Erich Ludendorff

1. Mở đầu

Erich Ludendorff (1865–1937) là một tướng Đức, người cùng với Paul von Hindenburg, là kiến trúc sư cho các thắng lợi của Đức trên Mặt trận phía Đông trong Thế chiến I, và sau đó trở thành nhà độc tài thực tế của nỗ lực chiến tranh Đức và một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất trong lịch sử Đức. Với tư cách tham mưu trưởng cho Hindenburg, ông hoạch định việc bao vây Tập đoàn quân 2 của Nga tại Tannenberg vào tháng 8 năm 1914, một trong những thắng lợi lớn của cuộc chiến, và ông chỉ đạo các cuộc tấn công của Đức trên Mặt trận phía Đông trong ba năm tiếp theo. Năm 1916, ông trở thành Tổng quân nhu trưởng thứ nhất, phó tư lệnh của quân đội Đức, và ông nắm quyền kiểm soát nền kinh tế chiến tranh của Đức, hậu phương và, ngày càng nhiều, chính sách của Đức. Ông hoạch định các cuộc tấn công lớn mùa xuân năm 1918, những cuộc tấn công suýt giành thắng lợi trong chiến tranh ở phía tây, và ông là người, vào tháng 9 năm 1918, đã nói với chính phủ Đức rằng chiến tranh đã thua và phải tìm kiếm một hiệp định đình chiến. Sau chiến tranh, ông trở thành nhân vật hàng đầu của phe cực hữu Đức, thúc đẩy huyền thoại “đâm sau lưng”, cho rằng nước Đức đã bị người Do Thái và những người xã hội chủ nghĩa phản bội, tham gia vụ đảo chính Kapp năm 1920 và vụ đảo chính Bia của Hitler năm 1923, và viết sách đổ lỗi thất bại của Đức cho một âm mưu của người Do Thái, hội Tam điểm và người Công giáo. Các sử gia chia rẽ về ông: một số ca ngợi tài năng quân sự và năng lượng của ông, trong khi những người khác lên án óc phán đoán chính trị của ông và vai trò của ông trong sự trỗi dậy của phe cực hữu. Bài viết này trình bày cả hai mặt, dựa trên các nguồn Đức và Đồng minh, và nó không theo một quan điểm duy nhất. Ludendorff vẫn là một trong những nhân vật Đức quan trọng nhất và gây tranh cãi nhất của thế kỷ XX.

2. Thông tin chính

Sinh	9 tháng 4 năm 1865, Kruszewnia, Posen, Phổ
Mất	20 tháng 12 năm 1937, Munich, Đức
Quốc tịch	Đức (Phổ)
Vai trò/Cấp bậc	Đại tướng bộ binh; Tổng quân nhu trưởng thứ nhất, 1916–1918
Nổi tiếng vì	Tannenberg, 1914; các chiến dịch Mặt trận phía Đông; các cuộc tấn công mùa xuân 1918; huyền thoại “đâm sau lưng”; đảo chính Kapp; đảo chính Bia
Các cuộc chiến	Thế chiến I
Huân chương	Huân chương Pour le Mérite kèm Lá sồi; Đại thập tự Thập tự Sắt; Hiệp sĩ Huân chương Đại bàng Đen
Các đơn vị chỉ huy	Phó tham mưu trưởng, Tập đoàn quân 8; Tham mưu trưởng, Mặt trận phía Đông; Tổng quân nhu trưởng thứ nhất
Gia đình	Kết hôn với Margarethe Pernet năm 1909; bốn con riêng; kết hôn lần hai với Mathilde von Kemnitz năm 1926
An táng	Tutzing, Bavaria

3. Thời trẻ & học vấn

Tuổi thơ ở Posen và các trường thiếu sinh quân

Erich Ludendorff sinh ngày 9 tháng 4 năm 1865 tại Kruszewnia, gần Posen ở Phổ (nay là Poznań, Ba Lan), con trai của Wilhelm Ludendorff, một địa chủ và cựu sĩ quan, và Clara von Tempelhoff. Ông lớn lên trong một gia đình Phổ thuộc tầng lớp địa chủ, và ông được giáo dục tại các trường thiếu sinh quân ở Plön và Gross-Lichterfelde, nơi ông là một học sinh chăm chỉ và đầy tham vọng. Ông gia nhập quân đội Phổ năm 1882 với hàm thiếu úy trong Trung đoàn Bộ binh 57, và ông được ghi nhận vì năng lượng, trí tuệ và quyết tâm của mình. Ông là một người đàn ông cao lớn, vạm vỡ, với ý chí mạnh mẽ và cách cư xử thẳng thắn, và ông được biết đến với khả năng làm việc và sự thiếu kiên nhẫn đối với những người ông coi là lười biếng hay bất tài. Ông theo học Học viện Chiến tranh Phổ ở Berlin từ năm 1893 tới năm 1896, nơi ông tốt nghiệp đầu khóa, và ông được bổ nhiệm vào Bộ Tổng tham mưu, tinh hoa của quân đội Đức.

Bộ Tổng tham mưu và Kế hoạch Schlieffen

Sự nghiệp của Ludendorff trong Bộ Tổng tham mưu được đánh dấu bởi thăng tiến nhanh chóng và danh tiếng xuất chúng. Ông phục vụ trong ban tác chiến, nơi ông làm việc về các kế hoạch chiến tranh chống Pháp và Nga, và ông trở thành một trong những tác giả chính của Kế hoạch Schlieffen, kế hoạch của Đức cho một thắng lợi nhanh chóng ở phía tây. Ông chịu trách nhiệm hoạch định chi tiết cuộc tấn công vào pháo đài Liège của Bỉ, và ông tranh luận mạnh mẽ cho việc tăng cường cánh phải của Đức, cánh phải sẽ quét qua Bỉ và bao vây Paris. Ông là người có quan điểm mạnh mẽ, và ông tranh cãi với cấp trên về kế hoạch, điều dẫn tới việc ông bị chuyển khỏi Bộ Tổng tham mưu năm 1913 tới một quyền chỉ huy trung đoàn tại Düsseldorf. Việc chuyển đi là một bước lùi, nhưng nó mang lại cho ông kinh nghiệm chỉ huy, và nó có nghĩa là ông đang ở một chức vụ trung đoàn khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 8 năm 1914. Công việc của ông về Kế hoạch Schlieffen, và sự ủng hộ của ông cho một cánh phải mạnh, đã được các sử gia bàn luận nhiều, những người bất đồng về việc liệu phiên bản kế hoạch của ông có thành công hay không.

Một sĩ quan xuất chúng và khó tính

Danh tiếng của Ludendorff trong quân đội trước chiến tranh là của một sĩ quan xuất chúng nhưng khó tính. Ông được tôn trọng vì trí tuệ và khả năng làm việc của mình, nhưng ông bị nhiều đồng nghiệp ghét vì tính kiêu ngạo, nóng nảy và không sẵn sàng lắng nghe quan điểm khác. Ông là người tin rằng mình đúng và người khác sai, và ông không ngần ngại nói như vậy. Việc ông bị chuyển khỏi Bộ Tổng tham mưu năm 1913 là kết quả của những tranh cãi của ông với cấp trên, và nó cho thấy giới hạn trong kỹ năng chính trị của ông. Thế nhưng khả năng của ông là không thể phủ nhận, và nó được Hindenburg công nhận, người đã chọn ông làm tham mưu trưởng của mình năm 1914, và được Hoàng đế công nhận, người đã thăng ông nhanh chóng trong chiến tranh. Tính cách của ông — năng nổ, quyết đoán, thiếu kiên nhẫn và tin chắc vào sự đúng đắn của mình — vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu của ông, và nó định hình sự nghiệp của ông trong chiến tranh và hòa bình.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Liège và mở đầu chiến tranh

Khi Thế chiến I bắt đầu vào tháng 8 năm 1914, Ludendorff là một chuẩn tướng chỉ huy một lữ đoàn tại Düsseldorf, và ông được giao cho lực lượng tấn công pháo đài Liège của Bỉ. Cuộc tấn công là một trong những chiến dịch đầu tiên của cuộc chiến, và nó rất khó khăn, vì Liège được bảo vệ bởi mười hai pháo đài và một đơn vị đồn trú Bỉ. Ludendorff tiếp quản quyền chỉ huy chiến dịch sau khi tư lệnh của nó tử trận, và ông lãnh đạo cuộc tấn công với năng lượng lớn, chiếm thành phố rồi hạ từng pháo đài một bằng pháo hạng nặng. Cách hành xử của ông tại Liège đã tạo nên tên tuổi của ông, và nó cho thấy khả năng tiếp quản quyền chỉ huy trong khủng hoảng và thúc đẩy một chiến dịch tiến lên của ông. Ông được trao Huân chương Pour le Mérite, vinh dự quân sự cao nhất của Đức, và ông được thăng thiếu tướng. Thắng lợi tại Liège là thành công đầu tiên của Đức trong chiến tranh, và nó mở đường cho cuộc tiến quân qua Bỉ về phía Pháp.

Tannenberg và Mặt trận phía Đông

Ludendorff trở nên nổi tiếng vào tháng 8 năm 1914, khi ông được cử tới Đông Phổ với tư cách tham mưu trưởng cho Hindenburg, tư lệnh mới của Tập đoàn quân 8 của Đức. Các tập đoàn quân Nga đã xâm lược Đông Phổ, và quân đội Đức có nguy cơ bị áp đảo. Ludendorff, làm việc cùng Hindenburg và sĩ quan tác chiến Max Hoffmann, hoạch định việc bao vây Tập đoàn quân 2 của Nga tại Tannenberg, dùng mạng lưới đường sắt của Đức để di chuyển quân nhanh chóng từ khu vực này của mặt trận sang khu vực khác. Trận đánh, diễn ra từ ngày 26 tới ngày 30 tháng 8 năm 1914, dẫn tới sự hủy diệt của Tập đoàn quân 2 của Nga, với khoảng 90.000 tù binh bị bắt, và nó cứu Đông Phổ khỏi xâm lược. Thắng lợi khiến Hindenburg và Ludendorff trở thành anh hùng dân tộc, và nó thiết lập mối quan hệ đối tác của họ như nổi tiếng nhất trong quân đội Đức. Ludendorff là bộ não của mối quan hệ đối tác, chịu trách nhiệm hoạch định và chỉ đạo chi tiết các chiến dịch, trong khi Hindenburg mang lại quyền lực và sự điềm tĩnh giữ quân đội đoàn kết.

Mối quan hệ đối tác với Hindenburg

Mối quan hệ đối tác giữa Hindenburg và Ludendorff là một trong những mối quan hệ thành công nhất trong lịch sử quân sự, và nó kéo dài bốn năm. Hindenburg là một nhân vật đàng hoàng, điềm tĩnh và được tôn trọng, người đã được gọi ra khỏi hưu trí để chỉ huy ở Đông Phổ, trong khi Ludendorff năng nổ, xuất chúng và đầy động lực, người làm công việc chi tiết về hoạch định và chỉ đạo các chiến dịch. Hai người bổ sung cho nhau, và mối quan hệ đối tác của họ được trình bày trước công chúng Đức như mẫu mực về hợp tác. Trên thực tế, Ludendorff là nhân vật chi phối, và Hindenburg thường nghe theo phán đoán của ông, nhưng hình ảnh công chúng về hai người như một tập thể rất quan trọng đối với tinh thần Đức. Mối quan hệ đối tác tồn tại qua việc chuyển từ Mặt trận phía Đông tới bộ chỉ huy tối cao năm 1916, và nó kéo dài tới cuối chiến tranh, khi cả hai người từ chức vào tháng 10 năm 1918. Mối quan hệ đối tác của họ vẫn được nghiên cứu như ví dụ về cách một tư lệnh và tham mưu trưởng của ông có thể làm việc cùng nhau, và về cách một hình ảnh công chúng có thể được tạo ra xung quanh một mối quan hệ đối tác quân sự.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Mặt trận phía Đông, 1914–1916

Sau Tannenberg, Ludendorff ở lại với tư cách tham mưu trưởng trên Mặt trận phía Đông, nơi ông chỉ đạo các chiến dịch của Đức chống Nga trong hai năm tiếp theo. Ông hoạch định Trận hồ Masuria vào tháng 9 năm 1914, trận đánh đã đẩy Tập đoàn quân 1 của Nga ra khỏi Đông Phổ, và ông chỉ đạo các cuộc tấn công năm 1915, trong đó có đột phá Gorlice–Tarnów, nơi ông làm việc cùng Mackensen, và cuộc tiến quân lớn chiếm Warsaw và đẩy quân Nga lùi lại khắp Ba Lan. Ông là bậc thầy về chiến tranh cơ động, dùng đường sắt để di chuyển quân, tập trung lực lượng tại điểm quyết định và khai thác đột phá bằng kỵ binh và bộ binh. Các chiến dịch của ông trên Mặt trận phía Đông nằm trong số những chiến dịch thành công nhất của cuộc chiến, và chúng gây tổn thất nặng nề cho quân đội Nga. Ông cũng chịu trách nhiệm quản lý các lãnh thổ bị chiếm đóng ở phía đông, nơi ông thiết lập một chính quyền quân sự khai thác tài nguyên của khu vực cho nỗ lực chiến tranh của Đức.

Tổng quân nhu trưởng thứ nhất và chiến tranh toàn diện

Tháng 8 năm 1916, Hindenburg và Ludendorff được bổ nhiệm vào bộ chỉ huy tối cao của quân đội Đức, với Hindenburg làm Tổng tham mưu trưởng và Ludendorff làm Tổng quân nhu trưởng thứ nhất, phó của ông và người chỉ đạo thực tế các chiến dịch. Trong chức vụ này, Ludendorff nắm quyền kiểm soát không chỉ các chiến dịch quân sự mà còn nền kinh tế chiến tranh của Đức, hậu phương và, ngày càng nhiều, chính sách của Đức. Ông đưa ra Chương trình Hindenburg, mở rộng lớn việc sản xuất đạn dược và vũ khí, và ông áp đặt Luật Nghĩa vụ Phụ trợ, luật trưng tập mọi người đàn ông Đức làm việc cho chiến tranh. Ông can thiệp vào chính trị, buộc Thủ tướng Bethmann Hollweg từ chức năm 1917 và áp đặt các điều khoản của Hiệp ước Brest-Litovsk với Nga năm 1918. Trên thực tế, ông là nhà độc tài của Đức, và quyền lực của ông lớn hơn quyền lực của Hoàng đế hay Thủ tướng. Cách hành xử của ông trong giai đoạn này đã được bàn luận nhiều: những người ủng hộ ông ca ngợi năng lượng và tổ chức của ông, trong khi những người chỉ trích ông lập luận rằng những yêu cầu của ông đối với người dân Đức là quá mức và rằng các chính sách của ông góp phần vào sự sụp đổ của hậu phương.

Các cuộc tấn công mùa xuân năm 1918

Chiến dịch quân sự lớn cuối cùng của Ludendorff là loạt cuộc tấn công mà ông phát động vào mùa xuân năm 1918, sau khi Hiệp ước Brest-Litovsk giải phóng quân Đức khỏi Mặt trận phía Đông. Các cuộc tấn công, được biết đến với tên gọi Kaiserschlacht (Trận đánh của Hoàng đế), bắt đầu ngày 21 tháng 3 năm 1918 với Chiến dịch Michael, một cuộc tấn công nhằm vào Tập đoàn quân 5 của Anh trên sông Somme, và chúng tiếp tục suốt mùa xuân và mùa hè với các cuộc tấn công ở Flanders, trên sông Aisne và trên sông Marne. Các cuộc tấn công đạt được những thành công chiến thuật lớn, tiến xa hơn bất kỳ cuộc tấn công nào của Đức kể từ năm 1914, nhưng chúng không đạt được đột phá chiến lược, và chúng làm kiệt quệ quân đội Đức. Chiến thuật của Ludendorff, dựa trên các phương pháp xâm nhập do Oskar von Hutier phát triển, rất sáng tạo, nhưng chiến lược của ông có khiếm khuyết, vì ông tấn công ở nhiều nơi khác nhau mà không có mục tiêu rõ ràng, và ông không tập trung lực lượng vào một điểm quyết định duy nhất. Tới mùa hè năm 1918, quân đội Đức đã kiệt quệ, và Đồng minh, dưới quyền Foch, phát động các cuộc phản công kết thúc chiến tranh. Tháng 9 năm 1918, Ludendorff nói với chính phủ Đức rằng chiến tranh đã thua và phải tìm kiếm một hiệp định đình chiến, và ông từ chức vào tháng 10 năm 1918.

6. Phong cách chỉ huy

Quyết định tấn công ở phía tây, 1918

Quyết định quan trọng nhất trong sự nghiệp của Ludendorff là quyết định phát động các cuộc tấn công mùa xuân năm 1918 ở phía tây, trước khi quân đội Mỹ có thể tới với số lượng lớn. Ông phải chọn nơi tấn công: chống quân Anh ở Flanders, chống quân Pháp ở Champagne, hay chống điểm nối của hai tập đoàn quân trên sông Somme. Ông chọn sông Somme, vì ông tin rằng quân đội Anh yếu hơn trong hai quân đội và rằng một đòn đánh vào nó sẽ tách quân Anh khỏi quân Pháp. Quyết định dựa trên lý luận đúng đắn, và cuộc tấn công ban đầu là một thành công chiến thuật lớn, nhưng Ludendorff sau đó thay đổi mục tiêu, chuyển quân tới Flanders và tới sông Aisne, và ông không bao giờ tập trung lực lượng vào một điểm quyết định duy nhất. Những người ủng hộ ông lập luận rằng các cuộc tấn công suýt thành công, và rằng chúng thất bại vì sự kiệt quệ của quân đội Đức và sự xuất hiện của quân Mỹ. Những người chỉ trích ông lập luận rằng các cuộc tấn công đã định sẵn thất bại ngay từ đầu, vì Đức thiếu nguồn lực để thắng một cuộc chiến tiêu hao, và rằng chiến lược của Ludendorff không mạch lạc. Cuộc tranh luận phản ánh lập luận rộng hơn về việc liệu Đức có thể thắng chiến tranh năm 1918 hay không.

Quyết định tìm kiếm hiệp định đình chiến

Quyết định thứ hai, được đưa ra vào tháng 9 năm 1918, là quyết định nói với chính phủ Đức rằng chiến tranh đã thua và phải tìm kiếm một hiệp định đình chiến. Ludendorff từng là người tự tin nhất trong số các lãnh đạo Đức, và việc ông thừa nhận thất bại gây sốc cho chính phủ và Hoàng đế. Ông khăng khăng rằng hiệp định đình chiến phải được tìm kiếm ngay lập tức, và rằng chính phủ phải chịu trách nhiệm về nó, để quân đội không bị đổ lỗi cho thất bại. Những người chỉ trích ông lập luận rằng sự thay đổi ý kiến đột ngột của ông là thiếu trách nhiệm, và rằng nó tạo điều kiện cho huyền thoại “đâm sau lưng”, vì nó cho phép quân đội tuyên bố rằng nó đã bị các chính trị gia phản bội. Những người bênh vực ông lập luận rằng ông đã đúng khi nhận ra sự thật, và rằng quân đội Đức thực sự đã bị đánh bại, và rằng một hiệp định đình chiến là cách duy nhất để cứu nước Đức khỏi xâm lược. Quyết định đó là một bước ngoặt trong lịch sử Đức, và nó đã được tranh luận từ đó tới nay.

Chương trình Hindenburg và chiến tranh toàn diện

Quyết định thứ ba, được đưa ra năm 1916, là quyết định đưa ra Chương trình Hindenburg và Luật Nghĩa vụ Phụ trợ, đặt nền kinh tế Đức và người dân Đức dưới sự kiểm soát quân sự. Ludendorff tin rằng chiến tranh chỉ có thể thắng bằng cách huy động mọi nguồn lực của quốc gia, và ông áp đặt một hệ thống chiến tranh toàn diện đòi hỏi những hy sinh khổng lồ từ dân thường. Những người ủng hộ ông ca ngợi năng lượng và tổ chức của ông, và họ lập luận rằng chương trình đã tăng sản lượng đạn dược và kéo dài khả năng chiến đấu của Đức. Những người chỉ trích ông lập luận rằng chương trình không thực tế, rằng nó làm gián đoạn nền kinh tế và rằng nó góp phần vào sự sụp đổ tinh thần ở hậu phương năm 1918. Họ cũng lập luận rằng sự can thiệp của ông vào chính trị, trong đó có việc cách chức Thủ tướng Bethmann Hollweg, là vi hiến và rằng nó làm suy yếu chính phủ Đức. Cuộc tranh luận về chiến tranh toàn diện là một phần của lập luận rộng hơn về vai trò của Ludendorff với tư cách nhà độc tài quân sự.

7. Tranh cãi

Huyền thoại đâm sau lưng

Tranh cãi gây tổn hại nhất về Ludendorff liên quan tới việc ông thúc đẩy huyền thoại “đâm sau lưng”, tuyên bố rằng quân đội Đức không bị đánh bại trên chiến trường mà đã bị người Do Thái, những người xã hội chủ nghĩa và những người cộng hòa ở hậu phương phản bội. Chính Ludendorff đã nói với chính phủ vào tháng 9 năm 1918 rằng chiến tranh đã thua, và ông biết rằng quân đội đã bị đánh bại, nhưng sau chiến tranh, ông tuyên bố rằng quân đội đã bị đâm sau lưng bởi những kẻ phản bội. Huyền thoại được tin rộng rãi ở Đức, và nó được phe cực hữu dùng để làm mất uy tín Cộng hòa Weimar và biện minh cho sự trỗi dậy của Hitler. Các sử gia đã lên án Ludendorff vì thúc đẩy một lời nói dối mà ông biết là sai sự thật, và họ lập luận rằng cách hành xử của ông là không trung thực và thiếu trách nhiệm. Những người bênh vực ông lập luận rằng ông thực sự tin rằng hậu phương đã làm quân đội thất vọng, và rằng các cuộc đình công và bất ổn năm 1918 đã làm suy yếu nỗ lực chiến tranh. Quan điểm cân bằng nhất là quân đội Đức đã bị đánh bại trên chiến trường, và rằng hậu phương sụp đổ vì phong tỏa và sự kiệt quệ của chiến tranh, và rằng huyền thoại của Ludendorff là một nỗ lực tự bào chữa nhằm chuyển trách nhiệm về thất bại.

Đảo chính Kapp và đảo chính Bia

Tranh cãi thứ hai liên quan tới vai trò của Ludendorff trong chính trị cực hữu những năm 1920. Tháng 3 năm 1920, ông ủng hộ đảo chính Kapp, một nỗ lực của các sĩ quan cánh hữu nhằm lật đổ Cộng hòa Weimar, và ông là một trong những lãnh đạo của vụ đảo chính. Vụ đảo chính thất bại, nhưng nó cho thấy cam kết của ông đối với việc lật đổ nền Cộng hòa. Tháng 11 năm 1923, ông tham gia vụ đảo chính Bia của Hitler tại Munich, diễu hành cùng Hitler trong nỗ lực giành quyền lực ở Bavaria. Vụ đảo chính cũng thất bại, và Ludendorff bị xét xử vì tội phản quốc, nhưng ông được tuyên trắng án, trong khi Hitler bị giam. Vai trò của ông trong những sự kiện này đã bị các sử gia lên án, những người lập luận rằng ông đã cho phe cực hữu mượn uy tín của mình với tư cách anh hùng chiến tranh và rằng ông đã giúp hợp pháp hóa phong trào Quốc xã. Những người bênh vực ông lập luận rằng ông là người theo chủ nghĩa quân chủ, người không chia sẻ hệ tư tưởng chủng tộc của Hitler, và rằng sau đó ông đoạn tuyệt với Hitler và cảnh báo chống lại ông ta. Sự thật là Ludendorff là một nhân vật hàng đầu của phe cực hữu trong những năm 1920, và sự ủng hộ của ông đối với các vụ đảo chính đã góp phần lớn làm tổn hại Cộng hòa Weimar.

Ludendorff và Đức Quốc xã

Tranh cãi thứ ba liên quan tới mối quan hệ sau này của Ludendorff với Đức Quốc xã. Sau vụ đảo chính Bia, ông đoạn tuyệt với Hitler, và ông trở thành người chỉ trích phong trào Quốc xã, cảnh báo rằng Hitler là mối nguy hiểm cho nước Đức. Ông và người vợ thứ hai, Mathilde, sáng lập một phong trào tôn giáo, Tannenbergbund, phong trào phản đối Kitô giáo và Do Thái giáo và thúc đẩy ngoại giáo Đức. Ông viết sách tấn công người Do Thái, hội Tam điểm và người Công giáo, và ông ngày càng lập dị trong những năm cuối đời. Một số sử gia lập luận rằng việc ông đoạn tuyệt với Hitler cho thấy ông không phải là Quốc xã, và rằng các tác phẩm sau này của ông nên được xem là công trình của một ông già cay đắng và cô lập. Những người khác lập luận rằng chủ nghĩa bài Do Thái và các thuyết âm mưu của ông là một phần của cùng hệ tư tưởng dẫn tới chủ nghĩa Quốc xã, và rằng lời chỉ trích của ông đối với Hitler là một cuộc cãi vã trong phe cực hữu hơn là sự từ chối nó. Cuộc tranh luận phản ánh sự phức tạp trong chính trị của Ludendorff, và nó là lời nhắc nhở rằng phe cực hữu Đức vừa chia rẽ vừa đoàn kết.

8. Cuối đời

Lưu vong và phe cực hữu

Sau chiến tranh, Ludendorff chạy sang Thụy Điển, nơi ông sống lưu vong vài tháng, rồi trở về Đức, nơi ông định cư tại Munich. Ông trở thành nhân vật hàng đầu của phe cực hữu, viết sách và bài báo đổ lỗi thất bại của Đức cho một âm mưu của người Do Thái, hội Tam điểm và người Công giáo, và kêu gọi lật đổ Cộng hòa Weimar. Ông được bầu vào Quốc hội năm 1924 với tư cách thành viên của Phong trào Tự do Quốc gia Xã hội chủ nghĩa, và ông ra tranh cử Tổng thống năm 1925, chỉ nhận được một số phiếu nhỏ. Ông là một nhân vật gây tranh cãi và chia rẽ, và ông được nhiều người Đức coi là anh hùng chiến tranh, nhưng những người khác coi là kẻ cực đoan nguy hiểm. Sự nghiệp chính trị của ông là một thất bại, và ông không bao giờ đạt được quyền lực mà ông từng nắm giữ trong chiến tranh, nhưng các tác phẩm và uy tín của ông đã ảnh hưởng tới phe cực hữu và góp phần tạo ra bầu không khí mà Hitler trỗi dậy.

Đoạn tuyệt với Hitler và những năm cuối đời

Việc Ludendorff đoạn tuyệt với Hitler đến sau vụ đảo chính Bia, khi ông cáo buộc Hitler phản bội phong trào và tìm kiếm quyền lực cho bản thân. Ông trở thành người chỉ trích cay đắng Đức Quốc xã, và ông cảnh báo trong các tác phẩm của mình rằng Hitler sẽ dẫn nước Đức tới thảm họa. Ông và vợ Mathilde sáng lập Tannenbergbund, một phong trào kết hợp ngoại giáo Đức với chủ nghĩa bài Do Thái và phản đối Kitô giáo, và ông dành những năm cuối đời cho việc viết lách và thúc đẩy các ý tưởng tôn giáo của mình. Ông ngày càng cô lập, và ông được nhiều đồng nghiệp cũ coi là lập dị. Ông qua đời ngày 20 tháng 12 năm 1937 tại Munich, hưởng thọ bảy mươi hai tuổi, và ông được chế độ Quốc xã tổ chức quốc tang, chế độ tôn vinh ông như anh hùng của Thế chiến I bất chấp lời chỉ trích của ông đối với Hitler. Ông được an táng tại Tutzing, ở Bavaria, và ngôi mộ của ông vẫn được những người quan tâm tới lịch sử Đức tới thăm.

Một ông già cô lập

Những năm cuối đời của Ludendorff bị đánh dấu bởi cô lập và cay đắng. Ông từng là một trong những người quyền lực nhất nước Đức, và ông đã chỉ huy các tập đoàn quân trong một số trận đánh lớn nhất của Thế chiến I, nhưng ông kết thúc cuộc đời như một nhân vật bên lề, bị Đức Quốc xã mà ông từng ủng hộ từ chối và bị quân đội mà ông từng phục vụ lãng quên. Ông là một con người có khả năng lớn, người đã thất bại với tư cách chính trị gia, và các tác phẩm sau này của ông cho thấy một trí tuệ đã trở nên ám ảnh bởi các thuyết âm mưu. Cái chết của ông năm 1937, hai năm trước khi Thế chiến II bùng nổ, có nghĩa là ông không sống tới khi chứng kiến hệ quả của hệ tư tưởng mà ông đã góp phần thúc đẩy. Cuộc đời ông là một câu chuyện cảnh báo về những nguy hiểm của quyền lực quân sự không có khôn ngoan chính trị, và về cách một danh tiếng lớn có thể bị phá hủy bởi chủ nghĩa cực đoan chính trị.

9. Đánh giá của sử gia

Ludendorff quân sự

Các sử gia nhìn chung đánh giá khả năng quân sự của Ludendorff rất cao. Việc ông hoạch định Tannenberg, chỉ đạo các chiến dịch Mặt trận phía Đông và tiến hành các cuộc tấn công mùa xuân năm 1918 được coi là công trình của một tư lệnh hạng nhất, và năng lượng, trí tuệ và khả năng làm việc của ông được các sử gia thuộc mọi quốc tịch ca ngợi. Chiến thuật của ông, dựa trên xâm nhập và tập trung lực lượng, rất sáng tạo, và chúng ảnh hưởng tới sự phát triển của học thuyết quân sự trong thế kỷ XX. Sự đồng thuận là ông là một trong những tướng Đức giỏi nhất của Thế chiến I, và danh tiếng quân sự của ông là xứng đáng. Những người ủng hộ ông lập luận rằng các cuộc tấn công của ông năm 1918 suýt giành thắng lợi trong chiến tranh, và rằng chúng thất bại vì sự kiệt quệ của quân đội Đức và sự xuất hiện của quân Mỹ, chứ không phải vì bất kỳ khiếm khuyết nào trong hoạch định của ông. Những người ủng hộ ông lập luận rằng các cuộc tấn công của ông năm 1918 suýt giành thắng lợi trong chiến tranh, và rằng chúng thất bại vì sự kiệt quệ của quân đội Đức và sự xuất hiện của quân Mỹ.

Ludendorff chính trị

Luồng đánh giá thứ hai liên quan tới chính trị của Ludendorff, và ở đây các sử gia phê phán hơn nhiều. Họ lập luận rằng việc ông thúc đẩy huyền thoại “đâm sau lưng” là không trung thực, rằng vai trò của ông trong đảo chính Kapp và đảo chính Bia là thiếu trách nhiệm, và rằng các thuyết âm mưu bài Do Thái của ông góp phần vào sự trỗi dậy của chủ nghĩa Quốc xã. Họ cũng lập luận rằng những sai lầm chính trị của ông là kết quả của đào tạo quân sự của ông, đào tạo đó không chuẩn bị cho ông về chính trị, và rằng ông nên được đánh giá như một người lính thay vì một chính trị gia. Quan điểm cân bằng nhất là Ludendorff là một người lính vĩ đại và một chính trị gia thảm hại, và rằng hai phần đời của ông không thể tách rời, vì uy tín quân sự của ông mang lại trọng lượng cho các quan điểm chính trị của ông. Quan điểm cân bằng nhất là Ludendorff là một người lính vĩ đại và một chính trị gia thảm hại, và rằng hai phần đời của ông không thể tách rời.

Đánh giá cân bằng

Đánh giá cân bằng đã xuất hiện trong giới nghiên cứu gần đây là Ludendorff là một con người có tài năng quân sự phi thường và thất bại chính trị sâu sắc, và rằng cuộc đời ông minh họa những nguy hiểm của việc để một tướng lĩnh trở thành nhà độc tài. Với tư cách Tổng quân nhu trưởng thứ nhất, ông nắm quyền kiểm soát nỗ lực chiến tranh của Đức và chính trị của nó, và ông dùng quyền lực đó để áp đặt một hệ thống chiến tranh toàn diện, hệ thống làm kiệt quệ đất nước và góp phần vào thất bại của nó. Sau chiến tranh, ông dùng uy tín của mình để thúc đẩy một lời nói dối về nguyên nhân thất bại, và ông ủng hộ phe cực hữu, giúp tạo ra các điều kiện cho sự trỗi dậy của Hitler. Những thành tựu quân sự của ông xứng đáng được nhớ tới, và những sai lầm chính trị của ông xứng đáng bị lên án, và hai điều đó cùng nhau khiến ông trở thành một trong những nhân vật quan trọng nhất và gây tranh cãi nhất của thế kỷ XX. Các sử gia ngày nay nhìn chung đồng ý rằng ông phải được đánh giá toàn diện, và rằng di sản của ông là một câu chuyện cảnh báo.

10. Di sản

Một tư lệnh vĩ đại của Mặt trận phía Đông

Di sản quân sự của Ludendorff dựa trên cách ông chỉ huy các chiến dịch trên Mặt trận phía Đông và việc ông chỉ đạo các cuộc tấn công mùa xuân năm 1918. Ông là bậc thầy về chiến tranh cơ động, về tập trung lực lượng và khai thác đột phá, và các thắng lợi của ông tại Tannenberg, ở hồ Masuria và trong các cuộc tấn công năm 1915 nằm trong số những thắng lợi ấn tượng nhất của cuộc chiến. Chiến thuật của ông, dựa trên xâm nhập và sử dụng quân xung kích, đã ảnh hưởng tới sự phát triển của học thuyết quân sự trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến, và chúng được các sĩ quan ở nhiều nước nghiên cứu. Mối quan hệ đối tác của ông với Hindenburg vẫn được trích dẫn như ví dụ về hợp tác giữa một tư lệnh và tham mưu trưởng của ông, và năng lượng cùng khả năng làm việc của ông vẫn được ngưỡng mộ. Danh tiếng quân sự của ông đã vượt qua các tranh cãi về chính trị của ông, và ông thường được coi là một trong những tướng Đức giỏi nhất của Thế chiến I.

Đâm sau lưng và phe cực hữu

Di sản thứ hai của Ludendorff mang tính chính trị, và nó gây tổn hại. Việc ông thúc đẩy huyền thoại “đâm sau lưng” đã góp phần lớn làm mất uy tín Cộng hòa Weimar và tạo ra bầu không khí mà Hitler trỗi dậy. Vai trò của ông trong đảo chính Kapp và đảo chính Bia đã cho phe cực hữu mượn uy tín của ông, và các tác phẩm của ông về các thuyết âm mưu đã góp phần vào chủ nghĩa bài Do Thái, điều trở thành trung tâm của chủ nghĩa Quốc xã. Di sản của ông về mặt này là lời cảnh báo về những nguy hiểm của việc để danh tiếng quân sự bị dùng cho mục đích chính trị, và về trách nhiệm của các tướng lĩnh đối với hệ quả chính trị của hành động của họ. Các sử gia nhìn chung kết luận rằng di sản chính trị của ông lớn hơn những thành tựu quân sự của ông, và rằng ông phải được đánh giá toàn diện, không chỉ với tư cách người lính mà còn với tư cách nhân vật chính trị.

Ludendorff trong ký ức Đức

Trong ký ức Đức, Ludendorff chiếm một vị trí vừa được tôn vinh vừa bị lên án. Ông được tôn vinh như một tư lệnh vĩ đại của Thế chiến I, và các thắng lợi của ông tại Tannenberg và trên Mặt trận phía Đông vẫn được nhớ tới. Ông cũng bị lên án như một kẻ cực đoan chính trị, người thúc đẩy huyền thoại “đâm sau lưng” và ủng hộ phe cực hữu đã góp phần lớn làm tổn hại nền dân chủ Đức. Ngôi mộ của ông tại Tutzing và các đài tưởng niệm Tannenberg, vốn bị phá hủy sau Thế chiến II, là những lời nhắc nhở về di sản phức tạp của ông. Các sử gia ở Đức đã tranh luận về vị trí của ông trong lịch sử, và họ nhìn chung kết luận rằng ông là một con người có tài năng quân sự lớn và óc phán đoán chính trị kém, và rằng cuộc đời ông minh họa những nguy hiểm của truyền thống quân sự Phổ khi nó tách rời khỏi trách nhiệm chính trị. Các sử gia ở Đức đã tranh luận về vị trí của ông trong lịch sử, và họ nhìn chung kết luận rằng ông là một con người có tài năng quân sự lớn và óc phán đoán chính trị kém.

11. Câu hỏi thường gặp

Erich Ludendorff là ai?

Erich Ludendorff là một tướng Đức, người cùng với Hindenburg đã giành thắng lợi trong Trận Tannenberg năm 1914 và chỉ đạo các chiến dịch của Đức trên Mặt trận phía Đông. Sau đó, ông trở thành Tổng quân nhu trưởng thứ nhất và nhà độc tài thực tế của nỗ lực chiến tranh Đức, và sau chiến tranh, ông trở thành nhân vật hàng đầu của phe cực hữu.

Vai trò của Ludendorff tại Tannenberg là gì?

Với tư cách tham mưu trưởng cho Hindenburg, ông hoạch định việc bao vây Tập đoàn quân 2 của Nga tại Tannenberg vào tháng 8 năm 1914, dùng đường sắt để di chuyển quân nhanh chóng. Trận đánh đã phá hủy quân đội Nga và cứu Đông Phổ, và nó khiến Hindenburg và Ludendorff trở thành anh hùng dân tộc.

Các cuộc tấn công mùa xuân năm 1918 là gì?

Đó là một loạt các cuộc tấn công của Đức do Ludendorff phát động vào tháng 3–7 năm 1918, bắt đầu với Chiến dịch Michael trên sông Somme. Chúng đạt được những thành công chiến thuật lớn nhưng không giành thắng lợi trong chiến tranh, và chúng làm kiệt quệ quân đội Đức, dẫn tới các cuộc phản công của Đồng minh và Hiệp định đình chiến.

Huyền thoại đâm sau lưng là gì?

Đó là tuyên bố, do Ludendorff thúc đẩy sau chiến tranh, rằng quân đội Đức không bị đánh bại trên chiến trường mà đã bị người Do Thái, những người xã hội chủ nghĩa và những người cộng hòa ở hậu phương phản bội. Các sử gia coi nó là sai sự thật: quân đội Đức đã bị đánh bại trên chiến trường năm 1918.

Vai trò của Ludendorff trong đảo chính Kapp và đảo chính Bia là gì?

Ông ủng hộ đảo chính Kapp năm 1920, một nỗ lực lật đổ Cộng hòa Weimar, và ông tham gia vụ đảo chính Bia của Hitler tại Munich vào tháng 11 năm 1923. Cả hai vụ đảo chính đều thất bại, và Ludendorff được tuyên trắng án về tội phản quốc sau vụ đảo chính Bia.

Ludendorff được đánh giá như thế nào ngày nay?

Các sử gia ca ngợi tài năng quân sự của ông, đặc biệt trên Mặt trận phía Đông, nhưng lên án óc phán đoán chính trị của ông, việc ông thúc đẩy huyền thoại đâm sau lưng và sự ủng hộ của ông đối với phe cực hữu. Quan điểm cân bằng là ông là một người lính vĩ đại và một chính trị gia thảm hại.

12. Nguồn

• Erich Ludendorff, My War Memories 1914–1918 (Hồi ký chiến tranh của tôi 1914–1918), 1919
• Erich Ludendorff, The Nation at War (Quốc gia trong chiến tranh), 1935
• John Lee, The War Lords: Military Command in the Twentieth Century (Các lãnh chúa chiến tranh: Chỉ huy quân sự trong thế kỷ XX), 1976
• Holger Herwig, The First World War: Germany and Austria-Hungary 1914–1918 (Thế chiến I: Đức và Áo–Hung 1914–1918), 1997
• Martin Kitchen, The Silent Dictatorship: The Politics of the German High Command under Hindenburg and Ludendorff, 1916–1918 (Chế độ độc tài im lặng: Chính trị của Bộ chỉ huy tối cao Đức dưới thời Hindenburg và Ludendorff, 1916–1918), 1976
• Hew Strachan, The First World War (Thế chiến I), tập 1, 2001