Tàu sân bay Zuikaku

Zuikaku là một tàu sân bay hạm đội của Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, tàu chị em của Shokaku và là tàu sân bay cuối cùng còn sống sót của Kido Butai, lực lượng tấn công đã mở đầu Chiến tranh Thái Bình Dương. Được đưa vào biên chế tháng 9 năm 1941, tàu tham gia cuộc tấn công Trân Châu Cảng, trận Biển San Hô, trận Đông Solomon, và trận quần đảo Santa Cruz, và tàu sống sót khi các tàu chị em của mình bị đánh chìm. Đến năm 1944, tàu là tàu sân bay duy nhất còn lại từ lực lượng đã tấn công Trân Châu Cảng, và không đoàn của tàu, giống như phần còn lại của không quân hải quân Nhật Bản, đã bị tiêu diệt rồi tái thiết với những phi công thiếu kinh nghiệm. Tháng 10 năm 1944, Zuikaku ra khơi với tư cách soái hạm của lực lượng mồi nhử của Đô đốc Jisaburo Ozawa tại Leyte Gulf, gần như không mang theo máy bay, để dụ các tàu sân bay Mỹ rời khỏi bãi đổ bộ. Ngày 25 tháng 10 năm 1944, tại trận ngoài khơi mũi Engano, máy bay từ tàu sân bay Mỹ đánh chìm tàu, khiến khoảng 850 thủy thủ thiệt mạng. Việc Zuikaku bị đánh chìm đánh dấu sự kết thúc của Kido Butai, và của Nhật Bản với tư cách một cường quốc tàu sân bay.

1. Thông tin chính

Lớp / Loại	Tàu sân bay hạm đội lớp Shokaku
Hạ thủy	27 tháng 11 năm 1939
Đưa vào biên chế	25 tháng 9 năm 1941
Lượng giãn nước	Khoảng 25.675 tấn tiêu chuẩn; khoảng 32.105 tấn đầy tải
Chiều dài	257,5 mét
Tốc độ	Khoảng 34,2 hải lý/giờ
Quân số	Khoảng 1.660 sĩ quan và thủy thủ, cộng thêm phi hành đoàn
Vũ khí	16 pháo lưỡng dụng 127 mm; 36 pháo phòng không 25 mm
Máy bay	Khoảng 72 máy bay tác chiến, cộng thêm máy bay dự phòng
Số phận	Bị đánh chìm bởi không kích tại trận ngoài khơi mũi Engano, 25 tháng 10 năm 1944

2. Nguồn gốc & phát triển

Lớp Shokaku

Zuikaku được chế tạo trong khuôn khổ lớp Shokaku, những tàu sân bay đầu tiên của Nhật Bản được thiết kế mà không bị giới hạn bởi hiệp ước, sau khi Nhật Bản rút khỏi Hiệp ước Hải quân Washington năm 1936. Lớp tàu này được thiết kế để trở thành tàu sân bay tốt nhất thế giới: nhanh, mang không đoàn lớn, được bảo vệ tốt, và có tầm hoạt động đủ để tác chiến khắp Thái Bình Dương. Thiết kế rút kinh nghiệm từ các tàu sân bay trước đó là Akagi, Kaga, Soryu và Hiryu, và khắc phục những điểm yếu của chúng: lớp Shokaku có thân tàu lớn hơn, nhiều nhiên liệu hơn, khả năng bảo vệ tốt hơn, và không đoàn lớn hơn. Zuikaku được đặt lườn tại xưởng Kobe của Kawasaki tháng 5 năm 1938, hạ thủy ngày 27 tháng 11 năm 1939, và đưa vào biên chế ngày 25 tháng 9 năm 1941, hai tháng trước Trân Châu Cảng. Tàu chị em Shokaku được đưa vào biên chế tháng 8 năm 1941, và hai tàu hợp thành Hải đội Tàu sân bay 5, trở thành nòng cốt của Kido Butai.

Chế tạo và đưa vào biên chế

Việc chế tạo Zuikaku diễn ra nhanh theo tiêu chuẩn Nhật Bản, mất khoảng ba năm từ khi đặt lườn đến khi đưa vào biên chế, và tàu hoàn thành đúng lúc cho cuộc chiến. Thời gian huấn luyện làm quen của tàu ngắn, và không đoàn của tàu, vốn đã huấn luyện trong nhiều tháng, được đưa lên tàu tháng 10 năm 1941. Tàu được biên chế vào Hạm đội Không quân 1, dưới quyền Phó Đô đốc Chuichi Nagumo, và ra khơi cùng Kido Butai tháng 11 năm 1941 để tấn công Trân Châu Cảng. Tên Zuikaku có nghĩa là “Hạc May mắn”, và tên tàu chị em Shokaku có nghĩa là “Hạc Bay cao”, và hai tàu được gọi là hai chị em Hạc. Những cái tên rất phù hợp: những con hạc nhanh nhẹn, duyên dáng và mạnh mẽ, và chúng đã bay xa hơn và chiến đấu lâu hơn bất kỳ tàu sân bay Nhật Bản nào khác, dù cả hai đều bị mất trước khi chiến tranh kết thúc.

3. Thiết kế

Một tàu sân bay lớn và nhanh

Zuikaku dài 257,5 mét, rộng 26 mét, và lượng giãn nước tiêu chuẩn khoảng 25.675 tấn, tăng lên khoảng 32.105 tấn khi đầy tải. Tám nồi hơi của tàu cấp hơi cho bốn bộ tua-bin, sản sinh khoảng 160.000 mã lực trục, cho tốc độ khoảng 34,2 hải lý/giờ, nhanh hơn hầu hết thiết giáp hạm và đủ nhanh để theo kịp Kido Butai. Tầm hoạt động của tàu khoảng 9.700 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ, đủ để vượt Thái Bình Dương rồi quay về, dù trên thực tế Kido Butai phụ thuộc vào tàu chở dầu để tác chiến kéo dài. Sàn bay của tàu dài khoảng 242 mét, với ba thang nâng, và các hầm chứa máy bay được chia thành tầng trên và tầng dưới, với sức chứa khoảng 72 máy bay tác chiến, cùng máy bay dự phòng nâng tổng số lên khoảng 84 chiếc. Đài chỉ huy của tàu nằm bên mạn phải, và ống khói nghiêng ra ngoài mạn, để khói không che khuất sàn bay.

Khả năng bảo vệ và đi biển

Khả năng bảo vệ của Zuikaku tốt hơn các tàu sân bay Nhật Bản trước đó, nhưng vẫn còn nhẹ theo tiêu chuẩn Mỹ và Anh. Đai giáp của tàu dày khoảng 46 mm tại khu vực máy móc và hầm đạn, và boong giáp dày khoảng 25 mm tại các vị trí trọng yếu, không có giáp trên sàn bay. Hải quân chấp nhận điều này vì họ muốn tốc độ và sức chứa máy bay, và vì họ kỳ vọng máy bay của tàu sân bay sẽ giữ tàu và máy bay đối phương ở xa. Trong biển động, Zuikaku là một con tàu đi biển tốt, dù tốc độ cao khiến mũi tàu ướt, và thân tàu hẹp lắc lư khi có sóng. Khả năng lái và ổn định của tàu đủ cho tác chiến hạm đội, và tàu có thể quay vòng hẹp hơn hầu hết thiết giáp hạm. Điểm yếu không nằm ở khả năng điều khiển mà ở khả năng kiểm soát hư hại: hệ thống ống cứu hỏa, thông gió và bố trí hầm chứa máy bay khiến việc dập một đám cháy lớn trở nên khó khăn, và thủy thủ đoàn của tàu được huấn luyện kiểm soát hư hại ít hơn so với các đồng nghiệp Mỹ, một điểm yếu sẽ chứng tỏ là chí tử tại Leyte Gulf.

4. Thông số kỹ thuật

Thân tàu và máy móc

Zuikaku dài 257,5 mét, rộng 26 mét, và mớn nước khoảng 8,8 mét khi đầy tải. Lượng giãn nước tiêu chuẩn của tàu khoảng 25.675 tấn, và lượng giãn nước đầy tải khoảng 32.105 tấn, khiến tàu trở thành một trong những tàu sân bay Nhật Bản lớn nhất của cuộc chiến. Tám nồi hơi của tàu cấp hơi cho bốn bộ tua-bin dẫn động bốn trục chân vịt, và tốc độ thiết kế của tàu khoảng 34,2 hải lý/giờ. Quân số của tàu khoảng 1.660 sĩ quan và thủy thủ, cộng thêm không đoàn vài trăm người nữa, nên khoảng 2.000 người có mặt trên tàu khi tàu ra khơi tới Leyte Gulf. Giáp của tàu gồm đai giáp dày khoảng 46 mm và boong giáp dày khoảng 25 mm tại các vị trí trọng yếu, và sức chứa nhiên liệu của tàu khoảng 5.000 tấn dầu. Các con số khác nhau giữa các nguồn vì dữ liệu lượng giãn nước và giáp của Nhật Bản được ghi lại trong những điều kiện khác nhau, và vì tàu được cải biến trong chiến tranh.

Hỏa lực

Zuikaku mang 16 pháo lưỡng dụng 127 mm trong tám tháp pháo đôi, bốn tháp ở mỗi bên sàn bay, có thể tấn công cả mục tiêu mặt nước và máy bay. Để phòng không tầm gần, tàu mang 36 pháo phòng không 25 mm trong các bệ ba nòng và đơn, một loại vũ khí tỏ ra gây thất vọng khi sử dụng vì tầm bắn ngắn và tốc độ bắn thấp. Hải quân Nhật Bản dựa vào màn chắn tiêm kích để bảo vệ tàu sân bay của mình, và pháo của chính Zuikaku chỉ là tuyến phòng thủ cuối cùng. Đến năm 1944, vũ khí phòng không của tàu đã được tăng cường, với thêm pháo 25 mm và bệ phóng rocket, nhưng vẫn yếu hơn vũ khí của các tàu sân bay Mỹ cùng thời, vốn mang số lượng lớn pháo Bofors 40 mm và Oerlikon 20 mm với hệ thống điều khiển hỏa lực bằng radar. Tại Leyte Gulf, pháo của Zuikaku không thể ngăn chặn các máy bay ném bom bổ nhào và máy bay phóng ngư lôi Mỹ đã đánh chìm tàu, vì cuộc tấn công của Mỹ quá lớn và phối hợp quá tốt.

Giáp & cơ động

Đai giáp của Zuikaku dày khoảng 46 mm tại khu vực máy móc và hầm đạn, boong giáp dày khoảng 25 mm tại các vị trí trọng yếu, và sàn bay không có giáp — nhẹ hơn so với tiêu chuẩn Mỹ và Anh, một sự đánh đổi để có tốc độ và sức chứa máy bay. Tàu dài 257,5 mét, rộng 26 mét, có tốc độ khoảng 34,2 hải lý/giờ và tầm hoạt động khoảng 9.700 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ. Trong biển động, tàu đi biển tốt, lái và ổn định đủ cho tác chiến hạm đội, và có thể quay vòng hẹp hơn hầu hết thiết giáp hạm. Điểm yếu lớn nhất nằm ở khả năng kiểm soát hư hại: hệ thống ống cứu hỏa, thông gió và bố trí hầm chứa máy bay khiến việc dập cháy lớn trở nên khó khăn.

Động cơ & vận hành

Tám nồi hơi cấp hơi cho bốn bộ tua-bin dẫn động bốn trục chân vịt, sản sinh khoảng 160.000 mã lực trục, cho tốc độ thiết kế khoảng 34,2 hải lý/giờ. Sức chứa nhiên liệu của tàu khoảng 5.000 tấn dầu, cho tầm hoạt động khoảng 9.700 hải lý ở tốc độ 18 hải lý/giờ, dù trên thực tế các chiến dịch kéo dài vẫn phụ thuộc vào tàu chở dầu. Quân số của tàu khoảng 1.660 sĩ quan và thủy thủ, cộng thêm không đoàn vài trăm người nữa.

Không đoàn

Không đoàn của Zuikaku tháng 12 năm 1941 gồm 18 tiêm kích Zero, 27 máy bay ném bom bổ nhào D3A, và 27 máy bay phóng ngư lôi B5N, tổng cộng 72 máy bay tác chiến, cộng thêm máy bay dự phòng. Không đoàn này là không đoàn lớn nhất của bất kỳ tàu sân bay Nhật Bản nào vào thời điểm đó, và được lái bởi một số phi công giàu kinh nghiệm nhất của hải quân Nhật Bản. Zero là tiêm kích trên tàu sân bay tốt nhất tại Thái Bình Dương năm 1941, và D3A cùng B5N là những máy bay tấn công đã được chứng minh. Điểm yếu của không đoàn, điều trở nên rõ ràng khi chiến tranh kéo dài, là mất mát phi công được huấn luyện: Nhật Bản không có hệ thống thay thế phi hành đoàn giàu kinh nghiệm với tốc độ mà chiến tranh đòi hỏi, và những người đã bay từ Zuikaku tại Trân Châu Cảng, trong nhiều trường hợp, là không thể thay thế. Đến năm 1944, không đoàn của Zuikaku chỉ còn là cái bóng của chính nó trước đây, với phi công thiếu kinh nghiệm và ít máy bay hơn, và tại Leyte Gulf, tàu chỉ mang khoảng 65 máy bay, nhiều chiếc do các phi công chưa từng bay từ tàu sân bay trong chiến đấu lái.

5. Các biến thể

Zuikaku không có biến thể thiết kế riêng: tàu là chiếc thứ hai và cuối cùng của lớp Shokaku, gồm hai tàu là Shokaku và Zuikaku, và cả hai tàu được chế tạo theo cùng một thiết kế, với đảo chỉ huy ở mạn phải và ống khói nghiêng ra ngoài mạn. Những thay đổi duy nhất trong đời tàu là các cải biến thời chiến: vũ khí phòng không được tăng cường đến năm 1944, với thêm pháo 25 mm và bệ phóng rocket, dù vẫn yếu hơn vũ khí của các tàu sân bay Mỹ cùng thời. Không đoàn của tàu cũng thay đổi theo thời gian, từ không đoàn 72 máy bay giàu kinh nghiệm năm 1941 xuống còn khoảng 65 máy bay với phi công thiếu kinh nghiệm tại Leyte Gulf, nhưng đó là sự thay đổi của không đoàn, không phải của con tàu.

6. Tham chiến

Trân Châu Cảng và Biển San Hô

Zuikaku ra khơi cùng Kido Butai tháng 11 năm 1941 để tấn công Trân Châu Cảng. Máy bay của tàu tham gia cả hai đợt tấn công ngày 7 tháng 12, máy bay phóng ngư lôi của tàu đánh vào các thiết giáp hạm và máy bay ném bom bổ nhào đánh vào các sân bay. Trong những tháng tiếp theo, Zuikaku yểm trợ các cuộc xâm lược Đông Ấn Hà Lan và tham gia cuộc không kích Darwin, Úc, tháng 2 năm 1942. Tháng 5 năm 1942, tàu tham gia trận Biển San Hô, trận đánh tàu sân bay đầu tiên trong lịch sử, trong đó máy bay của tàu đánh chìm tàu sân bay Mỹ Lexington và làm hư hại Yorktown, nhưng với cái giá là tổn thất nặng nề cho chính không đoàn của tàu. Tổn thất nặng nề đến mức Zuikaku không thể tham gia trận Midway một tháng sau đó, và sự vắng mặt của tàu có thể đã góp phần vào thất bại của Nhật Bản tại Midway, nơi bốn tàu sân bay bị mất. Việc Zuikaku sống sót tại Biển San Hô, và vắng mặt tại Midway, là hai sự kiện định hình sự nghiệp ban đầu của tàu.

Santa Cruz và quần đảo Solomon

Tháng 8 năm 1942, Zuikaku tham gia trận Đông Solomon, và tháng 10 năm 1942, tàu tham gia trận quần đảo Santa Cruz, trận đánh tàu sân bay cuối cùng của năm 1942. Tại Santa Cruz, máy bay của tàu đánh chìm tàu sân bay Mỹ Hornet và làm hư hại Enterprise, nhưng với cái giá là tổn thất nặng nề cho không đoàn, và bản thân tàu bị máy bay ném bom bổ nhào Mỹ làm hư hại. Sau Santa Cruz, Zuikaku trở về Nhật Bản để sửa chữa và nhận không đoàn mới, và tàu dành phần lớn năm 1943 ở vùng biển quê nhà, huấn luyện phi công mới và chờ đợi trận đánh tiếp theo. Tháng 6 năm 1944, tàu tham gia trận Biển Philippines, nơi không đoàn của tàu phần lớn bị tiêu diệt trong vụ “Thổ Nhĩ Kỳ săn vịt trời Marianas”, và bản thân tàu bị một quả bom làm hư hại. Sau Biển Philippines, Zuikaku là tàu sân bay duy nhất còn sống sót của Kido Butai, và tàu là soái hạm của lực lượng mồi nhử ra khơi tới Leyte Gulf tháng 10 năm 1944.

Trận Biển San Hô — trận đánh tàu sân bay đầu tiên

Trận Biển San Hô, diễn ra ngày 7–8 tháng 5 năm 1942, là trận đánh đầu tiên trong lịch sử mà các tàu đối phương không bao giờ nhìn thấy nhau, và mọi cuộc chiến đấu đều do máy bay thực hiện. Máy bay của Zuikaku, cùng với máy bay của Shokaku, đánh chìm tàu sân bay Mỹ Lexington và làm hư hại Yorktown, nhưng Nhật Bản mất tàu sân bay hạng nhẹ Shoho và chịu tổn thất nặng nề cho các không đoàn của mình. Trận đánh là một thắng lợi chiến thuật cho Nhật Bản, nhưng là một thất bại chiến lược, vì nó ngăn chặn cuộc xâm lược Port Moresby của Nhật Bản, và vì nó khiến Nhật Bản mất các không đoàn cần thiết cho Midway. Không đoàn của Zuikaku mất quá nhiều phi công nên tàu không thể ra khơi tới Midway, và Nhật Bản bước vào trận đánh đó với bốn tàu sân bay thay vì năm chiếc. Biển San Hô cho thấy các trận đánh tàu sân bay là những trận đánh tiêu hao, trong đó bên nào mất phi công sẽ thua cuộc chiến, ngay cả khi bên đó đánh chìm nhiều tàu hơn.

Trận Santa Cruz — thắng lợi tàu sân bay cuối cùng của Nhật Bản

Trận quần đảo Santa Cruz, diễn ra ngày 26 tháng 10 năm 1942, là trận đánh tàu sân bay cuối cùng của năm 1942, và là thắng lợi tàu sân bay cuối cùng của Nhật Bản trong chiến tranh. Máy bay của Zuikaku, cùng với máy bay của Shokaku và tàu sân bay hạng nhẹ Zuiho, đánh chìm tàu sân bay Mỹ Hornet và làm hư hại Enterprise, nhưng với cái giá là tổn thất nặng nề cho các không đoàn Nhật Bản, và bản thân tàu bị máy bay ném bom bổ nhào Mỹ làm hư hại. Trận đánh là một thắng lợi kiểu Pyrrhus: Nhật Bản đánh chìm một tàu sân bay Mỹ, nhưng mất những phi công cần thiết để thay thế tổn thất, và hải quân Mỹ, vốn có thể chế tạo tàu sân bay mới và huấn luyện phi công mới, đã phục hồi nhanh chóng. Sau Santa Cruz, Zuikaku là tàu sân bay hạm đội Nhật Bản duy nhất vẫn còn hoạt động, và tàu dành năm tiếp theo ở vùng biển quê nhà, huấn luyện phi công mới và chờ đợi trận đánh tiếp theo. Trận đánh đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn mà không quân tàu sân bay Nhật Bản vượt trội không quân tàu sân bay Mỹ.

Biển Philippines và Leyte Gulf — trận đánh cuối cùng

Ngày 25 tháng 10 năm 1944, tại trận ngoài khơi mũi Engano, Zuikaku bị máy bay từ tàu sân bay Mỹ đánh chìm. Tàu đã ra khơi với tư cách soái hạm của Lực lượng Phương Bắc của Đô đốc Ozawa, một lực lượng mồi nhử gồm bốn tàu sân bay với tổng cộng chỉ khoảng 100 máy bay, có nhiệm vụ dụ các tàu sân bay Mỹ rời khỏi bãi đổ bộ tại Leyte. Kế hoạch mồi nhử đã thành công: Đô đốc William Halsey đưa tàu sân bay của mình lên phía bắc để tấn công Ozawa, để lại bãi đổ bộ không được bảo vệ, nhưng máy bay Mỹ tìm thấy Zuikaku quá đông và phối hợp quá tốt nên tàu không thể sống sót. Theo báo cáo của Mỹ, tàu trúng bảy ngư lôi và chín quả bom, và chìm vào khoảng 14:14, khiến khoảng 850 thủy thủ thiệt mạng, trong đó có Chuẩn Đô đốc Kaoru Arima, tư lệnh hải đội tàu sân bay, người ở lại trên tàu và chìm cùng tàu. Các tàu khu trục Wakatsuki và Kuwa cứu được khoảng 1.000 người sống sót.

7. Điểm mạnh

Điểm mạnh lớn nhất của Zuikaku là tốc độ khoảng 34,2 hải lý/giờ, không đoàn lớn 72 máy bay tác chiến, và tầm hoạt động khoảng 9.700 hải lý — sự kết hợp khiến tàu trở thành một trong những tàu sân bay tấn công tốt nhất thế giới năm 1941. Không đoàn của tàu, với tiêm kích Zero, máy bay ném bom bổ nhào D3A và máy bay phóng ngư lôi B5N, được lái bởi những phi công giàu kinh nghiệm nhất của hải quân Nhật Bản, và có thể tung ra một đợt tấn công khoảng 50 máy bay, đủ để vô hiệu hóa một lực lượng thiết giáp hạm hay một nhóm tàu sân bay nhỏ. Tàu đi biển tốt, quay vòng hẹp, và sống sót qua Trân Châu Cảng, Biển San Hô và Santa Cruz trong khi các tàu chị em lần lượt bị đánh chìm.

8. Điểm yếu

Điểm yếu chí tử của Zuikaku là khả năng bảo vệ nhẹ và khả năng kiểm soát hư hại kém: đai giáp chỉ khoảng 46 mm, boong giáp khoảng 25 mm, sàn bay không có giáp, và hệ thống ống cứu hỏa, thông gió cùng bố trí hầm chứa máy bay khiến việc dập một đám cháy lớn trở nên khó khăn. Pháo phòng không 25 mm tầm bắn ngắn và tốc độ bắn thấp, tỏ ra gây thất vọng, và tàu dựa vào màn chắn tiêm kích để bảo vệ mình — một màn chắn biến mất khi không đoàn bị tiêu diệt. Trên hết, Nhật Bản không có hệ thống thay thế phi công giàu kinh nghiệm: đến năm 1944, không đoàn của tàu chỉ còn là cái bóng của chính nó, với phi công thiếu kinh nghiệm, và tại Leyte Gulf, tàu ra khơi gần như không có máy bay, chỉ còn làm mồi nhử.

9. Bên sử dụng & di sản

Hải quân Đế quốc Nhật Bản — bên sử dụng duy nhất

Zuikaku phục vụ trong Hải quân Đế quốc Nhật Bản từ khi đưa vào biên chế ngày 25 tháng 9 năm 1941 đến khi bị đánh chìm ngày 25 tháng 10 năm 1944. Tàu thuộc Hải đội Tàu sân bay 5 cùng tàu chị em Shokaku, và là một phần của Hạm đội Không quân 1 dưới quyền Phó Đô đốc Chuichi Nagumo. Tàu không bao giờ phục vụ cho bất kỳ hải quân nào khác, và không có tàu nào khác mang tên Zuikaku sau đó.

Hậu quả đối với Hải quân Nhật Bản

Việc mất Zuikaku cùng ba tàu sân bay chị em tại Leyte Gulf — Chitose, Chiyoda và Zuiho — đã tiêu diệt những gì còn lại của không quân hải quân Nhật Bản. Nhật Bản vẫn còn tàu sân bay đang đóng, nhưng không còn phi công để bay từ chúng, và hải quân không bao giờ tiến hành thêm một chiến dịch tàu sân bay lớn nào nữa. Hải quân Nhật Bản tiếp tục chiến đấu, với thiết giáp hạm, tuần dương hạm và máy bay kamikaze, nhưng đã mất lực lượng tàu sân bay từng mở đầu cuộc chiến. Xác tàu Zuikaku chưa bao giờ được xác định vị trí một cách chắc chắn, dù các cuộc khảo sát tại khu vực Leyte Gulf đã xác định xác tàu của những tàu khác trong trận đánh.

Di sản: tàu sân bay cuối cùng của Kido Butai

Zuikaku được nhớ đến là tàu sân bay cuối cùng còn sống sót của Kido Butai, lực lượng đã mở đầu Chiến tranh Thái Bình Dương và bị tiêu diệt trong chưa đầy ba năm. Sự nghiệp của tàu, từ Trân Châu Cảng đến Leyte Gulf, trải dài suốt Chiến tranh Thái Bình Dương, và tàu là tàu sân bay Nhật Bản duy nhất chiến đấu trong mọi trận đánh tàu sân bay lớn của cuộc chiến, trừ Midway, trận mà tàu bỏ lỡ vì tổn thất tại Biển San Hô. Việc tàu sống sót, khi các tàu chị em bị đánh chìm, là nhờ sự kết hợp của may mắn và thời điểm: tàu vắng mặt tại Midway, bị hư hại tại Santa Cruz, và ở vùng biển quê nhà trong trận Biển Philippines, rồi sống sót để làm mồi nhử tại Leyte Gulf. Việc tàu bị mất đánh dấu sự kết thúc của Kido Butai, và của Nhật Bản với tư cách một cường quốc tàu sân bay, và thường được dùng để minh họa tốc độ mà sức mạnh hải quân có thể bị tiêu diệt trong thời đại tàu sân bay.

Ký ức về hai chị em Hạc

Zuikaku và tàu chị em Shokaku, hai chị em Hạc, được nhớ đến tại Nhật Bản như những tàu sân bay tốt nhất mà hải quân từng chế tạo, và như những con tàu mang không đoàn tốt nhất thế giới năm 1941. Hai chị em được nhớ đến trong lịch sử Trân Châu Cảng, Biển San Hô và Santa Cruz, và việc chúng bị mất — Shokaku tại Biển Philippines và Zuikaku tại Leyte Gulf — thường được đối chiếu với sự nghiệp dài của các tàu sân bay Mỹ như Enterprise. Đối với các sử gia, Zuikaku là ví dụ về một con tàu cực kỳ hiệu quả với tư cách vũ khí tấn công nhưng lại dễ bị tổn thương chí tử một khi không đoàn của nó bị tiêu diệt, một sự cân bằng định hình chiến tranh tàu sân bay trong phần còn lại của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên của tàu, “Hạc May mắn”, rất phù hợp với một con tàu đã bay xa hơn và chiến đấu lâu hơn bất kỳ tàu sân bay Nhật Bản nào khác, và đã hy sinh với tư cách mồi nhử, dụ đối phương rời khỏi bãi đổ bộ.

10. Câu hỏi thường gặp

Zuikaku là tàu gì?

Zuikaku là một tàu sân bay hạm đội Nhật Bản được đưa vào biên chế tháng 9 năm 1941, tàu chị em của Shokaku và là tàu sân bay cuối cùng còn sống sót của Kido Butai. Tàu tham gia cuộc tấn công Trân Châu Cảng, trận Biển San Hô, trận Đông Solomon và trận quần đảo Santa Cruz, và sống sót khi các tàu chị em bị đánh chìm. Tàu bị đánh chìm tại Leyte Gulf ngày 25 tháng 10 năm 1944, và việc tàu bị chìm đánh dấu sự kết thúc của Kido Butai, và của Nhật Bản với tư cách một cường quốc tàu sân bay.

Zuikaku bị đánh chìm như thế nào?

Zuikaku bị máy bay từ tàu sân bay Mỹ đánh chìm tại trận ngoài khơi mũi Engano, ngày 25 tháng 10 năm 1944, trong trận Leyte Gulf. Theo báo cáo của Mỹ, tàu trúng bảy ngư lôi và chín quả bom, và chìm khiến khoảng 850 thủy thủ thiệt mạng. Tàu đã ra khơi với tư cách soái hạm của lực lượng mồi nhử của Đô đốc Jisaburo Ozawa tại Leyte Gulf, gần như không mang theo máy bay, để dụ các tàu sân bay Mỹ rời khỏi bãi đổ bộ.

Vì sao Zuikaku vắng mặt tại Midway?

Zuikaku vắng mặt tại Midway vì không đoàn của tàu đã cạn kiệt sau trận Biển San Hô tháng 5 năm 1942 đến mức tàu không thể ra khơi. Tổn thất tại Biển San Hô khiến tàu không còn máy bay và phi công cần thiết, và sự vắng mặt của tàu khiến lực lượng tàu sân bay Nhật Bản yếu hơn tại Midway, trận đánh quyết định số phận của các tàu sân bay từng ra khơi cùng tàu.

Zuikaku mang bao nhiêu máy bay?

Zuikaku mang khoảng 72 máy bay tác chiến, cộng thêm máy bay dự phòng nâng tổng số lên khoảng 84 chiếc. Không đoàn thường lệ của tàu năm 1941 gồm 18 tiêm kích Zero, 27 máy bay ném bom bổ nhào D3A và 27 máy bay phóng ngư lôi B5N, một lực lượng cân bằng để chiến đấu, tấn công và trinh sát. Đến năm 1944, không đoàn của tàu đã bị tiêu diệt rồi tái thiết với phi công thiếu kinh nghiệm, và tại Leyte Gulf, tàu ra khơi gần như không mang theo máy bay.

Kido Butai là gì?

Kido Butai là lực lượng tấn công bằng tàu sân bay của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, đã tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941. Lực lượng này gồm sáu tàu sân bay: Akagi, Kaga, Soryu, Hiryu, Shokaku và Zuikaku, lực lượng đã mở đầu Chiến tranh Thái Bình Dương. Zuikaku là tàu sân bay cuối cùng còn sống sót của Kido Butai, cho đến khi tàu bị đánh chìm tại Leyte Gulf ngày 25 tháng 10 năm 1944.

Điều gì đã xảy ra với tàu chị em Shokaku của Zuikaku?

Shokaku, tàu chị em của Zuikaku, bị đánh chìm tại trận Biển Philippines ngày 19 tháng 6 năm 1944, bởi tàu ngầm USS Cavalla. Zuikaku là tàu sân bay duy nhất của Kido Butai còn lại sau trận đánh đó, và tàu bị đánh chìm bốn tháng sau, ngày 25 tháng 10 năm 1944, tại trận ngoài khơi mũi Engano, khiến khoảng 850 thủy thủ thiệt mạng.

11. Nguồn tham khảo

1. Wikipedia, “Japanese aircraft carrier Zuikaku” — construction, specifications, Pearl Harbor, Coral Sea, Santa Cruz, and Leyte Gulf.
2. Mark Stille, “Imperial Japanese Navy Aircraft Carriers 1921-45” (Osprey, 2005) — design, air group, and service.
3. Jonathan Parshall and Anthony Tully, “Shattered Sword” (Potomac Books, 2005) — carrier design and the Kido Butai.
4. Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, and Peter Mickel, “Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945” (Naval Institute Press, 1977) — specifications.
5. Combinedfleet.com, “Zuikaku” tabular record of movement — service history and movements.
6. Samuel Eliot Morison, “History of United States Naval Operations in World War II, Vol. XII: Leyte” (Little, Brown, 1958) — Leyte Gulf and Cape Engano.