WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Chiến dịch Dragoon
1. Mở đầu
Chiến dịch Dragoon, phát động ngày 15 tháng 8 năm 1944, là cuộc xâm lược miền nam nước Pháp của Đồng minh — cuộc đổ bộ lớn thứ hai của mùa hè 1944, và là cuộc mà lịch sử đã nửa quên lãng.
Hai tháng sau ngày D-Day ở Normandy, quân Mỹ và Pháp dưới quyền Trung tướng Alexander Patch đổ bộ lên các bãi biển giữa Toulon và Cannes, trên bờ biển Riviera của Pháp, trong khi Kháng chiến Pháp nổi dậy khắp miền nam.
Trong vòng hai tuần, Đồng minh chiếm các cảng lớn Toulon và Marseille, Quân đoàn 19 Đức rút lui toàn diện lên thung lũng Rhône, và lực lượng Dragoon lao lên phía bắc để gặp các quân đoàn đã đột phá khỏi Normandy trong Chiến dịch Cobra.
Ngày 11 tháng 9, gần Dijon, hai quân đội Đồng minh gặp nhau, và nước Pháp, lần đầu tiên kể từ năm 1940, bị chiến đấu từ hai hướng cùng lúc. Dragoon là chiến thắng nhanh chóng, được lên kế hoạch tốt và tương đối ít tốn kém, và nó mang lại cho Đồng minh các cảng cần thiết để tiếp tế cho cuộc tiến quân vào Đức — nhưng nó luôn sống trong cái bóng của Normandy, và tranh luận về việc liệu có nên phát động nó hay không chưa bao giờ thực sự kết thúc.
Dragoon cũng là, hơn bất kỳ chiến dịch nào khác của Đồng minh trong chiến tranh, một chiến dịch của Pháp. Quân đoàn B Pháp dưới quyền Tướng Jean de Lattre de Tassigny — sau đổi tên thành Quân đoàn 1 Pháp — đổ bộ trong đợt sóng thứ hai, chiếm Toulon và Marseille trong một số trận giao tranh ác liệt nhất của chiến dịch, rồi dẫn đầu cuộc tiến quân lên thung lũng Rhône.
Với nước Pháp, Dragoon là cuộc giải phóng miền nam bởi binh sĩ Pháp, và với Đồng minh, nó là chiến dịch biến cuộc xâm lược Pháp thành chiến dịch trên hai mặt trận. Cái giá của nó khiêm tốn theo tiêu chuẩn chiến tranh, nhưng hậu quả lớn: nếu không có các cảng miền nam nước Pháp, cuộc tiến quân của Đồng minh vào Đức mùa thu 1944 sẽ chết đói vì thiếu tiếp tế, và nếu không có quân đội Pháp đổ bộ tại Dragoon, việc giải phóng nước Pháp sẽ là việc của người Mỹ thay vì của người Pháp.
2. Thông tin chính
| Ngày | 15/8 – 14/9/1944 (đổ bộ 15/8; gặp nhau gần Dijon 11/9) |
| Địa điểm | Bờ biển Riviera giữa Toulon và Cannes; sau đó thung lũng Rhône tới Dijon, Pháp |
| Kết quả | Đồng minh thắng; miền nam nước Pháp được giải phóng, Toulon và Marseille bị chiếm, Quân đoàn 19 Đức bị đẩy lên phía bắc |
| Chỉ huy Đồng minh | Trung tướng Alexander Patch (Quân đoàn 7 Mỹ); Tướng Jean de Lattre de Tassigny (Quân đoàn B / Quân đoàn 1 Pháp); Thiếu tướng Lucian Truscott (Quân đoàn VI) |
| Chỉ huy Đức | Tướng Friedrich Wiese (Quân đoàn 19); Thống chế Johannes Blaskowitz (Cụm tập đoàn quân G) |
| Lực lượng Đồng minh | Khoảng 150.000 người trong đợt đầu; Quân đoàn 7 Mỹ và Quân đoàn B Pháp; FFI khắp miền nam nước Pháp |
| Lực lượng Đức | Quân đoàn 19: khoảng 200.000 người trên giấy tờ, nhiều sư đoàn tuyến hai và sư đoàn tĩnh |
| Tổn thất Đồng minh | Khoảng 7.000–9.000 thương vong Mỹ và khoảng 8.000–10.000 thương vong Pháp (ước tính khác nhau) |
| Tổn thất Đức | Khoảng 7.000–10.000 chết và bị thương; khoảng 100.000–130.000 bị bắt (ước tính khác nhau) |
3. Bối cảnh
Anvil trở thành Dragoon
Chiến dịch Dragoon khởi đầu với tên gọi Chiến dịch Anvil, và dự định đổ bộ miền nam nước Pháp cùng lúc với cuộc đổ bộ Normandy, tháng 6/1944. Kế hoạch là mở mặt trận thứ hai tại Pháp, kéo các sư đoàn Đức ra khỏi Normandy, và chiếm các cảng Toulon cùng Marseille, những cảng Đồng minh cần để tiếp tế cho quân đội.
Nhưng không có đủ xuồng đổ bộ cho hai cuộc xâm lược cùng lúc, và tháng 4/1944 lực lượng Anvil bị rút tàu để hỗ trợ đổ bộ Normandy. Chiến dịch bị hoãn, và có lúc tưởng như sẽ bị hủy hẳn.
Người Anh, do Winston Churchill dẫn đầu, cho rằng lực lượng nên dùng ở Ý, đánh về phía Balkan và Vienna, và rằng đổ bộ miền nam nước Pháp là lãng phí nguồn lực. Người Mỹ, do Eisenhower và Marshall dẫn đầu, khăng khăng cuộc đổ bộ là thiết yếu: nếu không có các cảng miền nam, họ lập luận, quân đội Đồng minh tại Pháp không thể được tiếp tế khi đã tiến xa khỏi Normandy.
Cuộc tranh luận kéo dài suốt mùa xuân và mùa hè 1944, và cuối cùng được giải quyết bởi thành công ở Normandy: một khi cuộc đột phá khỏi Normandy đang diễn ra, xuồng đổ bộ được rảnh, và chiến dịch — đổi tên thành Dragoon, được cho là vì Churchill phàn nàn rằng ông đã bị “ép buộc” chấp nhận nó — được ấn định ngày 15 tháng 8.
Quân Đức ở miền nam
Lực lượng Đức ở miền nam nước Pháp do Cụm tập đoàn quân G dưới quyền Thống chế Johannes Blaskowitz chỉ huy, và quân đoàn sẽ đối mặt cuộc đổ bộ là Quân đoàn 19 dưới quyền Tướng Friedrich Wiese.
Trên giấy tờ Quân đoàn 19 có khoảng 200.000 người, nhưng các sư đoàn của nó là lực lượng hỗn hợp: một số là sư đoàn bộ binh tốt, nhưng nhiều là sư đoàn phòng thủ bờ biển tĩnh gồm lính lớn tuổi, lính dưỡng thương và lính mộ từ phía đông, và một số đang trong quá trình tái thiết sau giao tranh ở Normandy.
Phòng thủ Đức trên bờ Riviera có nơi rất mạnh — bờ biển được củng cố bằng vị trí pháo, bãi mìn và chướng ngại — nhưng quân Đức không ngờ có cuộc đổ bộ tháng 8: họ tin Đồng minh sẽ đổ bộ ở Ý hoặc Balkan, và các sư đoàn tốt nhất của họ đã được đưa lên phía bắc tới Normandy.
Kháng chiến Pháp ở miền nam, FFI, cũng mạnh hơn quân Đức tưởng. Trong những tuần trước cuộc đổ bộ, Kháng chiến nổi dậy khắp Provence và thung lũng Rhône, cắt đường sắt, phục kích đoàn xe và chiếm các thị trấn, và quân Đức đã phải chiến đấu sau lưng tuyến của mình trước khi một binh sĩ Đồng minh nào đổ bộ.
Kế hoạch
Kế hoạch của Đồng minh do Trung tướng Alexander Patch, tư lệnh Quân đoàn 7 Mỹ, cùng tham mưu soạn thảo, và là mẫu mực của sự chuẩn bị cẩn thận. Cuộc đổ bộ sẽ diễn ra trên ba bãi biển — Alpha, Delta và Camel — giữa Toulon và Cannes, với Quân đoàn VI Mỹ dưới quyền Thiếu tướng Lucian Truscott đổ bộ trước, tiếp theo là Quân đoàn B Pháp dưới quyền Tướng de Lattre.
Trước cuộc đổ bộ, một lực lượng dù, Lực lượng Đặc nhiệm Dù 1 dưới quyền Thiếu tướng Robert Frederick, sẽ nhảy xuống nội địa để chiếm vùng cao phía trên các bãi biển, và Kháng chiến Pháp sẽ nổi dậy yểm trợ đổ bộ. Lực lượng hải quân, dưới quyền Phó đô đốc H.
Kent Hewitt, sẽ yểm trợ hỏa lực, và không quân, dưới quyền Thiếu tướng John Cannon, sẽ oanh tạc phòng thủ Đức. Kế hoạch yêu cầu quân Mỹ tiến về phía tây tới Toulon và Marseille, và quân Pháp chiếm hai cảng, trong khi Quân đoàn VI Mỹ lao lên phía bắc dọc thung lũng Rhône.
Toàn bộ chiến dịch phải hoàn thành trong vài tuần, và việc gặp quân đoàn Normandy dự kiến vào giữa tháng 9.
Quân đội Pháp
Đóng góp của Pháp cho Dragoon là lực lượng Pháp lớn nhất chiến đấu dưới quyền chỉ huy Pháp kể từ năm 1940, và nó quan trọng về chính trị không kém quân sự. Quân đoàn B Pháp gồm các sư đoàn từng chiến đấu ở Bắc Phi và Ý — Sư đoàn Pháp Tự do 1, Sư đoàn Bộ binh Algeria 3, Sư đoàn Bộ binh Thuộc địa 9, Sư đoàn Bộ binh Maroc 2 và Sư đoàn Thiết giáp 1 — và binh lính của nó là người Pháp, Algeria, Maroc và Senegal.
Với de Gaulle, việc một quân đội Pháp đổ bộ lên đất Pháp, dưới quyền một tướng Pháp, là thiết yếu: nó chứng minh nước Pháp đang tự giải phóng mình, và mang lại cho Pháp một quân đội sẽ chiến đấu tới Đức.
Các sư đoàn Pháp được Mỹ trang bị, và chiến đấu bằng vũ khí cùng phương tiện Mỹ, nhưng họ chiến đấu dưới cờ Pháp, và mục tiêu đầu tiên của họ là giải phóng các cảng lớn của Pháp trên Địa Trung Hải.
4. Lực lượng hai bên
Quân đoàn 7 Mỹ
Lực lượng xâm lược của Đồng minh là Quân đoàn 7 Mỹ dưới quyền Trung tướng Alexander Patch, sĩ quan trầm lặng và có năng lực từng chỉ huy quân Mỹ tại Guadalcanal. Quân đoàn của Patch gồm hai quân đoàn: Quân đoàn VI Mỹ dưới quyền Thiếu tướng Lucian Truscott, sẽ thực hiện đổ bộ ban đầu, và Quân đoàn B Pháp dưới quyền Tướng Jean de Lattre de Tassigny, sẽ đổ bộ trong đợt sóng thứ hai và chiếm Toulon cùng Marseille.
Quân đoàn VI có ba sư đoàn bộ binh — Sư đoàn 3, 36 và 45 — đều là cựu binh chiến đấu ở Ý, và Lực lượng Đặc nhiệm Dù 1, đội hình dù hỗn hợp Mỹ, Anh và Pháp dưới quyền Thiếu tướng Robert Frederick. Lực lượng hải quân do Phó đô đốc H.
Kent Hewitt chỉ huy, và không quân do Thiếu tướng John Cannon chỉ huy, và toàn bộ chiến dịch được Kháng chiến Pháp yểm trợ, với hàng chục nghìn chiến sĩ ở Provence và thung lũng Rhône. Tổng cộng, khoảng 150.000 quân Đồng minh đổ bộ trong đợt đầu, và thêm nữa trong những ngày sau.
Quân đoàn B Pháp
Quân đoàn B Pháp, đổi tên thành Quân đoàn 1 Pháp tháng 9/1944, là lực lượng Pháp lớn nhất ra trận kể từ khi nước Pháp thất thủ. Các sư đoàn của nó — Pháp Tự do 1, Algeria 3, Thuộc địa 9, Maroc 2 và Thiết giáp 1 — từng chiến đấu ở Bắc Phi, tại Monte Cassino và trong cuộc giải phóng Corsica, và do Tướng Jean de Lattre de Tassigny, một trong những tướng Pháp tài giỏi nhất của chiến tranh, chỉ huy.
Nhiệm vụ của quân đội Pháp là khó khăn nhất của chiến dịch: chiếm các cảng kiên cố Toulon và Marseille, những nơi quân Đức đã biến thành pháo đài và Hitler ra lệnh giữ đến người cuối cùng. Các sư đoàn Pháp chiến đấu với quyết tâm khiến ngay cả đồng minh Mỹ cũng ngạc nhiên, và tổn thất của họ trong giao tranh giành hai cảng là nặng nề nhất của chiến dịch.
Với binh sĩ Pháp, nhiều người là lính thuộc địa chưa từng thấy nước Pháp chính quốc, việc giải phóng các cảng Địa Trung Hải là trở về nhà, và họ chiến đấu như những người đã về nhà.
Quân đoàn 19 Đức
Quân đoàn 19 Đức dưới quyền Tướng Friedrich Wiese giữ bờ biển miền nam nước Pháp từ biên giới Tây Ban Nha tới biên giới Ý, một mặt trận dài hơn 400 km, với các sư đoàn phần lớn là đội hình tuyến hai.
Sư đoàn Bộ binh 242 giữ Toulon, Sư đoàn 244 giữ Marseille, và Sư đoàn 198, 338 cùng các sư đoàn khác giữ bờ Riviera và thung lũng Rhône. Đội hình Đức tốt nhất ở miền nam, Sư đoàn Thiết giáp 11, được giữ làm dự bị gần Toulouse, quá xa để tới các bãi biển kịp thời.
Không quân Đức ở miền nam không đáng kể, và hải quân Đức chỉ có vài tàu nhỏ ở Địa Trung Hải. Điểm yếu lớn nhất của Quân đoàn 19 là độ dài mặt trận: nó phải phòng thủ bờ biển quá dài so với sức mình, và một khi Đồng minh đã đổ bộ, nó không có lực lượng dự bị để đẩy họ trở lại biển.
Mệnh lệnh của Hitler cho Wiese là giữ các cảng và chiến đấu từng mét đất, nhưng mệnh lệnh không thể thực hiện, vì quân đoàn không có người hay phương tiện.
| Đồng minh | Đức | |
|---|---|---|
| Bộ binh | Quân đoàn VI Mỹ: Sư đoàn Bộ binh 3, 36, 45; Quân đoàn B Pháp: Sư đoàn Pháp Tự do 1, Sư đoàn Algeria 3, Sư đoàn Thuộc địa 9, Sư đoàn Maroc 2 | Quân đoàn 19: Sư đoàn 242 (Toulon), 244 (Marseille), 198, 338 và các sư đoàn bộ binh khác |
| Thiết giáp | Sư đoàn Thiết giáp 1 Pháp; các tiểu đoàn xe tăng Mỹ | Sư đoàn Thiết giáp 11 làm dự bị gần Toulouse |
| Lực lượng dù | Lực lượng Đặc nhiệm Dù 1 (Mỹ, Anh, Pháp) | — |
| Hải quân | Phó đô đốc Hewitt: thiết giáp hạm, tuần dương hạm, tàu khu trục và xuồng đổ bộ | Một ít tàu nhỏ; không có tàu chiến lớn |
| Không quân | Thiếu tướng Cannon: lực lượng không quân chiến thuật; Đồng minh hoàn toàn làm chủ bầu trời | Luftwaffe: không đáng kể ở miền nam |
| Kháng chiến | FFI khắp Provence và thung lũng Rhône (hàng chục nghìn người) | — |
5. Diễn biến
15 tháng 8: Đổ bộ
Cuộc đổ bộ bắt đầu rạng sáng ngày 15 tháng 8. Trước bình minh, Lực lượng Đặc nhiệm Dù 1 nhảy xuống nội địa, quanh Le Muy, và chiếm vùng cao phía trên các bãi biển, dù các đợt nhảy rải rác và lính dù phải chiến đấu tới mục tiêu.
Lúc 08 giờ, đợt sóng đầu tiên của Quân đoàn VI Mỹ đổ bộ lên ba bãi biển — Alpha, gần Saint-Tropez; Delta, gần Sainte-Maxime; và Camel, gần Saint-Raphaël — dưới hỏa lực hải quân bắt đầu lúc bình minh.
Kháng cự trên bãi biển nhẹ hơn ở Normandy: phòng thủ bờ biển Đức có nơi rất mạnh, và giao tranh tại bãi Camel, nơi Sư đoàn 36 đổ bộ, rất ác liệt, nhưng đến đêm quân Mỹ đã đổ bộ khoảng 60.000 người và tiến vài km vào nội địa.
Kháng chiến Pháp nổi dậy khắp Provence, cắt đường sắt và chiếm các thị trấn, và Quân đoàn 19 Đức, bị bất ngờ, bắt đầu rút lui. Cuộc đổ bộ khiến Đồng minh mất chưa tới 200 người chết trong ngày đầu, và theo tiêu chuẩn chiến tranh đổ bộ, chiến dịch là một thắng lợi.
16–24 tháng 8: Tiến quân
Cuộc tiến quân sau đổ bộ rất nhanh. Quân đoàn VI Mỹ lao lên phía bắc và phía tây, và đến ngày 18 tháng 8 đã chiếm Draguignan và đang tiến về thung lũng Rhône. Quân đoàn B Pháp đổ bộ ngày 16 tháng 8 và di chuyển về phía tây tới Toulon và Marseille, và Kháng chiến nổi dậy ở cả hai thành phố.
Trong khi đó quân Đức rút lui: Wiese ra lệnh cho Quân đoàn 19 rút lên phía bắc dọc thung lũng Rhône, nhưng cuộc rút lui bị Kháng chiến cản trở, họ cắt đường bộ và đường sắt, và bị không quân Đồng minh tấn công các đoàn rút lui ban ngày.
Cuộc tiến quân của Mỹ nhanh tới mức quân Đức chặn hậu không thể giữ nổi: ngày 19 tháng 8, quân Mỹ chiếm Montélimar, trên sông Rhône, và trong một tuần trận Montélimar diễn ra ác liệt, khi Sư đoàn 36 Mỹ cố cắt tuyến rút lui của Đức và quân Đức chiến đấu tuyệt vọng để giữ nó mở.
Trận đánh là một trong những trận khó khăn nhất của chiến dịch, và khiến quân Mỹ tổn thất nặng, nhưng nó làm chậm cuộc rút lui của Đức và giúp quân Pháp chiếm các cảng.
Trận Montélimar
Trận Montélimar, diễn ra từ ngày 21 đến 28 tháng 8, là trận đánh then chốt của cuộc truy kích. Sư đoàn 36 Mỹ, tiến lên thung lũng Rhône, tới Montélimar ngày 21 tháng 8 và chiếm vùng cao phía bắc thị trấn, cắt tuyến rút lui chính của Đức lên thung lũng.
Quân Đức, vốn phải đưa quân đội lên phía bắc, tấn công các vị trí Mỹ nhiều lần, và giao tranh rất khốc liệt: quân Mỹ ít hơn, tuyến tiếp tế căng ra, và quân Đức ném mọi thứ họ có vào con đường. Sư đoàn 36 giữ vững, dù với cái giá nặng nề, và cuộc rút lui của Đức bị chậm lại nhiều ngày.
Sự chậm trễ có ý nghĩa: nó cho quân Pháp thời gian chiếm Toulon và Marseille, và cho không quân Đồng minh thời gian phá hủy các đoàn xe Đức trên đường. Trận Montélimar được nhớ như một trong những hành động phòng thủ xuất sắc nhất của quân đội Mỹ trong chiến tranh, và cũng được nhớ vì cái giá của nó: Sư đoàn 36, vốn đã chiến đấu ác liệt ở Ý, tổn thất nặng trong tuần lễ tại Montélimar.
20–28 tháng 8: Toulon và Marseille
Việc chiếm Toulon và Marseille là trận đánh của quân đội Pháp, và là giao tranh ác liệt nhất của chiến dịch. Toulon, căn cứ hải quân lớn của Pháp, do Sư đoàn Bộ binh 242 Đức dưới quyền Tướng Johannes Baessler phòng thủ, và công sự của nó — các pháo đài trên đồi quanh cảng, pháo bờ biển và bãi mìn — rất đáng gờm.
Sư đoàn Algeria 3 và Sư đoàn Thuộc địa 9 Pháp tấn công Toulon ngày 20 tháng 8, và sau một tuần giao tranh ác liệt, từng phố và từng pháo đài, thành phố thất thủ ngày 26 tháng 8.
Marseille, cảng lớn nhất nước Pháp, do Sư đoàn 244 Đức dưới quyền Tướng Hans Schäfer phòng thủ, và Sư đoàn Pháp Tự do 1 cùng Sư đoàn Algeria 3 tấn công ngày 23 tháng 8. Giao tranh tại Marseille rất dữ dội, và thành phố không được dọn sạch cho đến ngày 28 tháng 8, khi Schäfer đầu hàng cùng khoảng 11.000 người.
Hai cảng khiến quân đội Pháp tổn thất nặng — khoảng 2.000 người chết trong hai trận đánh — nhưng việc chiếm chúng là phần thưởng chiến lược của chiến dịch: Toulon và Marseille sẽ trở thành cảng tiếp tế chính cho quân đội Đồng minh tại Pháp, và đến mùa thu 1944 chúng xử lý nhiều vật tư hơn các cảng Normandy.
29 tháng 8 – 11 tháng 9: Lên thung lũng Rhône
Sau khi các cảng thất thủ, cuộc tiến quân của Đồng minh lên thung lũng Rhône trở thành truy kích. Quân đoàn VI Mỹ và Quân đoàn 1 Pháp lao lên phía bắc, chiếm Lyon ngày 3 tháng 9 và Dijon ngày 11 tháng 9, và Quân đoàn 19 Đức, bị Kháng chiến và không quân Đồng minh quấy rối, rút lui về phía khe Belfort và biên giới Đức.
Ngày 11 tháng 9, gần Dijon, các đơn vị đi đầu của lực lượng Dragoon gặp các đơn vị đi đầu của Quân đoàn 3 Patton, tới từ Normandy, và hai quân đội Đồng minh hợp nhất. Cuộc gặp nhau là kết thúc của chiến dịch: miền nam nước Pháp được giải phóng, quân đội Đức ở miền nam đang rút lui, và quân đội Đồng minh tại Pháp giờ là một mặt trận duy nhất, từ Địa Trung Hải tới eo biển Manche.
Chiến dịch Dragoon chính thức khép lại ngày 14 tháng 9, khi Quân đoàn 7 thuộc quyền chỉ huy của Cụm tập đoàn quân 6, và chiến dịch miền nam nước Pháp trở thành một phần của cuộc tiến quân chung về phía Đức.
6. Bước ngoặt
Các cảng
Bước ngoặt của Chiến dịch Dragoon là việc chiếm Toulon và Marseille. Chiến dịch được biện minh, ngay từ đầu, bằng nhu cầu về cảng: nếu không có Toulon và Marseille, quân đội Đồng minh tại Pháp không thể được tiếp tế khi đã tiến xa khỏi Normandy, và toàn bộ lý lẽ cho Dragoon dựa vào các cảng.
Việc quân đội Pháp chiếm hai cảng, trong tuần cuối tháng 8, đã biến lý lẽ thành sự thật. Đến mùa thu 1944, riêng Marseille đã xử lý nhiều vật tư hơn tất cả các cảng Normandy cộng lại, và tuyến tiếp tế từ Địa Trung Hải trở thành đường sống của quân đội Đồng minh ở miền nam.
Việc chiếm các cảng cũng là chiến thắng của Pháp, do binh sĩ Pháp giành được, và mang lại cho Pháp quyền đòi hỏi về việc giải phóng đất nước mình mà không ai có thể tranh cãi. Các cảng là lý do của Dragoon, và chúng là bước ngoặt của nó.
Cuộc gặp nhau tại Dijon
Bước ngoặt thứ hai là cuộc gặp nhau gần Dijon ngày 11 tháng 9, khi lực lượng Dragoon gặp Quân đoàn 3 của Patton. Cuộc gặp chấm dứt sự tách biệt của hai cuộc xâm lược Pháp của Đồng minh và tạo ra một mặt trận duy nhất từ Địa Trung Hải tới eo biển Manche.
Nó cũng giải quyết, trên thực tế, tranh luận về Dragoon: chiến dịch không phải là đòn nghi binh, mà là nửa thứ hai của cuộc xâm lược Pháp, và các quân đoàn đổ bộ ở miền nam đã làm được điều mà các nhà hoạch định hy vọng — họ đã chiếm các cảng, phá hủy Quân đoàn 19 Đức, và hợp nhất với quân đoàn từ Normandy.
Cuộc gặp được kỷ niệm như khoảnh khắc đoàn kết, và những bức ảnh binh sĩ Mỹ và Pháp bắt tay gần Dijon trở thành một trong những hình ảnh của cuộc giải phóng. Sau Dijon, không còn hai cuộc xâm lược Pháp nữa, mà chỉ một, và chiến tranh tiến về phía Đức.
Cuộc gặp tại Dijon cũng là gặp nhau của hai hệ thống tiếp tế: các cảng Normandy ở phía bắc và các cảng Địa Trung Hải ở phía nam, cùng nhau nuôi quân đội Đồng minh suốt mùa thu. Cụm tập đoàn quân 6, thành lập từ lực lượng Dragoon, trở thành cánh phía nam của mặt trận Đồng minh, và chiến đấu tới Rhine rồi vào Đức.
7. Thương vong và tổn thất
Cái giá phải trả
Cái giá thương vong của Chiến dịch Dragoon chỉ là ước tính, và số liệu của Mỹ và Pháp thường được đưa ra riêng. Tổn thất của Mỹ trong chiến dịch thường được đưa ra là khoảng 7.000 đến 9.000 người chết, bị thương và mất tích, trong đó có tổn thất nặng của Sư đoàn 36 tại Montélimar.
Tổn thất của Pháp thường được đưa ra là khoảng 8.000 đến 10.000, trong đó có khoảng 2.000 người chết trong giao tranh giành Toulon và Marseille. Tổn thất của Pháp là nặng nề nhất của chiến dịch theo tỷ lệ lực lượng tham chiến, và rơi chủ yếu vào các sư đoàn thuộc địa đã chiếm hai cảng.
Tổn thất của Đức thường được đưa ra là khoảng 7.000 đến 10.000 người chết và bị thương, và khoảng 100.000 đến 130.000 người bị bắt — con số bao gồm những người bị bắt trong cuộc rút lui lên thung lũng Rhône và trong giao tranh sau đó.
Tổng thương vong của Đồng minh, khoảng 15.000 đến 19.000, là khiêm tốn theo tiêu chuẩn chiến tranh, và nhỏ hơn nhiều so với tổn thất của chiến dịch Normandy. Dragoon, so sánh mà nói, là chiến thắng rẻ, và sự rẻ đó là một trong những lý do nó bị chỉ trích: những người phê bình cho rằng một chiến thắng rẻ như vậy không thể là cần thiết.
Vì sao số tù binh Đức lớn như vậy
Con số tù binh Đức — khoảng 100.000 đến 130.000 người — rất lớn, và cần giải thích. Quân đoàn 19 không mất 100.000 người trong chiến đấu; nó mất họ trong rút lui. Khi quân đoàn rút lên thung lũng Rhône, bị Kháng chiến và không quân Đồng minh quấy rối, các đoàn xe của nó bị cắt đứt, tuyến tiếp tế bị phá hủy, và toàn bộ đơn vị đầu hàng khi thấy đường phía trước bị chặn và đường phía sau bị cắt.
Nhiều tù binh là lính tuyến hai — lính lớn tuổi, lính dưỡng thương và lính mộ — những người không mấy hứng thú với rút lui chiến đấu, và nhiều người nữa là lính hành chính và hậu cần vốn không tham gia chiến đấu.
Con số còn bao gồm những người bị bắt trong những tuần sau khi chiến dịch chính thức kết thúc, khi quân đội Đồng minh dọn dẹp tàn quân Đức ở miền nam. Số lượng lớn tù binh là thước đo sự sụp đổ của quân đội Đức ở miền nam, không phải quy mô giao tranh.
| Đồng minh | Đức | |
|---|---|---|
| Chết | Khoảng 2.000 lính Pháp chết tại Toulon và Marseille; tổng số người Mỹ và Pháp chết trong chiến dịch là vài nghìn (ước tính khác nhau) | Khoảng 7.000–10.000 chết và bị thương (ước tính khác nhau) |
| Bị thương và mất tích | Mỹ khoảng 7.000–9.000 tổng thương vong; Pháp khoảng 8.000–10.000 tổng thương vong | Đã tính trong các con số trên |
| Tù binh | — | Khoảng 100.000–130.000 bị bắt (ước tính khác nhau) |
| Tổng cộng | Khoảng 15.000–19.000 thương vong Đồng minh | Khoảng 7.000–10.000 chết và bị thương; khoảng 100.000–130.000 bị bắt |
8. Bản đồ và địa hình
Bờ biển Riviera
Chiến dịch Dragoon diễn ra trên bờ biển Riviera của Pháp, bờ Địa Trung Hải giữa Toulon và Cannes, và địa hình định hình cuộc đổ bộ. Bờ biển là dải hẹp giữa biển và đồi Provence, và các bãi biển — Alpha, Delta và Camel — là những vịnh nhỏ và dải cát có đồi phía sau mà lực lượng dù phải chiếm trước khi đổ bộ thành công.
Các thị trấn Riviera — Saint-Tropez, Sainte-Maxime, Saint-Raphaël, Fréjus — là những khu nghỉ mát nhỏ năm 1944, và các con đường dọc bờ biển là tuyến duy nhất vào nội địa. Phòng thủ Đức tập trung trên bãi biển và đồi phía trên, và kế hoạch Đồng minh phụ thuộc vào đổ bộ đường không tại Le Muy, nơi cắt các con đường phía sau bãi biển và ngăn quân Đức tăng viện cho bờ biển. Địa hình Riviera có lợi cho bên tấn công ở một điểm: bờ biển ngắn, các bãi biển gần nhau, và hỏa lực hải quân Đồng minh có thể bao quát tất cả.
Thung lũng Rhône
Sau đổ bộ, địa hình của chiến dịch là địa hình thung lũng Rhône. Sông Rhône chảy xuống phía nam từ Lyon ra Địa Trung Hải, qua thung lũng rộng giữa dãy Alps ở phía đông và Massif Central ở phía tây, và thung lũng là tuyến bắc-nam lớn của nước Pháp.
Cuộc rút lui của Đức chạy lên thung lũng, và cuộc truy kích của Đồng minh theo sau, và trận Montélimar diễn ra để giành con đường chạy qua thung lũng tại điểm hẹp nhất. Thung lũng cũng giải thích tốc độ tiến quân của Đồng minh: một khi quân Đức bị đuổi khỏi thung lũng, không còn gì chặn Đồng minh cho đến khi họ tới Dijon và khe Belfort, và các đoàn xe Pháp cùng Mỹ đã vượt hàng trăm km trong vài tuần.
Thung lũng Rhône là đường cao tốc của chiến dịch, và ai giữ nó sẽ giữ miền nam nước Pháp.
Thung lũng cũng là tuyến đường của Kháng chiến Pháp: maquis vùng Rhône và Alps cắt đường sắt, phục kích đoàn xe Đức, và chiếm các thị trấn trước cuộc tiến quân của Đồng minh, và cuộc rút lui của Đức trở thành trận đánh liên tục với kẻ thù ở khắp nơi mà không ở đâu cả.
9. Kết quả và di sản
Các cảng và tuyến tiếp tế
Kết quả của Chiến dịch Dragoon là giải phóng miền nam nước Pháp và mở tuyến tiếp tế Địa Trung Hải. Toulon và Marseille trở thành cảng chính cho quân đội Đồng minh tại Pháp, và đến mùa thu 1944 chúng xử lý nhiều vật tư hơn các cảng Normandy.
Tuyến tiếp tế từ Địa Trung Hải là đường sống của Cụm tập đoàn quân 6, đơn vị đã chiến đấu từ Rhône tới Rhine rồi vào Đức, và nếu không có nó cuộc tiến quân của Đồng minh ở miền nam sẽ chết đói.
Chiến dịch cũng phá hủy Quân đoàn 19 Đức như một lực lượng chiến đấu: quân đoàn rút lên thung lũng Rhône chỉ là cái bóng của lực lượng từng giữ bờ biển tháng 8, và nó sẽ không hồi phục.
Cuộc gặp nhau tại Dijon ngày 11 tháng 9 đã hợp nhất hai cuộc xâm lược Pháp của Đồng minh thành một mặt trận duy nhất, và chiến tranh tại Pháp trở thành chiến tranh trên một mặt trận, từ eo biển Manche tới Địa Trung Hải.
Tranh luận về Dragoon
Di sản của Dragoon luôn gắn với tranh luận về việc liệu có nên phát động nó hay không. Churchill, người phản đối chiến dịch, cho rằng sau chiến tranh lực lượng sẽ được dùng tốt hơn ở Ý, và rằng đổ bộ miền nam nước Pháp là lãng phí nguồn lực có thể đánh vào Balkan và Vienna.
Người Mỹ và người Pháp lập luận ngược lại: các cảng là thiết yếu, chiến dịch đã phá hủy một quân đoàn Đức, và việc giải phóng miền nam nước Pháp bởi quân Pháp là nhu cầu chính trị. Các sử gia nhìn chung đứng về phía người Mỹ: các cảng quả thực thiết yếu, Quân đoàn 19 Đức quả thực bị phá hủy, và chiến dịch, theo tiêu chuẩn chiến tranh, là chiến thắng rẻ.
Nhưng tranh luận chưa bao giờ thực sự kết thúc, và Dragoon vẫn là cuộc đổ bộ gây tranh cãi nhất trong các cuộc đổ bộ của Đồng minh năm 1944 — một chiến thắng đồng thời cũng là một câu hỏi.
Ký ức
Dragoon được nhớ ở miền nam nước Pháp như cuộc giải phóng Provence, và mỗi ngày 15 tháng 8 các thị trấn Riviera kỷ niệm cuộc đổ bộ. Việc quân đội Pháp chiếm Toulon và Marseille được nhớ như chiến thắng của Pháp, và các tượng đài tại hai cảng tôn vinh binh sĩ thuộc địa — người Algeria, Maroc và Senegal — những người đã chiến đấu và hy sinh cho một nước Pháp mà nhiều người trong số họ chưa từng thấy. Ở Mỹ, Dragoon được nhớ như “D-Day khác”, cuộc đổ bộ mà lịch sử đã quên, và các cựu binh Quân đoàn 7 từ lâu cho rằng chiến thắng của họ xứng đáng được công nhận hơn những gì đã nhận.
Sự mờ nhạt tương đối của chiến dịch tự nó là một phần câu chuyện: Dragoon là thành công, và những thành công đến với giá rẻ được nhớ ít hơn những chiến thắng đến với cái giá khủng khiếp.
Cuộc đổ bộ cũng được nhớ bởi những người đã thực hiện nó: các sư đoàn Mỹ đổ bộ lên Riviera tiếp tục chiến đấu ở Vosges và Đức, và các sư đoàn Pháp tiếp tục giải phóng Alsace và vượt sông Rhine. Dragoon là khởi đầu cuộc chiến của họ, không phải kết thúc.
10. Chỉ huy
Chỉ huy Đồng minh
Trung tướng Alexander Patch (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn 7 Mỹ và Chiến dịch Dragoon. Patch từng chỉ huy quân Mỹ tại Guadalcanal và Thái Bình Dương, và ông lên kế hoạch cùng thực hiện đổ bộ miền nam nước Pháp với sự cẩn thận khiến chiến dịch trở thành một trong những chiến dịch trôi chảy nhất của chiến tranh. Ông chỉ huy Quân đoàn 7 trong cuộc tiến quân tới Rhine và qua đời tháng 11/1945, ngay sau chiến tranh.
Tướng Jean de Lattre de Tassigny (Pháp). Tư lệnh Quân đoàn B Pháp, sau là Quân đoàn 1 Pháp. De Lattre chỉ huy lực lượng Pháp chiếm Toulon và Marseille và dẫn đầu tiến quân lên thung lũng Rhône, rồi tiếp tục chỉ huy Quân đoàn 1 Pháp qua giao tranh ở Alsace và vào Đức. Ông được phong Thống chế Pháp năm 1952 và sau đó chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương.
Thiếu tướng Lucian Truscott (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn VI, đơn vị thực hiện đổ bộ ban đầu. Truscott là một trong những tư lệnh quân đoàn Mỹ tài giỏi nhất của chiến tranh, cựu binh Bắc Phi, Sicily và Ý, và quân đoàn của ông dẫn đầu tiến quân lên thung lũng Rhône. Sau này ông chỉ huy Quân đoàn 5 ở Ý.
Thiếu tướng Robert Frederick (Hoa Kỳ). Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm Dù 1, đơn vị nhảy xuống nội địa trước đổ bộ và chiếm vùng cao phía trên bãi biển. Frederick từng chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm 1, “Lữ đoàn Quỷ”, ở Ý, và công việc của lực lượng dù của ông tại Le Muy rất quan trọng cho thành công của đổ bộ.
Chỉ huy Đức
Tướng Friedrich Wiese (Đức). Tư lệnh Quân đoàn 19 ở miền nam nước Pháp. Wiese chỉ huy phòng thủ bờ Riviera và rút lui lên thung lũng Rhône, và quân đoàn của ông thực tế bị phá hủy trong chiến dịch. Ông bị cách chức tháng 12/1944 và sống sót qua chiến tranh.
Thống chế Johannes Blaskowitz (Đức). Tư lệnh Cụm tập đoàn quân G, bao gồm Quân đoàn 19. Blaskowitz là sĩ quan chuyên nghiệp từng chỉ huy ở Ba Lan và Pháp, và chịu trách nhiệm phòng thủ miền nam nước Pháp. Ông bị xét xử tội ác chiến tranh sau chiến tranh và tự sát năm 1948 khi đang chờ xét xử.
Tướng Hans Schäfer (Đức). Tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 244, đơn vị phòng thủ Marseille. Sư đoàn của Schäfer giữ thành phố cảng năm ngày trước Sư đoàn Pháp Tự do 1 và Sư đoàn Algeria 3, chiến đấu từng phố, trước khi đầu hàng ngày 28/8/1944 cùng khoảng 11.000 người. Phòng thủ của ông làm chậm việc chiếm cảng, nhưng không thể cứu nó, và Marseille trở thành cảng tiếp tế chính của quân đội Đồng minh tại Pháp.
11. Câu hỏi thường gặp
Chiến dịch Dragoon diễn ra khi nào?
Chiến dịch Dragoon bắt đầu với cuộc đổ bộ ngày 15/8/1944. Toulon thất thủ ngày 26 tháng 8 và Marseille ngày 28 tháng 8, quân đội Đồng minh gặp nhau gần Dijon ngày 11 tháng 9, và chiến dịch chính thức khép lại ngày 14/9/1944.
Cuộc đổ bộ Dragoon diễn ra ở đâu?
Cuộc đổ bộ diễn ra trên ba bãi biển — Alpha, Delta và Camel — trên bờ biển Riviera giữa Toulon và Cannes, gần Saint-Tropez, Sainte-Maxime và Saint-Raphaël.
Vì sao Chiến dịch Dragoon được phát động?
Dragoon được phát động để mở mặt trận thứ hai tại Pháp, chiếm các cảng Toulon và Marseille mà Đồng minh cần để tiếp tế cho quân đội, và phá hủy Quân đoàn 19 Đức ở miền nam nước Pháp. Người Pháp cũng khăng khăng một quân đội Pháp phải đổ bộ lên đất Pháp.
Vì sao nó được gọi là Dragoon?
Chiến dịch ban đầu có tên Anvil. Nó được đổi tên thành Dragoon, được cho là vì Winston Churchill, người phản đối chiến dịch, phàn nàn rằng ông đã bị “ép buộc” chấp nhận nó.
Ai đã chiếm Toulon và Marseille?
Hai cảng do Quân đoàn B Pháp dưới quyền Tướng de Lattre de Tassigny chiếm. Toulon thất thủ ngày 26/8/1944 và Marseille ngày 28/8/1944, sau một tuần giao tranh ác liệt của các sư đoàn Pháp.
Chiến dịch Dragoon gây bao nhiêu thương vong?
Tổn thất của Đồng minh tổng cộng khoảng 15.000–19.000 người, trong đó có khoảng 7.000–9.000 người Mỹ và khoảng 8.000–10.000 người Pháp. Tổn thất của Đức khoảng 7.000–10.000 người chết và bị thương cùng khoảng 100.000–130.000 người bị bắt.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Operation Dragoon” — ngày tháng, lực lượng, số liệu thương vong và diễn biến chiến dịch.
- US Army Center of Military History, Riviera to the Rhine, loạt sách United States Army in World War II — lịch sử chính thức về Dragoon và cuộc tiến quân lên thung lũng Rhône.
- Encyclopaedia Britannica, “Operation Dragoon” — bối cảnh, đổ bộ và các cảng.
- Jean de Lattre de Tassigny, The History of the French First Army (Allen & Unwin, 1952) — lời kể của tư lệnh Pháp về Toulon, Marseille và thung lũng Rhône.
- Jeffrey J. Clarke và Robert Ross Smith, Riviera to the Rhine (Center of Military History, 1993) — lịch sử chính thức của Mỹ.
- William B. Breuer, Operation Dragoon: The Allied Invasion of the South of France (Presidio, 1987) — đổ bộ và chiến dịch.
Đọc thêm
- Robin Cross, Operation Dragoon (trong The Oxford Companion to World War II, Oxford University Press, 1995).
- Peter Caddick-Adams, Sand and Steel (Oxford University Press, 2019), về các cuộc đổ bộ năm 1944.