Tàu sân bay Hiryu

Hiryu, nghĩa là “Phi Long”, là tàu sân bay Nhật trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, một trong sáu tàu sân bay tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941, và một trong bốn tàu sân bay Nhật bị đánh chìm trong trận Midway ngày 4 tháng 6 năm 1942. Nàng là tàu sân bay hạm đội nhanh, hiện đại, có thể chạy 34 hải lý/giờ, mang khoảng 70 máy bay, và là tàu sân bay Nhật duy nhất tại Midway sống sót sau đợt tấn công đầu tiên của máy bay ném bom bổ nhào Mỹ. Máy bay của nàng, phóng lên trong những giờ tuyệt vọng sau khi các tàu chị em bị phá hủy, làm tê liệt tàu sân bay Mỹ USS Yorktown, tàu sân bay Mỹ duy nhất mất tại Midway. Vài giờ sau, chính Hiryu bị máy bay ném bom bổ nhào Mỹ đánh trúng, bốc cháy, và bị đánh đắm, với hơn 400 thủy thủ thiệt mạng.

Hiryu là tàu thứ hai của lớp gồm hai chiếc, được đóng cùng tàu chị em Soryu thập niên 1930 khi Nhật Bản tái thiết hạm đội tàu sân bay trong giới hạn của Hiệp ước Hải quân Washington. Hai tàu tương tự nhưng không giống hệt nhau: Hiryu hơi lớn hơn, với cách bố trí đảo khác và hệ thống động lực mạnh hơn, và nàng được coi là tàu tốt hơn. Nàng phục vụ trong các chiến dịch đầu tiên của Chiến tranh Thái Bình Dương, yểm trợ cuộc xâm lược Đông Ấn Hà Lan và cuộc đột kích Darwin, và là cựu binh của các chiến dịch tàu sân bay đưa Nhật Bản lên đỉnh cao quyền lực trong sáu tháng đầu chiến tranh.

Hiryu ngày nay được nhớ tới như tàu sân bay chiến đấu một mình tại Midway, và như biểu tượng cho lòng dũng cảm của lực lượng tàu sân bay Nhật và sự hủy diệt của nó. Xác tàu của nàng, được phát hiện năm 2019 dưới đáy biển Thái Bình Dương, nằm ở vùng nước sâu gần Midway, và câu chuyện của nàng được kể trong bảo tàng và đài tưởng niệm của Nhật Bản và Hoa Kỳ. Tên của tàu sau này được đặt cho khu trục hạm Nhật, và ký ức về nàng được bảo tồn trong lịch sử Hải quân Đế quốc Nhật Bản.

Thông tin chính

Trường	Giá trị
Loại	Tàu sân bay hạm đội (lớp Soryu)
Ý nghĩa tên	Hiryu — “Phi Long”
Xuất xứ	Nhật Bản
Đặt lườn	12 tháng 7 năm 1936 (Xưởng Hải quân Yokosuka)
Hạ thủy	15 tháng 11 năm 1937
Đưa vào biên chế	5 tháng 7 năm 1939
Lượng giãn nước	17.300 tấn tiêu chuẩn; khoảng 21.000 tấn đầy tải
Chiều dài	Khoảng 227,4 m (746 ft)
Chiều rộng	Khoảng 22,3 m (73 ft)
Mớn nước	Khoảng 7,6 m (25 ft)
Máy bay	Khoảng 57–73 (tùy thời kỳ; thường 21 tiêm kích, 18 máy bay ném bom bổ nhào, 18 máy bay ném bom ngư lôi, cộng dự phòng)
Boong bay	Dài khoảng 216 m; hai thang nâng
Vũ khí chính	12 pháo 127 mm (5 in) đa dụng trong sáu bệ đôi
Vũ khí phòng không	28 pháo 25 mm (sau tăng lên)
Ống phóng ngư lôi	Không có
Giáp	Đai giáp 46 mm, boong 25–56 mm
Động lực	4 tuốc-bin hơi nước Kampon, 152.000 mã lực trục
Tốc độ	Khoảng 34 hải lý/giờ
Tầm hoạt động	Khoảng 7.680 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ
Thủy thủ đoàn	Khoảng 1.100 sĩ quan và thủy thủ, cộng phi đoàn khoảng 600 người
Chiến công đáng chú ý	Trân Châu Cảng (tháng 12 năm 1941), Darwin (tháng 2 năm 1942), đột kích Ấn Độ Dương (tháng 4 năm 1942), Midway (tháng 6 năm 1942)
Số phận	Bị đánh chìm tại Midway ngày 4 tháng 6 năm 1942 bởi máy bay ném bom bổ nhào Mỹ; bị khu trục hạm Nhật đánh đắm; xác tàu tìm thấy năm 2019

Nguồn gốc & phát triển

Nhật Bản và các hiệp ước tàu sân bay

Hiryu được đóng theo hệ thống Hiệp ước Hải quân Washington, giới hạn Nhật Bản ở tổng tấn tàu sân bay 81.000 tấn, ít hơn Hoa Kỳ hoặc Anh. Phản ứng của Nhật Bản là đóng các tàu sân bay nhanh, giáp nhẹ và chở đầy máy bay, và Hiryu cùng tàu chị em Soryu là kết quả. Hai tàu được đặt lườn giữa thập niên 1930, khi Nhật Bản chuẩn bị rút khỏi hệ thống hiệp ước, và chúng được thiết kế làm nòng cốt của hạm đội tàu sân bay mới. Soryu được đặt lườn trước, năm 1934, và Hiryu theo sau năm 1936, với thân lớn hơn đôi chút và hệ thống động lực mạnh hơn.

Lựa chọn thiết kế và đánh đổi

Thiết kế của Hiryu là sự thỏa hiệp giữa tốc độ, sức chứa máy bay và bảo vệ. Tàu được đóng cho tốc độ: bốn tuốc-bin Kampon của nàng cho công suất 152.000 mã lực trục, mang lại tốc độ tối đa 34 hải lý/giờ, nhanh hơn bất kỳ tàu sân bay Mỹ nào thời đó. Boong bay của nàng dài và không bị cản trở, và hầm chứa của nàng có thể chứa khoảng 70 máy bay. Nhưng giáp bảo vệ của nàng mỏng: đai giáp 46 mm và boong 25 tới 56 mm không đủ chống bom và ngư lôi, và hệ thống nhiên liệu hàng không của nàng dễ bị cháy. Thiết kế phản ánh học thuyết Nhật Bản, vốn ưu tiên sức mạnh tấn công hơn bảo vệ, và giả định rằng biện pháp phòng thủ tốt nhất của tàu sân bay là máy bay của nó. Tại Midway, giả định đó chứng tỏ chí mạng.

Xây dựng hạm đội tàu sân bay

Hiryu được đặt lườn tại Yokosuka tháng 7 năm 1936, hạ thủy tháng 11 năm 1937, và đưa vào biên chế tháng 7 năm 1939. Nàng là tàu sân bay Nhật thứ hai được đóng từ đầu làm tàu sân bay, sau Soryu, và được coi là thiết kế thành công. Đảo của nàng ở mạn trái, không giống đảo mạn phải của Soryu, cách bố trí nhằm cho phép hai tàu hoạt động cùng nhau mà đảo của chúng không cản trở hoạt động bay của nhau. Thí nghiệm không được lặp lại: các tàu sân bay Nhật sau này đều có đảo mạn phải. Việc Hiryu vào biên chế diễn ra đúng lúc Nhật Bản chuẩn bị cho chiến tranh, và nàng vào biên chế vào thời điểm tàu sân bay đang trở thành vũ khí quyết định của chiến tranh hải quân.

Thiết kế

Thân tàu, boong bay và hầm chứa

Thân tàu Hiryu dài và thanh, với mũi clipper và đuôi kiểu tuần dương, được thiết kế cho tốc độ cao. Boong bay của nàng dài khoảng 216 m và rộng 27 m, và không bọc giáp, lựa chọn tiết kiệm trọng lượng nhưng khiến tàu dễ bị tổn thương trước bom. Tàu có hai hầm chứa, một trên một dưới, phục vụ bởi hai thang nâng, và các hầm chứa có thể chứa khoảng 70 máy bay. Đảo, ở mạn trái, nhỏ và chứa cầu tàu, ống khói và các bộ điều khiển hỏa lực. Vẻ ngoài của tàu — dài, thấp và nhanh — khiến nàng trở thành một trong những tàu sân bay thanh lịch nhất của chiến tranh, nhưng kết cấu nhẹ của nàng là gánh nặng trong chiến đấu.

Động lực và tốc độ

Hệ thống động lực gồm bốn tuốc-bin hơi nước có hộp số Kampon dẫn động bốn trục, cho công suất 152.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 34 hải lý/giờ. Hệ thống được chia thành bốn phòng nồi hơi và bốn phòng máy, cách bố trí giúp tăng khả năng sống sót, nhưng giáp nhẹ của tàu đồng nghĩa một quả bom hoặc ngư lôi duy nhất có thể vô hiệu hóa nàng. Tầm hoạt động của Hiryu khoảng 7.680 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ, đủ để hoạt động khắp Thái Bình Dương, và tốc độ của nàng khiến nàng trở thành một trong những tàu sân bay nhanh nhất thế giới. Tốc độ của tàu là tài sản quý giá nhất của nàng, và nó cho phép nàng hoạt động cùng các thiết giáp hạm và tuần dương hạm nhanh của hạm đội Nhật.

Vũ khí và máy bay

Vũ khí của Hiryu mang tính phòng thủ: mười hai pháo 127 mm đa dụng trong sáu bệ đôi, và hai mươi tám pháo phòng không 25 mm, con số tăng lên trong chiến tranh. Vũ khí thực sự của tàu là phi đoàn của nàng, thường gồm khoảng 21 tiêm kích Mitsubishi A6M Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A Val, và 18 máy bay ném bom ngư lôi Nakajima B5N Kate, cộng dự phòng. Phi đoàn là một trong những phi đoàn giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân Nhật, và các phi công của nó nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất thế giới. Máy bay của Hiryu là sức mạnh tấn công của tàu, và hiệu năng của chúng tại Trân Châu Cảng, Darwin và Midway là thước đo chất lượng của lực lượng tàu sân bay Nhật.

Thông số kỹ thuật

Hỏa lực

Vũ khí của Hiryu mang tính phòng thủ: mười hai pháo 127 mm (5 in) đa dụng trong sáu bệ đôi, và hai mươi tám pháo phòng không 25 mm, con số tăng lên trong chiến tranh. Vũ khí thực sự của tàu là phi đoàn, thường gồm khoảng 21 tiêm kích Mitsubishi A6M Zero, 18 máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A Val, và 18 máy bay ném bom ngư lôi Nakajima B5N Kate, cộng dự phòng — tổng cộng khoảng 57 tới 73 máy bay tùy thời kỳ. Phi đoàn là một trong những phi đoàn giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân Nhật, và các phi công của nó nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất thế giới. Máy bay của Hiryu là sức mạnh tấn công của tàu, và hiệu năng của chúng tại Trân Châu Cảng, Darwin và Midway là thước đo chất lượng của lực lượng tàu sân bay Nhật.

Giáp và cơ động

Giáp mỏng: đai giáp 46 mm, boong 25–56 mm, không đủ chống bom và ngư lôi; boong bay không bọc giáp, lựa chọn tiết kiệm trọng lượng nhưng khiến tàu dễ bị tổn thương trước bom. Thân tàu dài khoảng 227,4 m, rộng khoảng 22,3 m, mớn nước khoảng 7,6 m, lượng giãn nước 17.300 tấn tiêu chuẩn và khoảng 21.000 tấn đầy tải. Boong bay dài khoảng 216 m và rộng 27 m, hai hầm chứa một trên một dưới phục vụ bởi hai thang nâng, chứa khoảng 70 máy bay. Hệ thống nhiên liệu hàng không dễ bị cháy, và kiểm soát hư hại kém theo tiêu chuẩn Mỹ. Một quả bom duy nhất có thể gây hỏa hoạn mà thủy thủ đoàn không thể kiểm soát, và các hầm chứa, đầy máy bay có vũ trang và nhiên liệu, tự chúng là mối nguy hiểm.

Động cơ

Bốn tuốc-bin hơi nước có hộp số Kampon dẫn động bốn trục, cho công suất 152.000 mã lực trục và tốc độ thiết kế 34 hải lý/giờ — nhanh hơn bất kỳ tàu sân bay Mỹ nào thời đó, và khiến nàng trở thành một trong những tàu sân bay nhanh nhất thế giới. Hệ thống được chia thành bốn phòng nồi hơi và bốn phòng máy, cách bố trí giúp tăng khả năng sống sót, nhưng giáp nhẹ của tàu đồng nghĩa một quả bom hoặc ngư lôi duy nhất có thể vô hiệu hóa nàng. Tầm hoạt động khoảng 7.680 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ, đủ để hoạt động khắp Thái Bình Dương. Tốc độ của tàu là tài sản quý giá nhất của nàng, cho phép nàng hoạt động cùng các thiết giáp hạm và tuần dương hạm nhanh của hạm đội Nhật.

Các biến thể

Lớp Soryu

Hiryu là tàu thứ hai của lớp Soryu, sau chính Soryu. Hai tàu tương tự nhưng không giống hệt nhau: Hiryu hơi lớn hơn, với lượng giãn nước 17.300 tấn so với 15.900 tấn của Soryu, thân dài hơn, và hệ thống động lực mạnh hơn. Đảo của Hiryu ở mạn trái, trong khi đảo của Soryu ở mạn phải, và ống khói của Hiryu dài hơn và nghiêng hơn. Những khác biệt nhỏ, nhưng chúng khiến Hiryu trở thành tàu tốt hơn đôi chút, và nàng được coi là tàu có khả năng hơn trong hai chiếc. Cả hai tàu đều mất tại Midway, cùng ngày, cách nhau vài giờ.

Soryu, tàu chị em

Soryu, đưa vào biên chế năm 1937, là tàu dẫn đầu của lớp và là tàu chị em của Hiryu. Nàng phục vụ cùng Hiryu tại Trân Châu Cảng, trong cuộc đột kích Ấn Độ Dương, và tại Midway, nơi nàng bị máy bay ném bom bổ nhào Mỹ đánh chìm trong đợt tấn công đầu tiên sáng ngày 4 tháng 6 năm 1942. Việc mất Soryu, cùng với Akagi và Kaga, để lại Hiryu một mình đối mặt với các tàu sân bay Mỹ, và cuộc chiến đấu đơn độc của nàng là phần nổi tiếng nhất trong câu chuyện của nàng. Sự nghiệp của hai tàu chị em gắn bó với nhau từ lúc chế tạo tới lúc bị phá hủy, và chúng được nhớ tới cùng nhau như lớp Soryu, những tàu sân bay nhanh đưa Nhật Bản lên đỉnh cao quyền lực và tới thất bại tại Midway.

Tên Hiryu

Tên Hiryu nghĩa là “Phi Long”, và là tên truyền thống cho tàu chiến Nhật, được chọn để gợi tốc độ và sức mạnh. Tên này sau đó được đặt cho khu trục hạm Nhật đưa vào biên chế thời hậu chiến, và vẫn là một phần di sản của Hải quân Nhật. Tên tàu sân bay Nhật được lấy từ sinh vật thần thoại và hiện tượng tự nhiên: Soryu nghĩa là “Thanh Long”, Akagi nghĩa là “Thành Đỏ”, và Kaga được đặt theo tên một tỉnh. Tên Hiryu, với hình ảnh rồng đang bay, phù hợp với tàu sân bay nhanh, và nó được nhớ tại Nhật Bản và Hoa Kỳ, nơi câu chuyện của nàng được kể trong lịch sử trận Midway.

Tham chiến

Trân Châu Cảng và các chiến dịch đầu tiên

Chiến dịch đầu tiên của Hiryu là cuộc tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941, trong đó nàng phóng máy bay ném bom ngư lôi và máy bay ném bom bổ nhào chống các thiết giáp hạm Mỹ đang neo. Máy bay của nàng tấn công các thiết giáp hạm Oklahoma và West Virginia, và các phi công của nàng tuyên bố trúng cả hai. Sau Trân Châu Cảng, Hiryu yểm trợ cuộc xâm lược Đông Ấn Hà Lan, và tháng 2 năm 1942, máy bay của nàng tham gia cuộc đột kích Darwin, Úc, nơi chúng đánh chìm tàu và phá hủy máy bay trên mặt đất. Tháng 4 năm 1942, nàng tham gia cuộc đột kích Ấn Độ Dương, trong đó tàu sân bay Nhật đánh chìm tàu sân bay Anh HMS Hermes cùng các tuần dương hạm Cornwall và Dorsetshire, và đột kích Ceylon. Các chiến dịch đầu tiên của Hiryu là chuỗi chiến thắng, và nàng là cựu binh của các chiến dịch đưa Nhật Bản lên đỉnh cao quyền lực.

Midway: cuộc chiến đấu đơn độc

Trận Midway, ngày 4 tháng 6 năm 1942, là trận đánh cuối cùng của Hiryu, và là trận đánh mà nàng được nhớ tới. Buổi sáng, máy bay ném bom bổ nhào Mỹ từ USS Enterprise và USS Yorktown tấn công các tàu sân bay Nhật và đánh chìm Akagi, Kaga và Soryu trong vài phút. Hiryu, vốn ở xa cuộc tấn công của Mỹ hơn, sống sót, và chỉ huy của nàng, Chuẩn đô đốc Tamon Yamaguchi, ra lệnh cho máy bay của nàng phản công. Máy bay ném bom bổ nhào và máy bay ném bom ngư lôi của Hiryu tấn công USS Yorktown, trúng ba quả bom và hai quả ngư lôi làm tê liệt tàu sân bay Mỹ và buộc nàng bị bỏ lại. Đó là tàu sân bay Mỹ duy nhất mất tại Midway, và chính máy bay của Hiryu gây ra điều đó. Nhưng chiến thắng ngắn ngủi: buổi chiều, máy bay ném bom bổ nhào Mỹ từ Enterprise tìm thấy Hiryu và trúng nàng bốn quả bom, khiến nàng bốc cháy. Ngọn lửa lan ra ngoài tầm kiểm soát, và tối hôm đó, tàu bị khu trục hạm Nhật đánh đắm. Đô đốc Yamaguchi chìm cùng tàu, cử chỉ đã trở thành một phần huyền thoại của Midway.

Việc mất tàu và ý nghĩa của nó

Việc mất Hiryu, cùng với ba tàu chị em của nàng, là thảm họa đối với Nhật Bản. Bốn tàu sân bay bị đánh chìm tại Midway đại diện cho nòng cốt của lực lượng tàu sân bay Nhật, và các phi đoàn của chúng — những phi công giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân Nhật — mất cùng chúng. Nhật Bản có thể đóng tàu sân bay mới, nhưng không thể thay thế các phi công, và việc mất các phi đoàn Midway đánh dấu sự khởi đầu suy tàn của không quân hải quân Nhật. Cuộc chiến đấu đơn độc của Hiryu, và thành công của nàng trong việc làm tê liệt Yorktown, cho thấy chất lượng của lực lượng tàu sân bay Nhật, nhưng nó cũng cho thấy chỉ chất lượng không thể vượt qua lợi thế của Mỹ về tình báo, số lượng, và lòng dũng cảm của các phi công ném bom bổ nhào Mỹ.

Điểm mạnh

Điểm mạnh của Hiryu là tốc độ, sức chứa máy bay, và chất lượng phi đoàn của nàng. Ở tốc độ 34 hải lý/giờ, nàng nhanh hơn bất kỳ tàu sân bay Mỹ nào, và phi đoàn khoảng 70 máy bay của nàng là lực lượng tấn công mạnh mẽ. Các phi công của nàng nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất thế giới, và hiệu năng của họ tại Trân Châu Cảng, Darwin và Midway là thước đo kỹ năng của họ. Thiết kế của tàu — boong bay dài, hai hầm chứa, và tốc độ cao — khiến nàng trở thành tàu sân bay hiệu quả, và việc phục vụ của nàng trong sáu tháng đầu chiến tranh là chuỗi chiến thắng.

So với các tàu sân bay Mỹ mà nàng đối mặt tại Midway, Hiryu nhanh hơn và mang số lượng máy bay tương tự, nhưng giáp nhẹ hơn và kiểm soát hư hại kém hơn. Yorktown, tàu sân bay mà Hiryu làm tê liệt, là tàu lớn hơn với bảo vệ tốt hơn, và nàng sống sót sau cuộc tấn công của Hiryu hai ngày trước khi bị tàu ngầm Nhật đánh chìm. Enterprise, tàu sân bay mà máy bay ném bom bổ nhào của nó đánh chìm Hiryu, là tàu tương tự Yorktown, và nàng sống sót sau trận đánh. So với các tàu sân bay Anh thời đó, Hiryu nhanh hơn và mang nhiều máy bay hơn, nhưng có boong giáp mỏng hơn. Hiryu là tàu sân bay có khả năng, nhưng chiến đấu trong hải quân mà học thuyết và kiểm soát hư hại của nó kém hơn người Mỹ, và tại Midway, sự kém cỏi đó quan trọng hơn bất kỳ đặc điểm nào trong thiết kế của tàu.

Điểm yếu

Những điểm yếu là của thiết kế tàu sân bay Nhật nói chung. Giáp của Hiryu mỏng, hệ thống nhiên liệu hàng không của nàng dễ bị cháy, và kiểm soát hư hại của nàng kém theo tiêu chuẩn Mỹ. Một quả bom duy nhất có thể gây hỏa hoạn mà thủy thủ đoàn không thể kiểm soát, và các hầm chứa của tàu, đầy máy bay có vũ trang và nhiên liệu, tự chúng là mối nguy hiểm. Tại Midway, Hiryu sống sót sau đợt tấn công đầu tiên chỉ vì nàng ở xa máy bay ném bom Mỹ hơn các tàu chị em, và khi nàng bị trúng, ngọn lửa lan ra ngoài tầm kiểm soát và buộc nàng bị bỏ lại. Thiết kế của tàu ưu tiên sức mạnh tấn công hơn khả năng sống sót, và tại Midway, lựa chọn đó chứng tỏ chí mạng.

Bên sử dụng & di sản

Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Bên sử dụng duy nhất của Hiryu là Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Tàu phục vụ trong Hạm đội Không quân số 1, Kido Butai, lực lượng tấn công tàu sân bay tấn công Trân Châu Cảng và chiến đấu tại Midway. Phi đoàn của nàng được tuyển từ những phi công giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân, và thủy thủ đoàn của nàng nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất của Hải quân Nhật. Việc phục vụ của Hiryu hoàn toàn là của Nhật, và lịch sử của nàng là một phần lịch sử Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thái Bình Dương.

Không hải quân nào khác vận hành Hiryu. Sau khi nàng bị đánh chìm tại Midway, xác tàu của nàng nằm chưa được phát hiện dưới đáy biển 77 năm, cho tới khi được tìm thấy năm 2019 bởi tàu nghiên cứu dùng sonar biển sâu. Việc phát hiện xác tàu, cùng với xác tàu Akagi và Kaga, là sự kiện lớn đối với khảo cổ hải quân, và cung cấp thông tin mới về trận Midway. Tên của tàu sau này được đặt cho khu trục hạm Nhật, và ký ức về nàng được bảo tồn trong lịch sử Hải quân Nhật và trong các đài tưởng niệm thủy thủ đoàn của nàng.

Di sản: Midway và bước ngoặt

Di sản của Hiryu chính là trận Midway. Trận đánh là bước ngoặt của Chiến tranh Thái Bình Dương, thời điểm Nhật Bản mất thế chủ động và Hoa Kỳ bắt đầu tiến quân khắp Thái Bình Dương. Cuộc chiến đấu đơn độc của Hiryu, và thành công của nàng trong việc làm tê liệt Yorktown, cho thấy chất lượng của lực lượng tàu sân bay Nhật, nhưng nó cũng cho thấy chỉ chất lượng không thể vượt qua lợi thế của Mỹ. Trận đánh được nghiên cứu tại các trường chiến tranh hải quân khắp thế giới, và vai trò của Hiryu trong đó là phần trung tâm của câu chuyện.

Hiryu được nhớ tại Nhật Bản như biểu tượng cho lòng dũng cảm của lực lượng tàu sân bay, và tại Hoa Kỳ như con tàu mà máy bay của nó làm tê liệt Yorktown. Việc phát hiện xác tàu của nàng năm 2019, ở vùng nước sâu gần Midway, là sự kiện lớn, và hình ảnh xác tàu — boong bay, đảo, pháo của nàng — được công bố rộng rãi. Xác tàu là mộ chiến tranh, và được bảo vệ như vậy. Câu chuyện của tàu được kể trong bảo tàng và đài tưởng niệm của Nhật Bản và Hoa Kỳ, và tên nàng được nhớ trong lịch sử Chiến tranh Thái Bình Dương.

Việc mất Hiryu, cùng với các tàu chị em của nàng, đánh dấu sự kết thúc của cuộc tấn công tàu sân bay Nhật. Sau Midway, Nhật Bản không còn có thể tiến hành các chiến dịch tàu sân bay lớn vốn đưa nó tới chiến thắng trong sáu tháng đầu chiến tranh, và thế chủ động chuyển sang Hoa Kỳ. Hải quân Nhật đóng tàu sân bay mới, nhưng không thể thay thế các phi công mất tại Midway, và lực lượng tàu sân bay của nó không bao giờ hồi phục. Sự nghiệp của Hiryu vì vậy bao trùm sự trỗi dậy và suy tàn của không quân hải quân Nhật, từ Trân Châu Cảng tới Midway, và câu chuyện của nàng là thước đo tốc độ một hải quân có thể mất lợi thế nhanh như thế nào.

Không còn tàu nào tồn tại

Không tàu sân bay hạm đội Nhật nào của Chiến tranh Thế giới thứ hai còn tồn tại. Hiryu nằm dưới đáy biển ở vùng nước sâu gần Midway, nơi nàng được tìm thấy năm 2019, và xác tàu của nàng là mộ chiến tranh. Việc phát hiện xác tàu cung cấp thông tin mới về trận đánh, bao gồm tình trạng boong bay của tàu và vị trí các vụ trúng bom đánh chìm nàng. Xác tàu được bảo vệ, và không mở cho trục vớt. Việc không có tàu sân bay Nhật được bảo tồn là mất mát đối với di sản hải quân, nhưng xác tàu của các tàu sân bay Midway, nằm ở vùng nước sâu, nằm trong số những địa điểm khảo cổ dưới nước quan trọng nhất của Chiến tranh Thế giới thứ hai, và chúng tiếp tục mang lại thông tin về trận đánh.

Hiện vật từ Hiryu còn tồn tại trong bảo tàng tại Nhật Bản và Hoa Kỳ. Bảo tàng Yamato tại Kure trưng bày mô hình và ảnh của lực lượng tàu sân bay Nhật, bao gồm Hiryu, và Bộ Tư lệnh Lịch sử và Di sản Hải quân tại Washington lưu giữ tài liệu liên quan tới trận Midway. Tại Nhật Bản, đền Yasukuni vinh danh thủy thủ đoàn của tàu, và các đài tưởng niệm những người chết tại Midway được duy trì ở nhiều địa điểm. Câu chuyện của tàu cũng được bảo tồn trong các phim và sách về Midway, trong đó cuộc chiến đấu đơn độc của Hiryu là tập phim trung tâm.

Câu hỏi thường gặp

Hiryu là gì?

Hiryu, nghĩa là “Phi Long”, là tàu sân bay hạm đội Nhật trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, một trong sáu tàu sân bay tấn công Trân Châu Cảng và một trong bốn tàu bị đánh chìm trong trận Midway. Nàng là tàu sân bay nhanh, có thể chạy 34 hải lý/giờ, mang khoảng 70 máy bay, và là tàu thứ hai của lớp Soryu, được đóng cùng tàu chị em Soryu thập niên 1930 khi Nhật Bản tái thiết hạm đội tàu sân bay trong giới hạn của Hiệp ước Hải quân Washington. Hiryu được đặt lườn tại Yokosuka tháng 7 năm 1936, hạ thủy tháng 11 năm 1937, và đưa vào biên chế tháng 7 năm 1939, đúng lúc Nhật Bản chuẩn bị cho chiến tranh.

Hiryu đã làm gì tại Midway?

Tại Midway ngày 4 tháng 6 năm 1942, Hiryu là tàu sân bay Nhật duy nhất sống sót sau đợt tấn công đầu tiên của máy bay ném bom bổ nhào Mỹ, vốn đánh chìm Akagi, Kaga và Soryu trong vài phút. Máy bay của nàng sau đó tấn công USS Yorktown, làm tê liệt tàu sân bay Mỹ bằng bom và ngư lôi, và buộc nàng bị bỏ lại. Yorktown là tàu sân bay Mỹ duy nhất mất tại Midway, và máy bay của Hiryu chịu trách nhiệm. Vài giờ sau, chính Hiryu bị máy bay ném bom bổ nhào Mỹ từ Enterprise đánh trúng và bốc cháy, và tối hôm đó nàng bị khu trục hạm Nhật đánh đắm. Đô đốc Tamon Yamaguchi, chỉ huy của nàng, chìm cùng tàu.

Hiryu mang bao nhiêu máy bay?

Hiryu thường mang khoảng 57 tới 73 máy bay, bao gồm tiêm kích Mitsubishi A6M Zero, máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A Val, và máy bay ném bom ngư lôi Nakajima B5N Kate. Phi đoàn của nàng là một trong những phi đoàn giàu kinh nghiệm nhất của Hải quân Nhật, và các phi công của nó nằm trong số những người được huấn luyện tốt nhất thế giới. Phi đoàn tiêu chuẩn gồm khoảng 21 tiêm kích, 18 máy bay ném bom bổ nhào và 18 máy bay ném bom ngư lôi, cộng dự phòng, và các máy bay được chứa trong hai hầm chứa phục vụ bởi hai thang nâng. Phi đoàn là sức mạnh tấn công của tàu, và hiệu năng của nó tại Trân Châu Cảng, Darwin và Midway cho thấy chất lượng của lực lượng tàu sân bay Nhật.

Xác tàu Hiryu được tìm thấy khi nào?

Xác tàu Hiryu được phát hiện năm 2019 bởi tàu nghiên cứu dùng sonar biển sâu, ở vùng nước sâu gần Midway. Việc phát hiện, cùng với xác tàu Akagi và Kaga, cung cấp thông tin mới về trận Midway và xác nhận vị trí tàu bị đánh chìm. Xác tàu nằm dưới đáy biển ở vùng nước sâu, và hình ảnh của nó — boong bay, đảo, pháo của nàng — được công bố rộng rãi. Xác tàu được bảo vệ như mộ chiến tranh. Việc phát hiện là sự kiện lớn đối với khảo cổ hải quân, diễn ra 77 năm sau trận đánh.

Vì sao Hiryu dễ bị tổn thương tại Midway?

Giáp của Hiryu mỏng, hệ thống nhiên liệu hàng không của nàng dễ bị cháy, và kiểm soát hư hại của nàng kém theo tiêu chuẩn Mỹ. Khi máy bay ném bom bổ nhào Mỹ trúng nàng bốn quả bom, ngọn lửa lan ra ngoài tầm kiểm soát và buộc nàng bị bỏ lại. Thiết kế tàu sân bay Nhật ưu tiên sức mạnh tấn công hơn khả năng sống sót, và các hầm chứa của tàu, đầy máy bay có vũ trang và nhiên liệu, tự chúng là mối nguy hiểm. Một quả bom duy nhất có thể gây hỏa hoạn mà thủy thủ đoàn không thể kiểm soát, và số phận của Hiryu giống như các tàu chị em của nàng: tàu được thiết kế để tấn công, bị phá hủy bởi ngọn lửa mà chính máy bay và nhiên liệu của nó tạo ra.

Hiryu nghĩa là gì?

Hiryu nghĩa là “Phi Long” trong tiếng Nhật. Tên này là lựa chọn truyền thống cho tàu chiến Nhật, gợi tốc độ và sức mạnh, và sau đó được đặt cho khu trục hạm Nhật hậu chiến. Tên này phản ánh truyền thống của Hải quân Nhật đặt tên tàu sân bay theo sinh vật thần thoại và hiện tượng tự nhiên: Soryu nghĩa là “Thanh Long”, Akagi nghĩa là “Thành Đỏ”, và Kaga được đặt theo tên một tỉnh. Tên Hiryu được nhớ tại Nhật Bản và Hoa Kỳ, nơi câu chuyện của nàng được kể trong lịch sử trận Midway, và nơi cuộc chiến đấu đơn độc của nàng đã trở thành một phần huyền thoại của trận đánh.

Sources

• Parshall, Jonathan, and Tully, Anthony, Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway (Potomac Books).
• Peattie, Mark, Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909–1941 (Naval Institute Press).
• Fuchida, Mitsuo, and Okumiya, Masatake, Midway: The Battle That Doomed Japan (Naval Institute Press).
• Lundstrom, John, The First Team: Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway (Naval Institute Press).
• The Yamato Museum, Kure, carrier collection records.
• The Naval History and Heritage Command, Washington, Midway collection records.