Nadezhda Popova

1. Mở đầu

Nadezhda Vasilyevna Popova (1921–2013) là một trong những nữ phi công chiến đấu nổi tiếng nhất của Liên Xô trong Thế chiến II. Với vai trò phó chỉ huy phi đội của Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46 — đơn vị toàn nữ mà quân Đức gọi là Nachthexen, “Phù thủy bóng đêm” — bà đã bay 852 phi vụ chiến đấu trên chiếc máy bay hai tầng cánh Polikarpov Po-2 bằng gỗ, thả bom xuống các vị trí của Đức vào ban đêm khắp vùng Kavkaz, Crimea, Belarus và Ba Lan.

Po-2 là một máy bay huấn luyện lỗi thời làm bằng gỗ và vải bạt, phần lớn thời gian chiến tranh không có radio, không có dù, tốc độ tối đa chỉ nhỉnh hơn một chiếc ô tô trên đường cao tốc; vậy mà trong tay Popova, nó trở thành vũ khí khiến kẻ thù khiếp sợ.

Năm 1946, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô, phần thưởng cao nhất của Liên Xô, vì lòng dũng cảm và số phi vụ phi thường của mình.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Sinh | 27 tháng 12 năm 1921, Shabanovka, Nga Xô viết |

| Mất | 8 tháng 7 năm 2013, Moskva, Nga (91 tuổi) |

| Quân ngũ | Không quân Liên Xô, 1941–1945 |

| Đơn vị | Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46 (“Phù thủy bóng đêm”) |

| Vai trò | Phi công, sau là phó chỉ huy phi đội |

| Máy bay | Máy bay hai tầng cánh Polikarpov Po-2 |

| Số phi vụ chiến đấu | 852 phi vụ ném bom ban đêm |

| Huân chương cao nhất | Anh hùng Liên Xô (1946) |

| Huân chương khác | Ba Huân chương Cờ Đỏ; Huân chương Chiến tranh Vệ quốc hạng Nhất và hạng Nhì |

3. Thời thơ ấu

Gia đình đường sắt

Nadezhda Popova sinh ngày 27 tháng 12 năm 1921 tại làng Shabanovka, nay thuộc vùng Oryol của Nga, trong một gia đình làm đường sắt. Cha bà làm việc trong ngành đường sắt và gia đình chuyển nhà theo nơi ông được điều động; bà lớn lên tại thị trấn Donetsk ở Donbas, nơi đường sắt, mỏ than và công nghiệp nặng của các Kế hoạch Năm năm đầu tiên của Liên Xô là bối cảnh tuổi thơ của bà.

Như nhiều trẻ em Liên Xô cùng thế hệ, bà lớn lên với những câu chuyện về các anh hùng hàng không: các chuyến bay vùng cực thập niên 1930, những phi công phá kỷ lục được ca ngợi trên báo chí và áp phích, cùng các câu lạc bộ bay do nhà nước tài trợ dạy thanh thiếu niên lượn rồi bay.

Hàng không ở Liên Xô thập niên 1930 không phải thú vui của người giàu như ở phần lớn châu Âu; đó là một phong trào quần chúng, tổ chức qua Osoaviakhim, hội bán quân sự điều hành các câu lạc bộ bay ở khắp các thị trấn, và cố tình mở cửa cho các cô gái trẻ.

Học bay

Nadezhda Popova gia nhập câu lạc bộ bay địa phương từ khi còn là thiếu niên và học lái tàu lượn trước khi chuyển sang máy bay có động cơ. Bà tỏ ra là một phi công bẩm sinh — bình tĩnh dưới áp lực, phản xạ nhanh và cảm nhận chính xác về cỗ máy — và đến năm mười tám tuổi, bà đã làm giáo viên bay, dạy những người trẻ khác học bay.

Giáo viên bay lúc đó rất cần thiết: Liên Xô đang mở rộng không quân nhanh chóng, và các câu lạc bộ bay là nguồn cung cấp phi công được đào tạo chính. Khi Đức xâm lược Liên Xô tháng 6 năm 1941, Popova là một trong hàng nghìn phi công dân sự đã được đào tạo, cả nam lẫn nữ, lập tức tình nguyện nhập ngũ.

Không quân Liên Xô lúc đầu chưa biết dùng các nữ phi công vào việc gì; người ta cho rằng họ sẽ làm giáo viên hoặc phi công chuyển máy bay. Phải nhờ sự kiên trì của nữ phi công nổi tiếng Marina Raskova, người đã kiến nghị trực tiếp với Stalin, mới được phép thành lập các trung đoàn không quân chiến đấu hoàn toàn do phụ nữ đảm nhiệm.

Công việc giáo viên bay của Nadezhda Popova trong những năm trước chiến tranh, tự nó, đã là một đóng góp quan trọng cho nỗ lực chiến tranh của Liên Xô. Các câu lạc bộ bay của Liên Xô, tổ chức qua Osoaviakhim, đã đào tạo hàng chục nghìn phi công trẻ thập niên 1930, và các giáo viên dạy họ — nhiều người là những phụ nữ trẻ như Popova — là xương sống của hệ thống đó.

Nadezhda Popova dạy học trò lái tàu lượn và máy bay có động cơ, định vị bằng bản đồ và la bàn, và điều khiển máy bay trong thời tiết xấu, và bà làm điều đó với sự kiên nhẫn và chính xác mà học trò của bà còn nhớ.

Khi chiến tranh đến, nhiều học trò của bà trở thành phi công chiến đấu, và chính Nadezhda Popova, người đã dạy người khác bay, đã sẵn sàng bay chiến đấu. Những năm làm giáo viên cho bà hiểu biết sâu sắc về bay lượn, và sự bình tĩnh dưới áp lực, rất hữu ích trong cuộc chiến ném bom ban đêm.

4. Gia nhập “Phù thủy bóng đêm”

Trung đoàn 588

Tháng 10 năm 1941, Raskova được phép thành lập ba trung đoàn không quân nữ, và Nadezhda Popova gia nhập Trung đoàn Ném bom ban đêm 588, sau này được đổi tên thành Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46 sau khi đạt danh hiệu Cận vệ và danh hiệu “Taman” vì chiến đấu trên bán đảo Taman.

Máy bay của trung đoàn là Polikarpov Po-2, máy bay hai tầng cánh hai chỗ ngồi thiết kế từ thập niên 1920 làm máy bay huấn luyện và phun thuốc trừ sâu. Nó làm bằng gỗ và vải bạt, bay với tốc độ khoảng 110 km/h, chỉ mang hai quả bom nhỏ dưới mỗi cánh, và có buồng lái mở khiến phi hành đoàn phơi mình trong không khí lạnh buốt ban đêm. Ưu điểm lớn nhất của nó là có thể bay rất chậm, gần như không tiếng động, ở độ cao rất thấp — và quan trọng là, máy bay tiêm kích Đức thời đó không thể bay chậm đủ để chặn nó mà không bị mất tốc độ.

Những người lính Đức nghe tiếng động cơ Po-2 tắt lịm khi nó lượn vào thả bom, tiếng gió rít qua các thanh giằng cánh, gọi âm thanh đó giống như tiếng phù thủy, và cái tên “Phù thủy bóng đêm” ra đời.

Huấn luyện và những phi vụ đầu tiên

Các nữ phi công huấn luyện tại Engels, bên bờ sông Volga, suốt mùa đông 1941–42, trong điều kiện lạnh giá khắc nghiệt và thiếu thốn trầm trọng. Họ học định vị bằng bản đồ và la bàn, bay đêm, và ném bom từ một máy bay không có kính ngắm bom — người dẫn đường chỉ đơn giản nhoài người ra khỏi buồng lái và thả bom bằng tay, căn thời điểm bằng mắt.

Nadezhda Popova, vốn đã là giáo viên bay giàu kinh nghiệm, thích nghi nhanh chóng và sớm bay với vai trò phi công cùng một người dẫn đường ngồi ghế sau. Trung đoàn ra mặt trận vào mùa hè năm 1942, giữa lúc quân Đức tiến về các mỏ dầu Kavkaz, và bắt đầu bay các phi vụ quấy rối ban đêm: mỗi tổ bay ba đến bốn phi vụ mỗi đêm, đánh vào nơi tập trung quân Đức, kho tiếp tế, cầu và sân bay.

Một chiếc Po-2 mang ít thuốc nổ, nhưng một trung đoàn bốn mươi máy bay, bay đêm này qua đêm khác, tuần này qua tuần khác, khiến quân Đức mất ngủ, rối loạn tiếp tế, và buộc họ phải giữ pháo phòng không và đèn pha để canh chừng một kẻ thù mà họ gần như không nhìn thấy.

5. Thành tích chiến đấu

852 phi vụ

Nadezhda Popova đã bay 852 phi vụ chiến đấu trong suốt cuộc chiến, một trong những tổng số cao nhất của bất kỳ phi công nào trong trung đoàn và thuộc hàng cao nhất trong số các phi công Liên Xô.

Bà bay trong các trận đánh ở Kavkaz năm 1942, trên vùng Kuban và bán đảo Taman năm 1943, yểm trợ các cuộc đổ bộ ở Crimea năm 1944, rồi qua Belarus và vào Ba Lan, kết thúc chiến tranh bằng các phi vụ trên lãnh thổ Đức.

Các phi vụ bay vào ban đêm, thường theo cặp hoặc nhóm nhỏ, và mỗi tổ bay thực hiện vài phi vụ trong một đêm, hạ cánh, tiếp nhiên liệu và nạp lại bom trong bóng tối rồi lại cất cánh.

Công việc vừa kiệt sức vừa nguy hiểm: khung gỗ của Po-2 cháy dữ dội khi trúng đạn, và phi hành đoàn phần lớn thời gian chiến tranh không có dù, vì máy bay bay quá thấp và quá chậm nên dù ít có tác dụng, lại quá nhỏ để mang theo thoải mái.

Nadezhda Popova đã bị bắn rơi ít nhất một lần, phải hạ cánh sau phòng tuyến Đức, và cùng người dẫn đường tìm đường trở về lãnh thổ Liên Xô — một trải nghiệm mà những năm sau bà hiếm khi nhắc tới.

Phó chỉ huy phi đội

Nadezhda Popova thăng lên làm phó chỉ huy phi đội, một vị trí không chỉ bay các phi vụ của mình mà còn lập kế hoạch và chỉ huy các phi vụ của người khác, hướng dẫn các phi công trẻ và chịu trách nhiệm về an toàn của họ.

Danh tiếng của bà trong trung đoàn là một phi công điềm tĩnh phi thường: bà bay bình tĩnh dưới đèn pha và hỏa lực phòng không, định vị chính xác trong những đêm tối ít mốc địa hình, và đưa máy bay về nhà qua thời tiết khiến những phi công kém tự tin hơn phải ở mặt đất.

Toàn trung đoàn đã bay hơn 23.000 phi vụ trong chiến tranh và là một trong những đơn vị được tặng thưởng nhiều nhất của không quân Liên Xô; tổng số 852 phi vụ của Nadezhda Popova đặt bà vào hàng những phi công hàng đầu, và ba Huân chương Cờ Đỏ của bà chứng tỏ lòng dũng cảm lặp đi lặp lại chứ không phải một chiến công đơn lẻ.

Tháng 2 năm 1946, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô, kèm Huân chương Lenin và huy chương Sao Vàng, ghi nhận thành tích thời chiến của bà.

6. Máy bay Po-2 và ném bom ban đêm

Một vũ khí thô sơ

Máy bay Po-2 xứng đáng có một vị trí trong câu chuyện này vì nó định hình mọi việc Nadezhda Popova làm. Được Nikolai Polikarpov thiết kế cuối thập niên 1920, nó là máy bay hai tầng cánh bằng gỗ, vải bạt và dây cáp, động cơ 125 mã lực, tốc độ tối đa khoảng 150 km/h và tầm bay chừng 400 km. Đến năm 1941, nó đã lỗi thời tuyệt vọng với vai trò máy bay chiến đấu, và không một không quân nào khác trên thế giới lại đưa nó ra chống lại một kẻ thù hiện đại.

Nhưng Bộ chỉ huy Liên Xô hiểu rằng Po-2 có những phẩm chất mà không máy bay ném bom hiện đại nào có: nó có thể hoạt động từ những bãi cỏ gồ ghề gần mặt trận, hầu như không cần bảo dưỡng, gần như không thể bị radar phát hiện, và có thể bay thấp và chậm đến mức tiêm kích Đức không thể tấn công nó.

Bom của nó nhỏ — thường là hai quả bom 50 kg hoặc một chùm bom nhỏ hơn — nhưng được thả với độ chính xác đáng kể, vì người dẫn đường có thể nhìn thấy mục tiêu bằng mắt thường từ cách vài trăm mét.

Chiến thuật quấy rối

Chiến thuật của trung đoàn đơn giản và không ngừng nghỉ. Máy bay cất cánh lúc chạng vạng và bay thành dòng tới khu vực mục tiêu, mỗi tổ bay thực hiện đường ném bom một mình: phi công giảm ga, người dẫn đường thả bom, và máy bay lượn đi trong gần như im lặng.

Quân Đức học cách khiếp sợ tiếng động cơ ngừng lại, vì điều đó nghĩa là bom đã rơi. Hiệu quả tâm lý vượt xa trọng lượng thuốc nổ: các đơn vị Đức gần mặt trận mất ngủ đêm này qua đêm khác, sĩ quan của họ than phiền trong báo cáo rằng “phù thủy bóng đêm” đang phá hủy tinh thần, và các chỉ huy Đức buộc phải điều pháo phòng không và tiêm kích đêm để đối phó với những máy bay gần như không tốn gì để chế tạo.

Nadezhda Popova và các đồng đội hiểu điều này rất rõ; họ biết giá trị của mình không nằm ở lượng bom thả xuống mà ở chỗ kẻ thù không bao giờ được nghỉ ngơi, và họ bay, đêm này qua đêm khác, cho đến khi chiến tranh kết thúc.

7. Đồng đội và tổn thất

Một trung đoàn chị em

Trung đoàn 46 không chỉ khác thường vì toàn nữ mà còn vì sự gắn bó của các thành viên, phần lớn là những phụ nữ trẻ cuối tuổi thiếu niên và đầu tuổi đôi mươi, cùng rời đời sống dân sự và cùng huấn luyện.

Người dẫn đường của Nadezhda Popova trong nhiều phi vụ là bạn thân của bà, và mối liên kết giữa phi công và người dẫn đường trên chiếc Po-2 rất thân thiết và tuyệt đối: tính mạng của người dẫn đường phụ thuộc vào tay lái của phi công, và thành công của phi công phụ thuộc vào đôi mắt và sự phán đoán của người dẫn đường.

Chỉ huy trung đoàn, Yevdokiya Bershanskaya, giữ đơn vị đoàn kết suốt ba năm chiến tranh, và các thành viên nhớ bà là người nghiêm khắc, công bằng và bảo vệ các phi công của mình một cách mãnh liệt.

Tinh thần đoàn kết của trung đoàn nổi tiếng khắp không quân Liên Xô, và các phi công của nó tự hào bay những phi vụ mà các đơn vị nam giới cho là quá nguy hiểm hoặc quá kém vinh quang để bận tâm.

Cái giá phải trả

Trung đoàn đã trả một cái giá đắt. Hai mươi ba phi công và người dẫn đường của trung đoàn đã hy sinh trong chiến tranh, trong đó có vài người trong một đêm khủng khiếp duy nhất tháng 8 năm 1943 khi tiêm kích đêm Đức phát hiện những chiếc Po-2 chậm chạp trên vùng Kuban và bắn rơi bốn máy bay.

Nadezhda Popova mất những người bạn cùng huấn luyện với mình, và bà vẫn bay vào đêm hôm sau, như trung đoàn vẫn luôn làm. Tổn thất của các nữ phi công được thương tiếc như tổn thất của bất kỳ đơn vị nào khác, nhưng chúng cũng bị theo dõi chặt chẽ hơn: những kẻ thù của trung đoàn trong giới lãnh đạo quân đội Liên Xô, vốn ngay từ đầu đã nghi ngờ phụ nữ có thể bay chiến đấu, đang chờ đợi một thất bại mà không bao giờ đến.

Thay vào đó, trung đoàn kết thúc chiến tranh với tư cách một đơn vị Cận vệ, một trong những đơn vị được tặng thưởng nhiều nhất của không quân Liên Xô, với hai mươi ba thành viên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

Việc Nadezhda Popova sống sót qua 852 phi vụ, trên một máy bay gần như không bảo vệ phi hành đoàn, tự nó đã là một thành tựu phi thường, và nó nhờ vào kỹ năng và kỷ luật không kém gì may mắn.

Thành tích thời chiến của trung đoàn được công nhận năm 1943, khi nó được phong tặng danh hiệu trung đoàn Cận vệ và danh hiệu ‘Taman’, vì chiến đấu trên bán đảo Taman, và nó trở thành Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46, cái tên mà ngày nay người ta nhớ đến.

Danh hiệu Cận vệ là vinh dự cao nhất của Liên Xô dành cho một đơn vị quân đội, và nó chỉ được trao cho các đơn vị đã nổi bật trong chiến đấu. Trung đoàn kết thúc chiến tranh với tư cách một trong những đơn vị được tặng thưởng nhiều nhất của không quân Liên Xô, với hai mươi ba thành viên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô, và nó bị giải thể tháng 10 năm 1945, vài tháng sau khi chiến tranh kết thúc.

Câu chuyện của nó ít được kể bên ngoài Liên Xô trong nhiều thập kỷ, nhưng ngày nay nó được nhớ đến khắp thế giới như một trong những đơn vị đáng chú ý nhất của Thế chiến II.

8. Cuộc sống sau chiến tranh

Hôn nhân và gia đình

Sau chiến tranh, Nadezhda Popova kết hôn với Semyon Kharlamov, một phi công tiêm kích Liên Xô và cũng là Anh hùng Liên Xô, người bà gặp trong chiến tranh. Hai người có một mối tình thời chiến nổi tiếng: Kharlamov từng viết địa chỉ của mình lên một mảnh giấy và thả từ máy bay xuống sân bay của các nữ phi công, và Popova đã hồi đáp.

Họ kết hôn sau chiến tranh và ở bên nhau hơn sáu mươi năm, cho đến khi Kharlamov qua đời năm 1990. Popova rời không quân và làm việc dân sự, nuôi dạy gia đình tại Moskva. Như nhiều cựu binh Liên Xô, bà ít nói về chiến tranh trong những thập kỷ sau đó; ký ức chính thức của Liên Xô về cuộc chiến nhấn mạnh các trận đánh lớn và các vị chỉ huy lớn, và câu chuyện về các trung đoàn nữ ít được kể bên ngoài Liên Xô cho đến những thập kỷ cuối của thế kỷ XX.

Tưởng nhớ “Phù thủy bóng đêm”

Những năm cuối đời, Nadezhda Popova trở thành một trong những thành viên còn sống nổi tiếng nhất của trung đoàn, và bà tham gia các lễ tưởng niệm và cuộc phỏng vấn đưa “Phù thủy bóng đêm” đến với khán giả mới ở Nga và nước ngoài.

Bà tự hào về thành tích của trung đoàn và nhanh chóng sửa lại ý nghĩ rằng các phi vụ của phụ nữ là dễ dàng hay không quan trọng: Po-2 bay chậm, bà thường nói, nhưng công việc là thật, và quân Đức đã sợ hãi nó.

Bà sống đến chín mươi mốt tuổi, qua đời tại Moskva ngày 8 tháng 7 năm 2013, và được an táng với nghi thức quân đội. Đến lúc bà qua đời, “Phù thủy bóng đêm” đã trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất của Thế chiến II, được kể trong sách, phim tài liệu và điện ảnh khắp thế giới — một sự nổi tiếng mà Popova, người đã bay 852 phi vụ trong im lặng và bóng tối, đón nhận với cùng sự bình tĩnh mà bà đã thể hiện trên không.

9. Di sản và đánh giá

Người tiên phong của phụ nữ trong chiến đấu

Di sản của Nadezhda Popova dựa trên hai điều: quy mô tuyệt đối của sự phục vụ của bà — 852 phi vụ chiến đấu, một con số ít phi công của bất kỳ quốc gia nào sánh được — và những gì sự phục vụ của bà đã chứng minh.

Trước năm 1941, gần như không có không quân nào trên thế giới cho phép phụ nữ bay chiến đấu; đến năm 1945, Liên Xô đã chứng minh rằng phụ nữ có thể bay các phi vụ ném bom ban đêm, trên máy bay lỗi thời, trong mọi thời tiết, suốt ba năm, và làm tốt như bất kỳ người đàn ông nào.

“Phù thủy bóng đêm” không tự mình chấm dứt cuộc tranh luận về phụ nữ trong chiến đấu, nhưng họ cung cấp bằng chứng mạnh mẽ nhất trong cuộc tranh luận đó, và Popova, với tư cách một trong những phi công hàng đầu của trung đoàn và một Anh hùng Liên Xô, nằm ở trung tâm của bằng chứng đó.

Câu chuyện của bà cũng nhắc nhở rằng nỗ lực chiến tranh của Liên Xô phụ thuộc vào việc huy động toàn xã hội, bao gồm hàng trăm nghìn phụ nữ trong quân phục, và rằng một số vũ khí hiệu quả nhất của cuộc chiến cũng là những vũ khí đơn giản nhất.

Lịch sử nhớ về bà như thế nào

Các sử gia ngày nay nhớ Nadezhda Popova là một trong những phi công vĩ đại của Mặt trận phía Đông, và “Phù thủy bóng đêm” là một trong những đơn vị đáng chú ý nhất của cuộc chiến. Thành tích của trung đoàn — hơn 23.000 phi vụ, phá hủy vô số kho tiếp tế, cầu và nơi tập trung quân Đức, cùng áp lực tâm lý liên tục mà nó gây ra cho kẻ thù — đã được các sử gia quân sự nghiên cứu như một ví dụ về cách một vũ khí rẻ tiền, đơn giản, được sử dụng kiên trì và sáng tạo, có thể đạt kết quả vượt xa chi phí của nó.

Cuộc đời của chính Nadezhda Popova, từ một gia đình đường sắt ở Donbas đến Ngôi sao Vàng của Anh hùng Liên Xô, là một câu chuyện Liên Xô điển hình về thăng tiến xã hội qua phục vụ, và ngày nay nó được kể ở Nga như một phần của ký ức quốc gia về Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại.

Tên bà được tưởng niệm tại quê hương, và câu chuyện của bà tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ nữ phi công mới ở Nga và khắp nơi.

10. Nadezhda Popova trong văn hóa đại chúng

Sách, phim và ký ức

“Phù thủy bóng đêm” đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn hóa đại chúng, từ các bài hát và phim thời chiến của Liên Xô đến phim tài liệu, tiểu thuyết hiện đại và một bài hát nổi tiếng của ban nhạc metal Thụy Điển Sabaton.

Bản thân Nadezhda Popova xuất hiện trong các phim tài liệu và lễ kỷ niệm, và câu chuyện của bà được kể trong các sách về các trung đoàn nữ bằng tiếng Nga, tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác. Câu chuyện của trung đoàn thu hút khán giả vì những lý do vượt ra ngoài lịch sử quân sự: đó là câu chuyện về những phụ nữ trẻ tình nguyện nhập ngũ, bị nghi ngờ, và đã chứng tỏ bản thân trong những điều kiện khắc nghiệt nhất của chiến tranh, bay trên một máy bay mà kẻ thù chế giễu và chính các chỉ huy của họ suýt vứt bỏ.

Lời kể của chính Nadezhda Popova về sự phục vụ của mình, trong các cuộc phỏng vấn cuối đời, nhấn mạnh không phải chủ nghĩa anh hùng mà là bổn phận: bà đã làm những gì được yêu cầu, đêm này qua đêm khác, và bà đã trở về nhà.

Sự khiêm tốn đó, cùng quy mô của những gì ẩn sau nó, là một phần lớn lý do câu chuyện của bà còn mãi.

Vị trí của trung đoàn trong lịch sử

Trung đoàn 46 vẫn là đơn vị chiến đấu nữ nổi tiếng nhất của Thế chiến II, và Nadezhda Popova vẫn là một trong những phi công nổi tiếng nhất của nó. Các sử gia quân sự ngày nay đặt trung đoàn bên cạnh các phong trào du kích vĩ đại và các cuộc phòng thủ bao vây vĩ đại như một trong những đóng góp đặc trưng của Liên Xô cho cuộc chiến: một đơn vị lẽ ra không thể hoạt động, bay trên một máy bay lẽ ra không thể bay chiến đấu, nhưng đã hoạt động xuất sắc suốt ba năm.

852 phi vụ của Nadezhda Popova là thành tích cá nhân nổi bật nhất của trung đoàn, và Ngôi sao Vàng của bà, trao năm 1946, là sự công nhận của Liên Xô rằng chiến dịch ném bom ban đêm, và những phụ nữ đã bay nó, là quan trọng.

Du khách tới các bảo tàng chiến tranh Nga ngày nay có thể thấy một chiếc Po-2 cùng loại Popova từng bay, nhỏ bé và mong manh bên cạnh các máy bay tiêm kích và ném bom vĩ đại của cuộc chiến, và thật khó tin rằng một cỗ máy như vậy đã đưa phụ nữ qua 852 đêm chiến tranh.

11. Câu hỏi thường gặp

Nadezhda Popova đã bay bao nhiêu phi vụ?

Nadezhda Popova đã bay 852 phi vụ chiến đấu trong Thế chiến II, một trong những tổng số cao nhất của bất kỳ phi công nào trong Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46 và thuộc hàng cao nhất trong số các phi công Liên Xô. 852 phi vụ của bà được bay trong ba năm, từ mùa hè năm 1942 đến cuối chiến tranh năm 1945, và chúng đưa bà từ Kavkaz tới Crimea, qua Belarus và Ba Lan, và cuối cùng tới lãnh thổ Đức. Quá trình phục vụ của bà khiến bà trở thành một trong những phụ nữ được tặng thưởng nhiều nhất Liên Xô.

“Phù thủy bóng đêm” bay loại máy bay nào?

Họ bay máy bay Polikarpov Po-2, một máy bay hai tầng cánh hai chỗ ngồi chậm chạp làm bằng gỗ và vải bạt, ban đầu thiết kế làm máy bay huấn luyện. Nó chỉ mang được ít bom nhưng có thể bay rất thấp và rất chậm, gần như không tiếng động, khiến tiêm kích và pháo phòng không Đức khó tấn công. Khung gỗ của Po-2 cháy dữ dội khi trúng đạn, và phi hành đoàn phần lớn thời gian chiến tranh không có dù, vì máy bay bay quá thấp và quá chậm nên dù ít có tác dụng.

Vì sao họ được gọi là “Phù thủy bóng đêm”?

Binh lính Đức đặt cho họ cái tên Nachthexen vì tiếng gió rít qua các thanh giằng cánh của Po-2 khi phi công tắt động cơ để lượn vào thả bom. Cái tên vốn là lời xúc phạm, nhưng trung đoàn đã đón nhận nó với niềm tự hào. Cái tên vốn là lời xúc phạm, nhưng trung đoàn đã đón nhận nó với niềm tự hào, và ngày nay nó là một trong những cái tên nổi tiếng nhất của Thế chiến II, được kể trong sách, phim tài liệu và điện ảnh khắp thế giới.

Huân chương cao nhất của Nadezhda Popova là gì?

Bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô tháng 2 năm 1946, kèm Huân chương Lenin và huy chương Sao Vàng. Bà cũng nhận ba Huân chương Cờ Đỏ và Huân chương Chiến tranh Vệ quốc hạng Nhất và hạng Nhì. Giải thưởng đến tháng 2 năm 1946, chín tháng sau khi chiến tranh kết thúc, và nó đặt bà vào số hai mươi ba thành viên của trung đoàn nhận vinh dự cao nhất của Liên Xô. Nó được trao vì 852 phi vụ chiến đấu của bà và vai trò lãnh đạo của bà trong trung đoàn.

Nadezhda Popova có sống sót sau chiến tranh không?

Có. Bà sống sót qua 852 phi vụ, kết hôn với phi công tiêm kích Semyon Kharlamov, cũng là Anh hùng Liên Xô, và sống tại Moskva cho đến khi qua đời ngày 8 tháng 7 năm 2013, thọ chín mươi mốt tuổi.

Bà và Kharlamov định cư tại Moskva, nơi bà làm việc dân sự và tham gia các lễ tưởng niệm cựu binh những năm cuối đời, nói chuyện với giới trẻ về sự phục vụ của trung đoàn. Bà sống đến chín mươi mốt tuổi, qua đời tại Moskva ngày 8 tháng 7 năm 2013, và được an táng với nghi thức quân đội, lúc đó ‘Phù thủy bóng đêm’ đã trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất của cuộc chiến.

Nadezhda Popova có bao giờ bị bắn rơi không?

Có, ít nhất một lần. Bà buộc phải hạ cánh sau phòng tuyến Đức và cùng người dẫn đường tìm đường trở về lãnh thổ Liên Xô. Những năm sau bà hiếm khi nói về trải nghiệm này. Bà và người dẫn đường của mình đi bộ tới phòng tuyến Liên Xô, và bà trở lại bay trong vài ngày, như các tổ bay của trung đoàn vẫn làm sau một lần hạ cánh bắt buộc. Bà hiếm khi nói về trải nghiệm này những năm sau, và chi tiết về lần hạ cánh bắt buộc sau phòng tuyến Đức không bao giờ được ghi chép đầy đủ.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Nadezhda Popova” — ngày sinh và ngày mất, 852 phi vụ, Anh hùng Liên Xô (1946), phục vụ trong Trung đoàn Ném bom ban đêm Cận vệ Taman 46.
2. Wikipedia, “Night Witches” — lịch sử Trung đoàn 588/46, máy bay Po-2, hơn 23.000 phi vụ, hai mươi ba Anh hùng Liên Xô.
3. Encyclopædia Britannica, “Night Witches” — bối cảnh về các trung đoàn nữ và hoạt động ném bom quấy rối ban đêm của họ.
4. Anne Noggle, A Dance with Death: Soviet Airwomen in World War II (Texas A&M University Press, 1994) — lời kể trực tiếp về các trung đoàn nữ, trong đó có Nadezhda Popova.
5. Reina Pennington, Wings, Women, and War: Soviet Airwomen in World War II Combat (University Press of Kansas, 2001) — lịch sử học thuật về các trung đoàn không quân nữ Liên Xô.
6. Russian Ministry of Defence, “Heroes of the Soviet Union” database — trích dẫn khen thưởng và hồ sơ phục vụ của Nadezhda Popova.

Đọc thêm

• Kazimiera Cottam, Women in War and Resistance: Selected Biographies of Soviet Women Soldiers (Nepean, 1998).
• Lyuba Vinogradova, Avenging Angels (MacLehose Press, 2015).

Bài viết liên quan

• Alexander Pokryshkin
• Bernard Freyberg
• Eileen Nearne