Charles de Gaulle

1. Mở đầu

Charles de Gaulle (22 tháng 11 năm 1890 – 9 tháng 11 năm 1970) là tướng lĩnh và chính khách Pháp, người đã từ chối chấp nhận thất bại của nước Pháp năm 1940, lãnh đạo phong trào Pháp Tự do từ London, và trở về lãnh đạo giải phóng đất nước rồi sáng lập Đệ ngũ Cộng hòa.

Sinh ra trong một gia đình Công giáo yêu nước ở Lille, ông là một quân nhân chuyên nghiệp từng chiến đấu trong Thế chiến I, bị thương và bị bắt làm tù binh, và đã viết một cách tiên tri về tương lai của chiến tranh cơ giới trong thập niên 1930.

Tháng 5 và tháng 6 năm 1940, khi nước Pháp sụp đổ trước cuộc xâm lược của Đức, ông ngắn ngủi giữ chức Thứ trưởng Quốc phòng trong chính phủ của Paul Reynaud; khi Reynaud từ chức và Thống chế Pétain tìm kiếm đình chiến, de Gaulle bay sang London và, ngày 18 tháng 6 năm 1940, phát đi lời kêu gọi nổi tiếng qua đài BBC, kêu gọi người Pháp tiếp tục chiến đấu.

Trong bốn năm tiếp theo, ông là lãnh tụ của nước Pháp Tự do — một chính phủ lưu vong được Anh công nhận, một cách khó khăn, và sau đó là Hoa Kỳ — và tháng 8 năm 1944, ông đi bộ xuống đại lộ Champs-Élysées ở Paris được giải phóng. Ông lãnh đạo chính phủ lâm thời đến tháng 1 năm 1946, khi ông từ chức vì thất vọng với chính trị đảng phái, và trở lại nắm quyền năm 1958, trong khủng hoảng Chiến tranh Algeria, để sáng lập Đệ ngũ Cộng hòa và làm tổng thống của nó đến năm 1969.

Vị trí của de Gaulle trong lịch sử Thế chiến II là độc nhất. Ông là lãnh đạo Pháp duy nhất năm 1940 từ chối chấp nhận thất bại, và lập trường của ông đã bảo tồn ý tưởng rằng nước Pháp vẫn còn trong cuộc chiến — một ý tưởng có ý nghĩa to lớn đối với Đồng minh, Kháng chiến Pháp, và vị thế của Pháp sau chiến tranh.

Không có ông, Pháp sẽ bị đối xử như một quốc gia bại trận, giống các quốc gia bị chiếm đóng khác; có ông, Pháp trở thành một trong các cường quốc chiến thắng, với một ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và một vùng chiếm đóng ở Đức.

Đồng thời, de Gaulle là một đồng minh khó tính: Winston Churchill gọi ông là “con người của định mệnh” và cũng thấy ông rất khó chịu, và Tổng thống Franklin D.

Roosevelt hết sức không tin tưởng ông, thích làm việc với những người Pháp khác. Tính bướng bỉnh, ý thức về danh dự Pháp và niềm tin rằng ông hiện thân cho chính nước Pháp đã khiến ông vừa không thể thiếu vừa gây khó chịu.

Các sử gia tranh luận về thành tích thời chiến của ông — quan hệ của ông với Kháng chiến, cách đối xử với đối thủ, việc xử lý giải phóng — nhưng không ai phủ nhận rằng sự từ chối tháng 6 năm 1940 của ông là một trong những hành động có hệ quả lớn nhất của cuộc chiến.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Sinh | 22 tháng 11 năm 1890, Lille, Pháp |

| Mất | 9 tháng 11 năm 1970 (hưởng thọ 79 tuổi), Colombey-les-Deux-Églises, Pháp |

| Quốc tịch | Pháp |

| Vai trò / Chức vụ | Lãnh tụ nước Pháp Tự do (1940–1944); Người đứng đầu Chính phủ Lâm thời (1944–1946); Tổng thống Cộng hòa Pháp (1959–1969); người sáng lập Đệ ngũ Cộng hòa |

| Nổi tiếng vì | Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 năm 1940; lãnh đạo nước Pháp Tự do; giải phóng Paris (tháng 8 năm 1944); sáng lập Đệ ngũ Cộng hòa (1958) |

| Vợ / Gia đình | Yvonne Vendroux (kết hôn 1921, mất 1979); các con Philippe, Élisabeth và Anne (mắc hội chứng Down, mất năm 1948) |

| Quân hàm | Chuẩn tướng (1940); sau này là Đại tướng |

3. Thời trẻ và học vấn

Tuổi thơ ở Lille

Charles André Joseph Marie de Gaulle sinh ngày 22 tháng 11 năm 1890 tại Lille, miền bắc nước Pháp, là con thứ ba của Henri de Gaulle, giáo viên lịch sử và văn học tại một trường Dòng Tên ở Paris, và Jeanne Maillot, con gái của một gia đình công nghiệp giàu có ở Lille.

Gia đình theo đạo Công giáo sâu sắc, có thiện cảm với chế độ quân chủ, và yêu nước mãnh liệt: Henri de Gaulle dạy các con rằng nước Pháp có một định mệnh đặc biệt, và lịch sử của nó — từ Jeanne d’Arc đến Napoleon — là câu chuyện về vĩ đại và bổn phận.

Charles trẻ tuổi, người lớn lên cao đặc biệt — cao 1,96 mét khi trưởng thành — là một cậu bé nghiêm túc và ham đọc sách, quan tâm đến lịch sử và văn học, và sớm quyết định muốn trở thành quân nhân.

Saint-Cyr và Thế chiến I

Ông vào học viện quân sự Saint-Cyr năm 1909, tốt nghiệp năm 1912 gần đầu lớp, và được bổ nhiệm vào Trung đoàn Bộ binh số 33 tại Arras, nơi chỉ huy của ông là Đại tá Philippe Pétain — người sau này trở thành người bảo trợ, đối thủ và kẻ thù định mệnh của ông.

Khi Thế chiến I bùng nổ năm 1914, de Gaulle chiến đấu tại Dinant ở Bỉ, nơi ông bị thương tháng 8 năm 1914, rồi tại Verdun năm 1916, nơi ông lại bị thương và bị quân Đức bắt làm tù binh tại Pháo đài Douaumont. Ông dành phần còn lại của chiến tranh trong các trại tù binh Đức, thực hiện năm lần vượt ngục — mỗi lần đều thất bại — và đọc nhiều, bao gồm các tác phẩm của triết gia Đức Nietzsche và sử gia Pháp Michelet. Ông được thả tháng 12 năm 1918, sau Hiệp định Đình chiến, và phục vụ ở Ba Lan năm 1919–1920 với tư cách cố vấn quân sự trong Chiến tranh Ba Lan–Liên Xô, một trải nghiệm làm sâu sắc thêm sự quan tâm của ông đến chính trị Đông Âu.

Sĩ quan tham mưu và nhà văn giữa hai cuộc chiến

Trong những năm giữa hai cuộc chiến, de Gaulle là sĩ quan tham mưu và nhà văn. Ông giảng dạy tại Saint-Cyr, phục vụ trong ban tham mưu của Thống chế Pétain, và viết một loạt sách về lý thuyết quân sự, trong đó quan trọng nhất là Vers l’armée de métier (Towards a Professional Army, 1934), trong đó ông cho rằng Pháp nên xây dựng một đội quân chuyên nghiệp, cơ giới hóa gồm xe tăng và máy bay, thay vì dựa vào quân đội nghĩa vụ và hệ thống phòng thủ tĩnh của Tuyến Maginot.

Cuốn sách được thảo luận rộng rãi nhưng ít được thực hiện: bộ chỉ huy tối cao Pháp, bao gồm Pétain, coi de Gaulle là xuất sắc nhưng khó tính, và ý tưởng của ông quá cấp tiến đối với một quân đội cam kết phòng thủ. Ông được thăng đại tá năm 1937, và năm 1939, khi chiến tranh bùng nổ, ông được giao chỉ huy một trung đoàn xe tăng.

Tháng 5 năm 1940, trong cuộc xâm lược Pháp của Đức, ông chỉ huy Sư đoàn Thiết giáp số 4 trong cuộc phản công tại Montcornet và Abbeville — một trong số ít cuộc phản công của Pháp trong chiến dịch — và được thăng chuẩn tướng ngày 25 tháng 5 năm 1940.

Ngày 6 tháng 6, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Quốc phòng trong chính phủ của Paul Reynaud. Mười ngày sau, nước Pháp đang sụp đổ, và sự nghiệp quân nhân của de Gaulle sắp trở thành sự nghiệp chính khách.

4. Con đường đến vị trí lãnh đạo

Vươn lên tháng 6 năm 1940

Sự nổi lên của de Gaulle diễn ra đột ngột và kịch tính: trong vài tuần tháng 6 năm 1940, ông từ một chuẩn tướng ít ai biết đến trở thành lãnh tụ của nước Pháp Tự do. Bối cảnh là sự sụp đổ của nước Pháp.

Cuộc xâm lược của Đức ngày 10 tháng 5 năm 1940 đã đột phá qua Ardennes, bao vây quân Đồng minh ở Bỉ, và dồn họ về Dunkirk; Paris thất thủ ngày 14 tháng 6, và chính phủ Pháp chạy về Bordeaux.

Ngày 16 tháng 6, Thủ tướng Paul Reynaud, người muốn tiếp tục chiến đấu từ Bắc Phi, từ chức khi nội các của ông từ chối, và Thống chế Pétain, anh hùng Verdun và quân nhân được kính trọng nhất nước Pháp, thành lập chính phủ và xin Đức đình chiến.

De Gaulle, người đã bay sang London ngày 15 tháng 6 để thảo luận khả năng liên minh Pháp–Anh với Churchill, trở về Bordeaux, thấy Reynaud đã ra đi, và bay trở lại London ngày 17 tháng 6 với một trăm nghìn franc trong túi và gần như không có sự ủng hộ nào.

Ngày 18 tháng 6 năm 1940, BBC phát đi lời kêu gọi của ông: “Nước Pháp đã thua một trận đánh. Nhưng nước Pháp chưa thua cuộc chiến.” Ông kêu gọi binh lính, thủy thủ và phi công Pháp gia nhập cùng ông, và tuyên bố rằng ngọn lửa kháng chiến Pháp không được và sẽ không bị dập tắt.

Lời kêu gọi ít người nghe

Lời kêu gọi lúc đó ít người nghe — đài BBC tiếng Pháp có lượng thính giả nhỏ, và hầu hết người Pháp đang nghe Pétain — nhưng nó trở thành hành động sáng lập của nước Pháp Tự do.

Vị thế của de Gaulle ở London rất bấp bênh: chính phủ Anh công nhận ông, ngày 28 tháng 6, là lãnh tụ của người Pháp Tự do, nhưng làm vậy một cách miễn cưỡng, và sự ủng hộ của Churchill có điều kiện.

De Gaulle không có lãnh thổ, không có quân đội quy mô nào, và không có tiền; ông chỉ có tên tuổi, quân hàm, và niềm tin của mình. Ông xây dựng nước Pháp Tự do từ con số không: ông tuyển mộ trong số người Pháp ở Anh, trong thủy thủ đoàn các tàu chiến Pháp ở cảng Anh, và trong các thuộc địa Pháp, trong đó Tchad, ở châu Phi Xích đạo thuộc Pháp, là nơi đầu tiên theo ông tháng 8 năm 1940. Đến cuối năm 1940, ông kiểm soát một phần đáng kể châu Phi Xích đạo thuộc Pháp, và có một lực lượng nhỏ nhưng đang lớn dần gồm binh lính, thủy thủ và phi công chiến đấu cùng người Anh ở Trung Đông và Bắc Phi.

Thẩm quyền bị tranh chấp

Thẩm quyền của de Gaulle bị tranh chấp ngay từ đầu, cả bởi chế độ Vichy — vốn kết án tử hình vắng mặt ông vì tội phản quốc — và bởi những người Pháp khác tuyên bố đại diện cho nước Pháp, trên hết là Tướng Henri Giraud, người mà người Mỹ ưa thích.

Phản ứng của de Gaulle là khăng khăng, với sự bướng bỉnh tuyệt đối, rằng chỉ mình ông hiện thân cho tính hợp pháp của nước Pháp, và chế độ Vichy là bất hợp pháp. Đó là một tuyên bố mà nhiều người thấy kiêu ngạo, nhưng nó cũng là tuyên bố mang lại sự gắn kết cho nước Pháp Tự do: không có một lãnh đạo duy nhất khăng khăng đòi chủ quyền Pháp, nỗ lực của Pháp sẽ phân mảnh thành các phe phái cạnh tranh dưới sự kiểm soát của Anh và Mỹ. Đến năm 1943, sau các cuộc đổ bộ của Đồng minh ở Bắc Phi và việc thành lập Ủy ban Pháp Giải phóng Dân tộc tại Algiers, de Gaulle đã vượt qua Giraud và khẳng định mình là lãnh tụ không thể tranh cãi của kháng chiến Pháp, cả trong nước và ở nước ngoài.

5. Vai trò của Charles de Gaulle trong Thế chiến II

Nước Pháp Tự do

Cuộc chiến của de Gaulle diễn ra trên ba mặt trận: quân sự, chính trị và biểu tượng. Về quân sự, lực lượng Pháp Tự do phát triển từ vài nghìn người năm 1940 lên hơn 400.000 người vào năm 1944, và chiến đấu trên mọi mặt trận của cuộc chiến.

Quân Pháp Tự do chiến đấu tại Bir Hakeim ở Libya tháng 5–6 năm 1942, nơi lữ đoàn của Tướng Kœnig cầm chân Quân đoàn châu Phi trong hai tuần và cho phép Quân đoàn 8 của Anh rút lui; họ chiến đấu trong chiến dịch Ý, nơi Quân đoàn Viễn chinh Pháp dưới quyền Tướng Juin đột phá Tuyến Gustav tháng 5 năm 1944; họ chiến đấu trong giải phóng nước Pháp, nơi Sư đoàn Thiết giáp số 2 của Tướng Leclerc đổ bộ ở Normandy tháng 8 năm 1944 và giải phóng Paris; và họ chiến đấu ở Viễn Đông, nơi lực lượng Pháp trở lại Đông Dương.

Hải quân và không quân Pháp Tự do — bao gồm phi đội tiêm kích Normandie-Niemen, chiến đấu trên Mặt trận phía Đông cùng không quân Liên Xô — cũng phục vụ xuất sắc. Bản thân de Gaulle không phải là chỉ huy chiến trường trong chiến tranh; vai trò của ông là giữ phong trào đoàn kết, đàm phán với Đồng minh, và đảm bảo đóng góp của Pháp được công nhận.

Về chính trị, cuộc chiến của de Gaulle là cuộc đấu tranh giành sự công nhận. Roosevelt không tin tưởng ông và, đến năm 1944, từ chối công nhận Ủy ban Pháp Giải phóng Dân tộc là chính phủ của Pháp; tổng thống Mỹ ưa thích Giraud và, sau đó, hy vọng đặt nước Pháp dưới một chính quyền quân sự Đồng minh sau giải phóng.

Phản ứng của de Gaulle là xây dựng thực tế tại chỗ: tháng 6 năm 1944, sau D-Day, ông thành lập một chính quyền dân sự Pháp tại các thị trấn được giải phóng ở Normandy, và tháng 8 năm 1944, ông đảm bảo rằng quân Pháp, chứ không phải quân Mỹ, giải phóng Paris.

Việc giải phóng Paris ngày 25 tháng 8 năm 1944 là một hành động chính trị được dàn dựng cẩn thận: sư đoàn của Leclerc tiến vào thành phố, de Gaulle đến cùng ngày, và ngày 26 tháng 8, ông đi bộ xuống đại lộ Champs-Élysées từ Khải Hoàn Môn đến Nhà thờ Đức Bà, trong một cuộc diễu hành tuyên bố với thế giới rằng nước Pháp đã tự giải phóng mình. Ông từ chối để Đồng minh đối xử với Pháp như một quốc gia bại trận, và cuối cùng ông đã thành công: Pháp được trao một vùng chiếm đóng ở Đức, một ghế trong Hội đồng Kiểm soát Đồng minh, và một ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Về mặt biểu tượng, cuộc chiến của de Gaulle là cuộc chiến vì linh hồn nước Pháp. Ông khăng khăng rằng nước Pháp của Vichy — chế độ của Thống chế Pétain, hợp tác với Đức và trục xuất người Do Thái Pháp đến các trại tử thần — không phải là nước Pháp, và nước Pháp đích thực là nước Pháp của Kháng chiến và của nước Pháp Tự do.

Biểu tượng của nước Pháp Tự do là Thánh giá Lorraine, thánh giá hai thanh ngang của Jeanne d’Arc, và bài hát của nó là Chant des Partisans. Các bài phát thanh của de Gaulle từ London — trên hết là Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 và các bài phát thanh sau đó kêu gọi giải phóng — được Kháng chiến lắng nghe, và chúng mang lại cho Kháng chiến một lãnh tụ và một mục đích.

Quan hệ của ông với Kháng chiến nội địa rất phức tạp: các phong trào Kháng chiến, do cánh tả và Cộng sản chi phối, không tin tưởng xu hướng độc tài của de Gaulle, và ngược lại, de Gaulle không tin tưởng tham vọng của Cộng sản.

Nhưng năm 1943, ông đã thành công trong việc thống nhất Kháng chiến dưới Hội đồng Quốc gia Kháng chiến, do Jean Moulin làm chủ tịch, và việc Moulin bị bắt và chết dưới tay Gestapo tháng 7 năm 1943 đã biến ông thành một liệt sĩ của phong trào thống nhất.

Giải phóng và chính phủ lâm thời

Sau khi Paris được giải phóng, de Gaulle trở thành người đứng đầu chính phủ lâm thời của Cộng hòa Pháp, và ông bắt tay vào tái thiết nước Pháp. Ông quốc hữu hóa các ngành công nghiệp then chốt, đưa ra an sinh xã hội, và trao quyền bầu cử cho phụ nữ — một cải cách đã được hứa trước chiến tranh nhưng chưa bao giờ thực hiện. Ông cũng chủ trì épuration, cuộc thanh trừng những kẻ hợp tác với địch, trong đó hàng nghìn người bị hành quyết trong những tuần hỗn loạn sau giải phóng và hàng nghìn người khác bị đưa ra tòa.

Cách xử lý của de Gaulle đối với cuộc thanh trừng mang tính thực dụng: ông tìm cách hạn chế bạo lực và đưa nó vào kiểm soát của nhà nước, nhưng cuộc thanh trừng, ở nhiều nơi, là sự trả thù, và những thái quá của nó vẫn là chủ đề tranh luận lịch sử.

Tháng 1 năm 1946, thất vọng vì sự trở lại của chính trị đảng phái và việc các đảng từ chối chấp nhận đề xuất của ông về một tổng thống mạnh, de Gaulle từ chức. Ông về hưu tại ngôi nhà ở Colombey-les-Deux-Églises, vùng Champagne, nơi ông viết War Memoirs — một tác phẩm văn học cũng như lịch sử, trong đó ông trình bày phiên bản của riêng mình về cuộc chiến và định mệnh của nước Pháp.

6. Các quyết định quan trọng

Từ chối đình chiến và đòi chủ quyền Pháp

Từ chối đình chiến (tháng 6 năm 1940). Quyết định của de Gaulle bay sang London và phát đi Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 là hành động sáng lập sự nghiệp của ông. Ông không có thẩm quyền để làm điều đó — ông là một vị tướng cấp thấp không có nhiệm vụ chính trị — và ông làm vậy vì tin rằng danh dự và tương lai của nước Pháp phụ thuộc vào việc tiếp tục chiến đấu. Đó là một quyết định được đưa ra một mình, và nó đã định hình ông.

Khăng khăng đòi chủ quyền Pháp. Suốt chiến tranh, de Gaulle từ chối chấp nhận rằng nước Pháp nên bị đối xử như một đồng minh nhỏ hay một lãnh thổ được giải phóng dưới quyền quản lý của Đồng minh. Sự khăng khăng của ông — về Thánh giá Lorraine thay vì chỉ cờ ba màu, về chính quyền dân sự Pháp ở nước Pháp được giải phóng, về một vùng của Pháp ở Đức — thường khiến Đồng minh bực bội, nhưng nó đã đảm bảo vị thế của Pháp như một nước chiến thắng thay vì nạn nhân.

Thống nhất Kháng chiến và từ chức

Thống nhất Kháng chiến (1943). Quyết định của de Gaulle cử Jean Moulin thống nhất các phong trào Kháng chiến dưới thẩm quyền của ông là một nước cờ chính trị tài tình: nó mang lại cho ông một cơ sở trong nước Pháp và ngăn Cộng sản chiếm Kháng chiến cho riêng mình. Cái chết của Moulin khiến sự thống nhất trở nên vĩnh viễn, và Hội đồng Quốc gia Kháng chiến trở thành nền tảng chính trị của nước Pháp sau chiến tranh.

Từ chức tháng 1 năm 1946. Việc de Gaulle từ chức, để phản đối hệ thống đảng phái của Đệ tứ Cộng hòa, là một hành động có nguyên tắc khiến ông mất mười hai năm trong hoang mạc chính trị — và nó cũng bảo toàn danh tiếng của ông. Khi ông trở lại năm 1958, ông có thể tự trình bày mình là người đứng trên các đảng phái, và áp đặt chức tổng thống mạnh mà ông đã muốn năm 1946.

7. Tranh cãi

Người tin mình hiện thân cho nước Pháp

Những tranh cãi về de Gaulle là những tranh cãi của một người tin rằng mình hiện thân cho nước Pháp, và hành động theo đó. Tranh cãi đầu tiên liên quan đến cách ông đối xử với đối thủ. Ông gạt Tướng Giraud sang một bên với sự tàn nhẫn mà nhiều người thấy sốc, và ông loại khỏi các vinh danh sau chiến tranh những người đã chiến đấu vì nước Pháp theo những cách khác — trên hết là các sĩ quan Pháp từng phục vụ trong quân đội Vichy ở Bắc Phi và đã gia nhập Đồng minh sau các cuộc đổ bộ tháng 11 năm 1942.

Những người bênh vực ông cho rằng sự đoàn kết đòi hỏi một lãnh đạo duy nhất, và Giraud, người không có tầm nhìn chính trị, không thể mang lại điều đó. Những người chỉ trích cho rằng sự khăng khăng của de Gaulle về tính hợp pháp của chính mình là một hình thức tìm kiếm quyền lực cá nhân, và nó đã bóp méo lịch sử của Kháng chiến.

Thanh trừng và phiên tòa xét xử Pétain

Tranh cãi thứ hai liên quan đến épuration và phiên tòa xét xử Pétain. De Gaulle chủ trì một cuộc thanh trừng trong đó, theo hầu hết các ước tính, khoảng mười nghìn người bị hành quyết không qua xét xử trong những tuần sau giải phóng, và hơn năm mươi nghìn người bị đưa ra tòa. Ông giảm án tử hình của Pétain xuống tù chung thân — một hành động khoan dung mà nhiều người oán giận, vì Pétain, trong mắt họ, là kẻ phản bội — và ông ân xá nhiều kẻ hợp tác trong những năm sau đó.

Tranh cãi không chỉ về con số mà còn về ký ức: phiên bản chiến tranh của de Gaulle, trong đó gần như mọi người Pháp đều kháng chiến và chỉ một số ít hợp tác, là một huyền thoại phục vụ mục đích hòa giải dân tộc, nhưng nó che khuất thực tế về sự hợp tác của Vichy, bao gồm việc trục xuất khoảng 76.000 người Do Thái Pháp, trong đó chỉ vài nghìn người sống sót.

Quan hệ với Đồng minh

Tranh cãi thứ ba liên quan đến quan hệ thời chiến của de Gaulle với Đồng minh. Cả Churchill và Roosevelt đều thấy ông không thể làm việc cùng, và Roosevelt, đặc biệt, coi ông là một nhà độc tài đầy tham vọng.

Những người bênh vực de Gaulle đáp lại rằng ông đang bảo vệ chủ quyền Pháp trước các đồng minh sẵn sàng hy sinh nó, và sự bướng bỉnh của ông là cái giá của nền độc lập của Pháp.

Những người chỉ trích đáp lại rằng sự bướng bỉnh của ông đã làm tổn hại sự nghiệp Đồng minh, đáng chú ý trong tranh cãi về quản lý nước Pháp được giải phóng năm 1944, và việc ông từ chối hợp tác với người Mỹ về cuộc xâm lược miền nam nước Pháp — Chiến dịch Dragoon — là do kiêu hãnh hơn là chiến lược.

Cuộc tranh luận phản ánh một câu hỏi lớn hơn: liệu sự vĩ đại của de Gaulle nằm ở tầm nhìn hay ở tính kiêu ngạo của ông, và liệu hai điều đó có thể tách rời nhau không.

8. Cuối đời

Cuộc đời sau này của de Gaulle là hồi thứ hai của ông. Sau mười hai năm về hưu tại Colombey-les-Deux-Églises, ông được triệu hồi nắm quyền tháng 5 năm 1958, trong khủng hoảng Chiến tranh Algeria, khi quân đội Pháp ở Algeria nổi loạn và Đệ tứ Cộng hòa dường như sắp sụp đổ. Ông trở thành thủ tướng, soạn thảo hiến pháp mới tạo ra một tổng thống mạnh — Đệ ngũ Cộng hòa — và được bầu làm tổng thống đầu tiên của nó tháng 12 năm 1958.

Tổng thống, Algeria và cái chết

Với tư cách tổng thống, ông chấm dứt Chiến tranh Algeria, trao độc lập cho Algeria năm 1962 sau một cuộc trưng cầu dân ý, bất chấp sự phản đối của người Pháp định cư và quân đội; ông rút Pháp khỏi bộ chỉ huy quân sự tích hợp của NATO năm 1966; ông phát triển lực lượng răn đe hạt nhân độc lập của Pháp; và ông theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập với cả Hoa Kỳ và Liên Xô, công nhận Trung Quốc Cộng sản năm 1964 và chỉ trích cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam. Ông tái đắc cử năm 1965, nhưng tháng 5 năm 1968, nước Pháp bị chấn động bởi các cuộc biểu tình sinh viên và một cuộc tổng đình công khiến đất nước tê liệt, và uy quyền của de Gaulle bị tổn hại nặng nề.

Tháng 4 năm 1969, ông từ chức sau khi thua một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách khu vực, và lại về hưu ở Colombey. Ông qua đời đột ngột ngày 9 tháng 11 năm 1970, vì vỡ phình động mạch chủ, khi đang chơi bài patience tại nhà. Ông được chôn cất, theo nguyện vọng của chính mình, tại nghĩa trang nhà thờ làng ở Colombey, trong một ngôi mộ giản dị, không có quốc tang.

9. Di sản của Charles de Gaulle

Đệ ngũ Cộng hòa

Di sản của de Gaulle là chính Đệ ngũ Cộng hòa. Hiến pháp mà ông soạn thảo năm 1958, với chức tổng thống mạnh, đã tồn tại hơn sáu mươi lăm năm — lâu hơn nhiều so với bất kỳ nền cộng hòa Pháp nào trước đó — và mang lại cho nước Pháp sự ổn định mà Đệ tứ Cộng hòa thiếu.

Chính sách đối ngoại độc lập của ông — lực lượng răn đe hạt nhân, việc rút khỏi bộ chỉ huy tích hợp của NATO, sự khăng khăng rằng Pháp nên nói bằng giọng của riêng mình — đã định hình chính sách của Pháp trong một thế hệ và vẫn ảnh hưởng đến ngày nay.

Quyết định trao độc lập cho Algeria của ông đã chấm dứt một cuộc chiến chia rẽ nước Pháp, dù nó cũng để lại di sản cay đắng trong số một triệu người Pháp định cư đã chạy khỏi Algeria năm 1962.

Nước Pháp không bao giờ đầu hàng

Di sản thời chiến của ông là ý tưởng về nước Pháp như một quốc gia không bao giờ đầu hàng. Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 được kỷ niệm hàng năm, Thánh giá Lorraine vẫn là biểu tượng của Kháng chiến, và War Memoirs của de Gaulle vẫn được đọc như một tác phẩm kinh điển của văn học Pháp.

Nhưng di sản của ông cũng gây tranh cãi: huyền thoại về một nước Pháp gần như nhất trí kháng chiến, mà de Gaulle thúc đẩy, đã trì hoãn trong nhiều thập kỷ một sự đối mặt trung thực với sự hợp tác của Vichy, và mãi đến thập niên 1990, một tổng thống Pháp — Jacques Chirac, năm 1995 — mới chính thức thừa nhận trách nhiệm của nhà nước Pháp đối với việc trục xuất người Do Thái.

Nước Pháp của de Gaulle là một nước Pháp của sự vĩ đại và niềm tự hào, và cũng là một nước Pháp, trong một thời gian dài, không thể đối mặt với quá khứ của chính mình.

10. Đánh giá của giới sử học

Một trong những nhân vật vĩ đại

Các sử gia đánh giá Charles de Gaulle là một trong những nhân vật vĩ đại của thế kỷ XX, và đánh giá này đã ổn định một cách đáng kể: ngay cả những người chỉ trích ông cũng thừa nhận tầm vóc của ông.

Về mặt quân sự, thành tựu của ông năm 1940 được đánh giá là hành động thiên tài đạo đức và chính trị hơn là kỹ năng quân sự: ông đã thấy, khi gần như không ai khác thấy, rằng cuộc chiến sẽ là chiến tranh thế giới, rằng nước Anh sẽ tiếp tục chiến đấu, và rằng vị thế của Pháp trong thế giới sau chiến tranh phụ thuộc vào việc tiếp tục chiến đấu. War Memoirs của ông được so sánh, về chất lượng văn học, với hồi ký của Caesar, và văn xuôi của ông — trên hết là câu mở đầu, “Suốt đời tôi đã có một ý niệm nhất định về nước Pháp” — nằm trong số những câu nổi tiếng nhất trong văn học Pháp.

Chia rẽ về mặt chính trị

Về mặt chính trị, các sử gia chia rẽ giữa những người coi de Gaulle là một nhà dân chủ đã cứu nước Pháp khỏi chính nó — khỏi Vichy, khỏi nội chiến, khỏi sự bất ổn của Đệ tứ Cộng hòa — và những người coi ông là một nhà độc tài trong vỏ bọc dân chủ, một người tin rằng chỉ mình ông hiểu nước Pháp và đã dùng các thể chế của Cộng hòa để áp đặt ý chí của mình.

Các đánh giá cân bằng nhất, bao gồm tiểu sử ba tập của Jean Lacouture (1984–1986) và De Gaulle (2018) của Julian Jackson, trình bày một con người có ý chí và tầm nhìn phi thường, mà sự bướng bỉnh vừa là sức mạnh lớn nhất vừa là điểm yếu lớn nhất của ông, và thành tựu của ông là trả lại cho nước Pháp ý thức về chính mình.

Phán quyết, cuối cùng, là de Gaulle đã đúng về điều cốt yếu: rằng nước Pháp, tháng 6 năm 1940, có lựa chọn giữa danh dự và ô nhục, và ông đã chọn danh dự.

11. Câu hỏi thường gặp

De Gaulle là ai và Lời kêu gọi 18 tháng 6

Charles de Gaulle là ai?

Charles de Gaulle (1890–1970) là tướng Pháp từ chối chấp nhận thất bại của nước Pháp năm 1940, lãnh đạo nước Pháp Tự do từ London, và trở về lãnh đạo giải phóng Paris năm 1944. Sau này ông sáng lập Đệ ngũ Cộng hòa và làm tổng thống của nó từ năm 1959 đến năm 1969.

Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 năm 1940 là gì?

Đó là bài phát thanh của de Gaulle từ London, ngày 18 tháng 6 năm 1940, kêu gọi người Pháp tiếp tục chiến đấu chống Đức sau khi chính phủ Pháp đã xin đình chiến. Nó trở thành hành động sáng lập của nước Pháp Tự do.

Vì sao Roosevelt không tin tưởng de Gaulle?

Roosevelt coi de Gaulle là độc tài và là một nhà độc tài tiềm năng, và ông thích làm việc với Tướng Giraud. Ông từ chối công nhận Ủy ban Pháp Giải phóng Dân tộc của de Gaulle là chính phủ Pháp cho đến năm 1944, và ông dự định đặt nước Pháp được giải phóng dưới chính quyền quân sự Đồng minh.

Giải phóng Paris, Đệ ngũ Cộng hòa và nơi an nghỉ

Paris được giải phóng như thế nào?

Ngày 25 tháng 8 năm 1944, Sư đoàn Thiết giáp số 2 của Tướng Leclerc, thuộc lực lượng Pháp Tự do, tiến vào Paris, được hỗ trợ bởi cuộc khởi nghĩa của Kháng chiến Pháp bắt đầu ngày 19 tháng 8. De Gaulle đến cùng ngày và đi bộ xuống đại lộ Champs-Élysées ngày 26 tháng 8.

Đệ ngũ Cộng hòa là gì?

Đó là hệ thống cộng hòa do de Gaulle sáng lập năm 1958, với một tổng thống mạnh. Nó vẫn là hệ thống chính phủ ở Pháp ngày nay, và đã tồn tại lâu hơn bất kỳ nền cộng hòa Pháp nào trước đó.

De Gaulle được chôn cất ở đâu?

Ông được chôn cất tại nghĩa trang nhà thờ làng ở Colombey-les-Deux-Églises, trong một ngôi mộ giản dị, theo nguyện vọng của chính mình. Ông từ chối quốc tang.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Charles de Gaulle” — tiểu sử tổng hợp: sinh ngày 22 tháng 11 năm 1890, mất ngày 9 tháng 11 năm 1970, Lời kêu gọi ngày 18 tháng 6 năm 1940, giải phóng Paris, Đệ ngũ Cộng hòa.
2. Encyclopaedia Britannica, “Charles de Gaulle” (britannica.com) — tiểu sử, nước Pháp Tự do, chính phủ lâm thời, tổng thống 1959–1969.
3. Charles de Gaulle, War Memoirs, Tập I: The Call to Honour, 1940–1942 (Collins, 1955) — tường thuật của chính de Gaulle về Lời kêu gọi và việc sáng lập nước Pháp Tự do.
4. Julian Jackson, De Gaulle (Belknap Press, 2018) — tiểu sử hiện đại chuẩn bằng tiếng Anh.
5. Jean Lacouture, De Gaulle, 3 tập (Seuil, 1984–1986) — tiểu sử chuẩn bằng tiếng Pháp.
6. Robert Gildea, Fighters in the Shadows: A New History of the French Resistance (Faber & Faber, 2015) — Kháng chiến, Moulin, và quan hệ của de Gaulle với Kháng chiến.
7. François Kersaudy, Churchill and de Gaulle (Collins, 1981) — quan hệ thời chiến giữa hai lãnh tụ.

Đọc thêm

• Jonathan Fenby, The General: Charles de Gaulle and the France He Saved (Simon & Schuster, 2010).
• Eric Roussel, De Gaulle (Gallimard, 2002).

Bài viết liên quan

• Arleigh Burke
• Chester W. Nimitz
• Tưởng Giới Thạch