm bằng kính ngắm pháo hai mắt, và được nạp đạn bởi nạp đạn viên làm việc trong tháp pháo, người phải xử lý đạn nặng khoảng 23 kg, vốn là công việc nặng nhọc, và giới hạn tốc độ bắn của pháo khoảng 6 đến 8 phát mỗi phút. KwK 43 là vũ khí chính của Tiger II, và là lý do xe tăng được sợ hãi, và vì sao kíp xe tăng Đồng minh được dặn tránh giao chiến với Tiger II ở cự ly xa, và gọi pháo binh và không quân hỗ trợ thay vào đó.

Sản xuất tại Kassel

Việc sản xuất Tiger II bắt đầu tại nhà máy Henschel ở Kassel tháng 1 năm 1944, và tiếp tục đến tháng 3 năm 1945, khi nhà máy bị lực lượng Mỹ tràn qua, và khoảng 490 chiếc Tiger II được chế tạo trong thời gian đó, với tốc độ khoảng 30 đến 40 chiếc mỗi tháng, ít hơn nhiều so với tốc độ Đồng minh chế tạo xe tăng, và là thước đo chi phí và độ phức tạp của Tiger II. Nhà máy Henschel bị Đồng minh ném bom năm 1944, và sản xuất bị gián đoạn, và các xe Tiger II được chế tạo thường được giao mà không có đủ trang bị, và kíp lái phải hoàn thiện chúng ngoài thực địa, vốn là dấu hiệu của áp lực mà công nghiệp Đức phải chịu. Tiger II được cấp cho các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng của Lục quân Đức và Waffen-SS, mỗi tiểu đoàn dự kiến có 45 chiếc Tiger II, dù ít tiểu đoàn nào đạt được sức mạnh đó, vì xe tăng bị mất nhanh hơn tốc độ thay thế.

4. Thiết kế

Giáp nghiêng và tháp pháo lớn

Tiger II là xe tăng lớn, nặng và đắt đỏ, và thiết kế của nó thể hiện điều đó. Thân xe là hộp dài, thấp, với các tấm giáp nghiêng dày tới 150 mm ở phía trước, 80 mm ở hai bên hông và 80 mm ở phía sau, và tháp pháo là hộp lớn, rộng rãi chứa pháo, xa trưởng, pháo thủ và nạp đạn viên. Giáp nghiêng ở phía trước, với góc khoảng 40 độ so với phương thẳng đứng, khiến nó hiệu quả hơn giáp thẳng đứng cùng độ dày, và là bài học mà người Đức đã học từ T-34 của Liên Xô và từ chính Panther của mình. Xe nặng khoảng 69 đến 70 tấn, và được trang bị cùng động cơ xăng Maybach HL230 P30 V-12 công suất 690 mã lực như Tiger I và Panther, nghĩa là động cơ bị quá tải bởi trọng lượng của Tiger II, và xe chậm, không đáng tin cậy và tiêu thụ nhiên liệu nhiều. Hệ thống treo của Tiger II dùng bánh xe đan xen, như Tiger I, phân tán trọng lượng xe và cho cảm giác êm, nhưng khó bảo dưỡng, và bị bùn, băng và đá kẹt trong mùa đông Nga.

Động cơ, cơ động và độ tin cậy

Tiger II là xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, nhưng sức mạnh của nó bị suy yếu bởi động cơ phải kéo nó, và câu chuyện về cơ động và độ tin cậy của xe tăng là câu chuyện về khẩu pháo quá tốt cho khung gầm mang nó. Động cơ xăng Maybach HL230 P30 V-12 cho 690 mã lực, đủ cho xe tăng 45 tấn như Panther, nhưng không đủ cho xe tăng 69 tấn như Tiger II, và động cơ, hộp số cùng bộ truyền động cuối bị quá tải và thường xuyên hỏng hóc. Tốc độ tối đa của xe khoảng 38 km/h trên đường và khoảng 17 km/h trên địa hình, tầm hoạt động khoảng 170 km trên đường và khoảng 120 km trên địa hình, và mức tiêu thụ nhiên liệu khoảng 500 lít mỗi 100 km trên đường và còn nhiều hơn trên địa hình, trong khi chiều rộng 3,76 m nghĩa là nó không thể vận chuyển bằng đường sắt nếu không tháo bánh xe ngoài cùng và lắp xích vận chuyển hẹp hơn, và trọng lượng của nó nghĩa là nó không thể qua nhiều cầu. Nhiều xe Tiger II bị mất không phải do hỏa lực địch mà do hỏng hóc, thiếu nhiên liệu và bị kíp lái bỏ lại khi không thể kéo về, và kíp lái cần thợ cơ khí lành nghề cùng nguồn phụ tùng dồi dào, vốn khan hiếm trong các năm 1944–1945. Các mục dưới đây trước hết xem xét động cơ Maybach bị quá tải, rồi khẩu pháo mạnh trên khung gầm mong manh.

Động cơ Maybach quá tải

Động cơ của Tiger II, Maybach HL230 P30, cho 690 mã lực, đủ cho xe tăng 45 tấn, như Panther, nhưng không đủ cho xe tăng 69 tấn, như Tiger II, và động cơ, hộp số và bộ truyền động cuối bị quá tải, và thường xuyên hỏng hóc. Tốc độ tối đa của xe khoảng 38 km/h trên đường, và khoảng 17 km/h trên địa hình, chậm hơn Tiger I, và tầm hoạt động khoảng 170 km trên đường và khoảng 120 km trên địa hình, ngắn, và mức tiêu thụ nhiên liệu cao, khoảng 500 lít mỗi 100 km trên đường, và còn nhiều hơn trên địa hình. Chiều rộng của xe, 3,76 m, nghĩa là nó không thể vận chuyển bằng đường sắt nếu không tháo bánh xe ngoài cùng và lắp xích vận chuyển hẹp hơn, và trọng lượng của nó nghĩa là nó không thể qua nhiều cầu, và thường phải được xe tăng khác kéo khi hỏng, vốn là chuyện thường xảy ra.

Pháo mạnh trên khung gầm mong manh

Kíp lái năm người của Tiger II làm việc trong khoang chiến đấu rộng rãi, và xe được trang bị kính ngắm pháo hai mắt, tháp chỉ huy với kính tiềm vọng, và radio. Điểm yếu chính của Tiger II, ngoài trọng lượng, là độ tin cậy cơ khí: động cơ, hộp số và bộ truyền động cuối bị quá tải, và Tiger thường xuyên hỏng hóc, và nhiều xe Tiger II bị mất không phải do hỏa lực địch, mà do hỏng hóc, thiếu nhiên liệu và bị kíp lái bỏ lại khi không thể kéo về. Nói ngắn gọn, Tiger II là vũ khí mạnh mẽ nhưng khó duy trì hoạt động, và kíp lái cần thợ cơ khí lành nghề cùng nguồn phụ tùng dồi dào, vốn khan hiếm trong các năm 1944–1945, khi Đức đang thua chiến tranh và nhà máy bị ném bom. Pháo của Tiger II là tốt nhất thế giới, nhưng khung gầm thì không, và câu chuyện của xe tăng là câu chuyện về khẩu pháo quá tốt cho xe tăng mang nó.

Tháp pháo Porsche và Henschel

Tiger II được chế tạo với hai tháp pháo, tháp pháo Porsche, dùng trên 50 xe đầu tiên, và tháp pháo Henschel, dùng trên 440 xe còn lại, và hai tháp pháo dễ phân biệt. Tháp pháo Porsche, do Krupp thiết kế, có mặt trước cong, với bẫy đạn dưới tấm chắn pháo, có thể làm đạn lệch xuống thân xe, và có giáp mỏng hơn, 100 mm ở mặt trước, so với tháp pháo Henschel, có mặt trước phẳng, với tấm chắn dày, và có giáp 185 mm ở mặt trước. Tháp pháo Henschel đơn giản hơn để chế tạo, và được bảo vệ tốt hơn, và trở thành tháp pháo tiêu chuẩn cho Tiger II, và các xe tháp pháo Porsche, vốn là những xe Tiger II đầu tiên tham chiến, hiện là hiếm nhất, và được các nhà sưu tập và bảo tàng săn lùng. Hai tháp pháo là lời nhắc rằng Tiger II được chế tạo vội vàng, và thiết kế của nó đã thay đổi trong quá trình sản xuất, khi người Đức học từ chiến đấu và từ khó khăn chế tạo xe tăng.

5. Thông số kỹ thuật

Pháo KwK 43

So với các xe tăng cùng thời, Tiger II vượt trội về hỏa lực và khả năng bảo vệ, và kém hơn về cơ động, độ tin cậy và số lượng. Xe tăng IS-2 của Liên Xô, nặng khoảng 46 tấn, nhanh hơn, đáng tin cậy hơn và được sản xuất với số lượng lớn hơn nhiều — khoảng 3.854 chiếc IS-2 được chế tạo trong chiến tranh, so với khoảng 490 chiếc Tiger II — và pháo 122 mm của nó có thể xuyên giáp Tiger II ở cự ly gần, dù bắn chậm hơn. Xe tăng Pershing của Mỹ, nặng khoảng 42 tấn, cũng được sản xuất với số lượng lớn hơn, và pháo 90 mm của nó có thể xuyên giáp hông Tiger II, nhưng không xuyên giáp trước. Ưu thế của Tiger II là, trong trận đấu một chọi một ở cự ly xa, nó thường thắng; nhược điểm của nó là chiến tranh không diễn ra một chọi một, và Đồng minh có thể chấp nhận mất xe tăng mà Đức không thể sản xuất thay thế.

So sánh với Tiger I

So với Tiger I, Tiger II lớn hơn, nặng hơn và mạnh hơn, với giáp dày hơn, nghiêng và pháo dài hơn, mạnh hơn, nhưng nó cũng chậm hơn, kém đáng tin cậy hơn và đắt hơn, và được chế tạo với số lượng ít hơn nhiều — khoảng 490 chiếc Tiger II, so với khoảng 1.347 chiếc Tiger I. Pháo 88 mm KwK 36 của Tiger I có thể xuyên khoảng 110 mm giáp ở 1.000 m, trong khi pháo 88 mm KwK 43 của Tiger II có thể xuyên khoảng 200 mm ở cùng cự ly, gần gấp đôi, và giáp trước của Tiger II, 150 mm nghiêng, dày hơn nhiều so với giáp 100 mm thẳng đứng của Tiger I. Tiger II, về mọi mặt, là xe tăng tốt hơn Tiger I, trừ những mặt quan trọng nhất trong cuộc chiến sản xuất: nó nặng hơn, đắt hơn, khó chế tạo hơn và khó bảo dưỡng hơn, và được chế tạo quá muộn để thay đổi cục diện chiến tranh.

Vì sao Tiger II không thể thắng

Tiger II không thể thắng chiến tranh vì nó quá nặng, quá đắt và quá khó bảo dưỡng, và vì nó được chế tạo với số lượng quá ít, vào thời điểm Đức đang thua chiến tranh và nhà máy bị ném bom. Đồng minh chế tạo hàng chục nghìn xe tăng — khoảng 35.000 chiếc T-34, khoảng 50.000 chiếc Sherman và khoảng 3.854 chiếc IS-2 — trong khi Đức chỉ chế tạo khoảng 490 chiếc Tiger II, và Đồng minh có thể chấp nhận mất xe tăng mà Đức không thể sản xuất thay thế. Câu chuyện của Tiger II là bài học cảnh báo: nó cho thấy xe tăng quá nặng, quá đắt và quá khó bảo dưỡng không thể thắng một cuộc chiến sản xuất, và xe tăng chiến thắng thường là xe tăng có thể chế tạo với số lượng lớn và duy trì hoạt động — T-34 và Sherman, chứ không phải Tiger II.

Pháo KwK 43 chi tiết

Pháo KwK 43, trang bị cho Tiger II, dài 6,25 m, bắn đạn nặng khoảng 23 kg, với tốc độ đầu nòng khoảng 1.000 m/s, và có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m, và khoảng 180 mm ở 1.500 m, đủ để xuyên giáp trước của bất kỳ xe tăng Đồng minh nào, bao gồm IS-2 của Liên Xô và Pershing của Mỹ, ở cự ly xa. Pháo được ngắm bằng kính ngắm hai mắt, và được nạp đạn bởi một người nạp đạn phải xử lý những viên đạn nặng khoảng 23 kg, vốn là công việc nặng nhọc, và giới hạn tốc độ bắn của pháo ở khoảng 6 đến 8 phát mỗi phút. KwK 43 là pháo xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, và là lý do Tiger II bị khiếp sợ, và là lý do các kíp xe tăng Đồng minh được bảo tránh giao chiến với Tiger II ở cự ly xa, mà gọi pháo binh và không quân yểm trợ thay vào đó.

6. Các biến thể

Các mẫu tháp pháo Porsche và Henschel

Tiger II được sản xuất với hai biến thể chính, phân biệt bởi tháp pháo, và phiên bản tháp pháo Henschel, được chế tạo với số lượng lớn hơn, trở thành Tiger II tiêu chuẩn. Phiên bản tháp pháo Porsche, chỉ 50 chiếc được chế tạo, hiện là phiên bản hiếm hơn và được săn lùng hơn trong hai loại, và là phiên bản thường thấy nhất trong các bảo tàng, vì những xe Tiger II đầu tiên bị Đồng minh bắt là xe tháp pháo Porsche. Khung gầm của Tiger II cũng được dùng cho Jagdtiger, pháo tự hành chống tăng trang bị pháo 128 mm PaK 44, vốn là pháo chống tăng mạnh nhất của chiến tranh, và 88 chiếc được chế tạo, và chiến đấu tại Ardennes và Mặt trận phía Đông. Jagdtiger còn nặng hơn Tiger II, khoảng 72 tấn, và còn khó bảo dưỡng hơn, và là vũ khí, như Tiger II, được chế tạo quá muộn và với số lượng quá ít để thay đổi cục diện chiến tranh.

Jagdtiger và phiên bản chỉ huy

Tiger II được sản xuất với hai biến thể tháp pháo chính, nhưng khung gầm của nó cũng được dùng cho các xe khác, và quan trọng nhất trong số đó là pháo tự hành chống tăng Jagdtiger và một số ít xe tăng chỉ huy, cho thấy Lục quân Đức đã cố tận dụng khung gầm nặng, đắt đỏ như thế nào. Jagdtiger là pháo tự hành chống tăng chế tạo trên khung gầm Tiger II và trang bị pháo 128 mm PaK 44, có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m và là pháo chống tăng mạnh nhất lắp trên xe Đức, và nó nặng khoảng 72 tấn, chậm và không đáng tin cậy, chỉ 88 chiếc được chế tạo, và chiến đấu tại Ardennes và Mặt trận phía Đông, nơi nó phá hủy một số xe tăng Đồng minh nhưng thường bị bỏ lại khi hỏng hoặc hết nhiên liệu. Các xe Tiger chỉ huy là một số ít Tiger II chế tạo với trang bị radio bổ sung và đạn dược giảm, cấp cho chỉ huy các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng, giống hệt Tiger II tiêu chuẩn về ngoại hình trừ các ăng-ten radio bổ sung, và được dùng trong cùng các trận đánh tại Normandy, Ardennes và Mặt trận phía Đông. Các mục dưới đây trước hết mô tả Jagdtiger, rồi các xe Tiger chỉ huy.

Jagdtiger

Jagdtiger là pháo tự hành chống tăng chế tạo trên khung gầm Tiger II, trang bị pháo 128 mm PaK 44, có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m, và là pháo chống tăng mạnh nhất lắp trên xe Đức. Jagdtiger nặng 72 tấn, chậm, không đáng tin cậy, và chỉ 88 chiếc được chế tạo, và chiến đấu tại Ardennes và Mặt trận phía Đông, nơi nó phá hủy một số xe tăng Đồng minh, nhưng nơi nó thường bị kíp lái bỏ lại khi hỏng hoặc hết nhiên liệu. Jagdtiger được nhớ như xe chiến đấu bọc thép nặng nhất của Thế chiến II, và như biểu tượng cho xu hướng của Đức, trong những năm cuối chiến tranh, chế tạo vũ khí lớn hơn và nặng hơn, ngay cả khi những vũ khí đó quá nặng để hữu ích, và khi nguồn lực chi cho chúng có thể được chi cho nhiều vũ khí nhỏ hơn.

Xe tăng chỉ huy

Một số ít Tiger II được chế tạo làm xe tăng chỉ huy, với trang bị radio bổ sung và đạn dược giảm, và được cấp cho chỉ huy các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng, những người dùng chúng để chỉ huy đơn vị trong trận đánh. Các xe Tiger II chỉ huy giống hệt Tiger II tiêu chuẩn về ngoại hình, trừ các ăng-ten radio bổ sung, và được dùng trong cùng các trận đánh, tại Normandy, Ardennes và Mặt trận phía Đông. Phiên bản chỉ huy là lời nhắc rằng Tiger II không chỉ là vũ khí, mà là xe chỉ huy, và chỉ huy của nó cần liên lạc với đơn vị, và với cấp trên, trong trận đánh mà radio là thiết yếu, và trong đó pháo mạnh của Tiger II chỉ là một phần giá trị của nó.

7. Tham chiến

Normandy, tháng 7 năm 1944

Tiger II lần đầu tham chiến tại Normandy, tháng 7 năm 1944, khi Tiểu đoàn Xe tăng Hạng nặng 503, trang bị Tiger II, được đưa vào chiến đấu quanh Caen, chống lực lượng Anh và Canada. Các xe Tiger II phá hủy một số xe tăng Anh, bao gồm Churchill và Sherman, ở cự ly xa, và chứng tỏ gần như miễn nhiễm với pháo Đồng minh ở cự ly chiến đấu thông thường, nhưng chúng cũng thường xuyên hỏng hóc, và một số bị mất do hỏng cơ khí và tấn công không quân Đồng minh, thay vì do xe tăng địch. Màn ra mắt của Tiger II tại Normandy, như màn ra mắt của Tiger I tại Leningrad năm 1942, không mấy tốt đẹp, nhưng giá trị chiến đấu của nó sớm trở nên rõ ràng: trong giao tranh quanh Caen, Tiger II tiêu diệt xe tăng Đồng minh ở cự ly mà xe tăng Đồng minh không thể đáp trả, và các chỉ huy Anh và Canada ra lệnh cho kíp xe tăng tránh giao chiến với Tiger II ở cự ly xa, và gọi pháo binh và không quân hỗ trợ thay vào đó.

Ardennes và Mặt trận phía Đông

Tháng 12 năm 1944 các xe Tiger II của các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng SS chiến đấu tại Ardennes, trong Trận Bulge, nơi chúng dẫn đầu cuộc tấn công của Đức, và tại Mặt trận phía Đông chúng chiến đấu tại Hungary, Ba Lan và trong phòng thủ Berlin, và hai mặt trận này cùng nhau là các trận đánh lớn nhất và khó khăn nhất của Tiger II. Tại Ardennes các xe Tiger II phá hủy một số xe tăng Mỹ, nhưng chúng bị chậm lại bởi trọng lượng, mức tiêu thụ nhiên liệu và các con đường hẹp và cầu không thể chịu được chúng, và một trong những chiếc Tiger II nổi tiếng nhất của trận đánh, Tiger 332 thuộc Tiểu đoàn xe tăng hạng nặng SS 501, bị bỏ lại tại La Gleize ở Bỉ trong cuộc tiến quân của Kampfgruppe Peiper và vẫn được trưng bày tại đó đến nay. Khi cuộc phản công của Mỹ bắt đầu, Lục quân Đức bị buộc phải phòng thủ và hầu hết các xe Tiger II bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong cuộc rút lui tháng 1 năm 1945. Tại Mặt trận phía Đông các xe Tiger II phá hủy số lượng lớn T-34 và IS-2 của Liên Xô ở cự ly xa, nhưng bị áp đảo về số lượng bởi hàng nghìn xe tăng Liên Xô, và bị mất do pháo binh Liên Xô, tấn công không quân và hỏng cơ khí, với những chiếc cuối cùng bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong đống đổ nát của Berlin tháng 4–5 năm 1945. Các mục dưới đây trước hết mô tả Trận Bulge, rồi Mặt trận phía Đông các năm 1944–1945.

Trận Bulge

Tháng 12 năm 1944, các xe Tiger II của các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng SS chiến đấu tại Ardennes, trong Trận Bulge, nơi chúng dẫn đầu cuộc tấn công của Đức, và nơi chúng phá hủy một số xe tăng Mỹ, nhưng nơi chúng bị chậm lại bởi trọng lượng, mức tiêu thụ nhiên liệu và các con đường hẹp và cầu tại Ardennes, vốn không thể chịu được chúng. Một trong những chiếc Tiger II nổi tiếng nhất tại Ardennes là Tiger 332 thuộc Tiểu đoàn xe tăng hạng nặng SS 501, bị bỏ lại tại La Gleize ở Bỉ trong cuộc tiến quân của Kampfgruppe Peiper và vẫn được trưng bày tại đó đến nay, và các xe Tiger II chiến đấu tại Ardennes, như phần còn lại của Lục quân Đức, bị buộc phải phòng thủ khi cuộc phản công của Mỹ bắt đầu, và hầu hết bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong cuộc rút lui của Đức tháng 1 năm 1945. Ardennes là trận đánh lớn nhất của Tiger II tại phía Tây, và nó cho thấy cả sức mạnh và giới hạn của nó: pháo của nó có thể phá hủy bất kỳ xe tăng Mỹ nào, nhưng trọng lượng và mức tiêu thụ nhiên liệu của nó nghĩa là nó không thể tiến xa, và thường bị bỏ lại khi hết nhiên liệu.

Mặt trận phía Đông, 1944–1945

Tại Mặt trận phía Đông, Tiger II chiến đấu tại Hungary, Ba Lan và trong phòng thủ Berlin, chống T-34 và IS-2 của Liên Xô, và chúng phá hủy số lượng lớn xe tăng Liên Xô, nhưng bị áp đảo về số lượng bởi hàng nghìn xe tăng Liên Xô, và bị buộc phải phòng thủ khi Lục quân Liên Xô tiến về phía tây. Tại Hungary, mùa đông 1944–1945, Tiger II chiến đấu trong các trận quanh Budapest, và phá hủy xe tăng Liên Xô ở cự ly xa, nhưng bị mất do pháo binh Liên Xô, tấn công không quân Liên Xô và hỏng cơ khí, và hầu hết bị bỏ lại khi kíp lái hết nhiên liệu hoặc khi không thể kéo về. Các xe Tiger II tại Mặt trận phía Đông chiến đấu trong trận chiến đã thua, và những chiếc Tiger II cuối cùng bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong đống đổ nát của Berlin tháng 4–5 năm 1945, khi chiến tranh kết thúc.

Kết thúc chiến tranh

Trong những tháng cuối chiến tranh, các xe Tiger II còn lại chiến đấu tại Ardennes, Hungary và trong phòng thủ Berlin, và bị áp đảo về số lượng và không quân Đồng minh, và hầu hết bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong cuộc rút lui của Đức. Những chiếc Tiger II cuối cùng bị phá hủy hoặc bị bỏ lại trong đống đổ nát của Berlin tháng 4–5 năm 1945, và việc sản xuất Tiger II đã kết thúc tháng 3 năm 1945, khi nhà máy Henschel bị lực lượng Mỹ tràn qua. Thành tích chiến đấu của Tiger II — tỷ lệ xe tăng địch bị tiêu diệt so với Tiger II bị mất — thường được trích dẫn là cao, nhưng các con số gây tranh cãi, và chúng phản ánh việc Tiger II được dùng trong phòng thủ, ở cự ly xa, chống lại xe tăng không thể xuyên giáp của nó, chứ không phải thước đo đơn giản về chất lượng xe tăng. Cuối cùng, Tiger II là xe tăng quá nặng, quá đắt và quá khó bảo dưỡng để thắng một cuộc chiến sản xuất, và câu chuyện của nó là bài học cảnh báo về giới hạn của thiết kế xe tăng hạng nặng.

8. Bên sử dụng & di sản

Bên sử dụng

Đức

Tiger II gần như chỉ được Đức sử dụng. Xe được cấp cho các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng của Lục quân Đức (Heer) và Waffen-SS, cùng một vài đại đội độc lập. Các tiểu đoàn của Lục quân, đánh số 501 đến 510, chiến đấu tại Mặt trận phía Đông, Normandy và Ardennes; các tiểu đoàn SS, đánh số 101 đến 103, chiến đấu tại Normandy, Ardennes và Mặt trận phía Đông, và bao gồm tiểu đoàn đã chiến đấu tại Villers-Bocage và Ardennes. Một số ít Tiger II được cung cấp cho Hungary năm 1944, và một chiếc Tiger II được tặng cho Nhật Bản, dù nó không bao giờ được vận chuyển và vẫn ở lại Đức. Sau chiến tranh, Lục quân Pháp dùng vài chiếc Tiger II bị bắt để thử nghiệm, và Liên Xô thử nghiệm Tiger II bị bắt tại Kubinka. Tiger II không bao giờ được xuất khẩu với số lượng đáng kể, và vẫn là vũ khí của Đức trong suốt thời gian phục vụ.

Người dùng khác

Tiger II gần như chỉ được Đức sử dụng, cấp cho các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng của Lục quân và Waffen-SS, nhưng một số ít xe tăng đến tay người khác, và câu chuyện của chúng là câu chuyện về Tiger II như vũ khí bị bắt và như vũ khí của đồng minh. Sau chiến tranh, các xe Tiger II bị bắt được Pháp, Liên Xô và Hoa Kỳ dùng để thử nghiệm, được kỹ sư nghiên cứu, những người muốn biết xe tăng hạng nặng Đức được chế tạo thế nào, vận hành thế nào và có thể bị đánh bại thế nào, với Pháp dùng vài chiếc cuối thập niên 1940, Liên Xô thử nghiệm chúng tại Kubinka và Mỹ thử nghiệm chúng tại Aberdeen Proving Ground, nơi chúng bị bắn để thử giáp và pháo. Các xe tăng bị bắt không bao giờ được Đồng minh dùng trong chiến đấu, nhưng chúng nằm trong số những vũ khí bị bắt giá trị nhất của chiến tranh, vì chúng cho Đồng minh biết chính xác xe tăng Đức mạnh nhất có thể làm gì và không thể làm gì. Các xe Tiger II duy nhất được nước khác ngoài Đức dùng trong chiến đấu là số ít được cung cấp cho Hungary năm 1944, do kíp lái Hungary được Đức huấn luyện vận hành trong phòng thủ Budapest và tại Mặt trận phía Đông. Các mục dưới đây trước hết xem xét các xe Tiger bị bắt trong tay Đồng minh, rồi Tiger II tại Hungary.

Các Tiger bị Đồng minh thu giữ

Sau chiến tranh, các xe Tiger II bị bắt được Pháp, Liên Xô và Hoa Kỳ dùng để thử nghiệm, và được kỹ sư nghiên cứu, những người muốn biết xe tăng hạng nặng Đức được chế tạo thế nào, vận hành thế nào và có thể bị đánh bại thế nào. Lục quân Pháp dùng vài chiếc Tiger II bị bắt cuối thập niên 1940, và Liên Xô thử nghiệm Tiger II bị bắt tại Kubinka, nơi chúng bị pháo Liên Xô bắn, để thử giáp, và nơi chúng được kỹ sư Liên Xô nghiên cứu. Hoa Kỳ thử nghiệm Tiger II bị bắt tại Aberdeen Proving Ground, nơi chúng được nghiên cứu và bị bắn, để thử giáp và pháo. Các xe Tiger II bị bắt không bao giờ được Đồng minh dùng trong chiến đấu, nhưng chúng nằm trong số những vũ khí bị bắt giá trị nhất của chiến tranh, vì chúng cho Đồng minh biết chính xác xe tăng Đức mạnh nhất có thể làm gì, và không thể làm gì.

Tiger II tại Hungary

Một số ít Tiger II được cung cấp cho Hungary năm 1944, nơi chúng được lực lượng Hungary dùng trong phòng thủ Budapest và chiến đấu tại Mặt trận phía Đông. Các xe Tiger II Hungary được kíp lái Hungary vận hành, những người đã được Đức huấn luyện, và chiến đấu cùng Tiger II Đức, trong các trận quanh Budapest, nơi chúng phá hủy xe tăng Liên Xô ở cự ly xa, nhưng bị mất do pháo binh Liên Xô, tấn công không quân Liên Xô và hỏng cơ khí. Các xe Tiger II Hungary là những xe Tiger II duy nhất được nước khác ngoài Đức dùng trong chiến đấu, và là lời nhắc rằng Tiger II, dù là vũ khí Đức, được đồng minh của Đức dùng, và câu chuyện của nó không chỉ là câu chuyện Đức, mà là câu chuyện của phe Trục nói chung.

Di sản & ảnh hưởng

Xe tăng mạnh nhất của chiến tranh

Di sản của Tiger II, trên hết, là danh tiếng của nó như xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, và như xe tăng mà mọi xe tăng khác được đo lường. Pháo 88 mm KwK 43 của Tiger II đặt ra tiêu chuẩn cho vũ khí xe tăng, và giáp nghiêng của nó đặt ra tiêu chuẩn cho khả năng bảo vệ xe tăng, và thiết kế của nó ảnh hưởng tới thiết kế các xe tăng sau này, bao gồm IS-3 của Liên Xô, M103 của Mỹ và Conqueror của Anh, vốn đều là xe tăng hạng nặng thiết kế để đối phó Tiger II và các xe kế tiếp. Tiger II cũng ảnh hưởng tới thiết kế xe tăng một cách chung hơn: nó cho thấy xe tăng có thể được trang bị pháo mạnh và được bảo vệ bởi giáp dày, nghiêng, và xe tăng như vậy có thể thống trị chiến trường, ngay cả khi nó quá nặng và quá đắt để chế tạo với số lượng lớn. Di sản của Tiger II vì vậy là di sản về thiết kế, cũng như di sản về chiến đấu.

Câu chuyện cảnh tỉnh

Di sản của Tiger II cũng là một bài học cảnh báo: nó cho thấy xe tăng quá nặng, quá đắt và quá khó bảo dưỡng không thể thắng một cuộc chiến sản xuất, và xe tăng chiến thắng thường là xe tăng có thể chế tạo với số lượng lớn và duy trì hoạt động — T-34 và Sherman, chứ không phải Tiger II. Câu chuyện của Tiger II được giảng dạy trong các trường quân sự như ví dụ về cách vũ khí có thể quá tốt đến mức hại chính nó, và cách thiết kế được tối ưu cho hỏa lực và bảo vệ, với cái giá là cơ động, độ tin cậy và số lượng, có thể thất bại, ngay cả khi nó là vũ khí tốt nhất trên chiến trường. Tiger II là lời nhắc rằng chiến tranh không chỉ được thắng bởi vũ khí, mà bởi hệ thống công nghiệp chế tạo chúng, bởi hệ thống đào tạo vận hành chúng, và bởi hệ thống hậu cần giữ chúng hoạt động, và vũ khí không thể chế tạo với số lượng lớn và duy trì hoạt động không thể thắng chiến tranh, dù mạnh đến đâu.

King Tiger trong văn hóa đại chúng

Trong văn hóa đại chúng Tiger II, King Tiger, đã trở thành biểu tượng của xe tăng hạng nặng Đức, và nó xuất hiện trong phim, sách và mô hình, và là một trong những xe tăng được làm mô hình nhiều nhất thế giới, với bộ kit ở mọi tỷ lệ và mọi biến thể. Kích thước, pháo dài và giáp nghiêng của Tiger II khiến nó có thể nhận ra ngay lập tức, và câu chuyện của nó — xe tăng tốt nhất thế giới, được chế tạo quá muộn và với số lượng quá ít để thay đổi cục diện chiến tranh — là một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất của Thế chiến II. Tiger II xuất hiện trong phim Battle of the Bulge và các phim khác về Ardennes, và là xe tăng mà hầu hết mọi người nghĩ tới khi nghĩ về xe tăng Đức, và nó vẫn, hơn tám mươi năm sau lần xuất hiện đầu tiên, là xe tăng định nghĩa xe tăng hạng nặng Đức trong trí tưởng tượng đại chúng.

Tiger II trong bộ mô hình

Tiger II là một trong những xe tăng được làm mô hình nhiều nhất thế giới, với bộ kit ở mọi tỷ lệ, từ 1:72 đến 1:16, và ở mọi biến thể, với tháp pháo Porsche và Henschel, và với các kiểu ngụy trang khác nhau, và được những người làm mô hình khắp thế giới chế tạo, những người đánh giá cao xe tăng vì kích thước, pháo dài, và giáp nghiêng của nó. Sự phổ biến của Tiger II trong giới làm mô hình là thước đo danh tiếng của nó, và nó đảm bảo xe tăng sẽ được nhớ, không chỉ như vũ khí, mà như mô hình, và như biểu tượng của Thế chiến II, và của những người đã chế tạo nó và chiến đấu trên nó, và những người được nhớ, trong các mô hình được chế tạo, lâu sau khi chiến tranh kết thúc.

Hiện vật còn lại

Bảo tàng tại châu Âu

Chỉ một số ít xe tăng Tiger II còn tồn tại, và chúng được lưu giữ trong các bảo tàng tại châu Âu và Hoa Kỳ. Nổi tiếng nhất là chiếc Tiger II tại Musée des Blindés ở Saumur, Pháp, còn chạy được và được trưng bày tại lễ hội Tankfest thường niên của bảo tàng, và bị lực lượng Pháp bắt năm 1944 và được bảo tàng bảo tồn. Các xe Tiger II còn lại khác được lưu giữ tại Bảo tàng Panzer Đức ở Munster, Đức, tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga, tại Bảo tàng Xe tăng Bovington ở Anh, và tại Musée des Blindés ở Saumur, Pháp, nơi hai chiếc Tiger II được giữ, một chiếc còn chạy được và một chiếc trưng bày tĩnh. Các xe Tiger II tại châu Âu là dễ xem nhất đối với du khách tại châu Âu, và được trưng bày như ví dụ về thiết kế xe tăng hạng nặng Đức ở đỉnh cao, và như đài tưởng niệm những người đã phục vụ trên chúng và những người đã chiến đấu chống lại chúng.

Bảo tàng tại Hoa Kỳ và nơi khác

Các xe Tiger II còn lại tại Hoa Kỳ ít nổi tiếng hơn các xe Tiger II tại châu Âu, nhưng quan trọng không kém, và chúng kể cùng câu chuyện từ phía bên kia Đại Tây Dương, như ví dụ về xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II. Các xe Tiger II Mỹ được giữ tại Bộ sưu tập Thiết giáp và Kỵ binh Lục quân Mỹ ở Fort Benning, Georgia, và tại Bảo tàng Thiết giáp và Kỵ binh Quốc gia, nơi một chiếc Tiger II được trưng bày như ví dụ về thiết kế xe tăng hạng nặng Đức, và chúng bị lực lượng Mỹ bắt năm 1944–1945, được đưa về Hoa Kỳ để thử nghiệm, được kỹ sư Mỹ nghiên cứu và bị bắn để thử giáp. Tuy nhiên, đối với đa số du khách, cách dễ nhất để xem Tiger II vẫn là tại châu Âu, tại bảo tàng xe tăng ở Saumur, Pháp, nơi chiếc Tiger II còn chạy được được trưng bày và chạy vào các dịp đặc biệt, hoặc tại Bảo tàng Xe tăng Bovington ở Anh, nơi một chiếc Tiger II đứng cạnh Tiger I, hoặc tại các bảo tàng ở Munster, Đức, và Kubinka, Nga. Các mục dưới đây trước hết mô tả các xe Tiger II tại Hoa Kỳ, rồi cách xem Tiger II ngày nay.

Hoa Kỳ

Các xe Tiger II còn lại tại Hoa Kỳ được lưu giữ tại Bộ sưu tập Thiết giáp và Kỵ binh Lục quân Mỹ ở Fort Benning, Georgia, và tại Bảo tàng Thiết giáp và Kỵ binh Quốc gia, nơi một chiếc Tiger II được trưng bày như ví dụ về thiết kế xe tăng hạng nặng Đức. Các xe Tiger II Mỹ bị lực lượng Mỹ bắt năm 1944–1945, và được đưa về Hoa Kỳ để thử nghiệm, nơi chúng được kỹ sư Mỹ nghiên cứu, và nơi chúng bị bắn, để thử giáp. Các xe Tiger II tại Hoa Kỳ ít nổi tiếng hơn các xe Tiger II tại châu Âu, nhưng quan trọng không kém, và được trưng bày như ví dụ về xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II, và như lời nhắc về cuộc chiến mà chúng đã chiến đấu.

Xem Tiger II ngày nay

Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để xem Tiger II là tại Musée des Blindés ở Saumur, Pháp, nơi chiếc Tiger II còn chạy được được trưng bày và nơi nó chạy vào các dịp đặc biệt, hoặc tại Bảo tàng Xe tăng Bovington ở Anh, nơi một chiếc Tiger II được trưng bày cùng Tiger I, để du khách có thể so sánh hai xe tăng và thấy Tiger II lớn hơn, nặng hơn và mạnh hơn xe tiền nhiệm thế nào. Du khách không thể tới Pháp hoặc Anh có thể xem Tiger II tại Bảo tàng Panzer Đức ở Munster, Đức, hoặc tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga, nơi các xe Tiger II được trưng bày như ví dụ về thiết kế xe tăng hạng nặng Đức. Kích thước của Tiger II khiến nó dễ tìm trong phòng trưng bày bảo tàng, và câu chuyện của nó, được kể trên nhãn bên cạnh, là một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất của Thế chiến II.

9. Câu hỏi thường gặp

Tiger II là xe tăng gì?

Tiger II, còn được gọi là King Tiger, là xe tăng hạng nặng của Đức trong Thế chiến II, trang bị pháo 88 mm KwK 43 nòng dài và được bảo vệ bởi giáp dày tới 185 mm. Khoảng 490 chiếc được chế tạo từ 1944 đến 1945.

Đã chế tạo bao nhiêu xe tăng Tiger II?

Khoảng 490 xe tăng Tiger II được Henschel chế tạo từ tháng 1 năm 1944 đến tháng 3 năm 1945.

Tiger II có pháo gì?

Pháo 8,8 cm KwK 43 L/71, pháo xe tăng mạnh nhất của Thế chiến II. Nó có thể xuyên khoảng 200 mm giáp ở 1.000 m.

Tiger I và Tiger II khác nhau thế nào?

Tiger II lớn và nặng hơn, với giáp dày hơn, nghiêng và pháo 88 mm KwK 43 nòng dài, trong khi Tiger I có giáp thẳng đứng và pháo 88 mm KwK 36 nòng ngắn hơn. Chỉ khoảng 490 chiếc Tiger II được chế tạo, so với khoảng 1.347 chiếc Tiger I.

Tôi có thể xem Tiger II ở đâu ngày nay?

Chiếc Tiger II nổi tiếng nhất ở Musée des Blindés tại Saumur, Pháp, nơi nó còn chạy được. Các xe Tiger II khác ở Munster tại Đức, Kubinka tại Nga, Bovington tại Anh và Fort Benning tại Hoa Kỳ.

Vì sao Tiger II được gọi là King Tiger?

Tên “King Tiger” là tên Đồng minh đặt cho Tiger II, từ tiếng Đức “Königstiger”, nghĩa là “hổ hoàng gia” hay “hổ Bengal”. Nó được dùng để phân biệt Tiger II với Tiger I.

10. Nguồn

1. Wikipedia, “Tiger II” — sản xuất khoảng 490 chiếc, thông số kỹ thuật, tháp pháo Porsche và Henschel cùng hiện vật còn lại.
2. Bảo tàng Xe tăng, Bovington, “Tiger II” — Tiger II tại Bovington và lịch sử King Tiger.
3. Thomas L. Jentz và Hilary L. Doyle, Germany’s Tiger Tanks: Tiger I and Tiger II (Schiffer, 2000) — phát triển, sản xuất và các biến thể.
4. Wolfgang Schneider, Tigers in Combat (Stackpole Books, 2004) — các tiểu đoàn xe tăng hạng nặng và thành tích chiến đấu.
5. Steven J. Zaloga, Tiger II vs T-34/85 (Osprey Publishing, 2013) — so sánh với xe tăng Liên Xô và pháo KwK 43.
6. Musée des Blindés, Saumur — Tiger II còn chạy được tại Saumur và việc phục chế.