Súng trường Lee-Enfield SMLE

1. Mở đầu

Lee-Enfield SMLE (Short Magazine Lee-Enfield) là súng trường tiêu chuẩn của Lục quân Anh trong Thế chiến I và Thế chiến II, và là một trong những súng trường bắn từng phát được sử dụng rộng rãi nhất trong lịch sử. Được thiết kế năm 1907, nó kết hợp khóa nòng Lee và hộp tiếp đạn rời 10 viên với nòng ngắn, và nổi tiếng với khóa nòng trơn tru, nhanh — nhanh nhất trong số các súng trường bắn từng phát đang phục vụ — cho phép một người lính được huấn luyện bắn 20 đến 30 phát ngắm mỗi phút, tốc độ bắn mà lính Đức năm 1914 nhầm là súng máy.

SMLE phục vụ tại mọi chiến trường của cả hai thế chiến, và vẫn ở trong biên chế Anh đến thập niên 1950, và trong biên chế các quân đội khác — trên hết là Ấn Độ và Úc — trong nhiều thập kỷ sau đó.

Hơn 17 triệu khẩu Lee-Enfield thuộc mọi loại đã được chế tạo, và súng vẫn được cảnh sát và đơn vị nghi lễ tại một số quốc gia sử dụng ngày nay.

2. Thông tin chính

Loại	Súng trường bắn từng phát
Xuất xứ	Vương quốc Anh
Nhà thiết kế	James Paris Lee (khóa nòng và hộp tiếp đạn); Nhà máy Vũ khí Hoàng gia, Enfield (súng trường)
Nhà sản xuất	Nhà máy Vũ khí Hoàng gia, Enfield; Birmingham Small Arms (BSA); Lithgow (Úc); Ishapore (Ấn Độ); Savage Arms (Hoa Kỳ); Long Branch (Canada)
Trong biên chế	1907–1957 (biên chế Anh với vai trò súng trường tiêu chuẩn); các quân đội khác sử dụng đến thập niên 1980 và sau đó
Sản xuất	1907–thập niên 1970; hơn 17 triệu khẩu Lee-Enfield thuộc mọi loại
Trọng lượng	Khoảng 3,9 kg khi rỗng (SMLE Mk III); khoảng 4,1 kg (No. 4 Mk I)
Chiều dài	1.130 mm (SMLE Mk III); 1.128 mm (No. 4 Mk I)
Chiều dài nòng	640 mm (SMLE Mk III); 640 mm (No. 4 Mk I)
Đạn	.303 British (7,7×56 mm R)
Cơ cấu hoạt động	Bắn từng phát, khóa nòng Lee; hộp tiếp đạn rời 10 viên
Tốc độ bắn	20–30 phát ngắm mỗi phút (lính được huấn luyện)
Sơ tốc đầu nòng	Khoảng 744 m/s
Tầm bắn hiệu quả	Khoảng 550 m; thước ngắm điều chỉnh tới 2.000 yard (thước ngắm bắn loạt)
Hệ thống nạp đạn	Hộp tiếp đạn rời 10 viên, nạp bằng kẹp đạn 5 viên

3. Bối cảnh và quá trình phát triển

Hai truyền thống: khóa nòng Lee và rãnh xoắn Enfield

Lee-Enfield là sản phẩm của hai truyền thống: khóa nòng Lee, do nhà phát minh gốc Scotland sinh tại Canada James Paris Lee thiết kế, và rãnh xoắn nòng phát triển tại Nhà máy Vũ khí Hoàng gia ở Enfield, London.

Khóa nòng Lee, lên cò khi đóng và dùng hộp tiếp đạn rời, được Lục quân Anh đưa vào biên chế trong súng trường Lee-Metford năm 1888, rồi trong Lee-Enfield năm 1895, dùng rãnh xoắn Enfield. Chiến tranh Boer (1899–1902) phơi bày điểm yếu của súng trường Lee-Enfield dài: nó quá dài cho kỵ binh, và hộp tiếp đạn quá nhỏ cho hỏa lực mà người Anh cần.

Câu trả lời là Short Magazine Lee-Enfield, SMLE, được đưa vào biên chế năm 1907: súng trường với nòng rút ngắn còn 640 mm, hộp tiếp đạn 10 viên, và báng kéo dài gần tới đầu nòng, khiến nó trở thành một súng trường duy nhất cho bộ binh, kỵ binh và pháo binh.

Sự kết hợp giữa một khóa nòng đã được kiểm chứng và một thiết kế nòng ngắn gọn đã tạo ra một khẩu súng vừa quen thuộc với người lính Anh, vừa phù hợp với nhiều binh chủng khác nhau.

Khóa nòng nhanh nhất và “phút điên” tại Mons

Khóa nòng của SMLE là đặc điểm định hình của nó. Không giống khóa nòng Mauser, lên cò khi mở, khóa nòng Lee lên cò khi đóng, và tay nắm khóa nòng gần cò súng, để người lính có thể thao tác khóa nòng bằng ngón cái và ngón trỏ mà không rời tay khỏi tay cầm hay rời mắt khỏi thước ngắm.

Một lính Anh được huấn luyện có thể bắn 15 phát ngắm trong một phút trong “phút điên” — bài kiểm tra bắn nhanh của Lục quân Anh — và những lính giỏi nhất có thể bắn 30 phát trở lên.

Tại Trận Mons tháng 8 năm 1914, lính Đức, đối mặt với hỏa lực nhanh của Lực lượng Viễn chinh Anh, báo cáo rằng họ đang đối mặt với súng máy; thực tế, họ đang đối mặt với xạ thủ mang SMLE.

Hộp tiếp đạn của SMLE, chứa 10 viên — gấp đôi dung lượng của Mauser Đức — được nạp bằng hai kẹp đạn 5 viên, và người lính mang hộp tiếp đạn dự phòng cùng kẹp đạn trong túi. Tốc độ bắn này không phải là một con số trên giấy, mà là một lợi thế chiến thuật thực sự, đủ để khiến đối phương hiểu lầm về bản chất của hỏa lực mà họ đang đối mặt.

Bài học từ Chiến tranh Boer

Bài học từ Chiến tranh Boer là nền tảng cho toàn bộ thiết kế SMLE, bởi cuộc chiến này đã cho thấy súng trường dài truyền thống không còn phù hợp với chiến tranh hiện đại. Súng quá dài gây khó khăn cho kỵ binh và pháo binh khi di chuyển và chiến đấu, trong khi hộp tiếp đạn nhỏ khiến người lính phải nạp đạn thường xuyên trong giao tranh.

SMLE đã giải quyết cả hai vấn đề cùng lúc: nòng ngắn hơn và báng kéo dài gần tới đầu nòng giúp súng gọn gàng hơn, còn hộp tiếp đạn 10 viên mang lại hỏa lực liên tục hơn. Việc một mẫu súng duy nhất có thể phục vụ cả bộ binh, kỵ binh và pháo binh cũng đơn giản hóa khâu hậu cần và huấn luyện, và đây là một trong những lý do khiến SMLE tồn tại lâu dài trong biên chế Anh và Khối Thịnh vượng chung.

4. Thiết kế

SMLE Mk III và lưỡi lê Mẫu 1907

SMLE Mk III, được đưa vào biên chế năm 1907 và cải tiến thành Mk III* năm 1916, là súng trường báng gỗ, bắn từng phát với hộp tiếp đạn 10 viên, nòng dài 640 mm, và nắp đầu nòng bảo vệ đầu nòng và giữ lưỡi lê.

Thước ngắm của súng là thước ngắm trước dạng lưỡi, được bảo vệ bởi cánh, và thước ngắm sau dạng tiếp tuyến điều chỉnh được tới 2.000 yard, với thước ngắm bắn loạt cho hỏa lực tầm xa. Súng được trang bị lưỡi lê kiếm dài 17 inch, Mẫu 1907, một trong những lưỡi lê dài nhất đang phục vụ.

Báng súng SMLE làm bằng gỗ óc chó, và các chi tiết kim loại bằng thép xanh. Khóa nòng của súng có hai vấu khóa ở phía sau, khiến nó kém chắc chắn hơn khóa nòng khóa trước của Mauser, nhưng khiến nó trơn tru và nhanh hơn khi thao tác — một sự đánh đổi mà người Anh chấp nhận, vì đạn .303 ít mạnh hơn đạn 7,92 mm của Đức và không cần độ chắc của Mauser.

Sự đánh đổi này cho thấy người Anh ưu tiên tốc độ bắn hơn sức mạnh tối đa của khóa nòng, một lựa chọn phù hợp với đạn .303 và với chiến thuật bộ binh của họ.

No. 4 Mk I và No. 5 “Jungle Carbine”

No. 4 Mk I, thay thế SMLE làm súng trường tiêu chuẩn của Anh năm 1941, là phiên bản đơn giản hóa và chắc chắn hơn: nó có nòng nặng hơn, thước ngắm sau đơn giản hơn (thước ngắm lỗ lật), lưỡi lê nhọn ngắn hơn, và báng dễ sản xuất hơn. No.

4 được sản xuất tại Anh, Canada và Hoa Kỳ, và là súng trường mà lính Anh và Khối Thịnh vượng chung mang trong Thế chiến II. No. 5 Mk I, “Jungle Carbine”, là phiên bản rút ngắn và nhẹ hơn của No.

4, sản xuất năm 1944–1947 để dùng tại Viễn Đông; nó nhẹ và gọn hơn, nhưng độ giật mạnh và độ chính xác kém hơn, và không được lính ưa chuộng. Sự khác biệt giữa No. 4 và No. 5 cho thấy việc rút ngắn và làm nhẹ một súng trường không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích: khi độ giật tăng lên và độ chính xác giảm xuống, người lính sẽ nhanh chóng nhận ra và không còn tin tưởng vào vũ khí, dù nó gọn nhẹ hơn trên lý thuyết.

5. Các biến thể

Bảng các biến thể chính

Gia đình Lee-Enfield gồm nhiều biến thể, từ SMLE Mk I đầu tiên tới các phiên bản bắn tỉa và phiên bản dùng đạn 7,62 mm NATO sau chiến tranh. Bảng dưới đây liệt kê các biến thể quan trọng nhất, gồm SMLE Mk III và Mk III* của Thế chiến I, No. 4 Mk I của Thế chiến II, phiên bản bắn tỉa No.

4 Mk I (T), “Jungle Carbine” No. 5 Mk I, phiên bản Ấn Độ Ishapore 2A/2A1 và súng bắn tỉa L42A1. Mỗi biến thể đều giữ lại khóa nòng Lee và hộp tiếp đạn 10 viên đặc trưng, nhưng được điều chỉnh cho một vai trò hoặc một thời kỳ riêng, và tổng sản lượng của cả gia đình vượt quá 17 triệu khẩu.

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản lượng
SMLE Mk I	1907	Súng trường ngắn đầu tiên; nạp bằng kẹp đạn; chốt ngắt hộp tiếp đạn	—
SMLE Mk III	1907–1916	Súng trường tiêu chuẩn Thế chiến I; hộp tiếp đạn 10 viên; lưỡi lê Mẫu 1907	Hàng triệu
SMLE Mk III*	1916–thập niên 1940	Phiên bản đơn giản hóa thời chiến; không có chốt ngắt hộp tiếp đạn hay thước ngắm bắn loạt	Hàng triệu
No. 4 Mk I	1941–1945	Súng trường tiêu chuẩn Thế chiến II; thước ngắm lỗ; lưỡi lê nhọn	Khoảng 4 triệu
No. 4 Mk I (T)	1942–1945	Phiên bản bắn tỉa với kính ngắm; khoảng 23.000 khẩu được chế tạo	Khoảng 23.000
No. 5 Mk I “Jungle Carbine”	1944–1947	Phiên bản rút ngắn, làm nhẹ cho Viễn Đông	Khoảng 250.000
Ishapore 2A/2A1	Thập niên 1960	Phiên bản Ấn Độ dùng đạn 7,62 mm NATO	Khoảng 100.000+
L42A1	1970–thập niên 1990	Súng bắn tỉa Anh dựa trên No. 4 Mk I (T), dùng đạn 7,62 mm NATO	Khoảng 1.000

Sản xuất tại năm nước và phiên bản bắn tỉa

Gia đình Lee-Enfield được sản xuất tại Anh, Úc (tại Lithgow), Ấn Độ (tại Ishapore), Canada (tại Long Branch) và Hoa Kỳ (tại Savage Arms), và tổng sản lượng mọi loại Lee-Enfield là hơn 17 triệu khẩu. SMLE Mk III* là súng trường của Thế chiến I, và No. 4 Mk I là súng trường của Thế chiến II; No.

4 Mk I (T), phiên bản bắn tỉa, là một trong những súng bắn tỉa tốt nhất của chiến tranh, và vẫn ở trong biên chế Anh với tên L42A1 đến thập niên 1990. Ishapore 2A của Ấn Độ, dùng đạn 7,62 mm NATO, là khẩu Lee-Enfield cuối cùng được sản xuất với số lượng lớn, và vẫn ở trong biên chế cảnh sát Ấn Độ sang thế kỷ 21.

Việc sản xuất trải rộng trên năm nước cho thấy Lee-Enfield không chỉ là vũ khí của riêng nước Anh, mà là vũ khí chung của cả Khối Thịnh vượng chung, và mỗi nước đều đóng góp vào tổng sản lượng khổng lồ của nó.

6. Lịch sử hoạt động

Thế chiến I

Cuộc chiến đầu tiên của SMLE là Thế chiến I, trong đó nó là súng trường tiêu chuẩn của quân đội Anh và Khối Thịnh vượng chung. Tại Mons tháng 8 năm 1914, hỏa lực súng trường nhanh của Lực lượng Viễn chinh Anh chặn đứng bước tiến của Đức, và danh tiếng của SMLE được tạo dựng.

Trong chiến hào Mặt trận phía Tây, SMLE là vũ khí của bộ binh: nó đáng tin cậy trong bùn và mưa, có thể bắn nhanh, và hộp tiếp đạn 10 viên mang lại hỏa lực mà Mauser Đức, với hộp tiếp đạn 5 viên, không thể sánh.

SMLE cũng được dùng tại Gallipoli, Trung Đông và Đông Phi, và là súng trường của lính Úc và New Zealand tại Gallipoli và Mặt trận phía Tây. Đến cuối chiến tranh, hàng triệu khẩu SMLE đã được chế tạo, và súng trở thành biểu tượng của người lính Anh.

Danh tiếng được tạo dựng tại Mons không chỉ là một câu chuyện truyền miệng, mà là kết quả của một lợi thế kỹ thuật có thể đo đếm được: hộp tiếp đạn lớn hơn và khóa nòng nhanh hơn đã cho phép bộ binh Anh duy trì hỏa lực dày đặc trong những thời khắc quyết định.

Thế chiến II

Trong Thế chiến II, SMLE và No. 4 là súng trường tiêu chuẩn của quân đội Anh và Khối Thịnh vượng chung tại mọi chiến trường: tại Pháp năm 1940, Bắc Phi, Ý, Normandy, Miến Điện và Thái Bình Dương. No.

4 Mk I, thay thế SMLE năm 1941, là súng trường mà lính Anh mang tại El Alamein, Normandy và Arnhem, và lính Úc mang tại New Guinea cùng lính Ấn Độ tại Miến Điện. Súng bắn tỉa No. 4 Mk I (T) được xạ thủ bắn tỉa Anh dùng suốt chiến tranh, và được coi là một trong những súng bắn tỉa tốt nhất của chiến tranh. Độ tin cậy của Lee-Enfield trong sa mạc, rừng rậm và giá lạnh mùa đông Nga — nơi nó được cung cấp cho Liên Xô theo Lend-Lease, dù với số lượng nhỏ — được lính mang nó khen ngợi.

Nhược điểm chính của súng, theo tiêu chuẩn Thế chiến II, là nó là súng trường bắn từng phát trong thời đại của vũ khí bán tự động và tự động: M1 Garand của Mỹ và StG 44 của Đức có thể bắn nhanh hơn, và tốc độ bắn của Lee-Enfield, dù cao đối với súng trường bắn từng phát, không thể sánh với chúng.

Dù vậy, độ tin cậy của nó trong mọi điều kiện khí hậu đã giúp nó giữ vững vị trí trong tay người lính, ngay cả khi công nghệ vũ khí đã vượt qua nó.

Triều Tiên, Malaya và sau đó

Sự phục vụ của Lee-Enfield không kết thúc năm 1945. Nó được lính Anh và Khối Thịnh vượng chung mang trong Chiến tranh Triều Tiên, Tình trạng Khẩn cấp Malaya, và những năm đầu Chiến tranh Việt Nam, nơi lính Úc dùng nó cùng súng trường tự nạp đạn mới. Lục quân Anh thay Lee-Enfield bằng FN FAL (L1A1) thập niên 1950, nhưng No.

4 Mk I (T) vẫn phục vụ với tên súng bắn tỉa L42A1 đến thập niên 1990, và Lee-Enfield vẫn ở trong biên chế Lục quân và cảnh sát Ấn Độ, cùng quân đội Pakistan, Bangladesh và Nepal, sang thế kỷ 21.

Tại Canada, Lee-Enfield là súng trường tiêu chuẩn của Canadian Rangers — lực lượng tuần tra Bắc Cực — đến năm 2018, khi nó bị súng trường C19 thay thế; các khẩu Lee-Enfield của Rangers, đã phục vụ hơn bảy mươi năm, được nghỉ hưu trong buổi lễ trang trọng.

Việc một khẩu súng thiết kế năm 1907 vẫn được một lực lượng tuần tra Bắc Cực tin dùng tới năm 2018 là minh chứng rõ ràng nhất cho độ bền và độ tin cậy của nó trong điều kiện khắc nghiệt.

7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Bảng thông số kỹ thuật

Bảng dưới đây so sánh hai mẫu chính của gia đình Lee-Enfield, SMLE Mk III và No. 4 Mk I, trên các thông số quan trọng nhất: đạn, cơ cấu hoạt động, trọng lượng, chiều dài, chiều dài nòng, hộp tiếp đạn, tốc độ bắn, sơ tốc đầu nòng, tầm bắn hiệu quả, thước ngắm và lưỡi lê. Sự giống nhau giữa hai cột cho thấy No.

4 Mk I là một phiên bản cải tiến của SMLE, chứ không phải một thiết kế hoàn toàn mới: cùng đạn .303 British, cùng khóa nòng Lee, cùng hộp tiếp đạn 10 viên và cùng nòng dài 640 mm, chỉ khác nhau ở thước ngắm, lưỡi lê và một số chi tiết giúp sản xuất dễ dàng hơn.

Thông số	SMLE Mk III	No. 4 Mk I
Đạn	.303 British (7,7×56 mm R)	.303 British (7,7×56 mm R)
Cơ cấu hoạt động	Bắn từng phát, khóa nòng Lee	Bắn từng phát, khóa nòng Lee
Trọng lượng (rỗng)	Khoảng 3,9 kg	Khoảng 4,1 kg
Chiều dài	1.130 mm	1.128 mm
Chiều dài nòng	640 mm	640 mm
Hộp tiếp đạn	Hộp tiếp đạn rời 10 viên	Hộp tiếp đạn rời 10 viên
Tốc độ bắn	20–30 phát ngắm mỗi phút	20–30 phát ngắm mỗi phút
Sơ tốc đầu nòng	Khoảng 744 m/s	Khoảng 744 m/s
Tầm bắn hiệu quả	Khoảng 550 m	Khoảng 550 m
Thước ngắm	Thước ngắm trước dạng lưỡi; thước ngắm sau dạng tiếp tuyến tới 2.000 yard	Thước ngắm trước dạng lưỡi; thước ngắm sau dạng lỗ
Lưỡi lê	Lưỡi lê kiếm Mẫu 1907 (17 inch)	Lưỡi lê nhọn

So sánh với Mauser, Springfield, Mosin-Nagant và Lebel

So với các súng cùng thời, Lee-Enfield là súng trường bắn từng phát nhanh nhất đang phục vụ, và là súng duy nhất có hộp tiếp đạn 10 viên. Mauser Karabiner 98k của Đức chứa 5 viên và thao tác chậm hơn; Springfield M1903 của Mỹ chứa 5 viên; Mosin-Nagant của Liên Xô chứa 5 viên; và Lebel của Pháp chứa 8 viên trong hộp tiếp đạn ống nạp chậm. Ưu thế của Lee-Enfield là tốc độ bắn và dung lượng hộp tiếp đạn; nhược điểm là khóa nòng khóa sau, kém chắc hơn khóa nòng của Mauser, và đạn .303, ít mạnh hơn đạn 7,92 mm của Đức ở tầm xa. Đối với giao tranh bộ binh của hai thế chiến, trong đó hầu hết các cuộc chạm trán diễn ra ở cự ly dưới 500 mét, ưu thế của Lee-Enfield vượt trội so với nhược điểm.

Sự so sánh này cho thấy Lee-Enfield được tối ưu cho cự ly chiến đấu thực tế, chứ không phải cho tầm bắn tối đa trên lý thuyết, và chính sự tối ưu đó đã giúp nó tồn tại qua hai thế chiến.

8. Các nước sử dụng

Anh và Khối Thịnh vượng chung

Lee-Enfield được Anh và Khối Thịnh vượng chung — Úc, New Zealand, Canada, Ấn Độ, Nam Phi — cùng nhiều quốc gia khác sử dụng. Nó là súng trường tiêu chuẩn của Lục quân Ấn Độ, dùng nó trong cả hai thế chiến và trong các cuộc chiến với Pakistan và Trung Quốc, và của Lục quân Úc, dùng nó trong cả hai thế chiến, tại Triều Tiên và Việt Nam.

Sự gắn bó của Ấn Độ và Úc với Lee-Enfield đặc biệt sâu sắc, bởi cả hai nước đều tự sản xuất súng tại Lithgow và Ishapore, và đều mang nó qua nhiều cuộc chiến sau khi Đế quốc Anh đã tan rã. Đối với những quân đội này, Lee-Enfield không chỉ là vũ khí nhập khẩu, mà là vũ khí do chính họ chế tạo và quen thuộc qua nhiều thế hệ người lính, gắn liền với lịch sử quân sự của chính đất nước họ.

Lend-Lease, kháng chiến châu Âu và các nước sau độc lập

Nó được cung cấp cho Liên Xô theo Lend-Lease, cho Trung Quốc, Pháp và các phong trào kháng chiến tại châu Âu bị chiếm đóng, và được quân đội Pakistan, Bangladesh, Nepal, Sri Lanka cùng nhiều nước châu Phi dùng sau khi độc lập.

Sự phân bổ rộng rãi của Lee-Enfield là một lý do khiến nó xuất hiện trong tư liệu ảnh của hầu hết mọi cuộc xung đột thế kỷ XX, từ chiến hào Mặt trận phía Tây tới rừng rậm Malaya và núi non Afghanistan.

Hành trình của Lee-Enfield, từ súng trường tiêu chuẩn của Đế quốc Anh tới vũ khí của các nước mới độc lập, phản ánh chính lịch sử của thế kỷ XX: sự tan rã của đế quốc và sự ra đời của nhiều quân đội quốc gia mới, tất cả đều bắt đầu với cùng một khẩu súng trường quen thuộc.

9. Di sản và ảnh hưởng

“Phút điên” và tiêu chuẩn hỏa lực bộ binh

Di sản của Lee-Enfield là chính súng trường bắn từng phát, và tiêu chuẩn nó đặt ra cho hỏa lực bộ binh. “Phút điên” — bài kiểm tra bắn nhanh mà Lee-Enfield làm nên — trở thành huyền thoại của Lục quân Anh, và khóa nòng trơn tru cùng hộp tiếp đạn 10 viên của súng ảnh hưởng tới thiết kế các súng trường sau này, trong đó có M1 Garand của Mỹ, được thiết kế một phần để sánh với tốc độ bắn của Lee-Enfield.

“Phút điên” không chỉ là một bài kiểm tra, mà là một biểu tượng cho triết lý của người Anh: một người lính được huấn luyện tốt với một khẩu súng bắn từng phát nhanh có thể tạo ra hỏa lực đủ để thay đổi cục diện giao tranh, và tốc độ bắn là một yếu tố chiến thuật quan trọng không kém độ chính xác hay sức mạnh của đạn.

Di sản văn hóa trong Khối Thịnh vượng chung

Lee-Enfield cũng để lại di sản văn hóa: nó là súng trường của lính Tommy Anh trong trí tưởng tượng phổ biến, của ANZAC tại Gallipoli, và của lính Ấn Độ trong Thế chiến II, và xuất hiện trong phim, tiểu thuyết và đài tưởng niệm khắp Khối Thịnh vượng chung.

Thời gian phục vụ dài của súng — từ 1907 đến thập niên 1990 trong biên chế Anh với vai trò súng bắn tỉa, và đến thập niên 2010 trong biên chế Canada — là thước đo cho thiết kế của nó: một súng trường thiết kế trước Thế chiến I vẫn còn phục vụ một thế kỷ sau.

Di sản văn hóa này khiến Lee-Enfield vượt ra ngoài vai trò một vũ khí, và trở thành một phần của ký ức chung về hai thế chiến tại nhiều quốc gia, từ Anh tới Úc, New Zealand và Ấn Độ.

10. Hiện vật còn lại

Bảo tàng lưu giữ Lee-Enfield

Vì hơn 17 triệu khẩu Lee-Enfield đã được chế tạo, các mẫu còn lại rất phổ biến, và súng là một trong những súng trường quân dụng được sở hữu rộng rãi nhất trong các bộ sưu tập tư nhân.

Các bảo tàng lưu giữ Lee-Enfield gồm Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại London, Bảo tàng Lục quân Quốc gia tại London, Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc tại Canberra, Bảo tàng Quốc gia về Thế chiến II tại New Orleans, và Royal Armouries tại Leeds.

Sự hiện diện của Lee-Enfield trong các bảo tàng lớn trên nhiều châu lục cho thấy nó được coi là một hiện vật không thể thiếu trong bất kỳ câu chuyện nào về Thế chiến I hay Thế chiến II, và là minh chứng vật chất cho trải nghiệm của người lính bộ binh bình thường, chứ không chỉ của các tướng lĩnh hay các đơn vị tinh nhuệ.

Canadian Rangers, đơn vị nghi lễ và cách xem trực tiếp

Các khẩu Lee-Enfield đã nghỉ hưu của Canadian Rangers được phân phối cho bảo tàng và chính các Rangers làm kỷ niệm, và súng vẫn được các đơn vị nghi lễ tại Ấn Độ và lực lượng cảnh sát tại một số quốc gia sử dụng. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để nhìn thấy một khẩu Lee-Enfield SMLE là trong khu trưng bày về Thế chiến I hoặc Thế chiến II, nơi nó gần như luôn xuất hiện cùng câu chuyện về người lính bộ binh bình thường từng mang nó.

Cách trưng bày này là phù hợp, bởi Lee-Enfield, hơn bất kỳ vũ khí nào khác, gắn liền với hình ảnh người lính bộ binh bình thường: không phải vũ khí của một anh hùng đơn lẻ, mà là vũ khí của hàng triệu người lính đã mang nó qua hai thế chiến và nhiều cuộc chiến sau đó.

11. Câu hỏi thường gặp

Lee-Enfield SMLE là gì?
Short Magazine Lee-Enfield là súng trường tiêu chuẩn của Lục quân Anh trong Thế chiến I và Thế chiến II, súng trường bắn từng phát dùng đạn .303 British, với hộp tiếp đạn 10 viên.

Đã chế tạo bao nhiêu súng trường Lee-Enfield?
Hơn 17 triệu khẩu Lee-Enfield thuộc mọi loại đã được chế tạo, tại Anh, Úc, Ấn Độ, Canada và Hoa Kỳ.

“Phút điên” là gì?
“Phút điên” là bài kiểm tra bắn nhanh của Lục quân Anh, trong đó một lính được huấn luyện bắn 15 phát ngắm trong một phút với SMLE; những lính giỏi nhất có thể bắn 30 phát trở lên.

SMLE và No. 4 khác nhau thế nào?
No. 4 Mk I, đưa vào biên chế năm 1941, là phiên bản đơn giản hóa và chắc chắn hơn của SMLE, với thước ngắm lỗ, lưỡi lê nhọn và nòng nặng hơn. SMLE là súng trường của Thế chiến I; No. 4 là súng trường của Thế chiến II.

Lee-Enfield còn được dùng ngày nay không?
Lee-Enfield đã được Canadian Rangers nghỉ hưu năm 2018, nhưng vẫn được các đơn vị nghi lễ tại Ấn Độ và lực lượng cảnh sát tại một số quốc gia sử dụng, cùng các nhà sưu tầm và xạ thủ thể thao trên thế giới.

Lee-Enfield dùng đạn gì?
Đạn .303 British (7,7×56 mm R), loại đạn có vành được đưa vào biên chế năm 1888 và được Lục quân Anh dùng đến thập niên 1950.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Lee–Enfield” — sản lượng hơn 17 triệu khẩu, thông số kỹ thuật, SMLE Mk III và No. 4 Mk I, “phút điên”.
2. Ian Skennerton, The Lee-Enfield: A Century of Lee-Metford and Lee-Enfield Rifles and Carbines (Arms & Armour Press, 2007) — lịch sử tiêu chuẩn của gia đình Lee-Enfield.
3. Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia, London — SMLE trong Thế chiến I và “phút điên” tại Mons.
4. Bảo tàng Lục quân Quốc gia, London, “Lee-Enfield rifle” — lịch sử phục vụ và các biến thể.
5. Martin Pegler, The Lee-Enfield Rifle (Osprey Publishing, 2012) — quá trình phát triển, các biến thể và sử dụng trong chiến đấu.
6. Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc, Canberra — Lee-Enfield trong biên chế Úc tại Gallipoli và trong Thế chiến II.

Bài viết liên quan

• Tiêm kích F4U Corsair
• Súng trường tấn công StG 44
• Xe tăng Tiger I