Tàu sân bay Akagi

1. Mở đầu

Akagi là một trong những tàu chiến quan trọng nhất của Chiến tranh thế giới thứ hai, và là soái hạm của lực lượng tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941. Ban đầu được đặt lườn như một tuần dương hạm, Akagi được cải biến thành tàu sân bay theo Hiệp ước Hải quân Washington, và khi đi vào biên chế năm 1927, nó là một trong những tàu sân bay lớn nhất thế giới. Akagi là soái hạm của Hạm đội Hàng không 1 của Phó đô đốc Chuichi Nagumo, và máy bay của nó tham gia tấn công Trân Châu Cảng, cuộc đột kích vào Ấn Độ Dương và Trận Midway. Tại Midway ngày 4 tháng 6 năm 1942, máy bay ném bom bổ nhào của Mỹ từ USS Enterprise đánh trúng Akagi bằng một quả bom gây cháy giữa các máy bay đã nạp đạn và nhiên liệu trên sàn hầm chứa, và tàu cháy không kiểm soát được cho đến khi bị tàu khu trục Nhật đánh đắm ngày hôm sau. Sự mất mát của Akagi, cùng với Kaga, Soryu và Hiryu trong cùng trận đánh, đã chấm dứt ưu thế của Nhật trên Thái Bình Dương và làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Tên Akagi có nghĩa là “Lâu đài Đỏ” trong tiếng Nhật, theo tên núi Akagi ở tỉnh Gunma, và nó là tàu sân bay Nhật thứ hai mang tên một ngọn núi, theo thông lệ đặt tên tàu sân bay theo núi và các địa danh tự nhiên. Trong phần lớn sự nghiệp, Akagi hoạt động cùng tàu chị em Kaga, và hai tàu tạo thành nòng cốt của lực lượng tàu sân bay Nhật suốt thập niên 1930. Sự nghiệp thời chiến của Akagi ngắn ngủi — chỉ khoảng sáu tháng tác chiến — nhưng trong thời gian đó nó trở thành biểu tượng của sức mạnh không quân hải quân Nhật ở đỉnh cao, và sự hủy diệt của nó tại Midway trở thành biểu tượng cho sự suy tàn của sức mạnh ấy. Ngày nay, Akagi nằm dưới đáy Thái Bình Dương, và xác tàu được một tàu nghiên cứu tìm thấy năm 2019, nằm thẳng đứng ở vùng nước sâu gần nơi diễn ra trận đánh đã hủy diệt nó.

2. Thông tin chính

Loại	Tàu sân bay (cải biến từ tuần dương hạm)
Xuất xứ	Nhật Bản
Nơi đóng	Xưởng Hải quân Kure
Đặt lườn	6 tháng 12 năm 1920 (khi còn là tuần dương hạm)
Hạ thủy	22 tháng 4 năm 1925
Đi vào biên chế	25 tháng 3 năm 1927
Lượng giãn nước	Khoảng 36.500 tấn tiêu chuẩn; khoảng 41.300 tấn đầy tải (sau hiện đại hóa)
Chiều dài	260,7 m (855 ft)
Chiều rộng	31,3 m (102 ft 8 in)
Mớn nước	8,7 m (28 ft 7 in)
Động lực	Bốn trục; tua-bin hơi nước truyền động; 131.000 mã lực trục
Tốc độ tối đa	31,5 hải lý (58 km/h)
Tầm hoạt động	Khoảng 10.000 hải lý ở tốc độ 16 hải lý
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.630 sĩ quan và binh lính (khoảng 2.000 thời chiến)
Máy bay mang theo	Khoảng 66 chiếc sẵn sàng chiến đấu, tối đa 91 chiếc kể cả máy bay dự phòng
Vũ khí chính	Mười pháo 20 cm (8 in) trong hầm pháo; mười hai pháo phòng không 12 cm (4,7 in); sau này 28 pháo phòng không 25 mm
Giáp	Đai giáp 152 mm; sàn giáp 79 mm
Số phận	Bị đánh chìm tại Trận Midway, 4–5 tháng 6 năm 1942

3. Nguồn gốc & phát triển

Nguồn gốc trong Hạm đội Tám-Tám

Akagi bắt đầu cuộc đời như một tuần dương hạm lớp Amagi, một trong những chiến hạm lớn mà Nhật Bản dự định đóng theo chương trình “Hạm đội Tám-Tám” năm 1920, nhằm mang lại cho Hải quân Đế quốc Nhật tám thiết giáp hạm và tám tuần dương hạm. Tàu được đặt lườn tại Xưởng Hải quân Kure ngày 6 tháng 12 năm 1920, và việc đóng tàu đã tiến triển khá xa khi Hiệp ước Hải quân Washington được ký tháng 2 năm 1922. Hiệp ước giới hạn quy mô của các hải quân lớn và cấm đóng chiến hạm chủ lực mới, đồng thời ra lệnh tháo dỡ các tàu đang đóng — nhưng cho phép mỗi hải quân cải biến hai chiến hạm chủ lực đang đóng thành tàu sân bay. Nhật chọn các tuần dương hạm Akagi và Amagi để cải biến, vì chúng là những thân tàu tiên tiến nhất hiện có, và vì tốc độ cao khiến chúng phù hợp làm tàu sân bay. Amagi bị trận động đất lớn Kanto năm 1923 phá hủy trước khi việc cải biến bắt đầu, và được thay thế bằng thiết giáp hạm Kaga, nhưng Akagi sống sót và trở thành tàu sân bay lớn thứ hai của Nhật, sau tàu Hosho nhỏ hơn.

Cải biến theo Hiệp ước Washington

Việc cải biến là một công trình lớn. Thân tàu tuần dương hạm được giữ lại, nhưng vũ khí chính gồm mười pháo 20 cm bị giảm bớt, kiến trúc thượng tầng bị dỡ bỏ, và một sàn bay được xây dựng suốt chiều dài tàu. Ở dạng ban đầu, Akagi có bố cục đặc biệt và khác thường: ba sàn bay xếp chồng lên nhau, để máy bay có thể cất cánh từ các sàn dưới trong khi các máy bay khác hạ cánh trên sàn trên. Ý tưởng này học theo tàu sân bay Furious của Anh, và tỏ ra không thực tế khi sử dụng, vì các sàn dưới quá ngắn và quá nhiễu động để vận hành an toàn, và vì khí thải của tàu phải dẫn qua ống khói xả xuống dưới và sang bên. Akagi đi vào biên chế ngày 25 tháng 3 năm 1927 với bố cục ba sàn bay này, và phục vụ ở dạng đó trong tám năm, hoạt động cùng Hạm đội Liên hợp và tham gia các cuộc diễn tập dạy Hải quân Nhật cách dùng tàu sân bay trong các cuộc tấn công tập trung.

Đợt hiện đại hóa 1935–1938

Từ tháng 10 năm 1935 đến tháng 8 năm 1938, Akagi trải qua đợt hiện đại hóa toàn diện tại Xưởng Hải quân Sasebo. Ba sàn bay được thay bằng một sàn bay duy nhất dài suốt tàu, dài 249 mét, và một đảo thượng tầng nhỏ được xây ở mạn phải — Akagi ban đầu được đóng không có đảo, với cầu tàu nằm dưới mép trước của sàn bay. Ống khói được xây lại, vũ khí phòng không được tăng cường, và sức chứa máy bay tăng lên khoảng 66 chiếc sẵn sàng chiến đấu, với khoang chứa thêm. Đợt hiện đại hóa biến Akagi thành tàu sân bay hạm đội hiện đại, sánh ngang với những tàu sân bay tốt nhất thế giới, và khi trở lại biên chế năm 1938, nó trở thành soái hạm của Sư đoàn Tàu sân bay 1, cùng với Kaga. Năm 1941, khi chiến tranh với Hoa Kỳ đến gần, Akagi được trang bị các máy bay mới nhất: tiêm kích Mitsubishi A6M Zero, máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A Val và máy bay ném bom ngư lôi Nakajima B5N Kate.

Học thuyết tàu sân bay và Kido Butai

Học thuyết tàu sân bay của Hải quân Nhật, phát triển suốt thập niên 1930, là tiên tiến nhất thế giới. Trong khi hải quân Anh và Mỹ dùng tàu sân bay chủ yếu để hỗ trợ hạm đội thiết giáp hạm, Nhật dự định tập trung các tàu sân bay thành một lực lượng tấn công duy nhất, Hạm đội Hàng không 1 hay Kido Butai, và dùng nó để tung đòn không kích tập trung ngay đầu chiến tranh. Akagi, với vai trò soái hạm của lực lượng đó, nằm ở trung tâm học thuyết này, và thuyền trưởng của nó năm 1941, Đại tá Kiichi Hasegawa, cùng chỉ huy không đoàn, Trung tá Mitsuo Fuchida, nằm trong số những sĩ quan tàu sân bay giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân Nhật. Khi Nhật quyết định tấn công Trân Châu Cảng, chính từ cầu tàu của Akagi, Phó đô đốc Nagumo chỉ huy chiến dịch, và chính từ sàn bay của Akagi, Fuchida dẫn đầu đợt máy bay đầu tiên tấn công hạm đội Mỹ.

4. Thiết kế

Thân tàu và động lực

Thiết kế của Akagi là sự dung hòa giữa nguồn gốc tuần dương hạm và vai trò mới là tàu sân bay, và sự dung hòa này thể hiện ở kích thước và tốc độ của nó. Thân tàu dài và hẹp, dài 260,7 mét, và bộ máy — bốn bộ tua-bin hơi nước truyền động bốn trục, công suất 131.000 mã lực — cho tốc độ tối đa 31,5 hải lý, khiến nó là một trong những tàu sân bay nhanh nhất thế giới. Tốc độ đó rất cần thiết với tàu sân bay, vì tàu phải quay đầu đón gió để phóng và thu hồi máy bay, và tàu nhanh tạo ra nhiều gió hơn trên sàn bay. Kích thước lớn cũng mang lại sàn bay rộng và hầm chứa lớn, và nó có thể chở khoảng 66 máy bay trong biên chế thường lệ, tới 91 chiếc nếu mang thêm máy bay dự phòng trên sàn và trong hầm. Không đoàn của nó tháng 12 năm 1941 gồm 18 tiêm kích Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào Val và 27 máy bay ném bom ngư lôi Kate, một không đoàn cân bằng có thể không chiến, ném bom tàu và mục tiêu mặt đất, và tấn công bằng ngư lôi.

Bảo vệ và vũ khí

Khả năng bảo vệ của Akagi giống tuần dương hạm hơn là tàu sân bay đóng chuyên dụng. Nó có đai giáp dày 152 mm bao quanh khoang máy và hầm đạn, và sàn giáp dày 79 mm, nhiều hơn mức bảo vệ của hầu hết tàu sân bay cùng thế hệ. Nhưng hầm chứa máy bay của nó kín, và kho nhiên liệu hàng không cùng kho bom tập trung dưới sàn hầm chứa, với đường ống nhiên liệu chạy khắp tàu — thiết kế khiến nó dễ bị cháy nếu bom xuyên qua sàn bay. Vũ khí phòng không của nó nặng đối với tàu sân bay thời đó: mười pháo 20 cm trong hầm pháo, dùng để phòng thủ trước tàu mặt nước, và mười hai pháo phòng không 12 cm, sau này bổ sung pháo phòng không 25 mm. Nhưng giống mọi tàu sân bay Nhật, nó thiếu hệ thống điều khiển hỏa lực phòng không dẫn bằng radar hiệu quả, và khả năng phòng thủ trước không kích phụ thuộc vào tiêm kích của nó và khả năng cơ động của tàu. Đảo thượng tầng của nó nhỏ, cầu tàu chật chội, nhưng cho đô đốc và tham mưu tầm nhìn tốt ra sàn bay và đội hình.

Sàn bay và hầm chứa

Đặc điểm nổi bật nhất trong thiết kế của Akagi sau khi hiện đại hóa là sàn bay và cách bố trí hầm chứa. Sàn bay duy nhất, dài 249 mét và rộng 31 mét ở chỗ rộng nhất, được trang bị cáp hãm và hai thang nâng lớn đưa máy bay giữa sàn bay và hai tầng hầm chứa bên dưới. Các hầm chứa dài và cao, có thể chứa toàn bộ không đoàn, với máy bay xếp cánh gập. Máy bay được đưa lên bằng thang nâng, sắp xếp trên sàn bay và phóng đi theo trình tự nhanh — một tàu sân bay Nhật được huấn luyện tốt có thể phóng toàn bộ không đoàn trong khoảng mười lăm phút. Ống khói của Akagi, sau khi hiện đại hóa, xả qua một ống khói lớn duy nhất ở mạn phải, nghiêng ra ngoài và xuống dưới để giữ khói tránh xa sàn bay. Ngoại hình của tàu — dài, thấp, với đảo nhỏ và một ống khói nghiêng — khiến nó là một trong những tàu chiến dễ nhận biết nhất của Hải quân Nhật.

5. Thông số kỹ thuật

Thông số chi tiết

Thông số	Akagi (sau hiện đại hóa 1938)
Lượng giãn nước	Khoảng 36.500 tấn tiêu chuẩn; khoảng 41.300 tấn đầy tải
Chiều dài	260,7 m
Chiều rộng	31,3 m
Mớn nước	8,7 m
Động lực	Tua-bin hơi nước truyền động, bốn trục, 131.000 mã lực trục
Tốc độ tối đa	31,5 hải lý
Tầm hoạt động	Khoảng 10.000 hải lý ở tốc độ 16 hải lý
Sàn bay	249 m × 31 m (tối đa)
Máy bay	Khoảng 66 chiếc sẵn sàng chiến đấu; tối đa 91 chiếc kể cả máy bay dự phòng
Không đoàn, tháng 12 năm 1941	18 chiếc A6M Zero, 18 chiếc D3A Val, 27 chiếc B5N Kate
Vũ khí chính	Mười pháo 20 cm; mười hai pháo phòng không 12 cm
Pháo phòng không hạng nhẹ (1942)	28 pháo 25 mm
Giáp	Đai giáp 152 mm; sàn giáp 79 mm
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.630 (khoảng 2.000 thời chiến)

Các số liệu trên cho thấy một con tàu được đóng cho tốc độ và sức mạnh không quân tấn công chứ không phải cho khả năng sống sót. Công suất 131.000 mã lực của Akagi đẩy nó đạt 31,5 hải lý, đủ nhanh để vượt qua hầu hết tàu mặt nước và tạo ra luồng gió mạnh trên sàn bay, và tầm hoạt động khoảng 10.000 hải lý ở tốc độ 16 hải lý cho phép nó tác chiến khắp Thái Bình Dương mà không cần tiếp nhiên liệu. Sàn bay của nó, dài 249 mét, là một trong những sàn bay dài nhất thế giới, và hai tầng hầm chứa có thể chứa toàn bộ không đoàn cùng máy bay dự phòng. Nhưng giáp của nó, dù dày hơn hầu hết tàu sân bay, chỉ bảo vệ khoang máy và hầm đạn, còn sàn bay và hầm chứa không có giáp, vì vậy một quả bom xuyên qua sàn có thể chạm tới máy bay, nhiên liệu và bom chứa bên dưới. Thủy thủ đoàn khoảng 1.630 người của nó tăng lên khoảng 2.000 người trong thời chiến, khi không đoàn và ban tham mưu của đô đốc lên tàu, và tàu mang đủ nhiên liệu và đạn dược cho nhiều ngày bay cường độ cao.

So sánh với tàu cùng thời

So với các tàu cùng thời, Akagi lớn và nhanh, nhưng không đoàn của nó nhỏ hơn các tàu sân bay Mỹ sau này, và khả năng bảo vệ trước không kích yếu hơn. Tàu sân bay Yorktown của Mỹ, chiến đấu tại Midway, chở khoảng 90 máy bay và có tốc độ tương tự, nhưng nó có radar và khả năng kiểm soát hư hỏng tốt hơn, và nó sống sót đủ lâu để được kéo đi trước khi bị tàu ngầm đánh chìm. Tàu sân bay Illustrious của Anh có sàn bay bọc giáp có thể chịu được bom, nhưng chở ít máy bay hơn. Sức mạnh của Akagi là không đoàn và thủy thủ đoàn, những phi công tàu sân bay được huấn luyện tốt nhất thế giới năm 1941, và tốc độ cùng kích thước khiến nó trở thành bệ phóng hiệu quả cho các chiến dịch tấn công. Điểm yếu của nó là không thể sống sót sau một quả bom trúng sàn hầm chứa, và tại Midway, điểm yếu đó đã bị phơi bày bởi một quả bom duy nhất.

6. Các biến thể

Biến thể	Giai đoạn	Đặc điểm chính	Ghi chú
Akagi (ba sàn bay)	1927–1935	Ba sàn bay xếp chồng; không có đảo thượng tầng; cầu tàu dưới sàn bay	Cấu hình ban đầu; các sàn dưới ít được dùng
Akagi (sau hiện đại hóa)	1938–1942	Một sàn bay dài suốt tàu; đảo thượng tầng nhỏ; vũ khí phòng không tăng cường	Cấu hình tại Trân Châu Cảng và Midway
Amagi (bị hủy)	—	Tuần dương hạm chị em được chọn cải biến; bị phá hủy trong trận động đất 1923	Được Kaga thay thế làm tàu cải biến thứ hai
Kaga	1928–1942	Thân thiết giáp hạm cải biến thành tàu sân bay; chậm hơn, tốc độ 28 hải lý	Tàu đồng hành của Akagi trong Sư đoàn Tàu sân bay 1

Thiết kế ba sàn bay ban đầu

Khi đi vào biên chế năm 1927, Akagi là một trong những tàu chiến khác thường nhất thế giới. Ba sàn bay xếp chồng của nó được thiết kế để máy bay cất cánh từ các sàn dưới trong khi các máy bay khác hạ cánh phía trên, một ý tưởng học theo tàu sân bay Furious của Anh, nhưng bố cục này không bao giờ hoạt động tốt trên thực tế. Hai sàn dưới ngắn, chịu nhiễu động từ ống khói của tàu, và các phi công dùng chúng thấy rất nguy hiểm, vì vậy khi phục vụ, gần như mọi hoạt động bay đều chỉ dùng sàn trên. Tàu ban đầu cũng không có đảo thượng tầng: cầu tàu nằm dưới mép trước của sàn bay, khiến sĩ quan khó quan sát và việc chỉ huy chật chội, bất tiện. Khí thải được dẫn qua ống khói xả xuống dưới và sang bên, và khói thường trôi qua sàn bay, cản trở máy bay hạ cánh. Trong tám năm, Akagi phục vụ ở dạng này, và thủy thủ đoàn học cách khắc phục các khiếm khuyết, nhưng đến giữa thập niên 1930, Hải quân Nhật kết luận rằng tàu cần được tái thiết toàn diện nếu muốn vận hành các máy bay lớn hơn đang đi vào biên chế.

Tàu sân bay sau hiện đại hóa

Đợt hiện đại hóa 1935–1938 triệt để đến mức con tàu chiến đấu tại Trân Châu Cảng và Midway, trên thực tế, là một con tàu khác với tàu được đưa vào biên chế năm 1927. Việc chuyển từ ba sàn bay sang một sàn bay là phần quan trọng nhất của đợt tái thiết: nó tăng gấp đôi chiều dài khả dụng của sàn hạ cánh, đơn giản hóa việc điều động máy bay, và cho phép tàu vận hành các máy bay lớn và nặng hơn của cuối thập niên 1930. Việc bổ sung đảo thượng tầng mang lại cho thuyền trưởng và đô đốc một cầu tàu đúng nghĩa, và việc tăng cường vũ khí phòng không phản ánh nhận thức ngày càng rõ rằng tàu sân bay phải tự vệ trước không kích. Akagi sau khi tái thiết có thể chở khoảng 66 máy bay sẵn sàng chiến đấu, với khoang chứa thêm, và tốc độ 31,5 hải lý khiến nó là một trong những tàu sân bay nhanh nhất thế giới. Không thể hiện đại hóa thêm sau năm 1938, vì tàu liên tục phục vụ với vai trò soái hạm của lực lượng tàu sân bay, và nó bước vào chiến tranh với hình dạng đã được tái thiết.

Tàu chị em: Amagi và Kaga

Không tàu nào khác cùng lớp với Akagi được hoàn thành. Amagi, tàu tuần dương hạm chị em được chọn cải biến cùng Akagi, bị trận động đất lớn Kanto năm 1923 phá hủy trước khi việc cải biến bắt đầu, và thân tàu hư hại của nó bị tháo dỡ. Nó được thay thế trong chương trình cải biến bằng thiết giáp hạm Kaga, vốn cũng bị ra lệnh tháo dỡ theo Hiệp ước Washington, và Kaga đi vào biên chế làm tàu sân bay năm 1928. Dù thường được xếp chung với Akagi, Kaga là thiết kế khác, đóng trên thân thiết giáp hạm chậm hơn với tốc độ tối đa khoảng 28 hải lý, và nó nặng nề và kém linh hoạt hơn Akagi. Cùng nhau, Akagi và Kaga tạo thành Sư đoàn Tàu sân bay 1, sư đoàn tàu sân bay cao cấp nhất của Hải quân Nhật, và chúng huấn luyện và chiến đấu cùng nhau suốt sự nghiệp, từ các cuộc diễn tập hạm đội thập niên 1930 đến cuộc tấn công Trân Châu Cảng và cuộc đột kích Ấn Độ Dương, cho đến khi cả hai cùng bị đánh chìm tại Midway vào cùng một buổi sáng, ngày 4 tháng 6 năm 1942.

7. Tham chiến

Phục vụ thời bình và Trung Quốc, 1927–1941

Akagi trải qua thập niên 1930 với vai trò soái hạm của lực lượng tàu sân bay Nhật, tham gia các cuộc diễn tập hạm đội thường niên thử nghiệm học thuyết mới về tấn công tập trung bằng không quân tàu sân bay. Năm 1932, trong Sự kiện Thượng Hải, máy bay của nó bay hỗ trợ lực lượng mặt đất Nhật tại Trung Quốc, và năm 1937, sau khi Chiến tranh Trung–Nhật lần thứ hai bùng nổ, nó hoạt động ngoài khơi Trung Quốc, máy bay ném bom các mục tiêu Trung Quốc và hỗ trợ bước tiến của Nhật. Những chiến dịch này mang lại kinh nghiệm chiến đấu cho phi hành đoàn, nhưng cũng cho thấy giới hạn của lực lượng tàu sân bay: máy bay thập niên 1930 tầm bay ngắn và vũ khí nhẹ, và đòn tấn công của tàu sân bay vẫn còn khiêm tốn theo tiêu chuẩn năm 1941. Sau khi hiện đại hóa, Akagi trở thành soái hạm của Hạm đội Hàng không 1 khi hạm đội này thành lập tháng 4 năm 1941, và không đoàn của nó được trang bị lại bằng các máy bay Zero, Val và Kate mới, những máy bay sẽ tung đòn mở màn của Nhật vào Hoa Kỳ.

Trân Châu Cảng, 7 tháng 12 năm 1941

Cuộc tấn công Trân Châu Cảng là chiến dịch mà Akagi được đóng để thực hiện, và nó ra khơi với vai trò soái hạm của lực lượng tấn công gồm sáu tàu sân bay rời vịnh Hitokappu ở quần đảo Kuril ngày 26 tháng 11 năm 1941, giữ im lặng vô tuyến trong mười một ngày khi vượt Bắc Thái Bình Dương. Sáng ngày 7 tháng 12, từ vị trí cách Oahu khoảng 230 hải lý về phía bắc, Akagi phóng đợt tấn công đầu tiên gồm 183 máy bay, do Trung tá Fuchida dẫn đầu từ chính sàn bay của nó, và tín hiệu “Tora, Tora, Tora” của ông báo cho Nagumo biết yếu tố bất ngờ đã đạt được. Máy bay ném bom ngư lôi của nó đánh trúng các thiết giáp hạm neo tại đảo Ford, trúng Oklahoma và West Virginia, trong khi máy bay ném bom bổ nhào phá hủy máy bay Mỹ trên các sân bay trước khi chúng kịp cất cánh. Đợt thứ hai gồm 171 máy bay tiếp nối khoảng một giờ sau, và đến cuối buổi sáng, bốn thiết giáp hạm Mỹ bị chìm và bốn chiếc khác bị hư hại, với hơn 180 máy bay bị phá hủy trên mặt đất và hơn 2.400 người Mỹ thiệt mạng. Tổn thất của chính Akagi nhẹ — một chiếc Zero và một chiếc Kate không trở về — nhưng chiến thắng chưa trọn vẹn: Nagumo từ chối đợt thứ ba tấn công các bồn nhiên liệu và xưởng sửa chữa, và các tàu sân bay Mỹ, mục tiêu thực sự của chiến dịch, đang ở ngoài biển và đã thoát hoàn toàn.

Đợt thứ nhất

Ngày 26 tháng 11 năm 1941, Akagi rời vịnh Hitokappu ở quần đảo Kuril với vai trò soái hạm của lực lượng tấn công gồm sáu tàu sân bay hướng tới Hawaii, và trong mười một ngày, lực lượng giữ im lặng vô tuyến khi vượt Bắc Thái Bình Dương. Sáng ngày 7 tháng 12, từ vị trí cách Oahu khoảng 230 hải lý về phía bắc, nó phóng đợt tấn công đầu tiên: 183 máy bay, do Trung tá Fuchida dẫn đầu từ chính Akagi, trong đó có chín tiêm kích Zero, mười lăm máy bay ném bom bổ nhào Val và hai mươi bảy máy bay ném bom ngư lôi Kate của nó. Máy bay của Fuchida bắt gặp hạm đội Mỹ đang neo đậu và gần như hoàn toàn không phòng bị, và tín hiệu nổi tiếng “Tora, Tora, Tora” của ông báo cho Nagumo biết yếu tố bất ngờ đã đạt được. Máy bay ném bom ngư lôi của Akagi tấn công các thiết giáp hạm neo tại đảo Ford và đánh trúng các thiết giáp hạm Oklahoma và West Virginia, trong khi máy bay ném bom bổ nhào của nó tấn công các sân bay trên Oahu và phá hủy máy bay Mỹ trên mặt đất trước khi chúng kịp cất cánh.

Đợt thứ hai và cuộc rút lui

Đợt thứ hai gồm 171 máy bay tiếp nối khoảng một giờ sau, và đến cuối buổi sáng, Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ đã mất bốn thiết giáp hạm bị chìm và bốn chiếc khác bị hư hại, với hơn 180 máy bay bị phá hủy trên mặt đất và hơn 2.400 người Mỹ thiệt mạng. Tổn thất của chính Akagi nhẹ — một chiếc Zero và một chiếc Kate trong không đoàn của nó không trở về — và máy bay của nó hạ cánh trở lại tàu trong trật tự tốt. Fuchida và các sĩ quan khác thúc giục Nagumo tung đợt thứ ba tấn công các bồn nhiên liệu và xưởng sửa chữa tại Trân Châu Cảng, nhưng Nagumo từ chối, cho rằng lực lượng của ông đã đạt mục tiêu và nguy cơ bị Mỹ phản công đang tăng lên. Lực lượng tấn công rút về Nhật, giành chiến thắng chiến thuật mà Hải quân Nhật đã lên kế hoạch suốt một thập kỷ, dù các tàu sân bay Mỹ, vốn là mục tiêu thực sự của chiến dịch, đang ở ngoài biển và đã thoát khỏi cuộc tấn công hoàn toàn.

Cuộc đột kích Ấn Độ Dương, tháng 4 năm 1942

Mùa xuân năm 1942, Akagi cùng Hạm đội Hàng không 1 tiến vào Ấn Độ Dương, trong chiến dịch nhằm tiêu diệt Hạm đội Viễn Đông của Anh và yểm trợ cuộc xâm lược Miến Điện của Nhật. Ngày 5 tháng 4, máy bay của nó tham gia tấn công Colombo, ở Ceylon, và ngày 9 tháng 4, chúng tấn công Trincomalee, đánh chìm tàu sân bay Hermes và tàu khu trục Vampire của Anh ngoài khơi Ceylon. Cuộc đột kích thành công hoàn toàn: hạm đội Anh rút về bờ biển phía đông châu Phi, và quyền kiểm soát biển của Nhật quanh Đông Nam Á dường như đã hoàn tất. Nhưng cuộc đột kích cũng cho thấy lực lượng tàu sân bay Nhật đang được dùng như lực lượng đột kích, di chuyển từ chiến dịch này sang chiến dịch khác, trong khi lực lượng tàu sân bay Mỹ đang hồi phục sau Trân Châu Cảng và chuẩn bị phản công. Akagi trở về Nhật cuối tháng 4, và phi hành đoàn được nghỉ ngơi ngắn trước chiến dịch tiếp theo — cuộc xâm lược đảo Midway, mà Hải quân Nhật hy vọng sẽ dụ các tàu sân bay Mỹ vào một trận quyết chiến và tiêu diệt chúng.

Midway và vụ chìm tàu, 4–5 tháng 6 năm 1942

Tại Midway, Akagi một lần nữa là soái hạm của lực lượng tấn công, dưới quyền Phó đô đốc Nagumo, với bốn tàu sân bay — Akagi, Kaga, Soryu và Hiryu — chống lại ba tàu sân bay Mỹ mà Nhật tin là còn khả dụng. Sáng ngày 4 tháng 6, Akagi phóng máy bay tấn công đảo Midway, và chỉ huy không đoàn của nó, Trung úy Joichi Tomonaga, dẫn đầu cuộc tấn công sân bay trên đảo. Tomonaga báo về qua vô tuyến rằng cần đợt tấn công thứ hai vào đảo, và Nagumo ra lệnh tái vũ trang các máy bay dự bị, vốn mang ngư lôi để tấn công tàu Mỹ, bằng bom cho đợt tấn công thứ hai vào Midway. Trong khi việc tái vũ trang đang diễn ra, một máy bay trinh sát từ tuần dương hạm Tone báo cáo có tàu Mỹ ở phía đông bắc, và Nagumo đảo ngược lệnh, nhưng đã quá muộn: sàn hầm chứa của ông chật kín máy bay, đã nạp đạn và nhiên liệu, với bom và ngư lôi xếp bên cạnh, và việc thay đổi lệnh khiến tàu rơi vào trạng thái tồi tệ nhất có thể khi cuộc tấn công của Mỹ ập đến. Lúc 10:26, máy bay ném bom bổ nhào từ USS Enterprise, do Trung tá Hải quân C. Wade McClusky và Trung úy Richard Best dẫn đầu, tìm thấy Akagi và tấn công nó từ phía mặt trời. Quả bom 1.000 pound của Best trúng sàn bay gần thang nâng giữa và xuyên xuống sàn hầm chứa, nơi nó nổ tung giữa các máy bay đã nạp đạn và gây ra chuỗi cháy nổ lan khắp tàu. Tay lái của nó mất, máy bay còn trên boong bị phá hủy tại chỗ, và đội kiểm soát hư hại bị lửa giết chết trước khi kịp khống chế đám cháy. Nagumo chuyển cờ của mình sang tuần dương hạm Nagara, và Akagi cháy suốt buổi chiều và đêm, lửa của nó nhìn thấy từ nhiều dặm trên Thái Bình Dương. Sáng ngày 5 tháng 6, khi tàu vẫn cháy và trôi dạt, tàu khu trục Nhật bắn ngư lôi vào nó, và nó chìm khoảng 05:20. Trong thủy thủ đoàn khoảng 1.630 người, khoảng 267 người thiệt mạng, gồm nhiều phi hành đoàn và đội kiểm soát hư hại, và việc mất tàu cùng máy bay của nó chấm dứt ưu thế của Nhật trên Thái Bình Dương chỉ trong một buổi sáng.

Cái bẫy tái vũ trang

Tại Midway, Akagi một lần nữa là soái hạm của lực lượng tấn công, dưới quyền Phó đô đốc Nagumo, với bốn tàu sân bay — Akagi, Kaga, Soryu và Hiryu — chống lại ba tàu sân bay Mỹ mà Nhật tin là còn khả dụng. Sáng ngày 4 tháng 6, Akagi phóng máy bay tấn công đảo Midway, và chỉ huy không đoàn của nó, Trung úy Joichi Tomonaga, dẫn đầu cuộc tấn công sân bay trên đảo. Tomonaga báo về qua vô tuyến rằng cần đợt tấn công thứ hai vào đảo, và Nagumo ra lệnh tái vũ trang các máy bay dự bị, vốn mang ngư lôi để tấn công tàu Mỹ, bằng bom cho đợt tấn công thứ hai vào Midway. Trong khi việc tái vũ trang đang diễn ra, một máy bay trinh sát từ tuần dương hạm Tone báo cáo có tàu Mỹ ở phía đông bắc, và Nagumo đảo ngược lệnh, nhưng đã quá muộn: sàn hầm chứa của ông chật kín máy bay, đã nạp đạn và nhiên liệu, với bom và ngư lôi xếp bên cạnh, và việc thay đổi lệnh khiến tàu rơi vào trạng thái tồi tệ nhất có thể khi cuộc tấn công của Mỹ ập đến.

Cuộc tấn công của máy bay ném bom bổ nhào và vụ đánh đắm

Lúc 10 giờ 26 phút, máy bay ném bom bổ nhào từ USS Enterprise, do Thiếu tá C. Wade McClusky và Trung úy Richard Best dẫn đầu, tìm thấy Akagi và tấn công từ hướng mặt trời. Quả bom 1.000 pound của Best đánh trúng sàn bay gần thang nâng giữa và xuyên xuống sàn hầm chứa, nơi nó nổ giữa các máy bay đã nạp đạn và gây ra chuỗi cháy nổ lan khắp tàu. Hệ thống lái bị mất, máy bay vẫn còn trên sàn bị phá hủy ngay tại chỗ, và các đội kiểm soát hư hỏng bị lửa giết chết trước khi kịp dập tắt đám cháy. Nagumo chuyển cờ chỉ huy sang tuần dương hạm Nagara, và Akagi cháy suốt buổi chiều và đêm, ánh lửa nhìn thấy từ nhiều dặm trên Thái Bình Dương. Sáng ngày 5 tháng 6, khi tàu vẫn cháy và trôi dạt, các tàu khu trục Nhật bắn ngư lôi vào nó, và nó chìm khoảng 5 giờ 20 phút. Trong thủy thủ đoàn khoảng 1.630 người, khoảng 267 người thiệt mạng, trong đó có nhiều phi hành đoàn và đội kiểm soát hư hỏng, và sự mất mát con tàu cùng máy bay của nó đã chấm dứt ưu thế của Nhật trên Thái Bình Dương chỉ trong một buổi sáng.

8. Điểm yếu

Điểm yếu của Akagi cũng là điểm yếu của mọi tàu sân bay lớn Nhật cùng thế hệ. Nó không có radar khi bước vào chiến tranh — radar hải quân đầu tiên của Nhật chỉ được lắp năm 1942, và Akagi bị đánh chìm trước khi được trang bị — và các quan sát viên cùng đội tuần tra chiến đấu trên không là cảnh báo duy nhất về một cuộc tấn công sắp tới. Khả năng kiểm soát hư hỏng của nó yếu hơn tàu sân bay Mỹ: hầm chứa kín, hệ thống nhiên liệu hàng không dễ tổn thương, và thủy thủ đoàn không được huấn luyện chữa cháy theo tiêu chuẩn như đối tác Mỹ. Tại Midway, những điểm yếu này trở nên chí mạng. Một quả bom duy nhất, do máy bay ném bom bổ nhào Mỹ thả xuống, xuyên qua sàn bay và nổ giữa các máy bay trên sàn hầm chứa, vốn đã nạp đạn và nhiên liệu và đang chờ cất cánh, và đám cháy lan khắp tàu cho đến khi nó bị hủy diệt. Thiết kế của Akagi đã biến nó thành vũ khí tấn công mạnh mẽ, nhưng không biến nó thành con tàu có thể sống sót sau một đòn đánh trúng.

9. Bên sử dụng & di sản

Bên sử dụng

Phục vụ trong Hải quân Đế quốc Nhật

Akagi chỉ phục vụ trong Hải quân Đế quốc Nhật, từ khi đi vào biên chế năm 1927 đến khi bị đánh chìm năm 1942. Nó không bao giờ được xuất khẩu, và không hải quân nào khác vận hành tàu cùng lớp với nó. Toàn bộ quá trình phục vụ của nó gắn với Hạm đội Liên hợp, và trong phần lớn sự nghiệp, nó là soái hạm của Sư đoàn Tàu sân bay 1 rồi Hạm đội Hàng không 1, những chức vụ trên biển danh giá nhất của Hải quân Nhật. Không đoàn của nó thuộc Không quân Hải quân Nhật, và các phi công của nó nằm trong số những phi công ưu tú của Hải quân Nhật, được tuyển chọn từ những học viên xuất sắc nhất của các trường huấn luyện không quân hải quân và được trao nhiều năm kinh nghiệm tàu sân bay trước khi chiến tranh bắt đầu. Được phục vụ trên Akagi là một dấu hiệu xuất sắc đối với sĩ quan hoặc phi công hải quân Nhật, và phòng sĩ quan cùng phòng chờ của tàu có một số người lính tàu sân bay giàu kinh nghiệm nhất thế giới. Các thuyền trưởng của nó bao gồm những sĩ quan sau này chỉ huy các sư đoàn và hạm đội tàu sân bay, và các chỉ huy không đoàn của nó, Mitsuo Fuchida và sau đó là Joichi Tomonaga, nằm trong số những phi công hải quân nổi tiếng nhất Nhật Bản.

Sau khi mất tàu: tàu kế tiếp và phi hành đoàn

Sau khi mất tàu, Hải quân Nhật đóng các tàu sân bay mới — Taiho, lớp Unryu và Shinano được cải biến — nhưng không tàu nào có thể thay thế các phi hành đoàn giàu kinh nghiệm đã mất cùng Akagi và các tàu chị em tại Midway, và sự mất mát con tàu càng trầm trọng hơn bởi sự mất mát của những con người đã làm nên hiệu quả của nó. Các phi công của Hạm đội Hàng không 1 là sản phẩm của nhiều năm huấn luyện, và hệ thống huấn luyện của Nhật đào tạo quá ít phi công thay thế, quá chậm, để bù đắp tổn thất năm 1942. Các tàu sân bay mới đi vào biên chế năm 1943 và 1944 vì vậy ra khơi với các không đoàn dũng cảm nhưng thiếu kinh nghiệm, và chúng bị đánh bại trong các trận tàu sân bay lớn ở Biển Philippines tháng 6 năm 1944 và Vịnh Leyte tháng 10 năm 1944. Câu chuyện của Akagi vì vậy không chỉ là câu chuyện về một con tàu, mà là câu chuyện về một hải quân đã mất, trong một buổi sáng duy nhất, những con người mà sức mạnh của nó phụ thuộc vào, và không bao giờ hồi phục sau tổn thất đó.

Di sản & ảnh hưởng

Tàu sân bay — chiến hạm chủ lực mới

Di sản của Akagi là di sản của chính tàu sân bay. Nó là một trong những con tàu chứng minh rằng tàu sân bay, chứ không phải thiết giáp hạm, mới là chiến hạm chủ lực của thế kỷ XX, và các chiến dịch của nó tại Trân Châu Cảng và Ấn Độ Dương cho thấy một lực lượng tàu sân bay tập trung có thể làm được gì. Cuộc tấn công Trân Châu Cảng, phóng đi từ sàn bay của Akagi, chứng minh rằng máy bay có thể đánh chìm thiết giáp hạm trong cảng, và nó đã thay đổi chiến tranh hải quân mãi mãi. Nhưng sự mất mát của Akagi tại Midway cũng cho thấy sự dễ tổn thương của tàu sân bay, và tầm quan trọng của tình báo, radar và kiểm soát hư hỏng — những bài học mà Hải quân Mỹ đã học còn Hải quân Nhật thì không. Trận Midway, nơi Akagi bị đánh chìm, thường được gọi là bước ngoặt của Chiến tranh Thái Bình Dương, và tên Akagi gắn liền với trận đánh đó. Xác tàu của nó, được tìm thấy năm 2019, đã trở thành nơi tưởng niệm, và câu chuyện về ngày cuối cùng của nó được kể lại trong các bảo tàng và lịch sử Chiến tranh Thái Bình Dương ở Nhật, Mỹ và khắp thế giới.

Bài học thiết kế

Akagi cũng ảnh hưởng tới thiết kế tàu sân bay. Việc cải biến nó từ thân tuần dương hạm cho thấy một thân tàu nhanh và lớn có thể trở thành tàu sân bay hiệu quả, và đợt hiện đại hóa của nó — thay ba sàn bay bằng một sàn, và bổ sung đảo thượng tầng — đã đặt ra mẫu mực cho các tàu sân bay Nhật sau đó, gồm Soryu, Hiryu, Shokaku và Zuikaku. Nhưng sự mất mát của nó cũng cho thấy giới hạn của thiết kế đó: hầm chứa kín, sự tập trung nhiên liệu và đạn dược, cùng việc thiếu radar và kiểm soát hư hỏng hiệu quả là những điểm yếu mà Hải quân Nhật không bao giờ khắc phục triệt để. Các tàu sân bay Mỹ giành chiến thắng trong Chiến tranh Thái Bình Dương được đóng với hầm chứa mở, khả năng kiểm soát hư hỏng tốt hơn và có radar, và được vận hành bởi một hải quân đã học được bài học từ Midway. Câu chuyện của Akagi vì vậy vừa là câu chuyện về đổi mới, vừa là câu chuyện về một hải quân đã đạt đỉnh cao của chiến tranh tàu sân bay rồi, trong một buổi sáng duy nhất, mất đi những con tàu và con người mà sức mạnh của nó phụ thuộc vào.

Hiện vật còn lại

Xác tàu dưới đáy biển

Không phần nào của Akagi còn tồn tại trên mặt nước. Tàu chìm ở vùng nước sâu, khoảng 5.000 mét, và xác tàu không được xác định vị trí cho đến tháng 10 năm 2019, khi tàu nghiên cứu Petrel, do quỹ của nhà đồng sáng lập Microsoft Paul Allen tài trợ, tìm thấy nó nằm thẳng đứng trên đáy biển, cách đảo Midway khoảng 1.300 hải lý về phía tây bắc. Ảnh chụp xác tàu cho thấy sàn bay và đảo thượng tầng phần lớn còn nguyên, và tên tàu vẫn còn nhìn thấy ở đuôi tàu. Xác tàu là một ngôi mộ chiến tranh, và được bảo vệ bởi luật pháp quốc tế cùng sự tôn trọng của các hải quân từng tham gia trận đánh. Không còn máy bay nào của không đoàn Akagi, và không hiện vật lớn nào của tàu được lưu giữ trong bảo tàng, nhưng mô hình Akagi được trưng bày tại bảo tàng Yushukan ở Tokyo và Bảo tàng Yamato ở Kure, và câu chuyện về con tàu được kể trong các bảo tàng hải quân của Nhật và Mỹ. Với những ai muốn tưởng nhớ nó, đài tưởng niệm phù hợp nhất chính là biển cả, nơi nó và thủy thủ đoàn yên nghỉ.

Tưởng niệm

Việc phát hiện xác tàu năm 2019, cùng với việc phát hiện xác tàu Kaga trong cùng chuyến thám hiểm, đã mang lại cho các sử gia và gia đình những người đã hy sinh một nơi để tưởng niệm. Các bức ảnh cho thấy một con tàu bị lửa hủy diệt, nhưng đã nằm xuống đáy biển trong trạng thái trang nghiêm, sàn bay vẫn nhận ra được sau bảy mươi bảy năm dưới biển sâu. Đoàn thám hiểm không làm xáo trộn xác tàu, và không thu hồi hiện vật nào, theo thông lệ đối với mộ chiến tranh. Tại Nhật, sự mất mát của Akagi được ghi nhớ trong lịch sử hải quân và các đài tưởng niệm những người lính của Hạm đội Hàng không 1, và tại Mỹ, trận Midway được nhớ đến như chiến thắng làm thay đổi Chiến tranh Thái Bình Dương. Xác tàu Akagi, nằm trong vùng nước tối của Thái Bình Dương, là lời nhắc nhở về cả hai điều đó.

10. Câu hỏi thường gặp

Akagi là tàu gì?

Akagi là tàu sân bay Nhật, cải biến từ thân tuần dương hạm, từng là soái hạm của Hạm đội Hàng không 1 và của lực lượng tấn công Trân Châu Cảng. Nó bị đánh chìm tại Trận Midway tháng 6 năm 1942.

Akagi chở bao nhiêu máy bay?

Akagi chở khoảng 66 máy bay sẵn sàng chiến đấu, tới 91 chiếc nếu tính cả máy bay dự phòng. Tại Trân Châu Cảng, không đoàn của nó gồm 18 tiêm kích Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào Val và 27 máy bay ném bom ngư lôi Kate.

Điều gì đã xảy ra với Akagi tại Midway?

Ngày 4 tháng 6 năm 1942, một quả bom từ máy bay ném bom bổ nhào Mỹ thuộc USS Enterprise xuyên qua sàn bay của Akagi và nổ giữa các máy bay đã nạp đạn và nhiên liệu trên sàn hầm chứa. Đám cháy lan khắp tàu, và nó bị tàu khu trục Nhật đánh đắm sáng ngày 5 tháng 6.

Vì sao Akagi được cải biến từ tuần dương hạm?

Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 cấm đóng chiến hạm chủ lực mới nhưng cho phép mỗi hải quân cải biến hai tàu đang đóng thành tàu sân bay. Nhật chọn các tuần dương hạm Akagi và Amagi, vì thân tàu nhanh và lớn của chúng rất phù hợp cho hoạt động tàu sân bay.

Xác tàu Akagi hiện ở đâu?

Xác tàu Akagi nằm ở độ sâu khoảng 5.000 mét, phía tây bắc đảo Midway. Nó được tàu nghiên cứu Petrel xác định vị trí tháng 10 năm 2019, và được coi là một ngôi mộ chiến tranh.

Akagi nhanh đến mức nào?

Tốc độ tối đa của Akagi là 31,5 hải lý, khoảng 58 km/h, khiến nó là một trong những tàu sân bay nhanh nhất thế hệ của mình và đủ nhanh để tạo ra nhiều gió trên sàn bay cho việc phóng máy bay.

11. Nguồn

1. Wikipedia, “Japanese aircraft carrier Akagi” — cải biến từ tuần dương hạm, thông số kỹ thuật, Trân Châu Cảng và Midway, vụ chìm tàu ngày 4–5 tháng 6 năm 1942.
2. Jonathan Parshall và Anthony Tully, Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway (Potomac Books, 2005) — các chiến dịch tàu sân bay Nhật tại Midway và thiệt hại của Akagi.
3. Mark Stille, Imperial Japanese Navy Aircraft Carriers 1921–45 (Osprey Publishing, 2005) — thiết kế, hiện đại hóa và không đoàn của Akagi.
4. Paul S. Dull, A Battle History of the Imperial Japanese Navy (1941–1945) (Naval Institute Press, 1978) — Hạm đội Hàng không 1 và cuộc đột kích Ấn Độ Dương.
5. Mitsuo Fuchida và Masatake Okumiya, Midway: The Battle That Doomed Japan (Naval Institute Press, 1955) — cuộc tấn công Trân Châu Cảng từ Akagi, do chỉ huy không đoàn viết.
6. Báo cáo của đoàn thám hiểm tàu nghiên cứu Petrel, 2019 — phát hiện xác tàu Akagi phía tây bắc Midway.