WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Salerno
Mở đầu
Salerno là nơi diễn ra cuộc đổ bộ chính của Đồng minh lên đất liền Ý trong Thế chiến II. Ngày 9 tháng 9 năm 1943, quân đội Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ dưới quyền Trung tướng Mark W. Clark đổ bộ vào vịnh Salerno, phía nam Napoli, trong Chiến dịch Avalanche, phần trung tâm của cuộc xâm lược Ý của Đồng minh.
Cuộc đổ bộ được thực hiện mà không có pháo kích hải quân dọn đường, nhằm đạt yếu tố bất ngờ; yếu tố bất ngờ đã không đạt được, và quân Đức thuộc Tập đoàn quân 10 dưới quyền Đại tướng Heinrich von Vietinghoff, trước hết là Sư đoàn xe tăng 16, đã đón các đợt sóng đầu tiên ngay trên bãi biển.
Trong chín ngày tiếp theo, từ 9 đến 17 tháng 9 năm 1943, Đồng minh chiến đấu để giữ một đầu cầu rộng khoảng 35 km trước cuộc phản công của Đức mà vào ngày 13 tháng 9 đã suýt chia cắt lực lượng đổ bộ làm hai. Đầu cầu được giữ vững nhờ hỏa lực hải quân, yểm trợ trên không và quân tiếp viện, trong đó có Sư đoàn dù 82 Hoa Kỳ, và quân Đức rút lui vào ngày 16–17 tháng 9. Đồng minh sau đó tiến về Napoli, tiến vào thành phố ngày 1 tháng 10 năm 1943.
Thương vong của Đồng minh trong chiến dịch, theo số liệu ghi nhận cho giai đoạn 9–17 tháng 9, là 2.149 người chết, 7.365 người bị thương và 4.099 người mất tích; thương vong của Đức là 840 người chết, 2.002 người bị thương và 603 người mất tích.
Thông tin chính
| Hạng mục | Nội dung |
|---|---|
| Thời gian | 9–17 tháng 9 năm 1943 (Chiến dịch Avalanche; quân Đồng minh tiếp tục tiến quân sau ngày 17 tháng 9) |
| Địa điểm | Vịnh Salerno, vùng Campania, Ý — các bãi biển từ thị trấn Salerno về phía nam tới Paestum |
| Kết quả | Chiến thắng của Đồng minh; đầu cầu được giữ vững và cuộc tiến quân về Napoli bắt đầu |
| Chỉ huy Đồng minh | Trung tướng Mark W. Clark (Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ); Trung tướng Richard McCreery (Quân đoàn X Anh); Thiếu tướng Ernest J. Dawley (Quân đoàn VI Hoa Kỳ, bị thay ngày 20 tháng 9); Thiếu tướng Matthew Ridgway (Sư đoàn dù 82 Hoa Kỳ); Phó đô đốc Henry K. Hewitt (Lực lượng đặc nhiệm hải quân phía Tây) |
| Chỉ huy Đức | Thống chế Albert Kesselring (chỉ huy chung tại Ý); Đại tướng Heinrich von Vietinghoff (Tập đoàn quân 10); Đại tướng Traugott Herr (Quân đoàn xe tăng LXXVI); Thiếu tướng Rudolf Sieckenius (Sư đoàn xe tăng 16) |
| Lực lượng | Đồng minh: khoảng 170.000 quân trong lực lượng đổ bộ. Đức: khoảng 35.000 quân tại khu vực vào lúc bắt đầu, tăng lên khi quân tiếp viện tới |
| Thương vong | Đồng minh (9–17 tháng 9): 2.149 chết, 7.365 bị thương, 4.099 mất tích. Đức: 840 chết, 2.002 bị thương, 603 mất tích |
Bối cảnh
Cuộc đổ bộ Salerno diễn ra sau khi Đồng minh chinh phục Sicily. Trong tháng 7 và tháng 8 năm 1943, Tập đoàn quân 7 Hoa Kỳ và Tập đoàn quân 8 Anh đã chiếm Sicily trong Chiến dịch Husky, và ngày 25 tháng 7 năm 1943, lãnh tụ Ý Benito Mussolini bị Hội đồng Phát xít tối cao phế truất và bị bắt theo lệnh của Vua Victor Emmanuel III.
Người kế nhiệm ông, Thống chế Pietro Badoglio, mở đàm phán bí mật với Đồng minh. Ngày 3 tháng 9 năm 1943, cùng ngày quân Anh vượt eo biển Messina sang đất liền Ý trong Chiến dịch Baytown, Ý ký hiệp định đình chiến tại Cassibile ở Sicily. Hiệp định đình chiến được công bố tối ngày 8 tháng 9.
Sáng hôm sau, lực lượng đổ bộ chính của Đồng minh đổ bộ tại Salerno.
Cuộc xâm lược Ý có ba mục tiêu. Thứ nhất là loại Ý khỏi cuộc chiến, điều mà hiệp định đình chiến phần lớn đã thực hiện. Thứ hai là chiếm cảng Napoli và các sân bay quanh Napoli và Foggia, từ đó máy bay ném bom Đồng minh có thể tới miền nam nước Đức, vùng Balkan và các mỏ dầu Romania.
Thứ ba là kéo các sư đoàn Đức ra khỏi Mặt trận phía Đông và khỏi Pháp, nơi Đồng minh đang hoạch định cuộc đổ bộ qua eo biển Manche năm 1944. Tư lệnh Đồng minh tại Địa Trung Hải, Đại tướng Dwight D.
Eisenhower, và tư lệnh Cụm tập đoàn quân 15 tại Ý, Đại tướng Harold Alexander, chọn Salerno vì nơi đây có một cảng lớn trong tầm với, các bãi biển phù hợp để đổ bộ, và các sân bay gần đó tại Montecorvino.
Nơi này cũng có một điểm bất lợi nghiêm trọng: các bãi biển nằm trên đồng bằng bị núi non bao quanh, và lực lượng đổ bộ có thể bị quan sát và pháo kích từ trên cao. Điểm bất lợi đó đã định hình toàn bộ trận đánh.
Phản ứng của Đức trước hiệp định đình chiến diễn ra ngay lập tức. Quân Đức tại Ý, dưới quyền Thống chế Albert Kesselring, tiến hành giải giáp quân đội Ý trong Chiến dịch Achse, chiếm Roma và các tuyến giao thông chính, đồng thời chuẩn bị đối phó với các cuộc đổ bộ của Đồng minh.
Kế hoạch của Kesselring là giữ chân Đồng minh ở phía nam càng lâu càng tốt rồi rút về một loạt tuyến phòng thủ đã chuẩn bị sẵn ở phía bắc. Tại Salerno, lực lượng sẵn sàng đón cuộc đổ bộ ngày 9 tháng 9 là Sư đoàn xe tăng 16, dưới quyền Thiếu tướng Rudolf Sieckenius, được các đơn vị khác của Tập đoàn quân 10 dưới quyền Đại tướng Heinrich von Vietinghoff hỗ trợ.
Quân Đức biết một cuộc đổ bộ có khả năng diễn ra tại vịnh Salerno — vịnh này đã được xác định trong kế hoạch của Đức là một địa điểm đổ bộ có thể xảy ra — và Sư đoàn xe tăng 16 đã chuẩn bị các vị trí phòng thủ dọc bãi biển và trên các ngọn đồi phía sau.
Do đó, quyết định của Clark đổ bộ mà không pháo kích hải quân dọn đường, nhằm đạt yếu tố bất ngờ chiến thuật, đã không tạo ra bất ngờ: pháo binh và súng máy Đức đã chờ sẵn.
Hai cuộc đổ bộ hỗ trợ diễn ra cùng lúc với Avalanche. Trong Chiến dịch Baytown, Tập đoàn quân 8 Anh dưới quyền Đại tướng Bernard Montgomery đã vượt từ Sicily sang Calabria ngày 3 tháng 9 và đang tiến về phía bắc dọc mũi giày nước Ý.
Trong Chiến dịch Slapstick, Sư đoàn dù 1 Anh đổ bộ tại cảng Taranto, ở gót giày nước Ý, cũng ngày 9 tháng 9. Không lực lượng nào có thể tới Salerno nhanh chóng: quân của Montgomery còn cách hơn 300 km, tiến chậm vì các vụ phá hoại và các trận đánh cầm chân, và phải đến ngày 16 tháng 9 mới liên lạc được với Tập đoàn quân 5.
Trong tuần đầu tiên, Tập đoàn quân 5 tại Salerno chiến đấu một mình.
Lực lượng hai bên
Lực lượng đổ bộ của Đồng minh, Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ dưới quyền Trung tướng Mark W. Clark, gồm hai quân đoàn và một sư đoàn dù dự bị. Ở phía bắc, Quân đoàn X Anh dưới quyền Trung tướng Richard McCreery gồm Sư đoàn bộ binh 46 và 56, với Sư đoàn thiết giáp 7 theo sau. Ở phía nam, Quân đoàn VI Hoa Kỳ dưới quyền Thiếu tướng Ernest J.
Dawley gồm Sư đoàn bộ binh 36 và 45. Sư đoàn dù 82 Hoa Kỳ dưới quyền Thiếu tướng Matthew Ridgway được giữ làm dự bị, lúc đầu ở Sicily rồi ngoài khơi, để sử dụng ở nơi cần nhất. Lực lượng hải quân, Lực lượng đặc nhiệm hải quân phía Tây dưới quyền Phó đô đốc Henry K.
Hewitt, chở quân đội tới bãi biển và yểm trợ hỏa lực; tàu chỉ huy của Clark là USS Ancon. Tổng cộng, lực lượng đổ bộ có khoảng 170.000 quân, với yểm trợ trên không từ Không đoàn 12 Hoa Kỳ và Không quân Hoàng gia Anh.
Kế hoạch yêu cầu hai quân đoàn đổ bộ cạnh nhau, hợp quân qua sông Sele, con sông chia cắt đầu cầu, rồi tiến về Napoli, cách đó khoảng 50 km về phía tây bắc.
Lực lượng Đức tại Salerno nhỏ hơn nhưng giữ các cao điểm. Tập đoàn quân 10 dưới quyền Đại tướng Heinrich von Vietinghoff kiểm soát việc phòng thủ miền nam nước Ý, và quân đối mặt với các bãi biển ngày 9 tháng 9 chủ yếu thuộc Sư đoàn xe tăng 16, một đơn vị có xe tăng, pháo binh và bộ binh, đã ở Ý từ mùa xuân và hiểu rõ địa hình.
Phía sau là Quân đoàn xe tăng LXXVI dưới quyền Đại tướng Traugott Herr, và các sư đoàn Đức khác — Sư đoàn xe tăng 26, Sư đoàn bộ binh cơ giới 29, Sư đoàn bộ binh cơ giới 15 và Sư đoàn xe tăng Hermann Göring — đang di chuyển về phía đầu cầu từ phía bắc và từ phía nam, nơi họ từng đối phó với bước tiến của Montgomery.
Tổng cộng, quân Đức có khoảng 35.000 quân tại khu vực Salerno lúc trận đánh bắt đầu, con số tăng lên khi quân tiếp viện tới. Điều quân Đức thiếu là không quân: Luftwaffe chỉ có thể đưa một số lượng nhỏ máy bay tới Salerno, trong khi Đồng minh kiểm soát bầu trời và mặt biển. Điều quân Đức có, và đã tận dụng triệt để, là địa hình — các đồi và dãy núi mà từ đó các quan sát viên pháo binh có thể chỉ huy hỏa lực bắn vào mọi vị trí trong đầu cầu.
| Đồng minh | Đức | |
|---|---|---|
| Chỉ huy tối cao | Đại tướng Harold Alexander (Cụm tập đoàn quân 15); Đại tướng Dwight D. Eisenhower (Địa Trung Hải) | Thống chế Albert Kesselring (OB Süd, chỉ huy chung tại Ý) |
| Các đơn vị chủ lực | Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ: Quân đoàn X Anh (Sư đoàn bộ binh 46, 56; Sư đoàn thiết giáp 7), Quân đoàn VI Hoa Kỳ (Sư đoàn bộ binh 36, 45), Sư đoàn dù 82 Hoa Kỳ (dự bị) | Tập đoàn quân 10 (Đại tướng Vietinghoff): Sư đoàn xe tăng 16, Quân đoàn xe tăng LXXVI; tiếp viện: Sư đoàn xe tăng 26, Sư đoàn bộ binh cơ giới 29 và 15, Sư đoàn xe tăng Hermann Göring |
| Quân số | Khoảng 170.000 quân trong lực lượng đổ bộ | Khoảng 35.000 tại khu vực lúc bắt đầu, tăng lên cùng quân tiếp viện |
| Yểm trợ hải quân | Lực lượng đặc nhiệm hải quân phía Tây (Phó đô đốc Henry K. Hewitt); thiết giáp hạm và tàu tuần dương yểm trợ hỏa lực | Không có tại khu vực; Hải quân Đức không tham gia trận đánh |
| Yểm trợ trên không | Không đoàn 12 Hoa Kỳ và Không quân Hoàng gia Anh; Đồng minh chiếm ưu thế trên không | Luftwaffe: chỉ một số lượng nhỏ máy bay |
| Điểm yếu chính | Sông Sele chia cắt đầu cầu; lực lượng đổ bộ bị quan sát từ trên cao | |
| Điểm mạnh chính | Kiểm soát biển và bầu trời; hỏa lực hải quân và khả năng tiếp viện bằng đường biển |
Diễn biến trận Salerno
The landings, 9 September 1943 / Cuộc đổ bộ, ngày 9 tháng 9 năm 1943
Cuộc đổ bộ bắt đầu lúc 03:30 ngày 9 tháng 9 năm 1943. Quân đoàn X Anh đổ bộ lên các bãi biển phía bắc, gần thị trấn Salerno và sân bay Montecorvino, còn Quân đoàn VI Hoa Kỳ đổ bộ lên các bãi biển phía nam, gần Paestum và cửa sông Sele. Các đợt sóng đầu tiên vấp phải kháng cự ngay lập tức.
Sư đoàn xe tăng 16 đã bố trí xe tăng, pháo binh và súng máy để bao quát các bãi biển, và pháo của họ khai hỏa khi xuồng đổ bộ tiến vào. Quyết định bỏ qua pháo kích dọn đường khiến các vị trí của Đức còn nguyên vẹn, và các xuồng đổ bộ, trong một số trường hợp được thả xuống cách bờ nhiều km, mất nhiều thời gian để vào bờ dưới hỏa lực.
Sư đoàn bộ binh 36 Hoa Kỳ — sư đoàn Vệ binh Quốc gia Texas, lần đầu tiên tham chiến — chịu thương vong nặng nề trên các bãi biển tại Paestum. Tuy nhiên, đến cuối ngày đầu tiên, cả hai quân đoàn đều đã lên bờ: quân Anh chiếm sân bay Montecorvino và tiến về thị trấn Salerno, còn quân Mỹ lập được chỗ đứng quanh Paestum. Đầu cầu rộng khoảng 35 km và, ở hầu hết các nơi, chỉ sâu vài km.
Hai quân đoàn chưa hợp quân qua sông Sele, và một khoảng trống vài km vẫn còn giữa họ — khoảng trống mà cuộc phản công của Đức sẽ đánh vào.
Ngày 10 tháng 9, ngày thứ hai, Sư đoàn bộ binh 45 bắt đầu đổ bộ từ lực lượng dự bị nổi để tăng cường cho khu vực của Mỹ, và quân Anh tiếp tục tiến về Salerno và Battipaglia.
Sức kháng cự của Đức tăng lên khi quân tiếp viện tới: các đơn vị của Sư đoàn bộ binh cơ giới 29 và Sư đoàn xe tăng Hermann Göring tiến vào các ngọn đồi đối diện đầu cầu, và pháo binh Đức, được các quan sát viên trên cao chỉ huy, pháo kích các bãi biển và các kho tiếp tế. Luftwaffe cũng tấn công các tàu ngoài khơi.
Ngày 11 tháng 9, tàu tuần dương Hoa Kỳ USS Savannah bị hư hại bởi một quả bom điều khiển bằng vô tuyến Fritz X của Đức — một trong những lần đầu tiên vũ khí điều khiển được sử dụng chống lại tàu chiến — và buộc phải rút lui.
Giao tranh trên bộ tập trung vào hành lang sông Sele và một cụm nhà kho nông trại phía bắc con sông được gọi là Nhà máy Thuốc lá, nơi đổi chủ nhiều lần trong những ngày sau đó. Đến ngày 11 tháng 9, đầu cầu vẫn còn nông, hai quân đoàn vẫn chưa liên kết vững chắc, và vật tư của Tập đoàn quân 5 chất đống trên các bãi biển dưới hỏa lực pháo binh.
The German counterattack, 12–14 September 1943 / Cuộc phản công của Đức, 12–14 tháng 9 năm 1943
Ngày 12 tháng 9, Vietinghoff mở cuộc phản công chính của Đức. Mục tiêu là đánh dọc hành lang sông Sele, giữa quân đoàn Anh và quân đoàn Mỹ, và chia cắt đầu cầu làm hai. Cuộc tấn công bắt đầu bằng các đợt đánh vào các vị trí của Anh quanh Battipaglia và các vị trí của Mỹ trong hành lang Sele–Calore, nơi sông Sele và sông Calore gặp nhau.
Xe tăng và bộ binh Đức thuộc Sư đoàn xe tăng 16 và Sư đoàn bộ binh cơ giới 29 tấn công khu vực Nhà máy Thuốc lá và điểm vượt Persano qua sông Sele. Ngày 13 tháng 9 — ngày mà các ghi chép của Tập đoàn quân 5 sau này gọi là “Thứ Hai Đen tối” — cuộc tấn công đạt tới điểm xa nhất.
Thiết giáp Đức tiến tới cách sông Sele khoảng một dặm, tái chiếm Nhà máy Thuốc lá, đẩy một tiểu đoàn Mỹ thuộc Sư đoàn 36 lùi qua sông Calore, và buộc Trung đoàn bộ binh 157 rời khỏi vị trí.
Tại Altavilla, một ngôi làng trên cao phía đông sông Sele, quân Đức đánh bật quân Mỹ ra khỏi làng. Ở khu vực của Anh, các cuộc tấn công của Đức quanh Battipaglia và Montecorvino bị chặn lại, nhưng bước tiến của Anh dừng lại. Đến tối ngày 13 tháng 9, đầu cầu có nguy cơ bị cắt làm hai, và quyền kiểm soát hành lang Sele của Tập đoàn quân 5 chỉ còn thu hẹp thành một dải hẹp.
Phản ứng của Clark trước khủng hoảng là tăng cường cho khu vực bị đe dọa và chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. Đêm 13–14 tháng 9, khoảng 1.300 lính dù thuộc Trung đoàn bộ binh dù 504 của Sư đoàn dù 82 nhảy thẳng vào đầu cầu, phía nam sông Sele, xuống một bãi đáp chỉ dài khoảng 1.200 yard và rộng 800 yard. Để dẫn đường cho máy bay vận tải, các thùng dầu chứa cát tẩm xăng được đốt dọc bãi đáp. Đêm hôm sau, Trung đoàn bộ binh dù 505 nhảy dù theo cách tương tự.
Lính dù chiếm các vị trí tại Altavilla và dọc sông Sele, nơi họ giữ vững trước các cuộc tấn công tiếp theo của Đức. Cùng lúc đó, pháo binh và hỏa lực hải quân Đồng minh tập trung vào mũi tấn công của Đức: các tàu tuần dương và tàu khu trục ngoài khơi, sau đó là các thiết giáp hạm HMS Warspite và HMS Valiant, bắn vào các cụm quân và đoàn xe tăng Đức.
Ngày 16 tháng 9, Warspite bị hư hại bởi một quả bom Fritz X, nhưng hỏa lực hải quân đã hoàn thành nhiệm vụ. Clark cũng chuẩn bị một kế hoạch dự phòng sơ tán đầu cầu bằng đường biển nếu vị trí không còn giữ được, và ông chuyển sở chỉ huy ra tàu USS Ancon ngoài khơi; kế hoạch đó đã không được sử dụng. Ông được trao Huân chương Chữ thập Phục vụ Xuất sắc, phần thưởng cao thứ hai của Lục quân Hoa Kỳ về lòng dũng cảm, vì cách ông xử lý trong khủng hoảng.
The German withdrawal and the advance on Naples, 16 September–1 October 1943 / Quân Đức rút lui và tiến quân về Napoli, 16 tháng 9–1 tháng 10 năm 1943
Đến ngày 14 tháng 9, cuộc phản công của Đức đã mất đà. Các sư đoàn tấn công chịu tổn thất, xe tăng của họ bị phơi bày trước hỏa lực hải quân mà họ không thể đáp trả, và các cuộc không kích của Đồng minh đánh vào các đoàn xe tiếp tế của họ trên đồi.
Ngày 16 tháng 9, các đội tuần tra của Tập đoàn quân 8 Anh, tiến về phía bắc từ Calabria, liên lạc được với Tập đoàn quân 5 — hai tập đoàn quân Đồng minh giờ đã nối liền. Ngày 16–17 tháng 9, Kesselring ra lệnh cho Tập đoàn quân 10 ngừng tấn công và rút về phía bắc, tới tuyến sông Volturno, vị trí phòng thủ tiếp theo của Đức.
Quân Đức bỏ Battipaglia ngày 17 tháng 9, và đến ngày 18 tháng 9, đầu cầu đã an toàn. Chiến dịch, theo cách tính thời gian trong hầu hết các ghi chép, kết thúc ngày 17 tháng 9.
Tập đoàn quân 5 sau đó tiến về Napoli. Ngày 20 tháng 9, Clark cách chức Thiếu tướng Dawley khỏi quyền chỉ huy Quân đoàn VI và thay bằng Thiếu tướng John P. Lucas, một quyết định phản ánh đánh giá của Clark về cách Dawley chỉ huy quân đoàn trong cuộc phản công; lý do của việc cách chức đã được các nhà sử học tranh luận kể từ đó.
Bước tiến về phía bắc bị chậm lại bởi các vụ phá hoại của Đức, bởi mưa, và bởi địa hình núi non, nhưng quân Đức đang rút lui chứ không đứng lại chiến đấu giữ Napoli. Trong chính thành phố, người dân nổi dậy chống lại đồn binh Đức trong bốn ngày cuối tháng 9 — cuộc nổi dậy được gọi là Bốn ngày Napoli — trước khi quân Đức rút đi.
Quân Đồng minh tiến vào Napoli ngày 1 tháng 10 năm 1943. Cảng đã bị quân Đức rút lui phá hủy triệt để, và phải mất nhiều tuần làm việc của các đơn vị công binh và cảng vụ mới đưa nó trở lại hoạt động, nhưng Napoli trở thành căn cứ chính cho các chiến dịch của Đồng minh trên đất liền Ý.
Tập đoàn quân 5 tới sông Volturno ngày 6 tháng 10 và vượt sông đêm 12–13 tháng 10, bắt đầu cuộc tiến quân chậm chạp về phía bắc tới Tuyến Mùa đông và cuối cùng là Cassino và Roma.
Bước ngoặt
Bước ngoặt của chiến dịch Salerno là ngày 13–14 tháng 9 năm 1943, khi cuộc phản công của Đức đạt tới điểm xa nhất rồi dừng lại. Ba yếu tố đã quyết định, và cả ba đều nghiêng về phía Đồng minh.
Thứ nhất là hỏa lực hải quân: xe tăng và bộ binh Đức tấn công qua đồng bằng Sele trống trải bị phơi bày trước pháo của các tàu tuần dương, tàu khu trục và thiết giáp hạm ngoài khơi, những vũ khí mà pháo binh Đức không thể sánh được về tầm bắn và mật độ hỏa lực.
Thứ hai là tiếp viện bằng đường không: hai đợt nhảy dù của Sư đoàn dù 82 trong đêm 13–14 và 14–15 tháng 9 đưa quân tươi mới trực tiếp vào khu vực bị đe dọa, tại Altavilla và dọc sông Sele, đúng lúc Quân đoàn VI không còn lực lượng dự bị.
Thứ ba là sự thiếu hụt dự bị và yểm trợ trên không của Đức: các sư đoàn tấn công của Vietinghoff được tập hợp từ các đơn vị đến từng đợt, và đến ngày 14 tháng 9, họ không còn đơn vị tươi mới nào để tung vào, trong khi máy bay Đồng minh tấn công các tuyến tiếp tế của họ.
Nếu cuộc tấn công của Đức xuyên thủng hành lang Sele ngày 13 tháng 9, đầu cầu sẽ bị chia cắt và Clark sẽ phải đối mặt với lựa chọn sơ tán một phần quân đội bằng đường biển — một phương án dự phòng mà ông đã chuẩn bị. Cuộc tấn công đã không xuyên thủng, và sau ngày 14 tháng 9, thế chủ động chuyển sang Đồng minh.
Các nhà sử học lưu ý rằng khoảng cách rất sít sao: kết quả được quyết định bởi hỏa lực và quân tiếp viện đến kịp thời, chứ không phải bởi sự chênh lệch lớn về chất lượng binh sĩ của hai bên.
Thương vong và tổn thất tại Salerno
Số liệu thương vong cho Chiến dịch Avalanche thường được trích dẫn nhất là số liệu ghi nhận cho giai đoạn 9–17 tháng 9 năm 1943. Tổng số của Đồng minh là 2.149 người chết, 7.365 người bị thương và 4.099 người mất tích — tổng cộng 13.613 thương vong.
Lục quân Anh có 982 người chết, 4.060 người bị thương và 2.230 người mất tích; Hải quân Hoàng gia Anh mất 83 người chết và 42 người bị thương. Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ mất 788 người chết, 2.841 người bị thương và 1.318 người mất tích, và Hải quân Hoa Kỳ mất 296 người chết, 422 người bị thương và 551 người mất tích.
Thương vong của Đức trong cùng giai đoạn là 840 người chết, 2.002 người bị thương và 603 người mất tích — tổng cộng 3.445 người. Các số liệu này đến từ các bộ sử chính thức được tóm tắt trong các ghi chép tiêu chuẩn về chiến dịch, trong đó có số liệu tổng hợp trên Wikipedia từ cuốn Salerno 1943 của Angus Konstam và Salerno to Cassino của Martin Blumenson.
Một số ước tính rộng hơn đưa thương vong Đồng minh lên cao hơn — khoảng 15.000 người trong giai đoạn 9–18 tháng 9, với thương vong Đức khoảng 10.000 — nhưng các số liệu đó bao quát một giai đoạn dài hơn và gồm cả tổn thất trong lúc phá vây khỏi đầu cầu, vì vậy không thể so sánh trực tiếp với tổng số của giai đoạn 9–17 tháng 9.
Tổn thất vật chất gồm tàu tuần dương USS Savannah và thiết giáp hạm HMS Warspite, cả hai bị hư hại bởi bom điều khiển Fritz X và phải rút về sửa chữa, cùng một số xuồng đổ bộ và tàu nhỏ bị đánh chìm hoặc hư hại bởi pháo binh, thủy lôi và không kích của Đức.
Tổn thất vật chất của Đức, gồm xe tăng bị hỏa lực hải quân và không kích phá hủy trong hành lang Sele, không được ghi trong một tổng số đáng tin cậy duy nhất, và bài này không nêu một con số nào.
| Đồng minh | Đức | |
|---|---|---|
| Chết | 2.149 (Lục quân Anh 982; Hải quân Hoàng gia 83; Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ 788; Hải quân Hoa Kỳ 296) | 840 / 840 |
| Bị thương | 7.365 (Lục quân Anh 4.060; Hải quân Hoàng gia 42; Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ 2.841; Hải quân Hoa Kỳ 422) | 2,002 / 2.002 |
| Mất tích | 4.099 (Lục quân Anh 2.230; Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ 1.318; Hải quân Hoa Kỳ 551) | 603 / 603 |
| Tổng cộng | 13,613 / 13.613 | 3,445 / 3.445 |
| Tàu chiến hư hại | USS Savannah (Fritz X, 11 tháng 9); HMS Warspite (Fritz X, 16 tháng 9) | — |
Bản đồ và địa hình
Salerno nằm trên bờ biển phía tây nước Ý, cách Napoli khoảng 50 km về phía đông nam, ở đầu vịnh Salerno. Các bãi đổ bộ trải dài khoảng 35 km dọc vịnh, từ chính thị trấn Salerno ở phía bắc tới Paestum, nơi có các đền thờ Hy Lạp cổ, ở phía nam.
Sau các bãi biển là đồng bằng Sele, đất nông nghiệp bằng phẳng được sông Sele và nhánh sông Calore chảy qua. Sông Sele chia đầu cầu làm hai: Quân đoàn X Anh đổ bộ phía bắc con sông và Quân đoàn VI Hoa Kỳ đổ bộ phía nam, hai quân đoàn chỉ nối nhau qua các cầu tại Persano và Ponte Sele.
Ngoài đồng bằng, ba phía là núi non — dãy Lattari ở phía tây bắc, các ngọn đồi quanh Battipaglia và Eboli ở phía bắc và phía đông, và dãy Alburni sâu hơn trong đất liền. Các quan sát viên pháo binh Đức trên những cao điểm đó có thể nhìn bao quát toàn bộ đầu cầu, và pháo Đức trên đồi có thể bắn tới các bãi biển, các kho tiếp tế và xuồng đổ bộ ngoài khơi.
Bản thân cảng Salerno nhỏ, và tuyến tiếp tế chính cho lực lượng đổ bộ là qua các bãi biển trống trải, khiến quân đội phụ thuộc vào thời tiết tốt và việc xuồng đổ bộ tiếp tục cập bờ.
Sân bay Montecorvino, ngay phía bắc sông Sele, là một trong những mục tiêu đầu tiên của cuộc đổ bộ, vì một sân bay gần đầu cầu sẽ cho phép tiêm kích yểm trợ mà không phải bay quãng đường dài từ Sicily.
Napoli, mục tiêu chính, nằm cách khoảng 50 km về phía tây bắc, bên kia dãy núi, và đường tới đó chạy qua các đèo núi tại Nocera và Avellino. Địa hình giải thích cả việc lựa chọn Salerno lẫn khó khăn của trận đánh: đây là nơi đổ bộ phù hợp gần Napoli nhất, và cũng là một đồng bằng bị cao điểm bao quát, nơi bên phòng thủ có pháo binh có thể khiến mỗi ngày đổ bộ đều tốn kém.
Kết quả và di sản
Cuộc đổ bộ Salerno đã bảo đảm chỗ đứng của Đồng minh trên đất liền Ý. Napoli, thành phố lớn đầu tiên ở châu Âu nằm dưới sự kiểm soát của Đồng minh, được tiến vào ngày 1 tháng 10 năm 1943, và cảng của nó, sau khi sửa chữa, trở thành căn cứ chính cho các tập đoàn quân Đồng minh tại Ý.
Tập đoàn quân 5 và Tập đoàn quân 8, giờ đã nối liền, đứng dọc sông Volturno vào ngày 6 tháng 10, đối mặt với tuyến phòng thủ đầu tiên trong số các tuyến phòng thủ của Đức sẽ làm chậm bước tiến về phía bắc trong hai mươi tháng tiếp theo — Tuyến Mùa đông, Tuyến Gustav tại Cassino, và Tuyến Gothic xa hơn về phía bắc.
Roma phải đến tháng 6 năm 1944 mới tới được, và chiến dịch tại Ý tiếp tục cho đến khi Đức đầu hàng tháng 5 năm 1945. Vì vậy, Salerno được nhớ đến như khởi đầu của một chiến dịch dài chứ không phải một trận đánh ngắn: cuộc đổ bộ thành công, nhưng nó không tạo ra bước tiến nhanh như các nhà hoạch định hy vọng, và chiến dịch Ý trở thành cuộc tiến quân chậm chạp, tốn kém qua núi non mà cả hai bên đều đã lường trước.
Trận đánh được nghiên cứu trong lịch sử quân sự vì nhiều lý do. Đây là một trường hợp điển hình về rủi ro của cuộc đổ bộ mà không pháo kích dọn đường: nỗ lực giành yếu tố bất ngờ khiến các công sự phòng thủ bãi biển của Đức còn nguyên vẹn và gây tổn thất nặng nề cho các đợt sóng đầu tiên. Đây cũng là trường hợp điển hình về giá trị của hỏa lực hải quân yểm trợ đầu cầu, và về tiếp viện đường không đưa thẳng vào khu vực bị đe dọa — hai đợt nhảy dù của Sư đoàn dù 82 ngày 13–14 tháng 9 được trích dẫn như một ví dụ sớm về việc dùng lính dù làm lực lượng dự bị khẩn cấp.
Trận đánh cũng cho thấy giới hạn của phản công Đức trước quyền kiểm soát biển và bầu trời của Đồng minh: các sư đoàn của Vietinghoff có thể tới được đầu cầu và tấn công nó, nhưng họ không thể duy trì cuộc tấn công trước hỏa lực mà họ không thể sánh được.
Cuộc đổ bộ Salerno được tưởng niệm tại chính Salerno và tại Paestum, nơi có bảo tàng và các đài tưởng niệm đánh dấu các bãi biển, và tại Nghĩa trang Mỹ Sicily–Roma ở Nettuno, nơi nhiều binh sĩ Mỹ tử trận trong chiến dịch Ý được an táng.
Chỉ huy
Mark W. Clark (1896–1984).* Chỉ huy Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ, Clark là trung tướng Hoa Kỳ trẻ nhất trong Thế chiến II và là chỉ huy của tập đoàn quân Mỹ đầu tiên đổ bộ lên đất liền châu Âu. Một sĩ quan tham mưu từng làm phó cho Eisenhower tại Bắc Phi, ông hoạch định và chỉ huy cuộc đổ bộ Salerno.
Các quyết định của ông tại Salerno — đổ bộ mà không pháo kích dọn đường, chuẩn bị kế hoạch sơ tán trong khủng hoảng ngày 13 tháng 9, và cách chức Đại tướng Dawley ngày 20 tháng 9 — được các nhà sử học đánh giá khác nhau. Ông được trao Huân chương Chữ thập Phục vụ Xuất sắc vì cách xử lý trong cuộc phản công của Đức.
Richard McCreery (1898–1967).* Chỉ huy Quân đoàn X Anh, McCreery là sĩ quan kỵ binh từng làm tham mưu trưởng cho Đại tướng Alexander tại Bắc Phi. Tại Salerno, ông chỉ huy nửa phía bắc của cuộc đổ bộ, gồm Sư đoàn 46 và 56, và quân đoàn của ông giữ khu vực Battipaglia trước cuộc phản công của Đức ngày 12–13 tháng 9.
Ernest J. Dawley (1886–1973) và John P. Lucas (1890–1949).* Dawley chỉ huy Quân đoàn VI Hoa Kỳ tại Salerno, gồm Sư đoàn 36 và 45 ở khu vực phía nam, nơi cuộc phản công của Đức đánh mạnh nhất. Clark cách chức ông ngày 20 tháng 9 và thay bằng Thiếu tướng John P. Lucas, người từng là phó của Clark.
Lucas tiếp tục chỉ huy Quân đoàn VI tại Anzio tháng 1 năm 1944, nơi ông lại bị cách chức sau khi cuộc đổ bộ ở đó bị đình trệ. Việc cách chức Dawley đã được các nhà sử học tranh luận, một số cho rằng đó là hệ quả từ chính các quyết định của Clark về cuộc đổ bộ, số khác cho rằng đó phản ánh cách Dawley chỉ huy quân đoàn khi bị tấn công.
Matthew Ridgway (1895–1993).* Chỉ huy Sư đoàn dù 82 Hoa Kỳ, Ridgway đã chỉ huy sư đoàn tại Sicily tháng 7 năm 1943. Tại Salerno, lính dù của ông được thả thẳng vào đầu cầu trong đêm 13–14 và 14–15 tháng 9, vào thời điểm gay go nhất của trận đánh, và giữ khu vực Altavilla trước các cuộc tấn công tiếp theo của Đức.
Heinrich von Vietinghoff (1887–1952).* Chỉ huy Tập đoàn quân 10 Đức, Vietinghoff từng chỉ huy một quân đoàn trên Mặt trận phía Đông trước khi được điều tới Ý năm 1943. Tại Salerno, ông chỉ đạo việc phòng thủ các bãi biển và cuộc phản công ngày 12–14 tháng 9, sau đó chỉ huy cuộc rút lui của Đức về sông Volturno và Tuyến Gustav. Ông kết thúc chiến tranh với cương vị tư lệnh lực lượng Đức tại Ý, và ký văn kiện đầu hàng của các lực lượng này tháng 5 năm 1945.
Albert Kesselring (1885–1960).* Tư lệnh chung của Đức tại Ý, Kesselring là thống chế Luftwaffe, chỉ huy lực lượng Đức tại Địa Trung Hải từ năm 1941. Tại Salerno, ông kiểm soát các hoạt động của Tập đoàn quân 10 và ra lệnh rút về sông Volturno ngày 16–17 tháng 9. Ông tiếp tục chỉ huy việc phòng thủ Ý của Đức trong phần còn lại của cuộc chiến, trong đó có phòng thủ Tuyến Gustav tại Cassino.
Sau chiến tranh, ông bị một tòa án quân sự Anh kết tội tội ác chiến tranh vì vụ thảm sát Ardeatine và các vụ giết hại dân thường Ý khác, bị kết án tử hình, sau đó được giảm án thành tù chung thân; ông được thả năm 1952.
Bài viết liên quan
Câu hỏi thường gặp
Cuộc đổ bộ Salerno diễn ra khi nào?
Cuộc đổ bộ chính, Chiến dịch Avalanche, diễn ra ngày 9 tháng 9 năm 1943, một ngày sau khi hiệp định đình chiến của Ý được công bố. Chiến dịch thường được tính từ ngày 9 đến 17 tháng 9 năm 1943, kết thúc khi quân Đức rút khỏi đầu cầu.
Ai thắng Trận Salerno?
Đồng minh thắng. Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ giữ vững đầu cầu trước cuộc phản công của Đức ngày 12–14 tháng 9, quân Đức rút lui ngày 16–17 tháng 9, và Đồng minh tiến về Napoli, tiến vào thành phố ngày 1 tháng 10 năm 1943.
Chiến dịch Avalanche là gì?
Chiến dịch Avalanche là mật danh của cuộc đổ bộ của Đồng minh gần Salerno ngày 9 tháng 9 năm 1943, cuộc đổ bộ chính trong cuộc xâm lược Ý của Đồng minh. Chiến dịch do Tập đoàn quân 5 Hoa Kỳ dưới quyền Trung tướng Mark W. Clark thực hiện, với Quân đoàn X Anh và Quân đoàn VI Hoa Kỳ đổ bộ cạnh nhau.
Vì sao cuộc đổ bộ Salerno khó khăn đến vậy?
Cuộc đổ bộ được thực hiện mà không có pháo kích hải quân dọn đường, nên các công sự phòng thủ của Đức trên bãi biển còn nguyên vẹn. Đầu cầu bị núi non bao quát, từ đó pháo binh Đức có thể bắn vào các bãi biển, và sông Sele chia cắt hai quân đoàn Đồng minh, để lại một khoảng trống mà quân Đức tấn công ngày 12–13 tháng 9.
Thương vong tại Salerno là bao nhiêu?
Trong giai đoạn 9–17 tháng 9 năm 1943, Đồng minh ghi nhận 2.149 người chết, 7.365 người bị thương và 4.099 người mất tích (tổng cộng 13.613), và Đức ghi nhận 840 người chết, 2.002 người bị thương và 603 người mất tích (tổng cộng 3.445). Các ước tính rộng hơn bao quát giai đoạn dài hơn đưa thương vong Đồng minh lên khoảng 15.000 người.
Napoli được chiếm khi nào?
Quân Đồng minh tiến vào Napoli ngày 1 tháng 10 năm 1943, sau khi đồn binh Đức rút lui. Cảng đã bị phá hủy và mất nhiều tuần để sửa chữa, nhưng nó trở thành căn cứ chính của Đồng minh tại Ý.
Nguồn
- Wikipedia, “Operation Avalanche” — dates 9–17 September 1943, strength (170,000 Allied servicemen; 35,000 Germans), commanders, and casualty figures by service (Allied 2,149 killed, 7,365 wounded, 4,099 missing; German 840 killed, 2,002 wounded, 603 missing).
- U.S. Army Center of Military History, Salerno: American Operations From the Beaches to the Volturno, 9 September – 6 October 1943 (American Forces in Action series, CMH Pub 100-7) — the official U.S. Army account of the landings, the German counterattack of 12–14 September, and the advance to the Volturno.
- Martin Blumenson, United States Army in World War II, Mediterranean Theater of Operations: Salerno to Cassino (Government Printing Office, 1969) — the official U.S. Army history, source of the German strength figure and the operational narrative.
- Angus Konstam, Salerno 1943: The Allies Invade Southern Italy (Osprey Campaign series) — chronology of the landings and the counterattack, including the Tobacco Factory fighting and the 82nd Airborne drops.
- American Battle Monuments Commission, Sicily–Rome American Cemetery and Memorial — Naples entered 1 October 1943, the Volturno crossed in mid-October, and the link-up of the Fifth and Eighth Armies.
- Encyclopaedia Britannica, “Italian Campaign” and “Mark Clark” (britannica.com) — background on the invasion of Italy and Clark’s career.