Dòng thời gian Thế chiến II — Từng ngày, 1939-1945

1. Mở đầu — Chiến tranh thế giới thứ hai

Chiến tranh thế giới thứ hai kéo dài từ ngày 1 tháng 9 năm 1939, khi Đức xâm lược Ba Lan, đến ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi Nhật Bản chính thức đầu hàng trên thiết giáp hạm USS Missouri tại vịnh Tokyo.

Trong sáu năm, chiến tranh lan tới mọi châu lục trừ Nam Cực, giết chết ước tính 70 đến 85 triệu người — khoảng 3% dân số thế giới thời đó — và kết thúc với các vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki cùng sự chia cắt châu Âu giữa Đồng minh phương Tây và Liên Xô.

Dòng thời gian này trình bày chiến tranh từng ngày, từng năm, từ cuộc xâm lược Ba Lan tới Nhật Bản đầu hàng, với các mốc quan trọng, trận đánh và bước ngoặt định hình nó. Đây là hướng dẫn tổng quan về chiến tranh, và là điểm khởi đầu cho các trận đánh, nhân vật, vũ khí và địa điểm được trình bày chi tiết ở nơi khác trên WarAtlas.

2. Thông tin chính về Chiến tranh thế giới thứ hai

Nội dung	Chiến tranh thế giới thứ hai
Thời gian	1 tháng 9 năm 1939-2 tháng 9 năm 1945 (sáu năm và một ngày)
Các bên chính	Đồng minh: Anh, Pháp, Liên Xô (từ 1941), Hoa Kỳ (từ 1941), Trung Quốc và các nước khác. Phe Trục: Đức, Ý, Nhật Bản
Số người chết	Ước tính 70-85 triệu người, trong đó khoảng 50-55 triệu dân thường; các ước tính khác nhau tùy nguồn
Chiến trường chính	Châu Âu, Bắc Phi, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Trung Quốc và Đông Nam Á
Bước ngoặt	Trận chiến nước Anh (1940), Chiến dịch Barbarossa và Trân Châu Cảng (1941), Midway và Stalingrad (1942-1943), D-Day (1944)
Kết thúc tại châu Âu	8 tháng 5 năm 1945 (Ngày Chiến thắng châu Âu); Đức đầu hàng vô điều kiện ngày 7-8 tháng 5 năm 1945
Kết thúc tại Thái Bình Dương	15 tháng 8 năm 1945 (Nhật Bản tuyên bố đầu hàng); 2 tháng 9 năm 1945 (đầu hàng chính thức, Ngày Chiến thắng Nhật Bản)
Hậu quả	Liên Hợp Quốc thành lập năm 1945; Đức và châu Âu bị chia cắt; Chiến tranh Lạnh bắt đầu

3. 1939 — Chiến tranh bắt đầu

Các mốc chính năm 1939 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 1 tháng 9 năm 1939. Đức xâm lược Ba Lan từ phía tây, dùng “sự kiện Gleiwitz” được dàn dựng — một vụ tấn công giả của Ba Lan vào đài phát thanh Đức — làm cớ. Cuộc xâm lược của Đức, với xe tăng, máy bay và bộ binh cơ giới, là chiến dịch đầu tiên của Blitzkrieg, “chiến tranh chớp nhoáng”.

Ngày 3 tháng 9 năm 1939. Anh và Pháp tuyên chiến với Đức, thực hiện cam kết bảo đảm cho Ba Lan. Lực lượng Viễn chinh Anh được đưa sang Pháp, và Hải quân Hoàng gia bắt đầu phong tỏa Đức. Tuy nhiên, chiến tranh ở phía tây không thực sự bắt đầu: những tháng tiếp theo là “Chiến tranh Giả vờ” (drôle de guerre), trong đó Đồng minh chờ đợi sau Tuyến Maginot còn Đức chuẩn bị bước đi tiếp theo.

Ngày 17 tháng 9 năm 1939. Liên Xô xâm lược Ba Lan từ phía đông, theo nghị định thư bí mật của Hiệp ước Molotov-Ribbentrop tháng 8 năm 1939, chia Đông Âu giữa Đức và Liên Xô. Ba Lan bị chia cắt giữa hai kẻ xâm lược, và chính phủ của nước này chạy sang London.

Ngày 30 tháng 11 năm 1939. Liên Xô xâm lược Phần Lan trong Chiến tranh Mùa đông. Người Phần Lan, dù ít hơn về quân số, cầm cự ba tháng trước khi ký hòa ước tháng 3 năm 1940, trong đó họ nhượng lãnh thổ cho Liên Xô. Chiến tranh Mùa đông phơi bày điểm yếu của Hồng quân, và là một trong những lý do Hitler quyết định xâm lược Liên Xô.

4. 1940 — Pháp thất thủ và Trận chiến nước Anh

Các mốc chính năm 1940 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 9 tháng 4 năm 1940. Đức xâm lược Đan Mạch và Na Uy (Chiến dịch Weserübung). Đan Mạch đầu hàng trong một ngày; Na Uy cầm cự hai tháng, với sự giúp đỡ của Anh và Pháp, trước khi thất thủ tháng 6.

Ngày 10 tháng 5 năm 1940. Đức xâm lược Pháp, Bỉ, Hà Lan và Luxembourg. Cuộc tấn công của Đức qua Ardennes, nơi người Pháp cho rằng xe tăng không thể vượt qua, phá vỡ phòng tuyến Đồng minh, và bước tiến của Đức tới bờ biển Manche trong mười ngày. Cùng ngày, Winston Churchill trở thành Thủ tướng Anh.

Ngày 26 tháng 5-4 tháng 6 năm 1940. Cuộc sơ tán Dunkirk: khoảng 338.000 lính Anh và Pháp được sơ tán từ bãi biển Dunkirk về Anh, bằng hạm đội tàu hải quân và thuyền dân sự. Lục quân Anh thoát được, nhưng bỏ lại trang bị phía sau.

Ngày 14 tháng 6 năm 1940. Paris thất thủ. Ngày 22 tháng 6 năm 1940. Pháp ký đình chiến với Đức tại Compiègne, và chế độ Vichy được thành lập dưới quyền Thống chế Pétain. Ngày 18 tháng 6 năm 1940. Tướng Charles de Gaulle phát thanh từ London, kêu gọi người Pháp tiếp tục chiến đấu.

Ngày 10 tháng 7-31 tháng 10 năm 1940. Trận chiến nước Anh: Không quân Đức cố tiêu diệt Không quân Hoàng gia Anh và chuẩn bị xâm lược Anh. RAF, dù ít hơn về quân số, giành chiến thắng, và Hitler hoãn cuộc xâm lược vô thời hạn. Ngày 7 tháng 9 năm 1940. Cuộc oanh tạc Blitz bắt đầu: Đức ném bom London và các thành phố khác của Anh, kéo dài đến tháng 5 năm 1941.

Ngày 28 tháng 10 năm 1940. Ý xâm lược Hy Lạp từ Albania. Người Hy Lạp đẩy lùi cuộc xâm lược, và Đức buộc phải can thiệp tại Balkan mùa xuân năm 1941.

5. 1941 — Barbarossa và Trân Châu Cảng

Các mốc chính năm 1941 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 6 tháng 4 năm 1941. Đức xâm lược Nam Tư và Hy Lạp. Nam Tư thất thủ trong mười một ngày; Hy Lạp thất thủ cuối tháng 4, và lực lượng Anh sơ tán tới Crete, nơi Đức chiếm được tháng 5 trong cuộc đổ bộ đường không quy mô lớn đầu tiên trong lịch sử.

Ngày 22 tháng 6 năm 1941. Chiến dịch Barbarossa: Đức xâm lược Liên Xô với khoảng ba triệu quân, cuộc xâm lược lớn nhất trong lịch sử. Bước tiến của Đức tới cửa ngõ Moscow vào tháng 12, nhưng cuộc phản công của Liên Xô, với sự giúp đỡ của mùa đông Nga, đẩy quân Đức lùi lại.

Ngày 7 tháng 12 năm 1941. Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng tại Hawaii, đánh chìm hoặc làm hư hại tám thiết giáp hạm Mỹ và giết chết khoảng 2.400 người Mỹ. Ngày 8 tháng 12 năm 1941. Hoa Kỳ và Anh tuyên chiến với Nhật Bản. Ngày 11 tháng 12 năm 1941. Đức và Ý tuyên chiến với Hoa Kỳ. Chiến tranh giờ đây là chiến tranh thế giới.

Ngày 20 tháng 1 năm 1942 được trình bày ở phần tiếp theo, nhưng năm 1941 cũng chứng kiến sự khởi đầu của Holocaust: tháng 6 năm 1941, Einsatzgruppen, các đơn vị giết người cơ động của SS, bắt đầu xả súng hàng loạt người Do Thái tại Liên Xô bị chiếm đóng, và tháng 12 năm 1941 trung tâm giết người đầu tiên, Chełmno, bắt đầu hoạt động tại Ba Lan bị chiếm đóng.

6. 1942 — Bước ngoặt bắt đầu

Các mốc chính năm 1942 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 20 tháng 1 năm 1942. Hội nghị Wannsee tại Berlin phối hợp việc trục xuất người Do Thái từ khắp châu Âu. Năm 1942, các trung tâm giết người Bełżec, Sobibór và Treblinka được xây dựng cho Chiến dịch Reinhard, vụ sát hại người Do Thái tại Chính phủ Tổng quản.

Tháng 2-tháng 6 năm 1942. Nhật Bản tiến quân khắp Đông Nam Á và Thái Bình Dương: Singapore thất thủ ngày 15 tháng 2, Đông Ấn Hà Lan tháng 3, và Philippines tháng 5. Tháng 4 năm 1942, Cuộc Hành quân Tử thần Bataan diễn ra tại Philippines.

Ngày 4-7 tháng 6 năm 1942. Trận Midway: Hải quân Hoa Kỳ, sau khi phá được mật mã hải quân Nhật, đánh chìm bốn tàu sân bay Nhật và xoay chuyển cục diện Chiến tranh Thái Bình Dương. Nhật Bản mất thế chủ động, và không bao giờ giành lại được.

Tháng 8 năm 1942-tháng 2 năm 1943. Trận Stalingrad: Quân đoàn 6 Đức bị bao vây và tiêu diệt bởi Liên Xô, với cái giá khoảng hai triệu thương vong cho cả hai bên. Stalingrad, cùng với El Alamein tại Bắc Phi (23 tháng 10-11 tháng 11 năm 1942), đánh dấu bước ngoặt của chiến tranh tại châu Âu.

Ngày 8 tháng 11 năm 1942. Chiến dịch Torch: Đồng minh đổ bộ lên Bắc Phi thuộc Pháp. Ngày 11 tháng 11 năm 1942. Đức chiếm đóng vùng tự do của Pháp, chấm dứt sự chia cắt đất nước.

7. 1943 — Cục diện xoay chuyển

Các mốc chính năm 1943 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 2 tháng 2 năm 1943. Quân đoàn 6 Đức đầu hàng tại Stalingrad. Tháng 5 năm 1943. Đồng minh chiến thắng Trận Đại Tây Dương, khi mối đe dọa U-boat được kiểm soát với sự giúp đỡ của tình báo Ultra từ Bletchley Park.

Tháng 5 năm 1943. Đồng minh đánh bại phe Trục tại Bắc Phi; lực lượng Trục tại Tunisia đầu hàng. Ngày 10 tháng 7 năm 1943. Đồng minh đổ bộ lên Sicily. Ngày 25 tháng 7 năm 1943. Mussolini bị cách chức và bắt giữ; Ý ký đình chiến ngày 8 tháng 9, và Đức chiếm đóng miền bắc Ý.

Ngày 5 tháng 7-23 tháng 8 năm 1943. Trận Kursk, trận xe tăng lớn nhất trong lịch sử, kết thúc với thất bại của Đức, và Liên Xô giành thế chủ động tại Mặt trận phía Đông trong phần còn lại của chiến tranh.

Ngày 28 tháng 11-1 tháng 12 năm 1943. Hội nghị Tehran: Roosevelt, Churchill và Stalin gặp nhau lần đầu tiên, và thống nhất về cuộc xâm lược Pháp năm 1944 cùng sự chia cắt châu Âu sau chiến tranh.

Ngày 14 tháng 10 năm 1943. Cuộc nổi dậy Sobibor: tù nhân giết mười một lính SS và khoảng 300 người trốn thoát; quân Đức đóng cửa và tháo dỡ trại.

8. 1944 — D-Day và giải phóng

Các mốc chính năm 1944 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 6 tháng 6 năm 1944. D-Day: Đồng minh đổ bộ lên Normandy, trong cuộc đổ bộ đường biển lớn nhất trong lịch sử, với khoảng 156.000 quân đổ bộ trong ngày đầu tiên. Cuộc đổ bộ, được hỗ trợ bởi tình báo Ultra và kháng chiến Pháp, mở mặt trận thứ hai tại châu Âu.

Tháng 6-tháng 8 năm 1944. Đồng minh đột phá khỏi Normandy, và Paris được giải phóng ngày 25 tháng 8 năm 1944. Ở phía đông, Chiến dịch Bagration của Liên Xô (22 tháng 6-19 tháng 8 năm 1944) tiêu diệt Cụm Tập đoàn quân Trung tâm của Đức và tiến tới biên giới Ba Lan.

Ngày 1 tháng 8-2 tháng 10 năm 1944. Cuộc nổi dậy Warsaw: kháng chiến Ba Lan nổi dậy chống quân Đức khi Hồng quân tiến tới thành phố, và bị dập tắt sau 63 ngày; quân Đức phá hủy Warsaw để trả thù.

Tháng 9 năm 1944. Chiến dịch Market Garden, chiến dịch đổ bộ đường không của Đồng minh tại Hà Lan, thất bại tại Arnhem. Tháng 10 năm 1944. Đồng minh đổ bộ lên Philippines tại Leyte, và Trận Vịnh Leyte (23-26 tháng 10 năm 1944), trận hải chiến lớn nhất trong lịch sử, tiêu diệt hạm đội Nhật như một lực lượng chiến đấu hiệu quả.

Ngày 16 tháng 12 năm 1944-25 tháng 1 năm 1945. Trận Bulge: cuộc tấn công cuối cùng của Đức tại phía tây, ở Ardennes, bị Đồng minh đánh bại.

9. 1945 — Chiến thắng và bom nguyên tử

Các mốc chính năm 1945 của Chiến tranh thế giới thứ hai

Ngày 27 tháng 1 năm 1945. Quân Liên Xô giải phóng Auschwitz. Ngày 4-11 tháng 2 năm 1945. Hội nghị Yalta: Roosevelt, Churchill và Stalin thống nhất về trật tự châu Âu sau chiến tranh và việc thành lập Liên Hợp Quốc.

Ngày 13-15 tháng 2 năm 1945. Vụ ném bom Dresden. Ngày 19 tháng 2-26 tháng 3 năm 1945. Trận Iwo Jima. Ngày 1 tháng 4-21 tháng 6 năm 1945. Trận Okinawa, trận đánh lớn cuối cùng của Chiến tranh Thái Bình Dương, với cái giá khoảng 200.000 sinh mạng, trong đó có khoảng 100.000 dân thường Okinawa.

Ngày 12 tháng 4 năm 1945. Tổng thống Roosevelt qua đời; Harry S. Truman trở thành Tổng thống. Ngày 30 tháng 4 năm 1945. Adolf Hitler tự sát tại Berlin. Ngày 2 tháng 5 năm 1945. Quân Liên Xô chiếm Berlin. Ngày 7-8 tháng 5 năm 1945. Đức đầu hàng vô điều kiện; ngày 8 tháng 5 năm 1945 là Ngày Chiến thắng châu Âu.

Ngày 16 tháng 7 năm 1945. Quả bom nguyên tử đầu tiên được thử nghiệm tại Trinity ở New Mexico. Ngày 6 tháng 8 năm 1945. Bom nguyên tử “Little Boy” được thả xuống Hiroshima. Ngày 8 tháng 8 năm 1945. Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản và xâm lược Mãn Châu. Ngày 9 tháng 8 năm 1945. Bom nguyên tử “Fat Man” được thả xuống Nagasaki.

Ngày 15 tháng 8 năm 1945. Nhật Bản tuyên bố đầu hàng. Ngày 2 tháng 9 năm 1945. Nhật Bản chính thức đầu hàng trên thiết giáp hạm USS Missouri tại vịnh Tokyo. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc.

10. Cách dùng dòng thời gian Chiến tranh thế giới thứ hai này

Cách dùng dòng thời gian Chiến tranh thế giới thứ hai này

Dòng thời gian này là một hướng dẫn, không phải lịch sử đầy đủ. Mỗi ngày tháng là một điểm khởi đầu: các trận đánh, nhân vật, vũ khí và địa điểm được nêu ở đây được trình bày chi tiết trong các bài viết riêng trên WarAtlas, và các liên kết trong bài này dẫn tới chúng.

Dòng thời gian được sắp xếp theo năm, và trong mỗi năm theo ngày tháng, để chiến tranh có thể được theo dõi như nó diễn ra; nhưng chiến tranh diễn ra trên nhiều mặt trận cùng lúc, và các ngày tháng tại một chiến trường thường trùng với ngày tháng tại chiến trường khác. Độc giả muốn đọc chiến tranh như một câu chuyện liền mạch nên đọc dòng thời gian từ đầu đến cuối; độc giả muốn tìm hiểu một chiến dịch cụ thể nên theo dõi các ngày tháng của chiến dịch đó qua các năm.

Các con số thương vong đưa ra ở đây là ước tính, và khác nhau tùy nguồn: tổng số 70 đến 85 triệu người chết là khoảng thường được các sử gia trích dẫn nhất, và các con số cho từng trận đánh được đưa ra dưới dạng khoảng khi các nguồn không thống nhất.

Cái giá con người của Chiến tranh thế giới thứ hai

Các con số trong dòng thời gian này là ước tính, và đằng sau mỗi con số là con người. Liên Xô chịu tổn thất lớn nhất trong số các quốc gia, với ước tính 24 đến 27 triệu người chết, trong đó có khoảng 8,7 triệu lính và hàng triệu dân thường chết trong cuộc vây hãm Leningrad, trong thời kỳ chiếm đóng và trong các trại.

Trung Quốc mất ước tính 15 đến 20 triệu người, phần lớn là dân thường, trong một cuộc chiến bắt đầu năm 1937, hai năm trước chiến tranh tại châu Âu. Đức mất khoảng 5,3 triệu lính và khoảng 2 triệu dân thường; Nhật Bản mất khoảng 2,1 triệu lính và khoảng 800.000 dân thường, trong đó có nạn nhân của các vụ ném bom nguyên tử và ném bom cháy Tokyo cùng các thành phố khác.

Ba Lan mất khoảng 6 triệu người, khoảng 17% dân số trước chiến tranh — tỷ lệ cao nhất trong số các quốc gia — trong đó có khoảng 3 triệu người Do Thái Ba Lan bị sát hại trong Holocaust. Anh mất khoảng 450.000 người, Hoa Kỳ khoảng 420.000 người, và Pháp khoảng 600.000 người.

Những con số này là lý do dòng thời gian có ý nghĩa: các ngày tháng không chỉ là lịch sử của quân đội và chính phủ, mà là lịch sử của hàng chục triệu người đã sống và chết trong chiến tranh.

Bài viết liên quan

• Bletchley Park
• Bom nguyên tử Nagasaki
• Cuộc Hành quân Tử thần Bataan

Câu hỏi thường gặp

Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu và kết thúc khi nào?
Chiến tranh bắt đầu ngày 1 tháng 9 năm 1939, khi Đức xâm lược Ba Lan, và kết thúc ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi Nhật Bản chính thức đầu hàng trên thiết giáp hạm USS Missouri.

Bước ngoặt của Chiến tranh thế giới thứ hai là gì?
Các sử gia thường nêu Trận Stalingrad và Trận Midway, cả hai năm 1942-1943, là các bước ngoặt, với El Alamein năm 1942 là bước ngoặt tại Bắc Phi.

D-Day là ngày nào?
Ngày 6 tháng 6 năm 1944, khi Đồng minh đổ bộ lên Normandy trong cuộc đổ bộ đường biển lớn nhất trong lịch sử.

Ngày Chiến thắng châu Âu là ngày nào?
Ngày 8 tháng 5 năm 1945, ngày Đức đầu hàng vô điều kiện có hiệu lực tại châu Âu.

Ngày Chiến thắng Nhật Bản là ngày nào?
Nhật Bản tuyên bố đầu hàng ngày 15 tháng 8 năm 1945, và chính thức đầu hàng ngày 2 tháng 9 năm 1945, ngày được kỷ niệm là Ngày Chiến thắng Nhật Bản.

Có bao nhiêu người chết trong Chiến tranh thế giới thứ hai?
Ước tính 70 đến 85 triệu người, trong đó khoảng 50 đến 55 triệu dân thường, theo các ước tính thường được trích dẫn. Các con số khác nhau tùy nguồn.

Nguồn

1. Wikipedia, “Timeline of World War II” và “World War II” — ngày tháng, ước tính thương vong 70-85 triệu người, và trình tự thời gian của chiến tranh.
2. Richard Overy, The Second World War: A Complete History (Penguin, 2013) — lịch sử chiến tranh trong một tập.
3. Antony Beevor, The Second World War (Weidenfeld & Nicolson, 2012) — lịch sử kể theo trình tự năm.
4. Bảo tàng Tưởng niệm Holocaust Hoa Kỳ, Bách khoa toàn thư Holocaust — trình tự thời gian của Holocaust, Hội nghị Wannsee và các trung tâm giết người.
5. Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia (Imperial War Museum), London, “Timeline of the Second World War” — ngày tháng và sự kiện.
6. Gerhard L. Weinberg, A World at Arms: A Global History of World War II (Cambridge University Press, 1994) — lịch sử toàn cầu về Thế chiến II.