WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Chiến dịch Cobra
1. Mở đầu
Chiến dịch Cobra, phát động ngày 25 tháng 7 năm 1944, là chiến dịch phá vỡ thế bế tắc ở Normandy và biến cuộc xâm lược Pháp của Đồng minh thành chiến tranh vận động. Trong bảy tuần sau ngày D-Day 6/6/1944, quân đội Đồng minh bị kẹt trong vùng bocage — vùng nông thôn với bờ giậu của Normandy — chiến đấu giành từng cánh đồng và ngôi làng trước quân Đức đã đào công sự.
Tướng Omar Bradley, tư lệnh Quân đoàn 1 Mỹ, lên kế hoạch cho một trận đánh khác: đợt oanh tạc thảm quy mô lớn của hơn 2.000 máy bay ném bom hạng nặng và hạng trung sẽ phá thủng tuyến Đức phía tây Saint-Lô, và qua lỗ thủng đó bộ binh cùng thiết giáp của ông sẽ tràn qua, tiến xuống phía nam tới Coutances rồi tới Avranches, nơi con đường tới Brittany và phần còn lại của nước Pháp mở ra.
Vụ oanh tạc vô tình giết chết hàng trăm lính Mỹ, trong đó có một trung tướng, và ngày đầu tiên tiến quân chậm hơn kế hoạch. Nhưng trong vòng một tuần tuyến Đức đã sụp đổ, thiết giáp Mỹ lao nhanh khắp nước Pháp, và Quân đoàn 3 của Tướng George S. Patton, kích hoạt ngày 1 tháng 8, đang càn quét về phía sông Seine.
Cobra là cuộc đột phá, và nếu không có nó sẽ không có cuộc Giải phóng Paris tháng 8 và không có cuộc tiến quân tới biên giới Đức tháng 9.
Chiến dịch Cobra được nhớ tới vì quy mô oanh tạc, vì thảm kịch hỏa lực quân mình, và vì tốc độ tiến quân sau đó. Nó cũng được nhớ như trận đánh của ý tưởng: kế hoạch của Bradley dựa vào không quân làm điều mà pháo binh không thể — phá hủy hệ thống phòng thủ chiều sâu của Đức trong một đòn duy nhất — và nó đã thành công, dù không theo cách ông hy vọng.
Chiến dịch khiến người Mỹ mất hàng nghìn thương vong, và quân Đức còn nhiều hơn, và nó chấm dứt giao tranh trong vùng bocage vốn đã cướp đi nhiều sinh mạng kể từ tháng 6. Trong vòng một tháng sau Cobra, quân đội Đức tại Pháp rút lui toàn diện, và chiến tranh ở phía tây đã thay đổi không thể nhận ra.
2. Thông tin chính
| Ngày | 25–31/7/1944 (đột phá; tiến tới Avranches ngày 30/7) |
| Địa điểm | Phía tây Saint-Lô, Normandy, Pháp — tuyến đường Périers–Saint-Lô tới Coutances và Avranches |
| Kết quả | Đồng minh thắng; tuyến Đức bị phá vỡ, đột phá khỏi Normandy thành công |
| Chỉ huy Đồng minh | Trung tướng Omar Bradley (Quân đoàn 1); Thiếu tướng J. Lawton Collins (Quân đoàn VII); Thiếu tướng Troy Middleton (Quân đoàn VIII); Trung tướng George S. Patton (Quân đoàn 3, từ 1/8) |
| Chỉ huy Đức | Thống chế Günther von Kluge (Tư lệnh phía Tây); Tướng Paul Hausser (Quân đoàn 7); Trung tướng Fritz Bayerlein (Sư đoàn Panzer Lehr) |
| Lực lượng Đồng minh | Quân đoàn 1: khoảng 12 sư đoàn trong khu vực tấn công, gồm Sư đoàn Thiết giáp 2 và 3; hơn 2.000 máy bay ném bom trong đợt oanh tạc thảm |
| Lực lượng Đức | Quân đoàn 7: Sư đoàn Panzer Lehr, Sư đoàn Dù 5 và các sư đoàn bộ binh giữ tuyến phía tây Saint-Lô |
| Tổn thất Đồng minh | Khoảng 5.000–6.000 thương vong trong tuần lễ Cobra, gồm 111 người chết vì bom quân mình ngày 25/7 (xem mục Thương vong) |
| Tổn thất Đức | Nặng nề: Sư đoàn Panzer Lehr thực tế bị tiêu diệt; hàng chục nghìn người chết, bị thương và bị bắt trong cuộc đột phá |
3. Bối cảnh
Bảy tuần trong vùng bocage
Khi Đồng minh đổ bộ lên Normandy ngày 6/6/1944, họ kỳ vọng sẽ đột phá khỏi đầu cầu trong vài ngày. Thay vào đó, họ mất bảy tuần chiến đấu trong vùng bocage, vùng đất với những cánh đồng nhỏ được bao quanh bởi bờ đất dày có cây bụi và cây cối.
Mỗi cánh đồng là một pháo đài: bờ đất chặn xe tăng, hàng rào che giấu súng máy và vũ khí chống tăng của Đức, và mỗi bước tiến đều phải chiến đấu từng thửa ruộng. Quân Anh và Canada bị chặn quanh Caen, nơi thiết giáp Đức tập trung, và quân Mỹ, tiến xuống phía nam từ bán đảo Cotentin, đã chiến đấu chậm chạp và tốn kém để giành Saint-Lô, nút giao thông là chìa khóa xuống phía nam. Đến giữa tháng 7, Đồng minh đã đổ bộ hơn một triệu quân lên Normandy, nhưng chỉ giữ đầu cầu rộng khoảng 80 km và sâu 30 km, và quân Đức, dù ít hơn, vẫn cầm chân họ với kỹ năng khiến các tư lệnh Đồng minh ngạc nhiên.
Danh sách thương vong dài thêm mỗi ngày, và ở London cùng Washington người ta bắt đầu hỏi liệu Normandy có trở thành một Mặt trận phía Tây khác, một cuộc chiến hào kéo dài nhiều năm hay không.
Kế hoạch của Bradley
Đáp án của Tướng Omar Bradley là Chiến dịch Cobra. Kế hoạch đơn giản về đại thể và cấp tiến về phương tiện. Quân đoàn 1 Mỹ sẽ tấn công trên mặt trận hẹp phía tây Saint-Lô, dọc đường Périers–Saint-Lô, nơi địa hình tương đối thoáng và phòng thủ Đức mỏng nhất.
Trước hết, hơn 2.000 máy bay ném bom hạng nặng và hạng trung sẽ oanh tạc thảm một khu vực đất do Đức giữ dài khoảng 6 km và rộng 2 km, phá hủy tuyến đầu của Đức và làm choáng váng quân phòng thủ. Sau đó bộ binh của Quân đoàn VII, dưới quyền Thiếu tướng J.
Lawton Collins, sẽ tiến qua vùng bị oanh tạc, và thiết giáp — Sư đoàn Thiết giáp 2 và 3 cùng Sư đoàn Bộ binh 1 — sẽ vượt qua bộ binh và lao xuống phía nam, trước tới Coutances rồi tới Avranches, ở chân bán đảo Cotentin.
Một khi Avranches bị chiếm, quân đội Mỹ có thể rẽ sang phía đông vào vùng đất trống của nước Pháp, và Quân đoàn 3 dưới quyền Patton, đang chờ dự bị, sẽ được tung ra. Kế hoạch phụ thuộc vào hai điều: oanh tạc phải phá hủy phòng thủ Đức, và thiết giáp phải di chuyển đủ nhanh để khai thác khoảng trống trước khi quân Đức lấp lại.
Quân Đức phía tây Saint-Lô
Tuyến Đức phía tây Saint-Lô do Quân đoàn 7 dưới quyền Tướng Paul Hausser giữ, và đội hình mạnh nhất trong khu vực Cobra là Sư đoàn Panzer Lehr dưới quyền Trung tướng Fritz Bayerlein. Panzer Lehr là sư đoàn thiết giáp huấn luyện tinh nhuệ của quân đội Đức, được trang bị xe tăng tốt nhất và chỉ huy bởi các sĩ quan giàu kinh nghiệm, nhưng đến tháng 7/1944 nó đã bị bào mòn bởi bảy tuần giao tranh ở Normandy, và giữ một mặt trận quá rộng so với sức mình.
Bên cạnh nó là Sư đoàn Dù 5 và vài sư đoàn bộ binh, tất cả đều suy yếu vì giao tranh. Bộ chỉ huy Đức biết một cuộc tấn công đang tới — việc tập trung lực lượng Mỹ phía tây Saint-Lô không thể che giấu — nhưng không biết đòn đánh sẽ rơi vào đâu, và không có lực lượng dự bị để đón đỡ.
Thống chế Günther von Kluge, người thay Rundstedt làm tư lệnh phía tây ngày 2 tháng 7, đang giữ thiết giáp ở phía đông, quanh Caen, nơi quân Anh đe dọa, và không thể điều nó sang phía tây kịp thời.
Kế hoạch oanh tạc — và rủi ro của nó
Đợt oanh tạc thảm là phần nguy hiểm nhất của kế hoạch, và Bradley biết điều đó. Máy bay ném bom sẽ bay qua tuyến đầu của Mỹ và thả bom xuống mục tiêu chỉ cách bộ binh Mỹ vài trăm mét. Để giảm rủi ro, Bradley yêu cầu máy bay bay song song với tuyến đầu, dọc đường Périers–Saint-Lô, để bom rơi ngắn sẽ rơi xuống đường thay vì trúng quân Mỹ.
Các tư lệnh không quân từ chối: họ cho rằng bay song song với mặt trận sẽ khiến máy bay phơi mình trước pháo phòng không Đức lâu hơn, và họ khăng khăng bay vuông góc với mặt trận, qua tuyến Mỹ rồi tới mục tiêu. Bradley chấp nhận, trái với phán đoán tốt hơn của mình.
Vụ oanh tạc ban đầu ấn định ngày 24 tháng 7, nhưng thời tiết xấu buộc phải hoãn, và một số máy bay đã cất cánh thả bom trước khi lệnh hủy tới nơi, giết chết 25 người Mỹ và làm 131 người bị thương. Chiến dịch được dời sang ngày 25 tháng 7, và thảm kịch ngày 24 là lời cảnh báo về những gì sắp tới.
4. Lực lượng hai bên
Quân đoàn 1 Mỹ
Cuộc tấn công do Quân đoàn 1 Mỹ dưới quyền Trung tướng Omar Bradley thực hiện, và đòn chính do Quân đoàn VII dưới quyền Thiếu tướng J. Lawton Collins, một trong những tư lệnh quân đoàn hung hăng nhất của quân đội Mỹ, tung ra.
Collins có ba sư đoàn bộ binh trong đợt đầu — Sư đoàn 9, 4 và 30 — và phía sau họ là Sư đoàn Bộ binh 1 cùng Sư đoàn Thiết giáp 2 và 3, chờ khai thác đột phá.
Phía tây, Quân đoàn VIII dưới quyền Thiếu tướng Troy Middleton giữ sườn về phía bờ biển Cotentin, và phía đông, Quân đoàn XIX dưới quyền Thiếu tướng Charles Corlett giữ tuyến về phía Saint-Lô. Tổng cộng, Quân đoàn 1 huy động khoảng 12 sư đoàn cho khu vực Cobra, với pháo binh và không quân yểm trợ áp đảo. Ưu thế của Mỹ không chỉ ở quân số mà còn ở tiếp tế: Đồng minh đã đổ bộ hàng triệu tấn vật tư lên Normandy, và Quân đoàn 1 có thể gọi pháo binh cùng không quân yểm trợ với quy mô mà quân Đức không thể sánh.
Người lính Mỹ tháng 7/1944 giờ cũng đã là cựu binh: anh ta đã chiến đấu trong vùng bocage bảy tuần, và biết rõ địa hình cùng kẻ thù.
Quân đoàn 7 Đức
Phòng thủ của Đức thuộc trách nhiệm Quân đoàn 7 dưới quyền Tướng Paul Hausser, cựu binh Waffen-SS đã nhận quyền chỉ huy ở Normandy sau cái chết của Friedrich Dollmann. Trong khu vực Cobra, mặt trận do Sư đoàn Panzer Lehr, Sư đoàn Dù 5, Sư đoàn Bộ binh 275 và Sư đoàn Bộ binh 353 giữ, với Sư đoàn Thiết giáp SS 2 làm dự bị phía sau.
Panzer Lehr là đội hình mạnh nhất phía Đức, nhưng đã bị giảm xuống còn một phần nhỏ sức mạnh ban đầu sau bảy tuần giao tranh, và xe tăng của nó — Panther và Panzer IV — bị thiết giáp Mỹ áp đảo gấp nhiều lần.
Các sư đoàn Đức thiếu nhiên liệu, thiếu đạn dược và thiếu người, và không có đáp án cho không quân Đồng minh hoạt động trên chiến trường cả ngày lẫn đêm. Ưu thế duy nhất của họ là địa hình: vùng bocage có lợi cho bên phòng thủ, và quân Đức đã dành bảy tuần củng cố nó.
Nhưng bocage không thể chặn oanh tạc thảm, và một khi oanh tạc đã hoàn thành công việc, địa hình không còn bảo vệ gì nữa.
Không quân
Không quân huy động cho Cobra là lực lượng lớn nhất từng tập hợp cho một chiến dịch chiến thuật duy nhất. Hơn 1.500 máy bay ném bom hạng nặng của Không quân 8 Mỹ, khoảng 400 máy bay ném bom hạng trung của Không quân 9, và hàng trăm máy bay tiêm kích-ném bom tham gia oanh tạc thảm ngày 25 tháng 7, thả khoảng 4.000 tấn bom xuống các vị trí Đức.
Vụ oanh tạc nhằm phá hủy tuyến đầu của Đức và làm choáng váng quân phòng thủ, và nó đã làm cả hai — nhưng cũng giết chết người Mỹ. Kế hoạch không quân là chủ đề tranh luận gay gắt sau trận đánh, và tranh luận chưa bao giờ ngã ngũ: các tư lệnh không quân khăng khăng oanh tạc phải bay vuông góc với mặt trận vì an toàn của máy bay, trong khi các tư lệnh mặt đất khăng khăng bay song song với mặt trận sẽ cứu mạng lính Mỹ. Điều chắc chắn là vụ oanh tạc đã phá hủy Sư đoàn Panzer Lehr như một đội hình chiến đấu, và nếu không có nó cuộc đột phá sẽ chậm hơn và đẫm máu hơn nhiều.
| Hoa Kỳ | Đức | |
|---|---|---|
| Bộ binh | Quân đoàn VII: Sư đoàn Bộ binh 9, 4, 30, 1; Quân đoàn VIII và XIX yểm trợ | Panzer Lehr, Sư đoàn Dù 5, Sư đoàn Bộ binh 275 và 353 |
| Thiết giáp | Sư đoàn Thiết giáp 2 và 3; hàng trăm xe tăng Sherman | Panzer Lehr: xe tăng Panther và Panzer IV, suy giảm nhiều; Sư đoàn Thiết giáp SS 2 làm dự bị |
| Pháo binh | Áp đảo: pháo binh quân đoàn và tập đoàn quân, cộng hỏa lực pháo hải quân yểm trợ | Thiếu đạn dược; pháo bị phá hủy trong vụ oanh tạc |
| Không quân | Hơn 2.000 máy bay ném bom và tiêm kích-ném bom; Đồng minh hoàn toàn làm chủ bầu trời | Luftwaffe: gần như không có máy bay nào trên bầu trời Normandy |
| Chỉ huy | Bradley (Quân đoàn 1); Collins (Quân đoàn VII); Middleton (Quân đoàn VIII) | Kluge (Tư lệnh phía Tây); Hausser (Quân đoàn 7); Bayerlein (Panzer Lehr) |
5. Diễn biến
25 tháng 7: Oanh tạc thảm
Vụ oanh tạc bắt đầu sáng ngày 25 tháng 7, sau lần khởi đầu sai ngày 24. Hơn 2.000 máy bay ném bom bay qua tuyến Mỹ và thả khoảng 4.000 tấn bom xuống một khu vực phía tây Saint-Lô, và mặt đất rung chuyển trong nhiều giờ. Nhưng vụ oanh tạc đã sai lầm.
Máy bay bay vuông góc với mặt trận, như các tư lệnh không quân khăng khăng, và khói bụi từ những quả bom đầu tiên che khuất các mốc mục tiêu. Quả này nối quả khác rơi ngắn, trúng các vị trí Mỹ. Sư đoàn Bộ binh 30, đang chờ tấn công, bị đánh nặng nhất: 111 người Mỹ thiệt mạng, trong đó có Trung tướng Lesley J.
McNair, tư lệnh Lực lượng Mặt đất, người tới Normandy với tư cách quan sát viên và là sĩ quan cấp cao nhất của Mỹ thiệt mạng trong chiến tranh ở châu Âu, và 490 người bị thương. Vụ oanh tạc cũng phá hủy Sư đoàn Panzer Lehr: Bayerlein báo cáo sư đoàn của ông đã bị tiêu diệt, xe tăng bị chôn vùi, binh sĩ chết hoặc choáng váng, và thông tin liên lạc bị phá hủy.
Cuộc tấn công mặt đất, vốn phải theo sau oanh tạc ngay lập tức, bị chậm lại: bộ binh Mỹ, rúng động vì bị chính bom mình oanh tạc, tiến chậm, và đến đêm ngày 25 tháng 7 họ chỉ tiến được vài km.
Cái chết của Tướng McNair
Cái chết của Trung tướng Lesley McNair là tổn thất cấp cao nhất của Mỹ trong chiến tranh ở châu Âu, và được giữ bí mật trong nhiều tuần, vì quân Đức không biết ông ở Normandy và người Mỹ không muốn họ biết một tư lệnh cấp cao đã bị chính không quân mình giết chết.
McNair tới mặt trận để quan sát chiến dịch, và đang xem oanh tạc từ vị trí tiền phương khi một quả bom rơi ngắn và giết chết ông. Cái chết của ông trở thành biểu tượng cho thảm kịch của Cobra: một chiến dịch phụ thuộc vào không quân, và suýt bị chính nó phá hỏng.
Vụ oanh tạc ngày 25 tháng 7 giết nhiều người Mỹ hơn số quân Đức giết trong ngày hôm đó, và binh lính Sư đoàn 30, những người đã chờ oanh tạc dọn đường, nhớ ngày đó như một trong những ngày tồi tệ nhất của chiến tranh.
26–27 tháng 7: Đột phá
Ngày 26 tháng 7, cuộc tấn công tăng tốc. Sư đoàn Bộ binh 1 và Sư đoàn Thiết giáp 2 vượt qua bộ binh và lao xuống phía nam, và đến tối ngày 27 tháng 7 họ đã tới Coutances, trên đường tới Avranches.
Tuyến Đức đã vỡ: Panzer Lehr đã biến mất, Sư đoàn Dù 5 đang rút lui, và các sư đoàn bộ binh Đức đang tháo chạy về phía nam trong hỗn loạn. Collins, cảm nhận được đột phá, ra lệnh cho thiết giáp tiến lên mà không chờ bộ binh, và các đoàn xe Mỹ lao xuống đường về phía nam, vòng qua các điểm mạnh của Đức và để lại cho lực lượng phía sau dọn dẹp.
Tốc độ tiến quân khiến ngay cả người Mỹ cũng ngạc nhiên: trong hai ngày, Quân đoàn 1 đã tiến xa hơn bảy tuần chiến đấu trong vùng bocage. Về phía Đức, họ hỗn loạn. Kluge không có lực lượng dự bị để lấp khoảng trống, và mệnh lệnh của ông cho Quân đoàn 7 — giữ tuyến và phản công — không thể thực hiện, vì Quân đoàn 7 không còn tuyến nào để giữ.
28–31 tháng 7: Tới Avranches
Cuộc tiến quân tiếp tục qua những ngày cuối tháng 7. Ngày 28 tháng 7, quân Mỹ chiếm Coutances, và ngày 30 tháng 7, Sư đoàn Thiết giáp 4, dẫn đầu cuộc tiến quân của Quân đoàn VIII, tới Avranches, ở chân bán đảo Cotentin, và chiếm cầu qua sông Sée còn nguyên vẹn.
Avranches là cửa ngõ: qua đó, quân đội Mỹ có thể rẽ sang phía đông vào vùng đất trống của nước Pháp, và quân đội Đức ở Normandy, vẫn đang chiến đấu quanh Caen và Saint-Lô, có thể bị bao sườn. Ngày 31 tháng 7, sức kháng cự cuối cùng của Đức trong khu vực Cobra sụp đổ, và cuộc đột phá hoàn tất.
Ngày 1 tháng 8, Quân đoàn 3 dưới quyền Patton được kích hoạt, và các sư đoàn của nó bắt đầu tràn qua Avranches, tỏa ra khắp nước Pháp. Chiến dịch bắt đầu bằng oanh tạc thảm và thảm kịch đã kết thúc bằng chiến thắng lớn nhất của Mỹ trong chiến tranh ở phía tây, và chiến tranh tại Pháp sẽ không bao giờ như trước nữa.
6. Bước ngoặt
Oanh tạc thảm
Bước ngoặt của Cobra là đợt oanh tạc thảm ngày 25 tháng 7 — và nó là bước ngoặt theo hai nghĩa. Về quân sự, vụ oanh tạc phá hủy Sư đoàn Panzer Lehr và mở lỗ thủng trên tuyến Đức để thiết giáp Mỹ tràn qua.
Báo cáo của Bayerlein, rằng sư đoàn của ông đã bị tiêu diệt, đã kể câu chuyện: vụ oanh tạc làm được điều mà bảy tuần chiến đấu trong vùng bocage không làm được, và phá vỡ mặt trận Đức chỉ trong một buổi sáng.
Nhưng vụ oanh tạc cũng là bước ngoặt theo nghĩa đen tối hơn: nó giết chết 111 người Mỹ, trong đó có một trung tướng, và cho thấy giới hạn của không quân như một vũ khí chiến thuật. Chiến dịch vốn nhằm cứu mạng lính Mỹ lại cướp đi mạng sống của họ, và những người chiến đấu tại Cobra không bao giờ quên những quả bom rơi xuống chính vị trí của mình.
Vụ oanh tạc mang tính quyết định, và cũng đầy bi kịch, và hai sự thật đó thuộc về nhau.
Cuộc đua tới Avranches
Bước ngoặt thứ hai là quyết định của Collins ngày 26 tháng 7, đẩy thiết giáp tiến lên mà không chờ bộ binh. Kế hoạch yêu cầu bộ binh dọn đường và thiết giáp theo sau, nhưng Collins thấy tuyến Đức đã vỡ và tốc độ quan trọng hơn phương pháp. Ông ra lệnh cho Sư đoàn Thiết giáp 2 và Sư đoàn Bộ binh 1 tiến xuống phía nam, và cuộc tiến quân trở thành truy kích.
Quyết định là một canh bạc: thiết giáp tiến lên với hai sườn hở, và một cuộc phản công của Đức có thể cắt đứt nó. Nhưng không có cuộc phản công nào của Đức, vì quân Đức không còn gì để phản công. Cuộc đua tới Avranches, và việc chiếm cầu qua sông Sée còn nguyên vẹn ngày 30 tháng 7, đã biến đột phá thành thoát vòng vây.
Nếu người Mỹ chờ đợi, quân Đức có thể đã lập lại tuyến phòng thủ; vì họ không chờ, chiến tranh tại Pháp đã thắng trong một tuần.
7. Thương vong và tổn thất
Cái giá phải trả
Cái giá thương vong của Chiến dịch Cobra chỉ là ước tính, và số liệu của Mỹ và Đức thuộc loại khác nhau. Tổn thất của Mỹ trong tuần lễ Cobra, 25–31 tháng 7, thường được đưa ra là khoảng 5.000 đến 6.000 người chết, bị thương và mất tích, trong đó có 111 người chết và 490 người bị thương vì bom quân mình ngày 25 tháng 7, và 25 người chết cùng 131 người bị thương vì vụ oanh tạc ngày 24 tháng 7.
Sư đoàn Bộ binh 30, chịu phần lớn bom quân mình, đã thương vong vì chính không quân mình nhiều hơn vì quân Đức ngày 25 tháng 7, một sự thật ám ảnh sư đoàn suốt phần còn lại của chiến tranh. Tổn thất của Đức nặng nề hơn nhiều, nhưng khó đếm hơn.
Sư đoàn Panzer Lehr thực tế bị tiêu diệt, mất phần lớn xe tăng và một phần lớn binh sĩ, và các sư đoàn bộ binh Đức trong khu vực Cobra mất hàng chục nghìn người chết, bị thương và bị bắt trong tuần lễ đột phá.
Quân đoàn 7 Đức, vốn giữ tuyến phía tây Saint-Lô, bị đập tan, và những người sống sót bị dồn về phía đông vào Túi Falaise, nơi nhiều người trong số họ sẽ bị giết hoặc bị bắt tháng 8.
Vì sao số liệu của Đức không chắc chắn
Số liệu thương vong của Đức trong Cobra không chắc chắn vì một lý do đơn giản: quân đội Đức ở Normandy đang tan rã, và hồ sơ của họ bị mất hoặc không bao giờ được lập. Sư đoàn Panzer Lehr báo cáo tổn thất từng mảnh, các sư đoàn bộ binh không báo cáo gì, và những người chết trong vụ oanh tạc thường không bao giờ được tìm thấy.
Vì vậy các sử gia đưa ra khoảng thay vì con số chính xác: tổn thất của Đức trong tuần lễ Cobra thường được đưa ra là hàng chục nghìn, bao gồm tù binh, và Quân đoàn 7 Đức nói chung mất nhiều hơn thế trong giao tranh tháng 7 và tháng 8 năm 1944.
Ngược lại, số liệu của Mỹ được ghi chép kỹ, vì quân đội Mỹ giữ hồ sơ cẩn thận ngay giữa cuộc đột phá. Sự tương phản tự nó là thước đo của trận đánh: một quân đội tiến lên trong trật tự tốt, và quân đội kia đang rã rời.
Những hồ sơ Đức còn tồn tại — báo cáo của Bayerlein về Panzer Lehr, nhật ký chiến tranh của Quân đoàn 7 — là những mảnh vỡ, viết trong rút lui và dưới hỏa lực. Chúng thống nhất về quy mô thảm họa, nhưng không thống nhất về chi tiết, và sử gia phải làm việc với khoảng dao động, không phải với chắc chắn.
| Hoa Kỳ | Đức | |
|---|---|---|
| Chết | Khoảng 1.000–1.500 trong tuần lễ Cobra (gồm 111 + 25 vì bom quân mình) | Hàng chục nghìn trong cuộc đột phá (ước tính khác nhau) |
| Bị thương | Khoảng 4.000–4.500 trong tuần lễ Cobra (gồm 490 + 131 vì bom quân mình) | Không được ghi chép đáng tin cậy |
| Tù binh | — | Hàng nghìn người bị bắt trong cuộc đột phá |
| Tổng cộng | Khoảng 5.000–6.000 (25–31/7) | Hàng chục nghìn, gồm việc tiêu diệt Panzer Lehr |
8. Bản đồ và địa hình
Vùng bocage và hành lang đột phá
Chiến dịch Cobra diễn ra trong vùng bocage phía tây Saint-Lô, và địa hình định hình trận đánh ở mọi giai đoạn. Khu vực tấn công là một hành lang hẹp dọc đường Périers–Saint-Lô, rộng khoảng 6 km, chạy xuống phía nam từ tuyến đầu của Mỹ tới Coutances, cách khoảng 25 km. Địa hình trong hành lang thoáng hơn vùng bocage xa hơn về phía đông, và sự thoáng đãng đó là một lý do Bradley chọn nó: xe tăng của ông có thể di chuyển ở đó, và máy bay ném bom có thể thấy mục tiêu.
Phía nam Coutances, địa hình mở ra hoàn toàn, thành vùng đất bằng của bán đảo Cotentin và đường tới Avranches, nơi các con đường chạy xuống phía nam và phía đông qua đồng ruộng trống. Vùng bocage, vốn bảo vệ quân Đức suốt bảy tuần, kết thúc tại Coutances, và xa hơn nữa không còn gì chặn được thiết giáp Mỹ.
Bản thân vùng bocage xứng đáng được nhắc tới: các bờ đất, một số có từ nhiều thế kỷ, phủ hàng rào dày tới mức xe tăng không thể nhìn xuyên qua, và các lối đi giữa đồng hẹp tới mức một đoàn xe có thể bị phục kích từ cả hai phía. Người Mỹ học cách chiến đấu trong đó bằng Rhino — thanh thép gắn trước xe Sherman, cắt xuyên bờ đất — và bằng bộ binh đi trước xe tăng.
Avranches và cửa ngõ
Avranches, ở chân bán đảo Cotentin, là chìa khóa của toàn bộ chiến dịch. Thị trấn đứng trên đồi phía trên sông Sée, và cây cầu qua sông Sée là điểm vượt duy nhất trong nhiều dặm quanh đó. Ai giữ Avranches sẽ giữ cửa ngõ tới Brittany ở phía tây và tới vùng đất trống của nước Pháp ở phía đông, và bộ chỉ huy Đức biết điều đó: Kluge ra lệnh phá hủy cầu, nhưng Sư đoàn Thiết giáp 4 Mỹ tới đó ngày 30 tháng 7 trước khi việc phá hủy kịp thực hiện, và chiếm cầu còn nguyên vẹn.
Việc chiếm cầu là một trong những khoảnh khắc may mắn nhất của chiến tranh ở phía tây, và nó thay đổi mọi thứ. Qua Avranches, trong những ngày đầu tháng 8, các sư đoàn của Quân đoàn 3 Patton tràn qua, và cuộc đột phá trở thành truy kích khắp nước Pháp. Địa hình Normandy, vốn giam hãm Đồng minh suốt bảy tuần, giờ làm việc cho họ: vùng đất trống ngoài Avranches sinh ra cho xe tăng, và người Mỹ có xe tăng.
9. Kết quả và di sản
Đột phá và truy kích
Kết quả của Chiến dịch Cobra là cuộc đột phá khỏi Normandy và khởi đầu cuộc truy kích khắp nước Pháp. Trong vài ngày sau khi chiếm Avranches, Quân đoàn 3 của Patton lao về phía đông, chiếm hết thị trấn này tới thị trấn khác, và quân đội Đức ở Normandy đối mặt nguy cơ bị bao vây.
Quân Đức mở cuộc phản công tại Mortain ngày 7 tháng 8, Chiến dịch Lüttich, nhưng thất bại, và quân đội Mỹ cùng Anh khép Túi Falaise quanh Quân đoàn 7 Đức giữa tháng 8. Đến cuối tháng 8, Paris được giải phóng, và đến tháng 9 Đồng minh đã tới biên giới Đức.
Cobra không thắng cuộc chiến — chiến tranh ở châu Âu còn kéo dài tám tháng nữa, và giao tranh mùa thu 1944 sẽ khốc liệt — nhưng nó phá vỡ thế bế tắc đã giữ Đồng minh ở Normandy từ tháng 6, và khiến việc giải phóng nước Pháp trở nên khả thi.
Cuộc truy kích khắp nước Pháp tháng 8/1944 là một trong những cuộc tiến quân nhanh nhất trong lịch sử chiến tranh: các sư đoàn của Patton vượt hàng trăm km trong vài ngày, và quân đội Đức, tan vỡ tại Falaise, không thể lập lại tuyến cho đến khi tới biên giới Đức.
Bài học và ký ức
Cobra để lại hai di sản, và chúng chỉ về hai hướng đối lập. Thứ nhất là bài học về không quân: oanh tạc thảm cho thấy không quân có thể phá vỡ tuyến đầu, nhưng cũng cho thấy nó có thể giết chính những người mà nó phải yểm trợ.
Quân đội Mỹ không bao giờ dùng oanh tạc thảm quy mô như vậy gần quân mình nữa, và tranh luận giữa tư lệnh không quân và mặt đất về vụ oanh tạc ngày 25 tháng 7 không bao giờ ngã ngũ.
Di sản thứ hai là bài học về khai thác đột phá: quyết định của Collins đẩy thiết giáp tiến lên mà không chờ bộ binh cho thấy đột phá phải được khai thác ngay, trước khi kẻ thù hồi phục, và học thuyết tiến công thiết giáp của Mỹ — nhanh, sâu và không ngừng — được xây dựng trên Cobra.
Chiến dịch được tưởng nhớ tại Saint-Lô, nơi có tượng đài tưởng niệm vụ oanh tạc và những người đã chết trong đó, và trong lịch sử quân đội Mỹ, nơi Cobra là trận đánh biến cuộc xâm lược Normandy thành cuộc giải phóng nước Pháp.
10. Chỉ huy
Chỉ huy Đồng minh
Trung tướng Omar Bradley (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn 1 và người lên kế hoạch Chiến dịch Cobra. Bradley, sĩ quan trầm lặng và có phương pháp, từng chỉ huy Quân đoàn II ở Bắc Phi và Sicily, và chỉ huy cuộc đổ bộ của Mỹ ở Normandy. Sau Cobra, ông chỉ huy Cụm tập đoàn quân 12, bộ tư lệnh dã chiến lớn nhất của Mỹ trong chiến tranh, và dẫn nó qua Pháp, Ardennes và Đức.
Thiếu tướng J. Lawton Collins (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn VII, đơn vị tung đòn chính của Cobra. Collins, được gọi là “Lightning Joe” vì tốc độ, từng chiến đấu tại Guadalcanal và Normandy, và quyết định đẩy thiết giáp tiến lên ngày 26 tháng 7 của ông đã biến đột phá thành thoát vòng vây. Sau này ông chỉ huy Quân đoàn VII qua Pháp và Đức.
Trung tướng George S. Patton (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn 3, kích hoạt ngày 1/8/1944. Quân đoàn của Patton tràn qua Avranches sau Cobra và lao khắp nước Pháp, và việc khai thác đột phá của ông khiến ông trở thành một trong những vị tướng nổi tiếng nhất của chiến tranh. Ông chết vì tai nạn xe hơi tháng 12/1945.
Thiếu tướng Troy Middleton (Hoa Kỳ). Tư lệnh Quân đoàn VIII, đơn vị giữ sườn phía tây cuộc tấn công Cobra và dẫn đầu tiến quân tới Avranches. Sư đoàn Thiết giáp 4 của Middleton chiếm cầu qua sông Sée còn nguyên vẹn ngày 30 tháng 7. Sau này ông chỉ huy Quân đoàn VIII trong trận Ardennes.
Chỉ huy Đức
Thống chế Günther von Kluge (Đức). Tổng tư lệnh phía tây (OB West) từ ngày 2/7/1944. Kluge thừa hưởng vị thế vô vọng ở Normandy và không thể chặn cuộc đột phá Cobra. Sau thất bại của cuộc phản công Mortain, ông bị Hitler triệu hồi, và tự sát ngày 19/8/1944 thay vì đối mặt với ô nhục.
Tướng Paul Hausser (Đức). Tư lệnh Quân đoàn 7 ở Normandy. Hausser, sĩ quan cấp cao Waffen-SS, chỉ huy phòng thủ phía tây Saint-Lô trong Cobra và cuộc rút lui sau đó. Ông sống sót qua chiến tranh và qua đời năm 1972.
Trung tướng Fritz Bayerlein (Đức). Tư lệnh Sư đoàn Panzer Lehr. Sư đoàn của Bayerlein bị phá hủy trong vụ oanh tạc thảm ngày 25 tháng 7, và báo cáo của ông về sự tiêu diệt của nó là một trong những tài liệu nổi tiếng nhất của trận đánh. Ông sống sót qua chiến tranh và qua đời năm 1970.
Tướng Friedrich Dollmann (Đức). Tư lệnh Quân đoàn 7 ở Normandy cho đến khi qua đời ngày 28/6/1944. Dollmann chỉ huy Quân đoàn 7 từ năm 1939, và quân đoàn của ông giữ bán đảo Cotentin cùng tuyến phía tây Saint-Lô. Ông chết vì đau tim — một số nguồn nói ông tự sát — trong ngày quân Mỹ chiếm Cherbourg, và quyền chỉ huy chuyển cho Hausser. Cái chết của ông, giữa chiến dịch Normandy, khiến quân đội Đức mất một trong những tư lệnh giàu kinh nghiệm nhất.
11. Câu hỏi thường gặp
Chiến dịch Cobra diễn ra khi nào?
Chiến dịch Cobra phát động ngày 25/7/1944, sau lần khởi đầu sai ngày 24 tháng 7. Đột phá đạt được ngày 27 tháng 7, Avranches được chiếm ngày 30 tháng 7, và chiến dịch kết thúc ngày 31/7/1944.
Oanh tạc thảm trong Chiến dịch Cobra là gì?
Ngày 25/7/1944, hơn 2.000 máy bay ném bom Đồng minh thả khoảng 4.000 tấn bom xuống một khu vực đất do Đức giữ phía tây Saint-Lô, nhằm phá hủy tuyến đầu của Đức trước cuộc tấn công mặt đất. Vụ oanh tạc phá hủy Sư đoàn Panzer Lehr nhưng cũng giết chết 111 người Mỹ vì hỏa lực quân mình.
Ai đã chết vì hỏa lực quân mình tại Cobra?
Trung tướng Lesley J. McNair, tư lệnh Lực lượng Mặt đất, bị một quả bom Mỹ giết chết ngày 25/7/1944. Ông là sĩ quan cấp cao nhất của Mỹ thiệt mạng trong chiến tranh ở châu Âu, và cái chết của ông được giữ bí mật trong nhiều tuần.
Vì sao Saint-Lô quan trọng?
Saint-Lô là nút giao thông kiểm soát các tuyến đường xuống phía nam từ Normandy tới Coutances và Avranches. Chiến dịch Cobra phát động phía tây thị trấn, và việc chiếm các con đường qua Saint-Lô mở đường cho cuộc đột phá.
Điều gì xảy ra sau Chiến dịch Cobra?
Quân đoàn 3 của Patton được kích hoạt ngày 1/8/1944 và tràn qua Avranches, lao khắp nước Pháp. Quân Đức mở cuộc phản công tại Mortain ngày 7 tháng 8, nhưng thất bại, và Quân đoàn 7 Đức bị bao vây trong Túi Falaise giữa tháng 8. Paris được giải phóng ngày 25/8/1944.
Chiến dịch Cobra gây bao nhiêu thương vong?
Tổn thất của Mỹ trong tuần lễ Cobra thường được đưa ra là khoảng 5.000–6.000 người, trong đó có 111 người chết vì bom quân mình ngày 25 tháng 7. Tổn thất của Đức nặng nề hơn nhiều — hàng chục nghìn người chết, bị thương và bị bắt — trong đó có việc tiêu diệt thực tế Sư đoàn Panzer Lehr.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Operation Cobra” — ngày tháng, lực lượng, số liệu thương vong, vụ oanh tạc và cuộc đột phá.
- US Army Center of Military History, Breakout and Pursuit, loạt sách United States Army in World War II — lịch sử chính thức về Cobra và cuộc truy kích khắp nước Pháp.
- Encyclopaedia Britannica, “Operation Cobra” — bối cảnh, vụ oanh tạc và cuộc đột phá.
- Martin Blumenson, Breakout and Pursuit (Office of the Chief of Military History, 1961) — tài liệu học thuật tiêu chuẩn về Cobra.
- Omar Bradley, A Soldier’s Story (Holt, 1951) — Bradley kể về việc lên kế hoạch Cobra và vụ oanh tạc.
- US Army Center of Military History, St-Lô (7 July–19 July 1944), loạt sách American Forces in Action — giao tranh giành Saint-Lô trước Cobra.
Đọc thêm
- James Jay Carafano, After D-Day (Lynne Rienner, 2000).
- Russell F. Weigley, Eisenhower’s Lieutenants (Indiana University Press, 1981).