Xe tăng Cromwell

1. Mở đầu

Cromwell (Xe tăng tuần tiễu Mk VIII, A27M) là xe tăng tuần tiễu của Anh trong năm cuối Thế chiến II, và là xe tăng nhanh nhất trong biên chế Anh. Được trang bị động cơ Rolls-Royce Meteor, phiên bản giảm công suất của động cơ máy bay Merlin, nó có thể đạt 64 km/h trên đường, nhanh hơn bất kỳ xe tăng Anh nào khác của chiến tranh và nhanh hơn hầu hết xe tăng Đức, và nó được dùng bởi các sư đoàn thiết giáp Anh tại Normandy và trong cuộc tiến công qua Tây Bắc Âu năm 1944 và 1945. Được trang bị pháo 75 mm và bảo vệ bởi giáp dày tới 76 mm, Cromwell không phải xe tăng mạnh nhất của chiến tranh, nhưng nó nhanh, đáng tin cậy và được kíp lái yêu thích, và trở thành xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của Lục quân Anh trong năm cuối chiến tranh. Khoảng 4.000 chiếc Cromwell và Centaur được chế tạo từ năm 1943 đến 1945, và loại xe này vẫn phục vụ trong Lục quân Anh tới thập niên 1950.

Cromwell được đặt tên theo Oliver Cromwell, lãnh đạo lực lượng Nghị viện trong Nội chiến Anh, và nó là xe tăng tuần tiễu cuối cùng của Anh, dòng xe bắt đầu với các xe tuần tiễu nhanh nhưng giáp mỏng cuối thập niên 1930. Xe tăng tuần tiễu được thiết kế cho tốc độ và cơ động, để khai thác bước đột phá và truy kích địch đang rút lui, và Cromwell là mẫu tốt nhất trong dòng tuần tiễu: nó nhanh hơn Crusader tiền nhiệm, giáp dày hơn Covenanter, và đáng tin cậy hơn cả hai. Xe kế tiếp của nó, Comet, là Cromwell với pháo mạnh hơn, và xe kế tiếp nữa, Centurion, là xe tăng chiến đấu chủ lực đầu tiên. Câu chuyện của Cromwell vì vậy là câu chuyện về xe tăng tuần tiễu Anh ở thời kỳ tốt nhất, và về sự chuyển đổi từ xe tuần tiễu sang xe tăng chiến đấu chủ lực.

2. Thông tin chính

Loại	Xe tăng tuần tiễu
Xuất xứ	Anh
Nhà thiết kế	Leyland Motors; Birmingham Railway Carriage and Wagon Co.
Nhà sản xuất	Leyland; Birmingham Railway Carriage and Wagon; English Electric; các hãng khác
Phục vụ	1943–thập niên 1950 (Lục quân Anh)
Sản xuất	1943–1945; khoảng 4.016 chiếc (Cromwell và Centaur)
Trọng lượng	Khoảng 28 tấn
Chiều dài	6,35 m (kèm pháo); 5,48 m (thân xe)
Chiều rộng	2,90 m
Chiều cao	2,49 m
Kíp lái	5 (xa trưởng, pháo thủ, nạp đạn viên, lái xe, xạ thủ súng máy thân xe)
Giáp	8–76 mm; 76 mm phía trước (Cromwell VII)
Vũ khí chính	Pháo QF 75 mm (Cromwell IV); pháo QF 6-pounder (Cromwell I); lựu pháo 95 mm (Cromwell VI)
Vũ khí phụ	Hai súng máy Besa 7,92 mm
Động cơ	Rolls-Royce Meteor V12 chạy xăng, 600 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 64 km/h trên đường
Tầm hoạt động	Khoảng 270 km trên đường

3. Bối cảnh và phát triển

Thất bại của các xe tuần tiễu đời đầu

Cromwell ra đời từ thất bại của các xe tăng tuần tiễu Anh đời đầu. Covenanter, đi vào biên chế năm 1940, không đáng tin cậy đến mức không bao giờ được dùng trong chiến đấu, và Crusader, chiến đấu tại Bắc Phi năm 1941 và 1942, nhanh nhưng giáp mỏng và hay hỏng hóc về mặt cơ khí, thường xuyên hỏng trên sa mạc. Lục quân Anh cần một xe tăng tuần tiễu nhanh, giáp tốt và đáng tin cậy, và cần một động cơ đủ mạnh để dẫn động nó. Câu trả lời là Rolls-Royce Meteor, phiên bản của động cơ máy bay Merlin được giảm công suất để dùng trên xe tăng, cho công suất 600 mã lực, gấp hơn hai lần động cơ Liberty từng trang bị cho Crusader. Meteor là chìa khóa của Cromwell: nó mang lại tốc độ cho xe, và mang lại cho Lục quân Anh xe tăng tuần tiễu nhanh và đáng tin cậy thực sự đầu tiên.

Thiết kế của Cromwell dựa trên A24 Cavalier, xe tăng tuần tiễu do Nuffield thiết kế và dùng động cơ Liberty, cùng A27, thiết kế song song của Leyland dùng động cơ Meteor. A27 được chế tạo với hai phiên bản: A27L, dùng động cơ Liberty và gọi là Centaur, và A27M, dùng động cơ Meteor và gọi là Cromwell. Centaur được chế tạo trước, vì động cơ Meteor chưa sẵn sàng, nhưng Cromwell là xe tăng tốt hơn, và là phiên bản được chế tạo với số lượng lớn và chiến đấu tại Normandy. Thân xe Cromwell dùng kết cấu tán đinh, với hệ thống treo Christie, và được thiết kế để nhanh và dễ bảo dưỡng, với động cơ cùng hộp số tiếp cận được từ phía sau xe.

Động cơ Meteor

Động cơ Meteor là bộ phận quan trọng nhất của Cromwell, và là thành tựu đáng kể. Merlin, vốn trang bị cho Spitfire và Lancaster, là một trong những động cơ máy bay tốt nhất của chiến tranh, nhưng nó quá mạnh và được tinh chỉnh quá cao để dùng trên xe tăng, và nó dùng nhiên liệu hàng không octan cao. Vì vậy Rolls-Royce giảm công suất Merlin, từ hơn 1.000 mã lực xuống 600 mã lực, và cải tiến nó để chạy xăng thông thường, và kết quả là Meteor, được lắp trên Cromwell và mang lại cho nó tốc độ tối đa 64 km/h. Meteor đáng tin cậy, mạnh mẽ và dễ bảo dưỡng, và được dùng trên xe tăng Anh trong hai mươi năm tiếp theo, trên Cromwell, Comet và Centurion, và là nền tảng của động cơ xe tăng Anh cho đến khi động cơ diesel ra đời. Thành công của Meteor cho thấy động cơ máy bay có thể được cải tiến để dùng trên xe tăng, và nó ảnh hưởng tới thiết kế động cơ xe tăng ở các quốc gia khác sau chiến tranh.

Sản xuất và xe Centaur

Cromwell được chế tạo bởi nhiều công ty, gồm Leyland, Công ty Birmingham Railway Carriage and Wagon và English Electric, và sản xuất bắt đầu năm 1943. Khoảng 4.016 chiếc Cromwell và Centaur được chế tạo từ năm 1943 đến 1945, trong đó khoảng 3.066 chiếc là Cromwell và khoảng 950 chiếc là Centaur, dù các con số chính xác khác nhau giữa các nguồn. Centaur, dùng động cơ Liberty, chậm hơn Cromwell và không được dùng làm xe tăng, nhưng được Thủy quân lục chiến Hoàng gia dùng trong ngày D-Day, phiên bản Centaur IV trang bị lựu pháo 95 mm, yểm trợ hỏa lực cho bộ binh khi họ đổ bộ lên bãi biển. Cromwell được giao cho các sư đoàn thiết giáp năm 1943 và 1944, và sẵn sàng kịp cho cuộc đổ bộ Normandy tháng 6 năm 1944, nơi nó là xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của các sư đoàn thiết giáp Anh. Việc sản xuất Cromwell là thành tựu đáng kể, xét tình trạng công nghiệp Anh năm 1943, và nó khả thi nhờ sự đơn giản của thiết kế cùng việc dùng các nhà máy hiện có.

4. Thiết kế

Hệ thống treo Christie và động cơ Meteor

Thiết kế của Cromwell dựa trên hệ thống treo Christie, hệ thống bánh xe lớn và lò xo cuộn từng được dùng trên xe tăng BT của Liên Xô và Crusader của Anh, mang lại cho xe cảm giác êm và tốc độ cao. Các bánh xe lớn của Christie, được dẫn động bởi động cơ Meteor qua hộp số Merritt-Brown, cho phép Cromwell đạt 64 km/h trên đường, và vượt địa hình gồ ghề với tốc độ mà các xe tăng khác không thể sánh được. Động cơ Meteor, lắp phía sau xe, tiếp cận được từ phía sau, và có thể tháo ra thay thế trong vài giờ, khiến Cromwell dễ bảo dưỡng. Thân xe Cromwell dùng kết cấu tán đinh, với giáp dày tới 76 mm ở phía trước, và được thiết kế để nhanh và dễ sản xuất, với các bộ phận có thể dùng chung giữa Cromwell và Centaur.

Pháo 75 mm và tháp pháo

Vũ khí chính của Cromwell là pháo QF 75 mm, phiên bản Anh của pháo 75 mm Mỹ trang bị cho Sherman, và được lắp trên Cromwell IV, phiên bản nhiều nhất. Pháo 75 mm bắn đạn nổ mạnh hiệu quả chống bộ binh, trận địa pháo và nhà cửa, cùng đạn xuyên giáp có thể xuyên khoảng 68 mm giáp ở cự ly 500 mét, đủ để tiêu diệt Panzer IV ở cự ly chiến đấu thông thường, nhưng không đủ để tiêu diệt Panther hay Tiger I từ phía trước. Tháp pháo của Cromwell, tháp pháo lớn, rộng rãi với tháp chỉ huy, chứa pháo, xa trưởng, pháo thủ và nạp đạn viên, và được lắp radio cùng kính tiềm vọng cho xa trưởng. Các phiên bản đời đầu của Cromwell trang bị pháo 6-pounder, vốn xuyên giáp tốt hơn nhưng đạn nổ mạnh kém, và pháo 75 mm được ưa chuộng hơn vì là vũ khí toàn diện tốt hơn.

Kíp lái và bố trí năm người

Kíp lái năm người của Cromwell làm việc trong khoang chiến đấu rộng rãi, và xe được trang bị radio, tháp chỉ huy cùng súng máy thân xe. Xa trưởng ngồi trong tháp pháo, cùng pháo thủ và nạp đạn viên, và lái xe ngồi phía trước thân xe, với xạ thủ súng máy thân xe bên cạnh, người vận hành súng máy Besa ở phía trước thân xe. Kíp lái Cromwell trân trọng tốc độ, độ tin cậy và sự rộng rãi của xe, và họ đánh giá cao động cơ Meteor, vốn êm và mượt hơn động cơ Liberty của Crusader, và mang lại cho xe tốc độ tối đa mà không xe tăng Anh nào khác sánh được. Độ tin cậy cơ khí của Cromwell là một trong những điểm mạnh lớn nhất của nó: nó hỏng hóc ít hơn nhiều so với Crusader, và có thể được bảo dưỡng bởi kíp lái ít được huấn luyện với ít phụ tùng, điều rất quan trọng trong cuộc tiến công qua Pháp năm 1944, khi xe tăng di chuyển nhanh và xưởng sửa chữa ở xa phía sau.

5. Các biến thể

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản xuất
Cromwell I	1943	Pháo 6-pounder; động cơ Meteor	Khoảng 357
Cromwell II	1943	Pháo 6-pounder; xích rộng hơn	Số lượng nhỏ
Cromwell III	1943	Pháo 6-pounder; thân xe Centaur với động cơ Meteor	Khoảng 200
Cromwell IV	1943–1945	Pháo 75 mm; phiên bản nhiều nhất	Khoảng 1.935
Cromwell V	1944	Pháo 75 mm; thân xe hàn	Số lượng nhỏ
Cromwell VI	1944	Lựu pháo 95 mm; yểm trợ tầm gần	Khoảng 341
Cromwell VII	1944–1945	Tăng giáp lên 76 mm; xích rộng hơn	Khoảng 1.500 (chuyển đổi)
Centaur IV	1944	Lựu pháo 95 mm; Thủy quân lục chiến Hoàng gia trong ngày D-Day	Khoảng 114

Các biến thể pháo: 6-pounder, 75 mm và 95 mm

Cromwell được chế tạo với nhiều phiên bản, và sự khác biệt giữa chúng chủ yếu là vũ khí. Cromwell I, II và III trang bị pháo 6-pounder, vốn xuyên giáp tốt nhưng đạn nổ mạnh kém, và chúng được chế tạo với số lượng nhỏ, vì pháo 6-pounder sớm được thay bằng pháo 75 mm. Cromwell IV, trang bị pháo 75 mm, là phiên bản nhiều nhất, với khoảng 1.935 chiếc được chế tạo, và nó là Cromwell tiêu chuẩn của chiến dịch Normandy. Cromwell VI trang bị lựu pháo 95 mm, bắn đạn nổ mạnh chống bộ binh, trận địa pháo và nhà cửa, và được dùng làm xe tăng yểm trợ tầm gần, với khoảng 341 chiếc được chế tạo. Cromwell VII là phiên bản tăng giáp của Cromwell IV, với giáp dày hơn và xích rộng hơn, và được chế tạo bằng cách chuyển đổi các xe Cromwell IV hiện có, với khoảng 1.500 chiếc được chuyển đổi. Giáp dày hơn và xích rộng hơn của Cromwell VII khiến nó phù hợp hơn với giao tranh tại Normandy, nơi mặt đất mềm và pháo chống tăng Đức rất nhiều.

Centaur và Thủy quân lục chiến Hoàng gia

Centaur là phiên bản dùng động cơ Liberty của A27, và được chế tạo khoảng 950 chiếc, dù nó không được dùng làm xe tăng, vì động cơ Liberty của nó yếu và không đáng tin cậy. Centaur IV, trang bị lựu pháo 95 mm, được Thủy quân lục chiến Hoàng gia dùng trong ngày D-Day, 6 tháng 6 năm 1944, nơi nó yểm trợ hỏa lực cho bộ binh khi họ đổ bộ lên bãi biển Normandy. Centaur IV được đưa vào bờ từ tàu đổ bộ, và chúng bắn lựu pháo vào phòng tuyến Đức, và chúng là những xe tăng đầu tiên đổ bộ lên bãi biển, dù chúng sớm được rút lui và thay thế bằng Cromwell. Việc Centaur được dùng trong ngày D-Day là lần duy nhất Centaur tham chiến, và nó cho thấy ngay cả xe tăng không đủ sức chiến đấu làm xe tăng vẫn có thể hữu dụng làm phương tiện yểm trợ hỏa lực. Các xe Centaur của Thủy quân lục chiến Hoàng gia được rút lui sau ngày D-Day, nhưng kíp lái của chúng nhớ cuộc đổ bộ như một trong những chiến dịch nguy hiểm nhất của chiến tranh.

6. Lịch sử hoạt động

Normandy, tháng 6–8 năm 1944

Cromwell lần đầu tham chiến tại Normandy, ngày 6 tháng 6 năm 1944, nơi nó là xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của các sư đoàn thiết giáp Anh, gồm Sư đoàn Thiết giáp 7, Sư đoàn Thiết giáp 11 và Sư đoàn Thiết giáp Cận vệ. Cromwell chiến đấu trong vùng bocage, vùng đất hàng rào cây của Normandy, nơi tốc độ của chúng ít hữu dụng và nơi chúng dễ bị tổn thương trước pháo chống tăng Đức cùng xe tăng Panther và Tiger, vốn có thể tiêu diệt chúng từ xa. Cromwell chiến đấu tại Villers-Bocage, Caen và Goodwood, và chúng tổn thất nặng về người và xe, nhưng chúng cũng cho thấy chúng nhanh, đáng tin cậy và được kíp lái yêu thích, và chúng có thể được dùng cho trinh sát, yểm hộ và truy kích, những vai trò mà tốc độ của chúng là ưu thế thực sự.

Villers-Bocage và Sư đoàn Thiết giáp 7

Tại Villers-Bocage ngày 13 tháng 6 năm 1944, các xe Cromwell của Sư đoàn Thiết giáp 7 đã chiến đấu với xe Tiger của Michael Wittmann, và chúng tổn thất nặng. Cromwell, trang bị pháo 75 mm, không thể xuyên giáp trước của Tiger, và chúng bị tiêu diệt từ xa, trong khi pháo 88 mm của Tiger có thể tiêu diệt chúng ở mọi cự ly. Trận Villers-Bocage cho thấy điểm yếu của Cromwell: nó là xe tăng tuần tiễu, thiết kế cho tốc độ và cơ động, và không được thiết kế để đấu trực diện với xe tăng hạng nặng, và nó phải trả giá đắt khi bị dùng với vai trò đó. Sư đoàn Thiết giáp 7, vốn là “Chuột Sa mạc” của Bắc Phi, đã rút ra bài học, và trong phần còn lại của chiến dịch Normandy, Cromwell được dùng cho trinh sát và truy kích, thay vì chiến đấu với xe tăng hạng nặng Đức. Các xe Cromwell của Sư đoàn Thiết giáp 7 sau đó được thay bằng Comet, nhưng binh lính của sư đoàn nhớ Cromwell như xe tăng nhanh và đáng tin cậy, và là mẫu kế tiếp xứng đáng của Crusader.

Goodwood và cuộc đột phá

Tại Goodwood tháng 7 năm 1944, Cromwell chiến đấu trong cuộc tấn công lớn của Anh nhằm thoát khỏi Normandy, và chúng tiến cùng Sư đoàn Thiết giáp 11 và Sư đoàn Thiết giáp Cận vệ, chiến đấu với các sư đoàn Panzer Đức trên vùng đất trống phía đông Caen. Cromwell tổn thất nặng tại Goodwood, nơi chúng bị pháo chống tăng Đức cùng xe tăng Panther và Tiger tiêu diệt, nhưng chúng cũng cho thấy chúng có thể tiến nhanh và khai thác bước đột phá, và chúng giúp quân Anh thoát khỏi Normandy tháng 8 năm 1944, khi Lục quân Đức sụp đổ và các tập đoàn quân Đồng minh tiến qua Pháp. Tốc độ của Cromwell phát huy tốt nhất trong cuộc thoát vây, khi các sư đoàn thiết giáp Anh tiến hàng trăm km trong vài tuần, và khi độ tin cậy cùng tầm hoạt động của Cromwell cho phép nó theo kịp cuộc tiến công. Cuộc thoát khỏi Normandy là thời khắc đẹp nhất của Cromwell, và nó cho thấy xe tăng tuần tiễu nhanh và đáng tin cậy có thể làm gì khi được dùng đúng vai trò nó được thiết kế.

Cuộc tiến công qua Pháp và các nước vùng Đất Thấp

Sau khi thoát khỏi Normandy, Cromwell tiến qua Pháp và các nước Vùng thấp, chiến đấu trong cuộc truy kích Lục quân Đức đang rút lui và trong các trận đánh giành Antwerp, Hà Lan và sông Rhine. Tốc độ và độ tin cậy của Cromwell phát huy tốt nhất trong cuộc truy kích, khi các sư đoàn thiết giáp Anh tiến nhanh và khi động cơ Meteor cùng hệ thống treo Christie của Cromwell cho phép nó di chuyển quãng đường dài mà không hỏng hóc. Cromwell chiến đấu tại Arnhem tháng 9 năm 1944, nơi chúng hỗ trợ lực lượng đổ bộ đường không, và chiến đấu tại Ardennes tháng 12 năm 1944, nơi chúng giúp chặn cuộc tấn công của Đức, và chiến đấu tại Rhineland đầu năm 1945, nơi chúng vượt sông Rhine và tiến vào Đức. Những trận cuối của Cromwell diễn ra tại Đức mùa xuân năm 1945, nơi nó tiến cùng Lục quân Anh tới sông Elbe và nơi nó gặp quân đội Mỹ cùng Liên Xô vào cuối chiến tranh.

7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Thông số	Cromwell IV	Cromwell VII
Pháo chính	QF 75 mm	QF 75 mm
Xuyên giáp (đạn AP)	Khoảng 68 mm ở 500 m	Khoảng 68 mm ở 500 m
Giáp (thân xe phía trước)	64 mm	76 mm
Giáp (tháp pháo phía trước)	76 mm	76 mm
Giáp (hông)	32 mm	32 mm
Trọng lượng	Khoảng 28 tấn	Khoảng 28 tấn
Động cơ	Rolls-Royce Meteor, 600 mã lực	Rolls-Royce Meteor, 600 mã lực
Tỷ lệ công suất/trọng lượng	Khoảng 21 mã lực mỗi tấn	Khoảng 21 mã lực mỗi tấn
Tốc độ tối đa (trên đường)	Khoảng 64 km/h	Khoảng 64 km/h
Tầm hoạt động (trên đường)	Khoảng 270 km	Khoảng 270 km
Kíp lái	5	5
Số lượng chế tạo	Khoảng 1.935 (Cromwell IV)	Khoảng 1.500 (chuyển đổi)

Hỏa lực và bảo vệ

Hỏa lực của Cromwell đủ cho một xe tăng tuần tiễu, nhưng không đủ để chiến đấu với xe tăng hạng nặng Đức. Pháo 75 mm của nó có thể xuyên khoảng 68 mm giáp ở cự ly 500 mét, đủ để tiêu diệt Panzer IV ở cự ly chiến đấu thông thường, nhưng không đủ để tiêu diệt Panther, mà giáp trước dày 80 mm và nghiêng, hay Tiger I, mà giáp trước dày 100 mm. Khả năng bảo vệ của Cromwell cũng đủ, nhưng không xuất sắc: giáp trước của nó dày 64 mm trên Cromwell IV và 76 mm trên Cromwell VII, đủ chống pháo 50 mm của Panzer III và pháo 75 mm của Panzer IV ở cự ly xa, nhưng không chống được pháo 75 mm của Panther hay pháo 88 mm của Tiger. Sự bảo vệ thực sự của Cromwell là tốc độ của nó: nó có thể di chuyển nhanh, có thể dùng địa hình để ẩn nấp, và có thể tránh bị bắn trúng, đó là học thuyết của xe tăng tuần tiễu.

Cơ động và so sánh với Sherman

Khả năng cơ động là điểm mạnh lớn nhất của Cromwell. Với tốc độ tối đa khoảng 64 km/h trên đường, nó là xe tăng nhanh nhất trong biên chế Anh, và nhanh hơn Sherman, vốn đạt khoảng 48 km/h, nhanh hơn Panther, vốn đạt khoảng 55 km/h, và nhanh hơn T-34, vốn đạt khoảng 55 km/h. Động cơ Meteor của nó, cho công suất 600 mã lực, mang lại tỷ lệ công suất/trọng lượng khoảng 21 mã lực mỗi tấn, một trong những tỷ lệ tốt nhất của bất kỳ xe tăng nào trong chiến tranh, và hệ thống treo Christie mang lại cảm giác êm cùng tốc độ cao trên địa hình gồ ghề. So với Sherman, Cromwell nhanh hơn và cơ động hơn, nhưng vũ khí và giáp kém hơn, và được chế tạo với số lượng ít hơn, với khoảng 4.000 chiếc Cromwell và Centaur được chế tạo so với khoảng 50.000 chiếc Sherman. Tốc độ của Cromwell khiến nó trở thành xe tăng trinh sát và truy kích xuất sắc, và nó được dùng cho những vai trò đó trong suốt phần còn lại của chiến tranh.

8. Các nước sử dụng

Anh: các sư đoàn thiết giáp

Cromwell được Anh sử dụng, và nó là xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của các sư đoàn thiết giáp Anh tại Normandy và Tây Bắc Âu. Sư đoàn Thiết giáp 7, Sư đoàn Thiết giáp 11 và Sư đoàn Thiết giáp Cận vệ đều được trang bị Cromwell, và trung đoàn trinh sát của Sư đoàn Dù 6 cũng được trang bị Cromwell, vốn được dùng cho trinh sát và yểm hộ. Cromwell cũng được Lục quân Anh dùng trong thời kỳ sau chiến tranh, khi nó phục vụ trong Lục quân Lãnh thổ tới thập niên 1950, và nó là xe tăng tuần tiễu tiêu chuẩn của Lục quân Anh cho đến khi được thay thế bằng Comet và Centurion. Kíp lái Cromwell là tình nguyện viên, và họ trân trọng tốc độ, độ tin cậy và sự rộng rãi của xe, đồng thời coi nó là xe tăng Anh tốt nhất của chiến tranh. Kíp lái Cromwell cũng trân trọng sự rộng rãi của xe, vốn lớn hơn Sherman, và khiến việc chiến đấu trong xe thoải mái hơn trong thời gian dài.

Ba Lan, Tiệp Khắc và các nước sử dụng sau chiến tranh

Cromwell cũng được Sư đoàn Thiết giáp 1 Ba Lan sử dụng, đơn vị chiến đấu tại Normandy và các nước Vùng thấp, và được trang bị Cromwell cùng Sherman, và bởi Lữ đoàn Thiết giáp Độc lập Tiệp Khắc, đơn vị chiến đấu tại Dunkirk năm 1944 và 1945. Sau chiến tranh, Cromwell được nhiều quốc gia dùng, gồm Áo, nước nhận Cromwell như một phần của thỏa thuận sau chiến tranh, và Phần Lan, nước mua Cromwell thập niên 1950, dù các con số chính xác không chắc chắn. Cromwell cũng được Israel dùng, nước mua một số ít Cromwell sau chiến tranh, dù chúng không được dùng trong chiến đấu, và bởi Jordan, nước dùng Cromwell thập niên 1950. Việc Cromwell phục vụ sau chiến tranh bị hạn chế, vì nó sớm được thay thế bằng Centurion, vốn là xe tăng tốt hơn nhiều, và vì Lục quân Anh có số lượng lớn Sherman và Comet cần thanh lý. Việc xuất khẩu Cromwell bị hạn chế, vì Lục quân Anh thích xuất khẩu Sherman hơn, vốn có sẵn với số lượng lớn hơn và được quân đội nước ngoài biết tới nhiều hơn.

9. Di sản và ảnh hưởng

Mẫu tốt nhất trong dòng tuần tiễu

Di sản của Cromwell là nó là xe tăng tuần tiễu tốt nhất của Anh, và là mẫu cuối cùng trong dòng đó. Nó cho thấy xe tăng tuần tiễu có thể nhanh, giáp tốt và đáng tin cậy, và động cơ Meteor là chìa khóa của thiết kế xe tăng Anh, và nó mở đường cho Comet, vốn là Cromwell với pháo mạnh hơn, và cho Centurion, vốn là xe tăng chiến đấu chủ lực đầu tiên. Thiết kế của Cromwell, với hệ thống treo Christie, động cơ Meteor và kíp lái năm người, là nền tảng của thiết kế xe tăng Anh trong hai mươi năm tiếp theo, và ảnh hưởng tới thiết kế xe tăng ở các quốc gia khác, gồm Hoa Kỳ, nước nghiên cứu động cơ Meteor và hệ thống treo Christie của Cromwell. Tốc độ của Cromwell, vốn là điểm mạnh lớn nhất của nó, trở thành tiêu chuẩn cho xe tăng Anh, và Centurion, xe kế tiếp nó, được thiết kế để nhanh cũng như trang bị tốt và bảo vệ tốt.

Cromwell trong lịch sử và ký ức

Cromwell ngày nay được nhớ như xe tăng nhanh nhất của Thế chiến II, và như xe tăng của Sư đoàn Thiết giáp 7, “Chuột Sa mạc”, tại Normandy và Tây Bắc Âu. Tốc độ của nó, vốn là điểm mạnh lớn nhất, khiến nó trở thành chủ đề phổ biến cho người làm mô hình cùng sử gia, những người nghiên cứu thiết kế và thành tích chiến đấu của nó, và nó được binh lính Anh từng chiến đấu trong nó nhớ như xe tăng nhanh, đáng tin cậy và được yêu thích. Câu chuyện của Cromwell cũng là câu chuyện về xe tăng tuần tiễu Anh, và về sự chuyển đổi từ xe tuần tiễu sang xe tăng chiến đấu chủ lực, và nó được nhớ như xe tăng bắc cầu giữa hai dòng, và chỉ ra hướng đi cho thiết kế xe tăng Anh. Cái tên Cromwell, lấy từ Oliver Cromwell, đã trở thành một trong những tên nổi tiếng nhất trong lịch sử xe tăng Anh, và ngày nay vẫn được Lục quân Anh dùng, đơn vị đặt tên cho phương tiện trinh sát mới của mình là Ajax, theo tên xe kế tiếp Cromwell, Comet.

10. Hiện vật còn lại

Bảo tàng Xe tăng, Bovington

Một số xe Cromwell còn tồn tại, và các ví dụ nổi tiếng nhất được lưu giữ tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh. Bảo tàng có vài chiếc Cromwell, gồm Cromwell IV và Cromwell VII, và chúng được trưng bày cùng các xe tăng Anh khác của chiến tranh trong bảo tàng, gồm Crusader, Churchill và Comet. Các xe Cromwell của bảo tàng vẫn chạy được, và chúng là hình ảnh thường xuyên tại lễ hội Tankfest thường niên của bảo tàng, nơi chúng được lái quanh sân và nơi du khách có thể thấy tốc độ cùng khả năng cơ động của chúng. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để nhìn thấy Cromwell là tại Bovington, nơi các xe Cromwell của Bảo tàng Xe tăng được trưng bày theo thứ tự chế tạo, và nơi động cơ Meteor cùng hệ thống treo Christie của Cromwell có thể được nhìn thấy đầy đủ. Các xe Cromwell của bảo tàng nằm trong số những phương tiện được yêu thích nhất trong bộ sưu tập, và chúng thường xuyên được lái tại Tankfest, nơi du khách có thể nghe động cơ Meteor và thấy tốc độ của xe.

Các xe còn lại khác và Cromwell còn chạy được

Các xe Cromwell còn lại khác được lưu giữ tại Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford, nơi có một chiếc Cromwell IV, và tại Bộ sưu tập Muckleburgh ở Norfolk, nơi có một chiếc Cromwell, và tại Bảo tàng Thiết giáp và Pháo binh Úc ở Cairns, nơi có một chiếc Cromwell, và tại Bảo tàng Lục quân Quốc gia ở Waiouru tại New Zealand, nơi có một chiếc Cromwell. Nhiều chiếc Cromwell còn lại vẫn chạy được, và chúng là hình ảnh quen thuộc tại các buổi trưng bày xe quân sự và sự kiện tái hiện lịch sử, nơi tốc độ và độ tin cậy của chúng khiến chúng được chủ sở hữu yêu thích. Kích thước nhỏ và trọng lượng nhẹ của Cromwell khiến nó trở thành một trong những xe tăng Thế chiến II dễ sở hữu và bảo dưỡng nhất, và nó là một trong những xe tăng Anh phổ biến nhất trong các bộ sưu tập tư nhân, đồng thời thường được dùng trong phim và chương trình truyền hình về Thế chiến II, nơi chúng đóng vai xe tăng Anh tại Normandy.

11. Câu hỏi thường gặp

Cromwell là xe tăng gì?

Cromwell (Xe tăng tuần tiễu Mk VIII, A27M) là xe tăng tuần tiễu của Anh trong Thế chiến II, dùng động cơ Rolls-Royce Meteor và trang bị pháo 75 mm. Khoảng 4.016 chiếc Cromwell và Centaur được chế tạo.

Vì sao Cromwell nhanh như vậy?

Cromwell dùng động cơ Rolls-Royce Meteor V12 công suất 600 mã lực, phiên bản giảm công suất của động cơ máy bay Merlin, và dùng hệ thống treo Christie. Nó có thể đạt 64 km/h trên đường, nhanh nhất trong các xe tăng Anh của chiến tranh.

Đã chế tạo bao nhiêu xe tăng Cromwell?

Khoảng 4.016 chiếc Cromwell và Centaur được chế tạo từ năm 1943 đến 1945, trong đó khoảng 3.066 chiếc là Cromwell và khoảng 950 chiếc là Centaur.

Cromwell có pháo gì?

Phiên bản nhiều nhất, Cromwell IV, có pháo QF 75 mm. Các phiên bản đời đầu có pháo 6-pounder, và Cromwell VI có lựu pháo 95 mm.

Cromwell đã chiến đấu ở đâu?

Cromwell chiến đấu tại Normandy, trong cuộc tiến công qua Pháp và các nước Vùng thấp, tại Arnhem, Ardennes và Rhineland, từ tháng 6 năm 1944 đến cuối chiến tranh tháng 5 năm 1945.

Tôi có thể xem Cromwell ở đâu ngày nay?

Cromwell còn lại tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh, tại Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford, tại Bộ sưu tập Muckleburgh ở Norfolk, và trong các bảo tàng ở Úc và New Zealand. Một số chiếc vẫn chạy được.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Cromwell tank” — sản xuất khoảng 4.016 chiếc, thông số kỹ thuật, các biến thể và lịch sử hoạt động.
2. The Tank Museum, Bovington, “Cromwell” — động cơ Meteor, chiến dịch Normandy và các hiện vật còn lại.
3. David Fletcher, Cromwell Cruiser Tank 1942–50 (Osprey Publishing, 2006) — quá trình phát triển, các biến thể và thành tích chiến đấu.
4. Steven J. Zaloga, Cromwell vs Jagdpanzer IV (Osprey Publishing, 2013) — Cromwell tại Normandy.
5. George Forty, British Army Handbook 1939–1945 (Sutton Publishing, 1998) — Cromwell trong các sư đoàn thiết giáp.
6. Tank Encyclopedia, “Cruiser Tank Mk.VIII Cromwell (A27M)” — thông số kỹ thuật, các nước sử dụng và hiện vật còn lại.