Máy bay Mitsubishi A6M Zero

1. Mở đầu

Mitsubishi A6M Zero là tiêm kích hạm chủ lực của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Thế chiến II, và là một trong những máy bay nổi tiếng nhất của cuộc chiến. Được thiết kế bởi Jiro Horikoshi và nhóm của ông tại Mitsubishi, Zero kết hợp khả năng cơ động phi thường, tầm bay rất xa và hỏa lực mạnh trong một khung thân nhẹ, thanh thoát, và trong các năm 1941–1942 nó vượt trội mọi tiêm kích mà Đồng minh có thể đưa ra đối đầu tại Thái Bình Dương. Tại Trân Châu Cảng, trên bầu trời Philippines, Malaya và Đông Ấn Hà Lan, và trong cuộc chiến trên không kéo dài trên New Guinea và quần đảo Solomon, Zero đã mang lại ưu thế trên không cho Nhật trong năm đầu tiên của Chiến tranh Thái Bình Dương. Những điểm yếu của nó — không có giáp bảo vệ phi công và bình nhiên liệu không tự bịt kín, cùng động cơ không thể phát triển để sánh với các tiêm kích Đồng minh đời sau — trở nên rõ ràng sau Trận Midway tháng 6 năm 1942 và việc một chiếc Zero nguyên vẹn bị bắt tại Alaska, và đến năm 1943 các tiêm kích mới của Mỹ, Grumman F6F Hellcat và Vought F4U Corsair, đã giành lại ưu thế. Khoảng 10.939 chiếc Zero được chế tạo, nhiều hơn bất kỳ máy bay Nhật nào khác trong chiến tranh, và loại máy bay này vẫn phục vụ ở tuyến đầu cho đến cuối chiến tranh tháng 8 năm 1945, trong những tháng cuối thường bay trong các nhiệm vụ kamikaze.
Danh tiếng của Zero dựa trên một nghịch lý. Nó được chế tạo theo một yêu cầu tưởng như bất khả thi — một tiêm kích hạm có tầm bay của máy bay ném bom, khả năng cơ động của máy bay hai tầng cánh và hỏa lực của tiêm kích hạng nặng — và Horikoshi đã đạt được điều đó bằng cách làm máy bay nhẹ nhất có thể, dùng hợp kim nhôm mới, bỏ giáp và bình nhiên liệu tự bịt kín, và lắp một cánh lớn, hiệu quả. Kết quả là một máy bay có thể quay vòng hẹp hơn bất kỳ đối thủ nào, leo cao nhanh và bay hơn 3.000 km với thùng nhiên liệu phụ, nhưng dễ bốc cháy khi bị trúng đạn và không thể bổ nhào nhanh như các đối thủ Mỹ mà không bị cứng tay lái. Phi công Đồng minh học cách tôn trọng Zero và tránh quay vòng với nó, mà dùng tốc độ, khả năng bổ nhào và kết cấu chắc chắn của mình. Câu chuyện của Zero vì vậy là câu chuyện của toàn bộ cuộc chiến trên không tại Thái Bình Dương: một ưu thế mở đầu xuất sắc, dần bị bào mòn bởi sức mạnh công nghiệp, bởi mất mát phi công được đào tạo và bởi những máy bay được thiết kế để khai thác điểm yếu của Zero.

2. Thông tin chính

Loại	Tiêm kích hạm
Xuất xứ	Nhật Bản
Người thiết kế	Jiro Horikoshi, Mitsubishi Heavy Industries
Nhà sản xuất	Mitsubishi Heavy Industries; Nakajima Aircraft Company
Chuyến bay đầu tiên	1 tháng 4 năm 1939
Phục vụ	1940–1945
Sản xuất	1940–1945; khoảng 10.939 chiếc được chế tạo
Kíp lái	1
Chiều dài	9,06 m (A6M2)
Sải cánh	12,0 m (A6M2)
Chiều cao	3,05 m
Trọng lượng rỗng	Khoảng 1.680 kg (A6M2)
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 2.796 kg (A6M2)
Động cơ	Động cơ hướng tâm Nakajima Sakae 12, 940 mã lực (A6M2); Sakae 21, 1.130 mã lực (A6M5)
Tốc độ tối đa	Khoảng 533 km/h ở 4.550 m (A6M2); khoảng 565 km/h (A6M5)
Tầm hoạt động	Khoảng 1.870 km với nhiên liệu trong; khoảng 3.100 km với thùng nhiên liệu phụ (A6M2)
Trần bay	Khoảng 10.000 m
Vũ khí	Hai pháo Type 99 20 mm ở cánh; hai súng máy Type 97 7,7 mm ở mũi; tới hai bom 60 kg (biến thể sau)

3. Nguồn gốc & phát triển

Yêu cầu kỹ thuật 12-shi

Năm 1937 Hải quân Đế quốc Nhật Bản đưa ra yêu cầu cho một tiêm kích hạm mới thay thế Mitsubishi A5M, tiêm kích hạm cánh đơn đầu tiên trên thế giới. Các yêu cầu, được gọi là đặc tả 12-shi, cực kỳ khắt khe: tiêm kích mới phải cơ động như A5M, nhanh hơn 500 km/h, leo lên 3.000 m trong chưa đầy ba phút rưỡi, trang bị hai pháo 20 mm và hai súng máy, và có thể bay sáu đến tám giờ ở tốc độ hành trình — tầm bay hơn 3.000 km với thùng nhiên liệu phụ. Không hải quân nào trên thế giới từng yêu cầu một tiêm kích có tầm bay như vậy, bởi Hải quân Nhật dự định dùng tàu sân bay tấn công trên những khoảng cách mênh mông của Thái Bình Dương, và tiêm kích của họ phải hộ tống máy bay ném bom tới mục tiêu xa tàu sân bay rồi quay về. Nhà thiết kế trưởng của Mitsubishi, Jiro Horikoshi, và Nakajima đều nộp đề xuất; Nakajima cho rằng yêu cầu là bất khả thi và rút lui, để Mitsubishi tự chế tạo máy bay.

Giải pháp nhẹ của Horikoshi

Câu trả lời của Horikoshi cho đặc tả 12-shi là sự nhẹ, được theo đuổi xa hơn bất kỳ nhà thiết kế tiêm kích nào thời đó dám thử, và mục này giải thích cách lựa chọn đó được đưa ra và cái giá của nó. Phần đầu mô tả thiết kế tiết kiệm trọng lượng: khung thân đơn giản và gọn gàng, việc cố ý bỏ tấm giáp, kính chống đạn và bình nhiên liệu tự bịt kín, và quyết định dành mỗi kilôgam tiết kiệm được cho nhiên liệu và cho cánh lớn mang lại lực nâng và vòng quay hẹp cho Zero. Nó theo dõi nguyên mẫu đầu tiên, bay ngày 1 tháng 4 năm 1939 với động cơ Mitsubishi Zuisei công suất 780 mã lực, và việc chuyển sang động cơ Nakajima Sakae 12 công suất 940 mã lực cho A6M2, mẫu sản xuất chính đầu tiên, sau khi bay thử cho thấy máy bay có thể vượt 500 km/h và quay vòng hẹp hơn bất kỳ tiêm kích nào Hải quân Nhật từng bay. Phần thứ hai xem xét hợp kim nhôm mới, Extra Super Duralumin, giúp kết cấu nhẹ trở nên khả thi, cùng đinh tán chìm giúp giảm lực cản và giúp máy bay đạt tốc độ cao với công suất khiêm tốn. Cả hai phần đều quay lại cùng một sự đánh đổi: lớp vỏ mỏng và kết cấu nhẹ dễ móp và nứt, máy bay không thể chịu đựng thiệt hại chiến đấu, và bình nhiên liệu không được bảo vệ có thể bốc cháy chỉ vì một viên đạn cháy, điểm yếu mà Horikoshi chấp nhận vì đặc tả của Hải quân không để lại cách nào khác để đáp ứng tầm bay và khả năng cơ động mà nó yêu cầu.

Thiết kế tiết kiệm trọng lượng

Câu trả lời của Horikoshi là làm máy bay nhẹ nhất có thể. Ông giữ khung thân đơn giản và gọn gàng, và bỏ những thứ mà các không quân khác coi là thiết yếu: tấm giáp sau ghế phi công, kính chống đạn và bình nhiên liệu tự bịt kín. Mỗi kilôgam tiết kiệm được đều dành cho nhiên liệu và cho cánh lớn mang lại lực nâng và khả năng quay vòng cho Zero. Nguyên mẫu đầu tiên, dùng động cơ Mitsubishi Zuisei công suất 780 mã lực, bay ngày 1 tháng 4 năm 1939. Động cơ tỏ ra yếu, và nguyên mẫu thứ hai được lắp động cơ hướng tâm Nakajima Sakae 12 công suất 940 mã lực, trở thành động cơ tiêu chuẩn của A6M2, mẫu sản xuất chính đầu tiên. Bay thử cho thấy Zero có thể vượt 500 km/h và quay vòng hẹp hơn bất kỳ tiêm kích nào Hải quân Nhật từng bay, và Hải quân đặt hàng sản xuất năm 1940, đặt tên A6M và tên gọi phổ biến “Reisen”, thường được phương Tây rút gọn thành “Zero” từ chữ số cuối của năm Nhật 2600, năm nó được chấp nhận.

Hợp kim nhôm mới

Một phần trung tâm của việc tiết kiệm trọng lượng là hợp kim nhôm mới do Nhật phát triển, gọi là Extra Super Duralumin, được dùng cho kết cấu chính của cánh và thân. Hợp kim này bền hơn so với trọng lượng so với vật liệu dùng trong hầu hết tiêm kích cùng thời, và nó cho phép Horikoshi chế tạo cánh lớn và thân dài mà không phải chịu hình phạt trọng lượng thường đi kèm. Khung thân còn dùng đinh tán chìm trên lớp vỏ ngoài, giúp giảm lực cản và giúp Zero đạt tốc độ cao chỉ với 940 mã lực. Cái giá của sự nhẹ này là mong manh: lớp vỏ mỏng và kết cấu nhẹ dễ móp và nứt, máy bay không thể chịu đựng thiệt hại chiến đấu, và các bình nhiên liệu không được bảo vệ ở cánh và thân có thể bốc cháy chỉ vì một viên đạn cháy. Horikoshi biết sự đánh đổi này, và ông chấp nhận nó, vì đặc tả của Hải quân không để lại cách nào khác để đáp ứng tầm bay và khả năng cơ động mà nó yêu cầu.

Ra mắt chiến đấu tại Trung Quốc

Zero tham chiến tại Trung Quốc mùa hè năm 1940, trước khi Nhật Bản chiến tranh với các cường quốc phương Tây. Mười hai chiếc A6M2 thuộc Liên đội Không quân Hỗn hợp 12, đóng tại Trung Quốc, đã phá hủy 27 máy bay Trung Quốc trong các trận đầu mà không mất chiếc nào, và trong những tháng sau đó Zero đã quét sạch Không quân Trung Quốc khỏi bầu trời Trùng Khánh và Thành Đô. Hải quân Nhật giữ bí mật về tính năng của loại máy bay này, và các cường quốc phương Tây, vốn coi thường máy bay Nhật là bản sao của thiết kế phương Tây, không hề biết họ sắp đối mặt với thứ gì. Khi Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng ngày 7 tháng 12 năm 1941, Zero đã là một máy bay chiến đấu đã được chứng minh, do các phi công được huấn luyện nhiều năm về tác chiến trên tàu sân bay và nhào lộn trên không mà khả năng cơ động của Zero cho phép.

4. Thiết kế

Khung thân và cánh

Zero là máy bay cánh thấp một tầng cánh với kết cấu toàn kim loại, càng đáp bánh đuôi thu vào được, buồng lái kín và khung thân gọn gàng, không có dây giằng. Đặc điểm quan trọng nhất là cánh của nó: một cánh lớn, thuôn dần, sải khoảng 12 m trên A6M2, với tải trọng cánh thấp mang lại vòng quay rất hẹp và khả năng mất tốc nhẹ nhàng. Cánh mang hai pháo 20 mm Type 99, mỗi cánh một khẩu, và hai súng máy 7,7 mm lắp ở mũi, đồng bộ bắn qua cánh quạt. Các mẫu sau mang pháo nặng hơn và, ở phiên bản tiêm kích-ném bom, giá bom dưới cánh. Buồng lái rộng rãi theo tiêu chuẩn Nhật và cho phi công tầm nhìn tốt, đặc biệt phía trước và hai bên, dù tầm nhìn phía sau kém. Phi công ngồi trên ghế đơn giản không có giáp phía sau, và các bình nhiên liệu không được bảo vệ, nên chỉ một viên đạn cháy cũng có thể làm máy bay bốc cháy.

Động cơ và tính năng bay

Động cơ hướng tâm Sakae mang lại cho Zero tốc độ và khả năng leo cao, nhưng trọng lượng nhẹ của máy bay mới là thứ biến công suất khiêm tốn thành tính năng đáng chú ý, và mục này giải thích cả hai mặt của phương trình đó cùng các giới hạn đi kèm. Phần đầu xem xét công suất và tốc độ: 940 mã lực của A6M2 và 1.130 mã lực của A6M5 đời sau, so với trọng lượng rỗng khoảng 1.680 kg, trong khi F4F Wildcat của Mỹ nặng khoảng 2.600 kg, đủ cho tốc độ tối đa khoảng 533 km/h, leo lên 6.000 m trong khoảng bảy phút rưỡi, và tầm bay khoảng 1.870 km với nhiên liệu trong thân và khoảng 3.100 km với thùng phụ, lớn hơn nhiều so với bất kỳ tiêm kích Đồng minh nào năm 1941. Cùng phần đó nêu cái giá của sự nhẹ: Zero không thể chịu đựng thiệt hại như Wildcat, Hellcat và Corsair, và thiệt hại mà một tiêm kích Mỹ có thể sống sót thường phá hủy hoàn toàn một chiếc Zero. Phần thứ hai chuyển sang khả năng điều khiển ở tốc độ cao, nơi tay lái của Zero cứng lại trên khoảng 480 km/h, các cánh lái trở nên nặng ngay khi phi công cần chúng nhất, và máy bay bổ nhào chậm hơn các đối thủ Mỹ, với tốc độ bổ nhào tối đa bị giới hạn bởi độ bền của khung thân nhẹ. Phi công Mỹ học cách bổ nhào thoát khỏi Zero, biết rằng nó không thể đuổi theo xuống dưới, và tấn công từ trên cao và từ hai bên, nơi sự thiếu bảo vệ của nó là chí mạng, trong khi trong trận quay vòng chậm Zero vẫn là tối thượng, được mọi phi công lái nó ca ngợi vì sự hài hòa của tay lái ở tốc độ thấp và trung bình.

Công suất và tốc độ

Động cơ hướng tâm Sakae cho A6M2 khoảng 940 mã lực và A6M5 đời sau khoảng 1.130 mã lực, và trọng lượng nhẹ của máy bay — trọng lượng rỗng khoảng 1.680 kg, so với khoảng 2.600 kg của F4F Wildcat của Mỹ — nghĩa là công suất khiêm tốn này đủ cho tốc độ tối đa khoảng 533 km/h và tốc độ leo cao khiến mọi phi công Đồng minh từng gặp Zero đều ấn tượng. Zero có thể leo lên 6.000 m trong khoảng bảy phút rưỡi, và tầm bay của nó, khoảng 1.870 km với nhiên liệu trong thân và khoảng 3.100 km với thùng phụ, lớn hơn nhiều so với bất kỳ tiêm kích Đồng minh nào năm 1941. Cái giá phải trả là sự mong manh. Zero không thể chịu đựng thiệt hại như Wildcat, Hellcat và Corsair, và kết cấu nhẹ của nó nghĩa là thiệt hại mà một tiêm kích Mỹ có thể sống sót thường phá hủy hoàn toàn một chiếc Zero.

Điều khiển ở tốc độ cao

Ở tốc độ cao tay lái của Zero bị cứng, nên trên khoảng 480 km/h phi công cần rất nhiều sức để lăn máy bay, và các cánh lái của nó trở nên nặng ngay khi phi công cần chúng nhất trong lúc bổ nhào hoặc thao tác lăn nhanh. Phi công Mỹ học cách bổ nhào thoát khỏi Zero, biết rằng nó không thể đuổi theo xuống dưới ở tốc độ cao, và tấn công từ trên cao và từ hai bên, nơi sự thiếu bảo vệ của Zero là chí mạng. Zero cũng chậm hơn trong lúc bổ nhào so với tiêm kích Mỹ, và tốc độ bổ nhào tối đa của nó bị giới hạn bởi độ bền của khung thân nhẹ. Trong trận quay vòng chậm Zero là tối thượng, và mọi phi công lái nó đều ca ngợi sự hài hòa của tay lái ở tốc độ thấp và trung bình; trong trận đánh nhanh, bằng tấn công bổ nhào và phối hợp đồng đội, những phẩm chất ấy chẳng còn mấy ý nghĩa, và phi công Zero thấy mình bị vượt mặt bởi những máy bay nặng hơn, nhanh hơn và được bảo vệ tốt hơn nhiều.

Giới hạn phát triển

Horikoshi và nhóm của ông tiếp tục phát triển Zero suốt chiến tranh, nhưng khung thân cơ bản, được thiết kế cho động cơ 940 mã lực, không dễ lắp động cơ mạnh hơn, và ngành hàng không Nhật, thiếu vật liệu và nhiên liệu octan cao, không thể sản xuất động cơ công suất 1.500 đến 2.000 mã lực như các tiêm kích Mỹ. A6M5 năm 1943, với cánh ngắn hơn, chắc chắn hơn, động cơ Sakae 21 mạnh hơn và tốc độ bổ nhào cao hơn, là mẫu tốt nhất trong dòng, nhưng nó vẫn chậm hơn Hellcat và Corsair, và phi công của nó lúc đó thường là những thanh niên thiếu kinh nghiệm, thay thế các cựu binh đã mất tại Midway, Solomon và New Guinea. Thiết kế của Zero, vốn là thắng lợi năm 1939, đã trở thành cái bẫy vào năm 1943: Nhật không thể thay thế nó bằng tiêm kích tốt hơn kịp thời, và tiếp tục chế tạo Zero vì không còn loại nào khác với số lượng đủ.

5. Thông số kỹ thuật

So sánh A6M2 với A6M5

Bảng cho thấy tiến bộ thực sự và giới hạn thực sự của quá trình phát triển Zero. A6M5 nhanh hơn, leo cao tốt hơn và có thể bay cao hơn A6M2, và nó mạnh hơn trong lúc bổ nhào, nhưng nó cũng nặng hơn, và tầm bay với thùng phụ ngắn hơn, vì cánh ngắn mang ít nhiên liệu hơn và khung thân nặng hơn cần nhiều công suất hơn để bay cùng quãng đường. Các con số là những giá trị thường được đưa ra nhất trong các sách lịch sử đã xuất bản, và chúng khác nhau đôi chút giữa các nguồn, vì các máy bay khác nhau được thử nghiệm ở trọng lượng khác nhau và với trang bị khác nhau, và vì hồ sơ Nhật không đầy đủ. Độc giả nên coi các con số là gần đúng, và là hướng dẫn về sự khác biệt giữa hai mẫu hơn là phép đo chính xác cho một máy bay đơn lẻ.

So sánh với tiêm kích Đồng minh

So với các đối thủ, ưu thế của Zero năm 1941 là sự kết hợp giữa tầm bay và khả năng cơ động, và nhược điểm là sự mong manh và thiếu công suất. F4F Wildcat chậm hơn và kém cơ động hơn, nhưng nó có giáp, có bình nhiên liệu tự bịt kín và có thể chịu đựng thiệt hại lớn hơn nhiều; tỷ lệ hạ gục của Wildcat trước Zero cải thiện đều đặn khi phi công Mỹ học được chiến thuật đúng. F6F Hellcat, đi vào biên chế năm 1943, nhanh hơn, trang bị nặng hơn với sáu súng máy 12,7 mm, có giáp và động cơ 2.000 mã lực, và nó đã bắn rơi nhiều máy bay Nhật hơn bất kỳ tiêm kích Mỹ nào khác, với tỷ lệ được cho là khoảng 19:1. Zero vẫn có thể quay vòng hẹp hơn Hellcat, nhưng trong cuộc chiến diễn ra ở tốc độ cao và bằng các cuộc tấn công bổ nhào, quay vòng không còn đủ nữa. Tính năng của Zero, vốn đáng chú ý năm 1940, đã trở nên bình thường vào năm 1944, và ngành công nghiệp Nhật không thể cho nó động cơ cần thiết để theo kịp.

Các con số có ý nghĩa gì trong chiến đấu

Các con số trong bảng giải thích vì sao Zero thắng năm 1941 và thua năm 1944. Năm 1941 tầm bay của nó giúp nó xuất hiện nơi kẻ thù không ngờ tới, khả năng leo cao giúp nó tấn công từ trên cao, và khả năng quay vòng giúp nó thắng trận không chiến tiếp theo; năm 1944 cùng những con số ấy nghĩa là nó đến chậm, không thể thoát bằng cách bổ nhào, và một loạt đạn ngắn từ sáu súng máy của Hellcat có thể làm nó bốc cháy. Phi công Zero biết điều này, và họ chiến đấu bằng kỹ năng mà đào tạo đã cho họ, nhưng kỹ năng không thể bù đắp cho một máy bay chậm hơn, mong manh hơn và trang bị kém hơn máy bay đối đầu. Bài học từ tính năng của Zero là một máy bay không được đánh giá bằng một con số, mà bằng sự cân bằng của các con số, và bằng chiến thuật, đào tạo cùng hệ thống công nghiệp hỗ trợ nó.

Tốc độ bổ nhào và lực điều khiển

Tốc độ bổ nhào của Zero bị giới hạn bởi độ bền của khung thân nhẹ và sự cứng lại của các cánh lái ở tốc độ cao, và các phi công thử nghiệm Mỹ bay chiếc Zero Akutan báo cáo rằng trên khoảng 480 km/h máy bay trở nên khó lăn, và tay lái của nó đòi hỏi sức lực lớn. A6M5, với cánh rút ngắn và gia cố, đã cải thiện tốc độ bổ nhào, nhưng nó vẫn chậm hơn Hellcat và Corsair khi bổ nhào, và phi công của nó được dạy tránh bổ nhào đuổi theo tiêm kích Mỹ, vì họ không thể bắt kịp, và vì kết cấu nhẹ của Zero có thể bị hư hại bởi cú bổ nhào tốc độ cao. Hạn chế bổ nhào là một trong những điểm yếu quan trọng nhất của Zero, và phi công Mỹ đã khai thác nó, khi họ bổ nhào xuyên qua đội hình Zero, khai hỏa, rồi leo lên, biết rằng Zero không thể đuổi theo họ xuống dưới.

6. Các biến thể

Các biến thể sản xuất chính

Bảng trên cho thấy Zero đã thay đổi thế nào trong chiến tranh, và sản xuất đã chuyển từ A6M2 cánh dài năm 1940 sang A6M5 được gia cố năm 1943, riêng mẫu này chiếm hơn một nửa tổng số Zero được chế tạo. Các mẫu đầu được chế tạo vì tầm bay và khả năng cơ động, và các mẫu sau được chế tạo vì tốc độ bổ nhào, hỏa lực nặng hơn và, cuối cùng, một mức độ bảo vệ, dù mỗi bổ sung đều làm máy bay nặng và chậm hơn. Các con số trong bảng là những số liệu thường được đưa ra nhất trong các sách lịch sử đã xuất bản, và chúng được làm tròn, vì hồ sơ của Mitsubishi và Nakajima không đầy đủ sau khi nhà máy bị ném bom và tài liệu bị phá hủy cuối chiến tranh.

A6M5, mẫu Zero hoàn thiện

A6M5, ra mắt năm 1943, là mẫu tốt nhất trong dòng và là phiên bản mà hầu hết mọi người hình dung khi nghĩ về Zero. Nó có cánh được gia cố và rút ngắn trở lại, nhưng với đầu cánh tròn, động cơ Sakae 21 mạnh hơn, tốc độ bổ nhào cao hơn và, ở A6M5c đời sau, hai súng máy 13,2 mm bổ sung ở cánh và, cuối cùng, giáp sau phi công và bình nhiên liệu tự bịt kín. A6M5 đã chiến đấu với Hellcat và Corsair trên quần đảo Mariana và Philippines năm 1944, và đó là phiên bản mà phi công Nhật bay trong trận tàu sân bay lớn cuối cùng, Trận Biển Philippines. Đến lúc đó những bổ sung mà Zero đời đầu thiếu đang được lắp, nhưng chúng làm máy bay nặng và chậm hơn, và không thể thu hẹp khoảng cách với tiêm kích Mỹ, vốn nhanh hơn, trang bị nặng hơn và do phi công được đào tạo với số lượng lớn.

Các phiên bản đặc biệt

Zero được chế tạo với nhiều hình thức, và mục này bao quát hai phiên bản đặc biệt đã đưa thiết kế cơ bản ra khỏi vai trò tiêm kích hạm mà nó được thiết kế cho. Phiên bản đầu tiên là thủy phi cơ, A6M2-N ‘Rufe’, chế tạo để dùng từ các vịnh đảo nơi không có sân bay, với 327 chiếc được chế tạo từ 1941 đến 1943. Rufe giữ cánh và động cơ của Zero nhưng được lắp một phao trung tâm lớn và hai phao nhỏ hơn dưới cánh, khiến nó chậm hơn và kém cơ động hơn phiên bản trên bộ, nhưng nó được dùng tại Aleutian, Solomon và Đông Ấn Hà Lan, chiến đấu với tiêm kích và máy bay ném bom Mỹ từ mặt nước, và được phi công Đồng minh tôn trọng vì khả năng điều khiển dù nó không phải đối thủ của một tiêm kích chuyên dụng. Phiên bản thứ hai là phiên bản huấn luyện hai chỗ, A6M2-K, được chế tạo tổng cộng khoảng 508 chiếc và dùng để đào tạo thế hệ phi công tiêm kích Nhật cuối cùng. Nó có thân kéo dài với buồng lái thứ hai phía sau buồng lái đầu, và giữ cánh cùng động cơ của Zero để học viên có thể học cách điều khiển máy bay trước khi bay một mình. Đến năm 1944 và 1945, khi nhiên liệu khan hiếm và giảng viên giàu kinh nghiệm ít ỏi, A6M2-K được dùng để cho phi công trẻ càng nhiều giờ bay càng tốt trước khi họ được gửi tới các đơn vị tuyến đầu, và nhiều phi công bay nhiệm vụ kamikaze năm 1945 đã học bay trên A6M2-K, lời nhắc rằng Zero không chỉ là vũ khí mà còn là một trường học, và hệ thống đào tạo phi công của Nhật, vốn đã tạo ra những phi công xuất sắc năm 1941, lúc đó đang chật vật để đào tạo phi công.

Thủy phi cơ Rufe

Phiên bản thủy phi cơ, A6M2-N “Rufe”, được chế tạo để dùng từ các vịnh đảo nơi không có sân bay, và 327 chiếc được chế tạo từ 1941 đến 1943. Rufe giữ cánh và động cơ của Zero, nhưng được lắp một phao trung tâm lớn và hai phao nhỏ hơn dưới cánh, và nó chậm hơn và kém cơ động hơn phiên bản trên bộ. Nó được dùng tại Aleutian, Solomon và Đông Ấn Hà Lan, nơi nó chiến đấu với tiêm kích và máy bay ném bom Mỹ từ mặt nước, và được phi công Đồng minh tôn trọng vì khả năng điều khiển, dù nó không phải đối thủ của một tiêm kích chuyên dụng. Rufe là một trong số ít thủy phi cơ tiêm kích của chiến tranh từng tham chiến rộng rãi, và phi công của nó bay nó trong những điều kiện mà không tiêm kích nào khác có thể hoạt động.

Máy bay huấn luyện hai chỗ

Phiên bản huấn luyện hai chỗ, A6M2-K, được chế tạo tổng cộng khoảng 508 chiếc và được dùng để đào tạo thế hệ phi công tiêm kích Nhật cuối cùng. Nó có thân kéo dài với buồng lái thứ hai phía sau buồng lái đầu, và giữ cánh cùng động cơ của Zero, để học viên có thể học cách điều khiển máy bay trước khi bay một mình. Đến năm 1944 và 1945, khi nhiên liệu khan hiếm và giảng viên giàu kinh nghiệm ít ỏi, A6M2-K được dùng để cho phi công trẻ càng nhiều giờ bay càng tốt trước khi họ được gửi tới các đơn vị tuyến đầu, và nhiều phi công bay nhiệm vụ kamikaze năm 1945 đã học bay trên A6M2-K. Phiên bản huấn luyện là lời nhắc rằng Zero không chỉ là vũ khí, mà còn là một trường học, và hệ thống đào tạo phi công của Nhật, vốn đã tạo ra những phi công xuất sắc năm 1941, lúc đó đang chật vật để đào tạo phi công.

7. Tham chiến

Trân Châu Cảng và sáu tháng đầu

Ngày 7 tháng 12 năm 1941, 43 chiếc Zero bay hộ tống cho cuộc tấn công Trân Châu Cảng, và chúng phá hủy hầu hết số ít tiêm kích Mỹ kịp cất cánh, với tổn thất chín chiếc Zero trong toàn bộ cuộc tấn công. Trong những tuần sau đó, Zero hộ tống máy bay ném bom trên Philippines, phá hủy không quân Mỹ và Philippines trên mặt đất và trên không, và yểm trợ các cuộc đổ bộ tại Malaya và Đông Ấn Hà Lan. Trên bầu trời Singapore, Java và Ấn Độ Dương, Zero đối đầu Hurricane của Anh và P-40 và Buffalo của Mỹ, và đánh bại tất cả. Các phi công lái nó — những người như Saburo Sakai, Hiroyoshi Nishizawa và Tetsuzo Iwamoto, những người sẽ trở thành các át chủ bài hàng đầu của Nhật — nhận thấy họ có thể quay vòng hẹp hơn bất kỳ đối thủ nào, và pháo của Zero có thể phá hủy một tiêm kích chỉ bằng một loạt đạn ngắn. Đến tháng 4 năm 1942 Nhật Bản đã chiếm Philippines, Malaya, Singapore và Đông Ấn Hà Lan, và Zero đã trở thành, trong mắt Đồng minh, một vũ khí bí ẩn và đáng sợ.

Midway và quần đảo Solomon

Trận Midway và chiến dịch dài giành Guadalcanal tạo thành bước ngoặt trong câu chuyện của Zero, và mục này giải thích cách một máy bay từng thống trị Thái Bình Dương trong sáu tháng đầu chiến tranh đã mất ưu thế mà bản thân nó không có lỗi. Phần đầu bao quát Midway tháng 6 năm 1942, nơi bốn tàu sân bay Nhật bị mất mang theo hơn 100 phi công được đào tạo và nhiều phi hành đoàn giỏi nhất của Hải quân, mất mát không chỉ là máy bay mà là kinh nghiệm, vì những người đã bay Zero tại Trung Quốc và trong sáu tháng đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương đã không còn, và người thay thế họ có ít giờ bay và ít kinh nghiệm chiến đấu hơn nhiều. Hệ thống đào tạo của Nhật, thiết kế cho một lực lượng không quân nhỏ, tinh nhuệ, không thể mở rộng đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu của một cuộc chiến dài, và chất lượng phi công Nhật suy giảm đều đặn từ Midway trở đi, ngay cả khi số lượng phi công Mỹ tăng lên. Phần thứ hai theo dõi sự tiêu hao trên Guadalcanal, từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 2 năm 1943, nơi Zero bay từ Rabaul, cách hơn 1.000 km, để chiến đấu trên đảo, chuyến bay mà chỉ tầm bay của Zero mới làm được, và chiến đấu với Wildcat của Mỹ và sau đó là Corsair và Hellcat trong cuộc chiến tiêu hao mà Nhật không thể thắng. Phi công Mỹ học được chiến thuật Thach Weave, trong đó hai chiếc Wildcat bảo vệ nhau bằng cách cắt ngang đường bay của nhau, và học cách bổ nhào xuyên qua đội hình Zero, bắn, rồi leo lên, không bao giờ quay vòng với Zero, nên đến cuối năm 1943 ưu thế của Zero đã mất, và các tiêm kích Mỹ, do phi công được đào tạo với số lượng lớn và chiến đấu trong các phi đội tổ chức tốt, đang bắn rơi Zero với số lượng ngày càng tăng.

Bước ngoặt tại Midway

Trận Midway tháng 6 năm 1942 là bước ngoặt, dù bản thân Zero không có lỗi. Bốn tàu sân bay Nhật mất tại Midway mang theo hơn 100 phi công được đào tạo và nhiều phi hành đoàn giỏi nhất của Hải quân, và hệ thống đào tạo phi công Nhật, cần nhiều năm để tạo ra một phi công tàu sân bay, không thể thay thế họ. Mất mát không chỉ là máy bay, mà là kinh nghiệm: những người đã bay Zero tại Trung Quốc và trong sáu tháng đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương đã không còn, và người thay thế họ có ít giờ bay và ít kinh nghiệm chiến đấu hơn nhiều. Hệ thống đào tạo của Nhật, vốn được thiết kế cho một lực lượng không quân nhỏ, tinh nhuệ, không thể mở rộng đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu của một cuộc chiến dài, và chất lượng phi công Nhật suy giảm đều đặn từ Midway trở đi, ngay cả khi số lượng phi công Mỹ tăng lên.

Cuộc chiến tiêu hao trên Guadalcanal

Trong chiến dịch dài giành Guadalcanal, từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 2 năm 1943, Zero bay từ Rabaul, cách hơn 1.000 km, để chiến đấu trên đảo — một chuyến bay mà chỉ tầm bay của Zero mới làm được — và chúng chiến đấu với Wildcat của Mỹ và sau đó là Corsair và Hellcat trong một cuộc chiến tiêu hao mà Nhật không thể thắng. Phi công Mỹ học được chiến thuật Thach Weave, trong đó hai chiếc Wildcat bảo vệ nhau bằng cách cắt ngang đường bay của nhau, và học cách bổ nhào xuyên qua đội hình Zero, bắn, rồi leo lên, không bao giờ quay vòng với Zero. Đến cuối năm 1943 ưu thế của Zero đã mất, và các tiêm kích Mỹ, do phi công được đào tạo với số lượng lớn và chiến đấu trong các phi đội tổ chức tốt, đang bắn rơi Zero với số lượng ngày càng tăng, trong khi các phi đội Nhật đầy những thanh niên chỉ có một phần nhỏ giờ bay so với phi công họ thay thế.

Chiếc Zero Akutan và bí mật bị lộ

Tháng 7 năm 1942 một chiếc A6M2 do Hạ sĩ quan Tadayoshi Koga lái đã rơi trên đảo Akutan tại Alaska, sau khi động cơ hỏng trong nhiệm vụ tấn công Dutch Harbor. Phi công thiệt mạng, nhưng máy bay hạ cánh gần như nguyên vẹn trên đầm lầy, và lực lượng Mỹ thu hồi nó, chở về San Diego và bay thử đối đầu với tiêm kích Mỹ. Lần đầu tiên người Mỹ có thể đo lường tính năng và điểm yếu của Zero: thiếu giáp, dễ cháy, tay lái cứng ở tốc độ cao và tốc độ lăn chậm ở tốc độ cao. Thông tin được truyền tới mọi phi đội tiêm kích tại Thái Bình Dương, và nó xác nhận những gì phi công chiến đấu đã học được — rằng Zero nên bị đánh bằng tốc độ và tấn công bổ nhào, không bao giờ trong trận quay vòng. Chiếc Zero Akutan hiện được trưng bày tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia, và là một trong những máy bay bị bắt quan trọng nhất của chiến tranh.

Những năm cuối và kamikaze

Trong các năm 1944 và 1945 Zero chiến đấu trên quần đảo Mariana, Philippines và Okinawa, và trong phòng thủ chính Nhật Bản. Tại Trận Biển Philippines tháng 6 năm 1944, “Cuộc săn gà tây vĩ đại tại Mariana”, Hellcat của Mỹ đã bắn rơi hàng trăm máy bay Nhật, nhiều chiếc là Zero do phi công thiếu kinh nghiệm lái, và lực lượng không quân tàu sân bay Nhật thực tế đã bị tiêu diệt. Từ tháng 10 năm 1944 Zero được dùng với số lượng lớn làm máy bay kamikaze, mang bom dưới thân và do phi công cố tình đâm vào tàu Mỹ. Tầm bay xa và khả năng mang bom của Zero khiến nó phù hợp với vai trò này, và hàng trăm chiếc Zero đã mất trong các cuộc tấn công kamikaze ngoài khơi Philippines và Okinawa. Những chiếc Zero cuối cùng chiến đấu trong phòng thủ Nhật Bản mùa hè năm 1945, và loại máy bay này vẫn đang được sản xuất khi chiến tranh kết thúc ngày 15 tháng 8 năm 1945. Saburo Sakai, sống sót qua chiến tranh với 64 chiến thắng, vẫn là phi công Zero nổi tiếng nhất, và hồi ký của ông, Samurai!, đã giới thiệu Zero với độc giả phương Tây sau chiến tranh.

8. Bên sử dụng & di sản

Bên sử dụng

Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Zero gần như chỉ được Hải quân Đế quốc Nhật Bản sử dụng, lực lượng vận hành nó từ tàu sân bay và từ các căn cứ trên bộ khắp Thái Bình Dương. Các liên đội không quân tàu sân bay của Hải quân — trên Akagi, Kaga, Soryu, Hiryu, Shokaku và Zuikaku — bay Zero tại Trân Châu Cảng, Midway và Biển San Hô, và các đơn vị trên bộ tại Rabaul, Solomon và New Guinea bay nó trong cuộc chiến trên không kéo dài các năm 1942–1943. Lục quân Đế quốc Nhật Bản, vốn có tiêm kích riêng, không vận hành Zero, dù phi công Lục quân đôi khi bay các chiếc bị bắt. Việc Hải quân dùng Zero là trung tâm trong chiến lược của họ: tàu sân bay là vũ khí chính của hạm đội Nhật, và Zero là tiêm kích bảo vệ tàu sân bay và hộ tống máy bay ném bom của nó, nên số phận của Zero và số phận của lực lượng tàu sân bay gắn chặt với nhau từ Trân Châu Cảng đến Biển Philippines.

Người dùng khác sau chiến tranh

Sau chiến tranh Zero rơi vào tay người khác, và mục này lần theo những gì đã xảy ra với máy bay khi nó không còn là tiêm kích của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Phần đầu xem xét Zero bị bắt trong tay Đồng minh: Quốc dân Đảng và Cộng sản Trung Quốc bay các chiếc bị bắt, Pháp dùng một vài chiếc tại Đông Dương, và Không quân Hoàng gia Thái Lan vận hành một số ít, trong khi Hoa Kỳ, Anh và Liên Xô bay Zero bị bắt để đánh giá, và chiếc Zero Akutan cùng các máy bay bị bắt khác đã cho Đồng minh thông tin cần thiết để đánh bại loại máy bay này. Những máy bay bị bắt này do phi công thử nghiệm bay, họ viết báo cáo chi tiết về cách điều khiển, tính năng và điểm yếu của Zero, và những báo cáo đó được truyền tới các phi đội tiêm kích và tới các nhà thiết kế thế hệ tiêm kích Đồng minh tiếp theo. Zero bị bắt không bao giờ được Đồng minh dùng trong chiến đấu, nhưng chúng nằm trong số những máy bay giá trị nhất của chiến tranh, vì chúng cho kẻ thù biết chính xác nó đang đối mặt với thứ gì. Phần thứ hai giải thích sự kết thúc phục vụ tuyến đầu: không quốc gia nào vận hành Zero làm tiêm kích tuyến đầu sau cuối thập niên 1940, và thời gian phục vụ của loại máy bay này kết thúc cùng cuộc chiến đã làm nó nổi tiếng. Các máy bay còn lại được dùng trong thời gian ngắn làm máy bay huấn luyện và liên lạc, rồi bị tháo dỡ, cất giữ hoặc gửi tới bảo tàng, nơi chúng được bảo tồn như ví dụ về máy bay từng thống trị Thái Bình Dương các năm 1941–1942. Việc kết thúc phục vụ của Zero không phải là phán xét về bản thân máy bay, mà về thế giới đã tạo ra nó: ngành hàng không Nhật bị giải thể sau chiến tranh, phi công của nó được giải ngũ, và Zero, vốn được chế tạo cho một cuộc chiến mà Nhật đã thua, không còn chỗ trong các không quân thời bình tiếp theo.

Các Zero bị Đồng minh thu giữ

Sau chiến tranh một số ít Zero được các không quân khác dùng: Quốc dân Đảng và Cộng sản Trung Quốc bay Zero bị bắt, Pháp dùng một vài chiếc tại Đông Dương, và Không quân Hoàng gia Thái Lan vận hành một số ít. Hoa Kỳ, Anh và Liên Xô bay Zero bị bắt để đánh giá, và chiếc Zero Akutan cùng các máy bay bị bắt khác đã cho Đồng minh thông tin cần thiết để đánh bại loại máy bay này. Những máy bay bị bắt này do phi công thử nghiệm bay, họ viết báo cáo chi tiết về cách điều khiển, tính năng và điểm yếu của Zero, và những báo cáo đó được truyền tới các phi đội tiêm kích và tới các nhà thiết kế thế hệ tiêm kích Đồng minh tiếp theo. Zero bị bắt không bao giờ được Đồng minh dùng trong chiến đấu, nhưng chúng nằm trong số những máy bay giá trị nhất của chiến tranh, vì chúng cho kẻ thù biết chính xác nó đang đối mặt với thứ gì.

Kết thúc phục vụ tuyến đầu

Không quốc gia nào vận hành Zero làm tiêm kích tuyến đầu sau cuối thập niên 1940, và thời gian phục vụ của loại máy bay này kết thúc cùng cuộc chiến đã làm nó nổi tiếng. Các máy bay còn lại được dùng trong thời gian ngắn làm máy bay huấn luyện và liên lạc, rồi bị tháo dỡ, cất giữ hoặc gửi tới bảo tàng, nơi chúng được bảo tồn như ví dụ về máy bay từng thống trị Thái Bình Dương các năm 1941–1942. Việc kết thúc phục vụ của Zero không phải là phán xét về bản thân máy bay, mà về thế giới đã tạo ra nó: ngành hàng không Nhật bị giải thể sau chiến tranh, phi công của nó được giải ngũ, và Zero, vốn được chế tạo cho một cuộc chiến mà Nhật đã thua, không còn chỗ trong các không quân thời bình tiếp theo.

Di sản & ảnh hưởng

Bài học về đánh đổi thiết kế

Di sản của Zero là bài học rằng một tiêm kích được thiết kế vì khả năng cơ động và tầm bay mà hy sinh khả năng bảo vệ có thể thống trị một cuộc chiến trong một năm rồi sau đó thua, vì kẻ thù học hỏi, thích ứng và sản xuất vượt trội. Zero buộc Hoa Kỳ phải suy nghĩ lại chiến thuật tiêm kích và thiết kế tiêm kích của mình: chiến thuật Thach Weave, việc nhấn mạnh tấn công bổ nhào và phối hợp đồng đội, cùng Hellcat và Corsair, vốn được thiết kế với Zero trong tâm trí, đều xuất phát từ kinh nghiệm chiến đấu với Zero. Zero cũng cho thấy tầm quan trọng của đào tạo phi công: phi công tiền chiến của Nhật nằm trong số giỏi nhất thế giới, nhưng Nhật đào tạo quá ít người thay thế, và mất mát các cựu binh tại Midway và Solomon không thể bù đắp. Bài học này đã được mọi không quân nghiên cứu kể từ đó, và vẫn được giảng dạy trong các trường tham mưu như ví dụ về cách một thiết kế xuất sắc có thể thất bại khi hệ thống hỗ trợ nó thất bại.

Tiêm kích hạm tầm xa

Ảnh hưởng của Zero đối với thiết kế máy bay là lâu dài: ý tưởng về tiêm kích hạm tầm xa, mà Zero tiên phong, đã trở thành tiêu chuẩn sau chiến tranh, và ngành hàng không Nhật, được tái thiết sau 1945, vẫn nhớ thành tựu của Horikoshi với Zero và các thiết kế sau này ông tham gia. Zero cho thấy tiêm kích hạm không nhất thiết phải tầm ngắn, và một hải quân có thể tấn công từ xa có lợi thế mà không không quân trên bộ nào sánh được. Sau chiến tranh, mọi hải quân vận hành tàu sân bay đều tìm kiếm tiêm kích có tầm bay mà Zero đã cho thấy là khả thi, và các tiêm kích phản lực tiếp theo được thiết kế với tầm bay là yêu cầu trung tâm, không phải là điều phụ thêm. Cánh của Zero, với tải trọng thấp và khả năng mất tốc nhẹ nhàng, cũng ảnh hưởng tới thiết kế máy bay Nhật sau này, và công trình của Horikoshi về Zero vẫn là tài liệu tham khảo cho kỹ sư Nhật trong nhiều thập kỷ.

Zero trong văn hóa đại chúng

Trong văn hóa đại chúng Zero đã trở thành biểu tượng của Chiến tranh Thái Bình Dương, xuất hiện trong phim, sách và mô hình, và âm thanh động cơ Sakae cùng hình ảnh vòng tròn mặt trời đỏ vẫn có thể nhận ra ngay lập tức. Đối với các sử gia Zero là lời nhắc rằng chất lượng của một vũ khí không chỉ là tính năng trên giấy, mà là hệ thống công nghiệp, hệ thống đào tạo và chiến thuật hỗ trợ nó. Zero xuất hiện trong các phim như Tora! Tora! Tora! và trong hồi ký Samurai!, và là một trong những máy bay được làm mô hình nhiều nhất thế giới, với bộ kit ở mọi tỷ lệ và mọi biến thể. Những đường nét thanh thoát của máy bay và lịch sử bi tráng của nó — một thiết kế xuất sắc, do phi công dũng cảm lái, trong một cuộc chiến mà Nhật không thể thắng — đã cho nó một vị trí trong trí tưởng tượng mà ít máy bay nào khác sánh được, và nó vẫn, hơn tám mươi năm sau chuyến bay đầu tiên, là máy bay mà hầu hết mọi người nghĩ tới khi nghĩ về Chiến tranh Thái Bình Dương.

Zero trong điện ảnh và ký ức

Zero đã xuất hiện trong nhiều phim về Chiến tranh Thái Bình Dương, bao gồm Tora! Tora! Tora!, Pearl Harbor và Midway, nơi nó được thể hiện như máy bay đã tấn công Trân Châu Cảng, và nơi vòng tròn mặt trời đỏ và những đường nét thanh thoát của nó khiến khán giả chưa từng thấy Zero thật có thể nhận ra ngay lập tức. Việc máy bay xuất hiện trong phim đã khiến nó quen thuộc với hàng triệu người, và đảm bảo Zero sẽ được nhớ, không chỉ như vũ khí, mà như biểu tượng cho Chiến tranh Thái Bình Dương, và cho những người đã lái nó, ở cả hai phía. Vị trí của Zero trong điện ảnh là thước đo danh tiếng của nó, và là lời nhắc rằng câu chuyện của một máy bay không chỉ được kể trong sách và bảo tàng, mà trong những bộ phim đưa nó đến với thế hệ mới, những người biết về Chiến tranh Thái Bình Dương qua máy bay đã chiến đấu trong đó.

Hiện vật còn lại

Bảo tàng tại Hoa Kỳ

Khoảng một chục chiếc Zero còn tồn tại trong các bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân, và chỉ một số ít còn bay được. Nổi tiếng nhất là chiếc A6M2 được thu hồi từ đảo Akutan, trưng bày tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia ở Washington, D.C., sau nhiều năm nghiên cứu bởi kỹ sư Mỹ. Bảo tàng Máy bay Planes of Fame ở Chino, California, bay một chiếc A6M5 được thu hồi từ đảo Babo ở New Guinea và phục hồi trong nhiều năm, và đó là một trong số ít Zero vẫn bay với động cơ Sakae nguyên bản. Các chiếc Zero còn lại khác được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Chiến tranh Thái Bình Dương ở Fredericksburg, Texas, và tại Bảo tàng Hàng không Trân Châu Cảng ở Hawaii, nơi du khách có thể xem máy bay đã tấn công Trân Châu Cảng ở cự ly gần và tìm hiểu về phi công lái nó và những người đã chiến đấu chống lại nó.

Bảo tàng tại Anh, Úc và Nhật Bản

Chỉ khoảng một chục chiếc Zero còn tồn tại, và mục này hướng dẫn độc giả tới các hiện vật được bảo tồn tại Anh, Úc và Nhật Bản, và tới các bản sao vẫn giúp máy bay bay được. Phần đầu bao quát Duxford và Canberra: Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford ở Anh trưng bày một chiếc A6M2, và Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra trưng bày một chiếc Zero thu hồi từ New Guinea. Cả hai máy bay đều được thu hồi từ chiến trường Thái Bình Dương, và cả hai đều được nhân viên bảo tàng phục hồi, họ phải học phương pháp chế tạo của Zero, bao gồm việc dùng Extra Super Duralumin và đinh tán chìm mà Horikoshi đã tiên phong. Chiếc Zero Duxford được trưng bày cùng các máy bay khác của Chiến tranh Thái Bình Dương, và chiếc Zero Canberra được trưng bày như một phần câu chuyện về cuộc chiến của Úc tại New Guinea, nơi binh lính và phi công Úc chiến đấu với Nhật trong một số trận đánh khốc liệt nhất của chiến tranh, nên đối với du khách tại Anh và Úc hai máy bay này là cách dễ nhất để xem một chiếc Zero thật ở cự ly gần. Phần thứ hai chuyển sang Tokyo và các bản sao còn bay được: tại Bảo tàng Yushukan ở Tokyo, một chiếc Zero được trưng bày như đài tưởng niệm các phi công đã lái nó, và đó là một trong những hiện vật được thăm nhiều nhất trong bảo tàng. Một số bản sao còn bay được, chế tạo với động cơ Mỹ và vật liệu hiện đại, bay tại các buổi trình diễn hàng không ở Hoa Kỳ, và Zero vẫn là một trong những máy bay chiến đấu được các nhà sưu tập và bảo tàng săn lùng nhất. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để xem một chiếc Zero thật là tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia hoặc tại Planes of Fame, nơi có thể ngắm nhìn những đường nét nhẹ nhàng, thanh thoát của máy bay ở cự ly gần, và nơi câu chuyện về những người đã lái nó, và những người đã chiến đấu chống lại nó, được kể cùng với chính máy bay.

Duxford và Canberra

Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia tại Duxford ở Anh trưng bày một chiếc A6M2, và Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc ở Canberra trưng bày một chiếc Zero thu hồi từ New Guinea. Cả hai máy bay đều được thu hồi từ chiến trường Thái Bình Dương, và cả hai đều được nhân viên bảo tàng phục hồi, họ phải học phương pháp chế tạo của Zero, bao gồm việc dùng Extra Super Duralumin và đinh tán chìm mà Horikoshi đã tiên phong. Chiếc Zero Duxford được trưng bày cùng các máy bay khác của Chiến tranh Thái Bình Dương, và chiếc Zero Canberra được trưng bày như một phần câu chuyện về cuộc chiến của Úc tại New Guinea, nơi binh lính và phi công Úc chiến đấu với Nhật trong một số trận đánh khốc liệt nhất của chiến tranh. Đối với du khách tại Anh và Úc, hai máy bay này là cách dễ nhất để xem một chiếc Zero thật ở cự ly gần.

Tokyo và các bản sao còn bay được

Tại Bảo tàng Yushukan ở Tokyo, một chiếc Zero được trưng bày như đài tưởng niệm các phi công đã lái nó, và đó là một trong những hiện vật được thăm nhiều nhất trong bảo tàng. Một số bản sao còn bay được, chế tạo với động cơ Mỹ và vật liệu hiện đại, bay tại các buổi trình diễn hàng không ở Hoa Kỳ, và Zero vẫn là một trong những máy bay chiến đấu được các nhà sưu tập và bảo tàng săn lùng nhất. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để xem một chiếc Zero thật là tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia hoặc tại Planes of Fame, nơi có thể ngắm nhìn những đường nét nhẹ nhàng, thanh thoát của máy bay ở cự ly gần, và nơi câu chuyện về những người đã lái nó — và những người đã chiến đấu chống lại nó — được kể cùng với chính máy bay.

9. Câu hỏi thường gặp

Zero Mitsubishi A6M là gì?

Mitsubishi A6M Zero là tiêm kích hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Thế chiến II, do Jiro Horikoshi thiết kế. Nó nổi tiếng nhờ khả năng cơ động và tầm bay rất xa, và khoảng 10.939 chiếc đã được chế tạo.

Vì sao Zero cơ động đến vậy?

Zero được chế tạo nhẹ nhất có thể, dùng hợp kim nhôm mới và bỏ giáp cùng bình nhiên liệu tự bịt kín, và có cánh lớn với tải trọng cánh thấp. Điều đó mang lại vòng quay rất hẹp, nhưng khiến nó mong manh và dễ bốc cháy.

Phi công Đồng minh đã đánh bại Zero như thế nào?

Phi công Đồng minh học cách không quay vòng với Zero. Họ dùng tấn công bổ nhào, phối hợp đồng đội như chiến thuật Thach Weave, và tốc độ, giáp cùng kết cấu chắc chắn của tiêm kích mình, và đến năm 1943 Hellcat và Corsair đã giành ưu thế.

Chuyện gì đã xảy ra với chiếc Zero Akutan?

Một chiếc A6M2 rơi gần như nguyên vẹn trên đảo Akutan, Alaska, tháng 7 năm 1942. Lực lượng Mỹ thu hồi nó, bay thử nghiệm và biết được điểm mạnh và điểm yếu của nó, và hiện nó được trưng bày tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia.

Đã chế tạo bao nhiêu chiếc Zero?

Khoảng 10.939 chiếc Zero được Mitsubishi và Nakajima chế tạo từ 1940 đến 1945, nhiều hơn bất kỳ máy bay Nhật nào khác trong chiến tranh.

Tôi có thể xem Zero ở đâu ngày nay?

Chiếc Zero Akutan ở Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia tại Washington, D.C. Một chiếc A6M5 còn bay được bay tại Bảo tàng Máy bay Planes of Fame ở Chino, California, và các chiếc Zero khác ở Duxford tại Anh và Đài tưởng niệm Chiến tranh Úc tại Canberra.

10. Nguồn

1. Wikipedia, “Mitsubishi A6M Zero” — sản xuất khoảng 10.939 chiếc, thông số kỹ thuật của A6M2 và A6M5, các biến thể và chiếc Zero Akutan.
2. Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia, “Mitsubishi A6M5 Zero” — việc thu hồi chiếc Zero Akutan, thông số kỹ thuật và lịch sử phục vụ.
3. Jiro Horikoshi, Eagles of Mitsubishi: The Story of the Zero Fighter (University of Washington Press, 1981) — thiết kế, yêu cầu kỹ thuật 12-shi và quá trình phát triển.
4. Saburo Sakai, Martin Caidin và Fred Saito, Samurai! (Bantam Books, 1978) — kinh nghiệm chiến đấu của phi công Zero và cuộc chiến trên không tại Solomon.
5. Robert C. Mikesh, Zero: Combat and Development History of Japan’s Legendary Mitsubishi A6M Zero Fighter (Motorbooks, 1994) — các biến thể, hiệu năng và hiện vật còn lại.
6. John B. Lundstrom, The First Team: Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway (Naval Institute Press, 1984) — Zero trong chiến đấu năm 1941–1942 và mất mát phi công được đào tạo.