Trận Midway

Trận Midway, diễn ra từ ngày 4 đến ngày 7 tháng 6 năm 1942 gần đảo san hô Midway ở trung tâm Thái Bình Dương, là một chiến thắng hải quân quyết định của Mỹ: Hải quân Hoa Kỳ đã đánh chìm cả bốn tàu sân bay hạm đội của Nhật có mặt tại trận — Akagi, Kaga, Sōryū và Hiryū — với cái giá là một tàu sân bay Mỹ, Yorktown. Nhật mất 3.057 người và 248 máy bay; Hoa Kỳ mất 307 người và khoảng 150 máy bay. Trận đánh đã chấm dứt đợt tấn công của Nhật ở Thái Bình Dương và được coi rộng rãi là bước ngoặt của Chiến tranh Thái Bình Dương.

Thông tin chính

Hạng mục	Nội dung
Thời gian	4–7 June 1942
Địa điểm	Near Midway Atoll, central Pacific, about 1,300 miles (2,100 km) northwest of Honolulu
Kết quả	Decisive American victory
Chỉ huy Hoa Kỳ	Admiral Chester W. Nimitz (Commander in Chief, Pacific Fleet); Rear Admiral Frank Jack Fletcher (Task Force 17, tactical command); Rear Admiral Raymond Spruance (Task Force 16)
Chỉ huy Nhật	Admiral Isoroku Yamamoto (Commander in Chief, Combined Fleet); Vice Admiral Chuichi Nagumo (1st Air Fleet, carrier striking force)
Lực lượng Hoa Kỳ	3 fleet carriers, 233 carrier-based aircraft, 127 land-based aircraft
Lực lượng Nhật	4 fleet carriers, 248 carrier-based aircraft
Tổn thất Hoa Kỳ	1 carrier and 1 destroyer sunk, about 150 aircraft destroyed, 307 killed
Tổn thất Nhật	4 carriers and 1 heavy cruiser sunk, 248 aircraft destroyed, 3,057 killed

Bảng trên tóm tắt các thông tin chính: thời gian 4–7/6/1942, địa điểm gần đảo san hô Midway, kết quả là chiến thắng quyết định của Mỹ, cùng các chỉ huy, lực lượng và tổn thất hai bên như đã nêu trong bảng tiếng Anh.

Bối cảnh

Why Japan attacked Midway / Vì sao Nhật tấn công Midway

Sáu tháng trước đó, Nhật đã mở đầu Chiến tranh Thái Bình Dương bằng cuộc tấn công Trân Châu Cảng (7 tháng 12 năm 1941). Cuộc tập kích đánh chìm hoặc làm hư hại tám thiết giáp hạm Mỹ, nhưng ba tàu sân bay Mỹ ở Thái Bình Dương đang ở ngoài biển nên thoát được. Đô đốc Yamamoto, người đã hoạch định Trân Châu Cảng, hiểu rằng chiến tranh sẽ không thắng được cho tới khi các tàu sân bay đó bị tiêu diệt.

Đến mùa xuân năm 1942, Nhật đã chinh phục một vùng rộng lớn — từ Mãn Châu và Trung Quốc tới Đông Nam Á và tây Thái Bình Dương, trong đó có đảo Wake, chiếm được tháng 12 năm 1941 — nhưng các nhà lãnh đạo của họ bất đồng về bước tiếp theo. Yamamoto muốn một trận hải chiến quyết định.

Kế hoạch của ông, Chiến dịch MI, là xâm chiếm đảo san hô Midway, một căn cứ nhỏ của Mỹ ở đầu phía tây xa nhất của chuỗi đảo Hawaii. Ông dự đoán Hoa Kỳ sẽ đưa tàu sân bay tới bảo vệ Midway, và ông định phục kích, đánh chìm chúng bằng một hạm đội lớn hơn nhiều, trong đó có thiết giáp hạm Yamato, chiến hạm lớn nhất từng được đóng.

Hai sự kiện mùa xuân năm 1942 đã định hình trận đánh. Thứ nhất là Trận Biển San Hô (7–8 tháng 5 năm 1942), trận hải chiến đầu tiên trong lịch sử hoàn toàn do máy bay quyết định, trong đó các tàu đối phương không bao giờ nhìn thấy nhau.

Tàu sân bay Mỹ Lexington bị đánh chìm và Yorktown bị hư hại nặng, nhưng cuộc xâm lược Port Moresby của Nhật bị chặn đứng, còn tàu sân bay Nhật Shōkaku bị hư hại và Zuikaku mất quá nhiều máy bay nên cả hai đều vắng mặt tại Midway.

Thứ hai là Cuộc tập kích Doolittle (18 tháng 4 năm 1942), khi máy bay ném bom Mỹ cất cánh từ tàu sân bay Hornet đánh vào Tokyo. Cuộc tập kích gây ít thiệt hại vật chất, nhưng làm bẽ mặt các nhà lãnh đạo Nhật và khiến kế hoạch đẩy vành đai phòng thủ về phía đông của Yamamoto dễ được chấp thuận hơn.

Kế hoạch của Nhật còn có phần thứ hai: một cuộc tấn công nghi binh vào quần đảo Aleutian ngoài khơi Alaska, nhằm kéo lực lượng Mỹ lên phía bắc. Nó không hiệu quả. Người Mỹ biết đòn đánh thực sự sẽ giáng xuống đâu.

The codebreakers who found the target / Những người giải mã tìm ra mục tiêu

Hoa Kỳ không gặp quân Nhật tại Midway nhờ may mắn. Các chuyên gia giải mã Mỹ tại Trạm Hypo, đơn vị giải mã của Hải quân tại Trân Châu Cảng do Trung tá Joseph Rochefort chỉ huy, đã đọc được một phần mật mã tác chiến hải quân chính của Nhật, JN-25, từ đầu năm 1942. Đến tháng 5, các bức điện bị chặn cho thấy Yamamoto đang chuẩn bị một chiến dịch lớn nhằm vào một địa điểm chỉ được xác định bằng mật danh “AF”.

Rochefort tin chắc “AF” là Midway, nhưng Washington thì không. Để chứng minh, nhóm của ông sắp đặt một mưu mẹo: đồn trú Midway gửi một bức điện vô tuyến bằng ngôn ngữ thường báo rằng nhà máy chưng cất nước biển của đảo san hô đã hỏng và nước ngọt đang cạn. Chỉ trong vài ngày, một bức điện Nhật bị chặn báo rằng “AF đang thiếu nước”. Cái bẫy đã thành công — “AF” chính là Midway, và cuộc tấn công sẽ đến vào đầu tháng 6.

Có được tin tình báo này, Đô đốc Nimitz bố trí ba tàu sân bay của mình ở phía đông bắc Midway để mai phục. Quân Nhật, vốn tin rằng mật mã của mình an toàn, đã đi thẳng vào một cuộc phục kích mà họ không ngờ tới.

The Aleutian diversion / Cuộc nghi binh Aleutian

Kế hoạch Midway của Nhật còn có một phần thứ hai, Chiến dịch AL — một cuộc nghi binh ở vùng cực bắc. Trong khi các tàu sân bay của Nagumo tiến về Midway, một lực lượng Nhật nhỏ hơn, Lực lượng Cơ động 2 do Chuẩn đô đốc Kakuji Kakuta chỉ huy, sẽ đánh vào căn cứ Mỹ tại Dutch Harbor thuộc quần đảo Aleutian, Alaska, và đổ bộ lên các đảo Attu và Kiska ở phía tây quần đảo.

Cuộc tấn công Dutch Harbor được định vào ngày 3 tháng 6, một ngày trước cuộc tấn công Midway, để gây nhầm lẫn cho phía Mỹ về nơi đòn chính sẽ giáng xuống và kéo lực lượng Mỹ về phía bắc, ra xa Midway.

Việc chiếm Attu và Kiska cũng sẽ mở rộng vành đai phòng thủ của Nhật ở Bắc Thái Bình Dương. Đến ngày 1 tháng 6, lực lượng Mỹ tại Aleutian có khoảng 2.300 người, và ngày 2 tháng 6 một máy bay tuần tra đã phát hiện đội tàu Nhật cách Dutch Harbor 800 dặm về phía tây nam — nhưng phía Mỹ không biết đòn chính sẽ rơi xuống Alaska hay Midway.

Lực lượng này nhỏ nhưng có thực: hai tàu sân bay hạng nhẹ Ryujo và Junyo, hai tuần dương hạm hạng nặng và ba khu trục hạm, với khoảng 80 máy bay trên hai tàu sân bay. Ngày 3 tháng 6, máy bay của Kakuta tấn công Dutch Harbor.

Sương mù và mây thấp — thời tiết thường thấy ở Aleutian — khiến phần lớn máy bay Nhật không tìm được mục tiêu; chỉ máy bay từ Ryujo tới được cảng, còn máy bay của Junyo phải quay về. Họ phá hủy các bồn chứa dầu, doanh trại và một bệnh viện, đồng thời đánh chìm tàu trực Northwestern mà họ nhầm là tàu chiến.

Cuộc tấn công thứ hai ngày 4 tháng 6, với khoảng 32 máy bay, gây thêm thiệt hại cho căn cứ. Trong hai ngày tấn công, 43 người Mỹ thiệt mạng và 50 người bị thương. Phía Nhật mất 8 máy bay bị phá hủy và 1 chiếc bị bắt giữ.

Một trong những máy bay Nhật mất ngày 4 tháng 6 có ý nghĩa vượt xa quần đảo Aleutian. Một tiêm kích Mitsubishi A6M Zero do Hạ sĩ quan Tadayoshi Koga lái bị hỏa lực mặt đất bắn hỏng và hạ cánh khẩn cấp xuống đảo Akutan, cách Dutch Harbor khoảng 20 dặm về phía đông bắc.

Koga thiệt mạng, nhưng máy bay của ông rơi xuống gần như nguyên vẹn trong một bãi lầy than bùn. Lực lượng Mỹ thu hồi nó một tháng sau, sửa chữa và bay thử. Chiếc “Akutan Zero”, như tên gọi sau này, đã cho các kỹ sư và phi công Mỹ cái nhìn cận cảnh đầu tiên về loại tiêm kích từng thống trị cuộc chiến trên không ở Thái Bình Dương, và thông tin đó đã định hình chiến thuật tiêm kích của Mỹ trong phần còn lại của cuộc chiến.

Ngày 5 tháng 6, một ngày sau khi các tàu sân bay bị mất tại Midway, Kakuta nhận lệnh ngừng tấn công và tiến về trung tâm Thái Bình Dương để hỗ trợ Hạm đội Liên hợp đang rút lui. Hai ngày sau, quân Nhật đổ bộ lên Kiska (6 tháng 6) và Attu (7 tháng 6), chiếm cả hai đảo mà không gặp kháng cự.

Cuộc nghi binh đã thất bại trong mục đích chính của nó: Nimitz, nhờ đọc được mật mã Nhật, biết Midway mới là mục tiêu thực sự, và không có lực lượng Mỹ nào bị điều về phía bắc. Hai tàu sân bay hạng nhẹ Ryujo và Junyo hoàn toàn vắng mặt trong trận đánh quyết định.

Cuộc chiếm đóng kéo dài khoảng một năm. Lực lượng Mỹ tái chiếm Attu vào tháng 5 năm 1943 sau những trận đánh ác liệt — khoảng 2.400 quân Nhật thiệt mạng và chỉ 25 người bị bắt, so với 566 người Mỹ thiệt mạng và 1.442 người bị thương.

Kiska được quân Nhật rút lui bí mật ngày 28–29 tháng 7 năm 1943; khi quân Mỹ và Canada đổ bộ vào tháng 8, họ thấy đảo trống không, dù 92 người đã thiệt mạng do hỏa lực quân mình và mìn.

Chiến dịch Aleutian là chiến dịch duy nhất của cuộc chiến diễn ra trên đất Bắc Mỹ, và kết quả lâu dài nhất của nó không phải lãnh thổ mà là chiếc Akutan Zero.

Lực lượng hai bên

	Hoa Kỳ	Nhật
Tàu sân bay hạm đội	3 — Enterprise, Hornet, Yorktown	4 — Akagi, Kaga, Sōryū, Hiryū
Thiết giáp hạm tại khu vực	0	2 (with the carrier striking force; 5 more with Yamamoto’s main body, which did not reach the battle)
Tuần dương hạm và khu trục hạm	7 heavy cruisers, 1 light cruiser, 15 destroyers	2 heavy cruisers, 1 light cruiser, 12 destroyers (striking force)
Máy bay trên tàu sân bay	233	248
Máy bay trên đất liền	127 (on Midway and from Hawaii)	16 floatplanes
Tàu ngầm	16	13
Tổng chỉ huy	Adm. Chester W. Nimitz	Adm. Isoroku Yamamoto
Chỉ huy chiến thuật trên biển	Rear Adm. Frank Jack Fletcher (TF 17); Rear Adm. Raymond Spruance (TF 16)	Vice Adm. Chuichi Nagumo (1st Air Fleet)

Hai hạm đội không cân sức trên giấy tờ. Nhật mang tới nhiều tàu và nhiều máy bay hơn. Hoa Kỳ mang tới tin tình báo tốt hơn — và một kế hoạch.

Cả bốn tàu sân bay Nhật đều từng tham gia cuộc tấn công Trân Châu Cảng. Tàu sân bay Mỹ Yorktown đã bị hư hại tại Biển San Hô một tháng trước và được vá víu tại Trân Châu Cảng trong khoảng ba ngày — một việc sửa chữa mà quân Nhật không tin là có thể, và là một lý do khiến họ nghĩ sẽ chỉ phải đối mặt với hai tàu sân bay Mỹ.

Quân Nhật còn chia nhỏ lực lượng của mình. Ngoài bốn tàu sân bay dưới quyền Nagumo, Yamamoto giữ một lực lượng chủ lực gồm các thiết giáp hạm — trong đó có Yamato — ở cách đó hàng trăm dặm phía sau, và điều hai tàu sân bay hạng nhẹ cùng các tàu khác về hướng Aleutian. Không nhóm nào tới kịp trận đánh để tạo ra khác biệt.

Diễn biến

3 June 1942 / Ngày 3 tháng 6 năm 1942

Máy bay tuần tra Mỹ từ Midway phát hiện tàu Nhật ở phía tây nam đảo san hô — đoàn tàu vận tải xâm lược. Chín máy bay ném bom B-17 từ Midway tấn công các tàu vận tải đêm đó nhưng không có kết quả, song lần tiếp xúc này xác nhận quân Nhật đang đến đúng lịch trình.

4 June 1942 — morning: the attack on Midway / Sáng ngày 4 tháng 6: tấn công Midway

Vào khoảng 04:30, Nagumo tung đợt tấn công đầu tiên gồm 108 máy bay vào Midway. Tiêm kích Mỹ từ đảo san hô chặn đánh chúng cách đó 30 dặm, và máy bay ném bom của Thủy quân lục chiến và Lục quân từ Midway tấn công hạm đội Nhật suốt buổi sáng. Đợt tấn công làm hư hại các cơ sở của Midway nhưng không vô hiệu hóa được sân bay, và các phi công của Nagumo báo cáo rằng cần một đợt tấn công thứ hai vào đảo.

Báo cáo đó tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan khó khăn cho Nagumo. Máy bay dự bị của ông được trang bị ngư lôi để tấn công tàu Mỹ. Muốn đánh Midway lần nữa, chúng phải được thay bom. Nagumo ra lệnh thay vũ khí — rồi vào khoảng 07:45, một máy bay trinh sát báo cáo có tàu Mỹ ở phía đông bắc. Mệnh lệnh lại bị đảo ngược. Trong hơn một giờ, các tàu sân bay Nhật di chuyển với boong chứa máy bay chật ních những chiếc đã nạp vũ khí và nhiên liệu, kẹt giữa hai nhiệm vụ.

Trong khi đó, các tàu sân bay Mỹ đã tung ra đợt tấn công của mình. Vào khoảng 07:00, Spruance điều máy bay ném bom bổ nhào và máy bay phóng ngư lôi của Enterprise và Hornet về phía hạm đội Nhật. Fletcher tiếp nối với không đoàn của Yorktown.

4 June 1942 — the torpedo bombers / Các máy bay phóng ngư lôi

Các phi đội phóng ngư lôi Mỹ tìm thấy quân Nhật trước tiên — và chịu tổn thất nặng nề. Phi đội Ngư lôi 8 từ Hornet, do Trung tá John Waldron chỉ huy, tấn công một mình, không có tiêm kích yểm trợ, bằng những chiếc TBD Devastator chậm chạp và lỗi thời. Cả 15 máy bay đều bị bắn rơi. Chỉ một người sống sót: Thiếu úy George Gay, người đã theo dõi phần còn lại của trận đánh từ mặt nước. Phi đội Ngư lôi 6 từ Enterprise mất 10 trong 14 máy bay; Phi đội Ngư lôi 3 từ Yorktown mất tất cả trừ hai chiếc.

Không một quả ngư lôi Mỹ nào trúng tàu sáng hôm đó. Nhưng các cuộc tấn công đã có tác dụng. Chúng kéo đội tuần tra chiến đấu của Nhật xuống sát mặt biển, khiến boong các tàu sân bay chật ních máy bay đang được tiếp nhiên liệu và nạp lại vũ khí, và làm chậm đợt phản công của Nagumo.

4 June 1942 — afternoon: Hiryū strikes back / Buổi chiều ngày 4 tháng 6: Hiryū phản công

Tàu sân bay Nhật thứ tư, Hiryū, vẫn nguyên vẹn và còn nguy hiểm. Máy bay của nó tìm thấy Yorktown chiều hôm đó và đánh trúng nó bằng ba quả bom, rồi bằng ngư lôi trong đợt tấn công thứ hai. Yorktown bị hư hại nặng và bị bỏ lại — nhưng nó vẫn nổi.

Cuối buổi chiều, máy bay ném bom bổ nhào Mỹ từ Enterprise tìm thấy Hiryū và đánh trúng nó bằng bốn quả bom. Nó cháy suốt đêm, bị bỏ lại và bị tự đánh chìm vào sáng sớm ngày 5 tháng 6. Chỉ huy của nó, Chuẩn đô đốc Tamon Yamaguchi, chìm cùng tàu. Khi cả bốn tàu sân bay đều đã mất, Yamamoto hủy bỏ cuộc xâm lược Midway.

5 June 1942 / Ngày 5 tháng 6 năm 1942

Máy bay Mỹ truy kích hạm đội Nhật đang rút lui. Máy bay ném bom bổ nhào bắt kịp các tuần dương hạm hạng nặng Mogami và Mikuma, hai tàu đã va chạm nhau trong đêm khi cố tránh một tàu ngầm. Mikuma bị đánh chìm ngày 6 tháng 6; Mogami bị hư hại nặng nhưng thoát được. Akagi chìm trước bình minh ngày 5 tháng 6.

6–7 June 1942 / Ngày 6–7 tháng 6 năm 1942

Yorktown được kéo về Trân Châu Cảng, nhưng ngày 6 tháng 6, tàu ngầm Nhật I-168 lọt qua màn chắn của Mỹ và phóng ngư lôi vào nó — cùng tàu khu trục Hammann đang cặp bên để cấp điện. Hammann chìm trong vài phút. Yorktown cuối cùng lật úp và chìm lúc bình minh ngày 7 tháng 6. Trận đánh kết thúc.

Bước ngoặt

Vào khoảng 10:25 sáng ngày 4 tháng 6, trận đánh xoay chuyển chỉ trong vài phút. Các máy bay ném bom bổ nhào của Trung tá Wade McClusky từ Enterprise — 32 chiếc SBD Dauntless thuộc Phi đội Ném bom 6 và Phi đội Trinh sát 6 — đang tìm kiếm trên vùng biển trống và sắp cạn nhiên liệu thì McClusky phát hiện tàu khu trục Nhật Arashi đang vội quay về hạm đội sau khi thả bom chìm vào tàu ngầm Nautilus. Ông lần theo vệt nước của nó thẳng tới các tàu sân bay Nhật.

Gần như cùng lúc, Phi đội Ném bom 3 từ Yorktown, do Trung tá Maxwell Leslie chỉ huy, tới từ một hướng khác. Khi các tiêm kích Nhật còn ở tầm thấp để kết liễu các máy bay phóng ngư lôi, máy bay ném bom bổ nhào tấn công mà không gặp kháng cự. Kaga bị đánh trúng đầu tiên và bốc cháy.

Trung úy Richard Best, chỉ huy một phân đội của Phi đội Ném bom 6, tách khỏi đợt tấn công Kaga và bổ nhào vào soái hạm Akagi; một quả bom duy nhất xuyên thủng boong bay của nó và nổ tung giữa những máy bay đã nạp vũ khí và nhiên liệu trong khoang chứa. Sōryū bị máy bay ném bom của Yorktown đánh trúng cùng lúc.

Chỉ trong vài phút, ba trong bốn tàu sân bay hạm đội của Nhật đã thành những xác tàu cháy. Kaga và Sōryū chìm chiều hôm đó; Akagi chìm trước bình minh ngày hôm sau.

Năm phút ném bom bổ nhào đã quyết định trận đánh — nhưng chỉ vì các phi đội phóng ngư lôi trước đó đã kéo tiêm kích Nhật xuống sát mặt biển, và chỉ vì các tàu sân bay của Nagumo bị bắt gặp khi boong đầy máy bay đã nạp vũ khí và nhiên liệu, đang giữa chừng thay vũ khí. Bước ngoặt là kết quả của tình báo, các cuộc tấn công của phi đội phóng ngư lôi và thời điểm.

Thương vong và tổn thất

	Hoa Kỳ	Nhật
Tàu sân bay hạm đội bị chìm	1 — Yorktown	4 — Akagi, Kaga, Sōryū, Hiryū
Tàu chiến khác bị chìm	1 destroyer — Hammann	1 heavy cruiser — Mikuma (heavy cruiser Mogami badly damaged)
Máy bay bị phá hủy	About 150	248
Tử trận	307	3,057

Tổn thất của trận đánh chênh lệch rõ rệt. Nhật mất bốn tàu sân bay hạm đội — một phần tư sức mạnh tàu sân bay của mình — cùng các phi hành đoàn đã qua huấn luyện đi kèm. Hoa Kỳ mất một tàu sân bay và một tàu khu trục.

Số người chết không phân bố đều. Trên bốn tàu sân bay Nhật, 2.181 người thiệt mạng: 267 người trên Akagi, 811 trên Kaga, 711 trên Sōryū và 392 trên Hiryū, trong đó có Chuẩn đô đốc Yamaguchi. Thêm 700 người chết trên Mikuma và 92 người trên Mogami.

Nhật cũng mất khoảng 110 phi hành đoàn tàu sân bay đã qua huấn luyện — những phi công và thành viên phi hành đoàn phải mất nhiều năm đào tạo và không thể thay thế nhanh chóng. (Lưu ý: con số khoảng 110 phi hành đoàn tàu sân bay đã qua huấn luyện theo Parshall & Tully, Shattered Sword; chưa được đối chiếu độc lập với nguồn gốc.) Hoa Kỳ mất 307 người, trong đó có các phi đội phóng ngư lôi và thủy thủ của Yorktown và Hammann.

Bản đồ và địa hình

Đảo san hô Midway là một cặp đảo nhỏ — đảo Sand và đảo Eastern — ở đầu phía tây xa nhất của quần đảo Hawaii, cách Honolulu khoảng 1.300 dặm (2.100 km) về phía tây bắc và cách Tokyo khoảng 2.500 dặm. Đảo san hô thực chất chỉ là một rạn san hô với một đầm phá, nhưng năm 1942 nó có một sân bay và một trạm không quân hải quân, nằm án ngữ các tuyến đường biển giữa Hawaii và châu Á. Bên nào giữ Midway có thể quan sát, và đe dọa, toàn bộ trung tâm Thái Bình Dương.

Trận đánh diễn ra trên biển, không phải trên các đảo. Các tàu sân bay Nhật tiếp cận từ phía tây bắc; các tàu sân bay Mỹ chờ đợi cách đảo san hô khoảng 200 dặm về phía đông bắc, giữa hạm đội Nhật và Hawaii. Giao tranh ngày 4 tháng 6 diễn ra trên một vùng biển cách Midway khoảng 150 dặm về phía tây bắc — đủ gần để máy bay từ đảo san hô vươn tới hạm đội Nhật, và đủ xa để quân Nhật không bao giờ nhìn thấy các tàu sân bay Mỹ cho tới khi tàu của chính họ đã bốc cháy.

Kết quả và di sản

Midway không kết thúc chiến tranh — ba năm giao tranh ác liệt nữa còn tiếp diễn, bắt đầu với Trận Guadalcanal hai tháng sau, trong đó có trận đánh đêm tại đảo Savo. Nhưng nó chấm dứt giai đoạn mà Nhật tấn công còn Hoa Kỳ phản ứng. Sau Midway, thế chủ động chuyển sang tay người Mỹ, và Nhật không bao giờ còn mở một đợt tấn công lớn nào ở trung tâm Thái Bình Dương nữa.

Ba yếu tố khiến trận đánh mang tính quyết định.

Thứ nhất, các con tàu. Nhật bước vào chiến tranh với sáu tàu sân bay hạm đội; sau Midway chỉ còn hai. Bốn chiếc mất tại Midway — Akagi, Kaga, Sōryū và Hiryū — là nòng cốt của lực lượng đã tấn công Trân Châu Cảng. Nhật đóng tàu sân bay mới trong chiến tranh, nhưng không đủ nhanh, và không bao giờ có đủ để sánh với các xưởng đóng tàu Mỹ, vốn đã cho ra đời các tàu sân bay hạm đội lớp Essex nhanh hơn tốc độ Nhật thay thế tổn thất.

Thứ hai, các phi hành đoàn. Tổn thất phi hành đoàn đã qua huấn luyện quan trọng ít nhất ngang với tổn thất tàu bè. Các phi công tàu sân bay của Nhật là một nhóm nhỏ, được đào tạo chuyên sâu nhiều năm trước chiến tranh. Khoảng 110 người trong số họ đã chết tại Midway (theo Parshall & Tully, Shattered Sword; chưa đối chiếu độc lập với nguồn gốc), và hệ thống đào tạo tạo ra họ không thể thay thế với tốc độ tương đương Hoa Kỳ đào tạo phi công của mình. Từ Midway trở đi, không quân hải quân Nhật ngày càng yếu đi trong khi không quân hải quân Mỹ ngày càng mạnh lên.

Thứ ba, tình báo. Midway là chiến thắng của tình báo không kém gì của tàu bè và máy bay. Các chuyên gia giải mã tại Trạm Hypo đã cho Nimitz biết quân Nhật sẽ đến ở đâu, khi nào và với sức mạnh nào. Nimitz có thể tập trung lực lượng yếu hơn của mình đúng nơi, đúng lúc, và phục kích một kẻ thù không ngờ tới cuộc phục kích. Nhật không bao giờ biết mật mã của mình đã bị phá.

Các sử gia lưu ý rằng trận đánh cho thấy, lần thứ hai sau Biển San Hô, tàu sân bay đã thay thế thiết giáp hạm trở thành vũ khí quyết định trên biển. Tại Midway, như tại Biển San Hô, các hạm đội đối phương không bao giờ tiến vào tầm pháo của nhau. Trận đánh được giao tranh — và quyết định — hoàn toàn bằng máy bay.

Chỉ huy

Hoa Kỳ: Đô đốc Chester W. Nimitz, Tổng tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương, quyết định tin tưởng các chuyên gia giải mã của mình và mạo hiểm ba tàu sân bay trong một cuộc phục kích. Chuẩn đô đốc Frank Jack Fletcher, chỉ huy chiến thuật trên biển, tung ra các đợt tấn công đầu tiên của Mỹ từ Yorktown. Chuẩn đô đốc Raymond Spruance, chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm 16 (Enterprise và Hornet), tung đòn tấn công sớm, trước khi quân Nhật sẵn sàng — một quyết định mà nhiều sử gia cho là đã mang lại chiến thắng.

Nhật: Đô đốc Isoroku Yamamoto, tư lệnh Hạm đội Liên hợp, thiết kế chiến dịch nhưng ở lại với lực lượng thiết giáp hạm chủ lực cách các tàu sân bay hàng trăm dặm phía sau. Phó đô đốc Chuichi Nagumo, chỉ huy lực lượng tấn công tàu sân bay, bị kẹt giữa hai nhiệm vụ — tấn công Midway và chuẩn bị đối phó một hạm đội Mỹ mà ông không ngờ tới — và các tàu của ông ở vào thời điểm dễ bị tổn thương nhất khi máy bay ném bom bổ nhào Mỹ tới.

Chuẩn đô đốc Tamon Yamaguchi, chỉ huy Sư đoàn Tàu sân bay số 2 (Hiryū và Sōryū), tung ra đợt phản công hiệu quả duy nhất của Nhật trong ngày và chết trên tàu Hiryū.

Bài viết liên quan

• Trận tấn công Trân Châu Cảng
• Trận Stalingrad
• Trận Ardennes

Câu hỏi thường gặp

Who won the Battle of Midway? / Ai thắng Trận Midway?*
The United States won a decisive victory. The US Navy sank four Japanese fleet carriers and a heavy cruiser for the loss of one American carrier and one destroyer, and Japan’s offensive in the Pacific was stopped.
*Hoa Kỳ giành chiến thắng quyết định. Hải quân Mỹ đánh chìm bốn tàu sân bay hạm đội Nhật và một tuần dương hạm hạng nặng, đổi lại mất một tàu sân bay và một tàu khu trục, và đợt tấn công của Nhật ở Thái Bình Dương bị chặn đứng.

How many ships were sunk at the Battle of Midway? / Có bao nhiêu tàu bị đánh chìm tại Trận Midway?*
Six warships were sunk: four Japanese fleet carriers (Akagi, Kaga, Sōryū, Hiryū) and the heavy cruiser Mikuma, against the American carrier Yorktown and the destroyer Hammann.
*Sáu tàu chiến bị đánh chìm: bốn tàu sân bay hạm đội Nhật (Akagi, Kaga, Sōryū, Hiryū) và tuần dương hạm hạng nặng Mikuma, đổi lại tàu sân bay Mỹ Yorktown và tàu khu trục Hammann.

How many aircraft were lost at Midway? / Có bao nhiêu máy bay bị mất tại Midway?*
Japan lost 248 carrier aircraft; the United States lost about 150 aircraft, including most of the torpedo bombers that attacked on the morning of 4 June.
*Nhật mất 248 máy bay trên tàu sân bay; Hoa Kỳ mất khoảng 150 máy bay, trong đó có phần lớn các máy bay phóng ngư lôi tấn công sáng ngày 4 tháng 6.

Who commanded the fleets at Midway? / Ai chỉ huy các hạm đội tại Midway?*
Admiral Chester W. Nimitz commanded the US Pacific Fleet; at sea, Rear Admiral Frank Jack Fletcher held tactical command and Rear Admiral Raymond Spruance commanded Task Force 16. Admiral Isoroku Yamamoto commanded the Japanese Combined Fleet, and Vice Admiral Chuichi Nagumo commanded the carrier striking force.
*Đô đốc Chester W.

Nimitz chỉ huy Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ; trên biển, Chuẩn đô đốc Frank Jack Fletcher nắm quyền chỉ huy chiến thuật và Chuẩn đô đốc Raymond Spruance chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm 16. Đô đốc Isoroku Yamamoto chỉ huy Hạm đội Liên hợp Nhật, và Phó đô đốc Chuichi Nagumo chỉ huy lực lượng tấn công tàu sân bay.

Why was the Battle of Midway a turning point? / Vì sao Trận Midway là bước ngoặt?*
Japan lost four fleet carriers and about 110 of its trained carrier aircrew — losses its shipyards and training system could not replace. After Midway, Japan never again mounted a major offensive in the central Pacific, and the United States took the initiative for the rest of the war.

(The figure of about 110 trained carrier aircrew follows Parshall & Tully, Shattered Sword; it has not been independently cross-checked against the original source.)
*Nhật mất bốn tàu sân bay hạm đội và khoảng 110 phi hành đoàn tàu sân bay đã qua huấn luyện — những tổn thất mà xưởng đóng tàu và hệ thống đào tạo của họ không thể bù đắp.

Sau Midway, Nhật không bao giờ còn mở một đợt tấn công lớn nào ở trung tâm Thái Bình Dương, và Hoa Kỳ nắm thế chủ động trong phần còn lại của chiến tranh. (Con số khoảng 110 phi hành đoàn tàu sân bay đã qua huấn luyện theo Parshall & Tully, Shattered Sword; chưa được đối chiếu độc lập với nguồn gốc.)

What happened to the USS Yorktown at Midway? / Tàu USS Yorktown đã ra sao tại Midway?*
Yorktown was damaged by Japanese aircraft from Hiryū on 4 June, abandoned, then torpedoed by the submarine I-168 on 6 June while under tow. She sank at dawn on 7 June 1942.
*Yorktown bị máy bay Nhật từ Hiryū đánh hư hại ngày 4 tháng 6, bị bỏ lại, rồi bị tàu ngầm I-168 phóng ngư lôi ngày 6 tháng 6 khi đang được kéo. Nó chìm lúc bình minh ngày 7 tháng 6 năm 1942.

Nguồn

1. Naval History and Heritage Command, “Battle of Midway: 4–7 June 1942” (history.navy.mil) — dates, result and overview.
2. Naval History and Heritage Command, Online Library of Selected Images, “U.S. Carrier Planes Disable Akagi, Kaga and Soryu, 4 June 1942″ (ibiblio.org/hyperwar) — torpedo squadron losses, the 10:25 dive-bomber attack, sinking times of Kaga, Sōryū and Akagi.
3. U.S. Navy, “Naval Aviation History: The Battle of Midway” (navy.mil) — force composition, the 4 June air battle, Yorktown‘s sinking on 7 June.
4. National Security Agency, Patrick D. Weadon, “The Battle of Midway: How Cryptology Enabled the United States to Turn the Tide” (media.defense.gov) — Station Hypo, JN-25 and the “AF is short of water” ruse.
5. History.com, “How Codebreakers Helped Secure U.S. Victory in the Battle of Midway” (2019, updated 2026) — Rochefort, Station Hypo and the identification of “AF” as Midway.
6. Wikipedia, “Battle of Midway” — consolidated strength and casualty figures (US: 3 carriers, 233 carrier aircraft, 127 land-based aircraft, 307 killed; Japan: 4 carriers, 248 carrier aircraft, 3,057 killed; per-ship death tolls), cross-checked against the Naval History and Heritage Command.
7. Encyclopaedia Britannica, “Battle of Midway” — overview, dates and the battle’s standing as the turning point of the Pacific War.

Further reading / Đọc thêm*