Trận Peleliu

Trận đánh · Tháng 11 10, 2026 · dinhbaochau

Table of Contents

1. Mở đầu

Trận Peleliu, diễn ra từ ngày 15 tháng 9 đến 27 tháng 11 năm 1944, được dự kiến kéo dài bốn ngày. Thiếu tướng William Rupertus, tư lệnh Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, nói với binh lính rằng trận đánh sẽ khốc liệt nhưng nhanh — khó khăn, nhưng kết thúc trong ba hoặc bốn ngày. Nó kéo dài mười tuần, và trở thành trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ, tính theo tỷ lệ người chết và bị thương. Thủy quân lục chiến đổ bộ lên một hòn đảo san hô nhỏ thuộc quần đảo Palau, tây Thái Bình Dương, và thấy một quân đồn trú Nhật đã dành nhiều tháng biến đồi và hang động của đảo thành pháo đài, và chiến đấu, theo lời một lính thủy quân, từ những hố trên mặt đất không thể thấy cho tới khi chúng nổ súng. Peleliu được nhớ đến như một trận đánh lẽ ra không nên đánh — hoặc ít nhất là trận đánh có cái giá hoàn toàn không tương xứng với giá trị của nó. Sân bay của đảo, lý do của cuộc xâm lược, ít được sử dụng sau khi bị chiếm, và đảo bị bỏ qua trong cuộc tiến công của Mỹ tới Philippines. Trận đánh được nhớ vì Bloody Nose Ridge, Umurbrogol, một mê cung các sườn đồi san hô và hang động nơi Thủy quân lục chiến chiến đấu trong nhiều tuần, từng hang một, bằng súng phun lửa, bộc phá và xe tăng, và nơi Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 mất nhiều người, theo tỷ lệ, hơn bất kỳ trận đánh nào khác trong lịch sử của nó.

2. Thông tin chính

| | |

|—|—|

| Ngày | 15/9 – 27/11/1944 |

| Địa điểm | Peleliu, quần đảo Palau, tây Thái Bình Dương |

| Kết quả | Mỹ thắng; đảo bị chiếm, nhưng với cái giá vẫn còn gây tranh cãi |

| Chỉ huy Mỹ | Thiếu tướng William Rupertus; Thiếu tướng Paul Mueller |

| Chỉ huy Nhật | Đại tá Kunio Nakagawa |

| Lực lượng Mỹ | Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 (khoảng 17.000 quân), sau đó Sư đoàn Bộ binh 81 (khoảng 10.000 quân) |

| Lực lượng Nhật | Khoảng 11.000 quân |

| Tổn thất Mỹ | Sư đoàn 1: 1.794 chết, 8.010 bị thương; Sư đoàn 81: khoảng 3.300; tổng khoảng 9.800-10.000 |

| Tổn thất Nhật | Khoảng 10.900 người chết; 202 bị bắt |

3. Bối cảnh

Bối cảnh chiến lược

Peleliu là một hòn đảo nhỏ, dài khoảng 10 km và rộng 3 km, thuộc quần đảo Palau, cách Philippines khoảng 1.000 km về phía đông. Đảo có một sân bay do Nhật xây, và bộ chỉ huy Mỹ, lên kế hoạch xâm lược Philippines, quyết định sân bay phải bị chiếm, để bảo vệ sườn của đà tiến của MacArthur. Quyết định do Đô đốc Chester Nimitz và Tướng MacArthur đưa ra, và bị một số sĩ quan phản đối, những người lập luận đảo có thể bị bỏ qua và sân bay của nó bị vô hiệu hóa từ trên không. Nhưng quyết định đã được đưa ra, và Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 — Old Breed, cựu binh Guadalcanal và Cape Gloucester — được giao chiếm nó, với Sư đoàn Bộ binh 81 của Lục quân làm dự bị. Quân đồn trú Nhật trên Peleliu do Đại tá Kunio Nakagawa, sĩ quan Sư đoàn 14, chỉ huy, người đã nghiên cứu các cuộc đổ bộ của Mỹ tại Tarawa, Saipan và Guam và rút ra bài học: quân Nhật không nên phòng thủ bãi biển, nơi pháo hải quân và không quân Mỹ sẽ tiêu diệt họ, mà nên phòng thủ nội địa, từ hang động và đường hầm trong đồi san hô, nơi hỏa lực Mỹ không thể tới. Binh lính của Nakagawa dành nhiều tháng đào đường hầm, hang động và hầm vào Umurbrogol, sườn đồi san hô gồ ghề ở trung tâm đảo, và tích trữ lương thực, nước và đạn dược cho một cuộc vây hãm dài. Kế hoạch của Mỹ do Thiếu tướng Rupertus soạn thảo, người tin rằng, dựa trên pháo kích hải quân — ba ngày pháo kích bởi thiết giáp hạm, tàu tuần dương và khu trục, đợt pháo kích nặng nề nhất trong bất kỳ cuộc đổ bộ Thái Bình Dương nào — phòng thủ Nhật đã bị phá hủy và cuộc đổ bộ sẽ dễ dàng. Pháo kích, bắn hơn 40.000 quả đạn, làm hư hại phòng thủ bề mặt nhưng để lại hang động và đường hầm nguyên vẹn, vì quân Nhật ở dưới lòng đất, trong các vị trí mà pháo hải quân không thể tới.

Tiếp tế quyết định Trận Peleliu nhiều hơn bất kỳ mệnh lệnh nào. Đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm và nước phải đi từ các kho xa phía sau tiền tuyến, qua những con đường bị pháo kích, gài mìn hoặc bị cuốn trôi, và mọi chậm trễ ở tiền tuyến đều được cảm nhận trước tiên trong các đoàn tiếp tế. Phía nào giữ cho pháo của mình có đạn và binh lính của mình có ăn sẽ tiếp tục tấn công; phía nào không thể sẽ buộc phải dừng lại, dù kế hoạch của họ tốt đến đâu. Tại Trận Peleliu, cũng như trong hầu hết các trận đánh thời kỳ này, các sĩ quan hậu cần và lái xe quan trọng không kém các vị tướng, và các bước ngoặt của trận đánh thường có thể truy vết tới một đoàn xe đã đến — hoặc không đến — kịp lúc.

Kế hoạch của hai bên

Không bên nào tại Trận Peleliu biết về đối phương nhiều như các tư lệnh của họ vẫn giả vờ. Báo cáo đến muộn, mâu thuẫn hoặc đơn giản là sai: tù binh phóng đại, trinh sát chỉ thấy một mảnh của mặt trận, và ảnh chụp từ trên không cho thấy các vị trí đã bị bỏ trống. Các tư lệnh lấp đầy khoảng trống bằng giả định, và những giả định đó đã quyết định các trận đánh. Lịch sử của Trận Peleliu đầy những phán đoán như vậy — một sư đoàn địch được tin là đang ở nơi khác, một sườn được cho là an toàn, một sức mạnh bị đánh giá thấp một nửa — và phía nào có giả định gần với sự thật nhất thường chiến thắng, không phải vì tướng của họ thông minh hơn, mà vì thông tin của họ tốt hơn.

Trước giờ nổ súng

Mệnh lệnh tại Trận Peleliu di chuyển chậm và không đáng tin. Điện thoại dã chiến phụ thuộc vào dây mà pháo kích cắt đứt trong vài phút; radio nặng, tầm ngắn và dễ bị nghe lén; và cuối cùng phần lớn phụ thuộc vào người đưa tin — những người mang mệnh lệnh viết tay vượt qua khoảng đất trống dưới hỏa lực, và đôi khi không bao giờ tới nơi. Một tiểu đoàn có thể chiến đấu hàng giờ mà không biết các đơn vị bên cạnh đang làm gì, và một sư đoàn có thể chỉ biết về một cuộc đột phá khi đối phương xuất hiện phía sau mình. Vì vậy trận đánh phải được hiểu như hàng chục trận đánh nhỏ diễn ra trong sự thiếu hiểu biết lẫn nhau một phần, gắn kết bởi một hệ thống chỉ huy luôn chậm hơn diễn biến một bước.

Cuộc chiến rộng lớn hơn

Cuộc chiến rộng lớn hơn đã định hình mọi thứ xảy ra tại Trận Peleliu. Vào thời điểm giao tranh bắt đầu, cuộc xung đột đã kéo dài nhiều năm, và cả hai bên đều đã rút ra những bài học đắt giá về tiếp tế, hỏa lực và tinh thần. Các tư lệnh cả hai bên đều biết rằng một trận đánh đơn lẻ hiếm khi quyết định một cuộc chiến, nhưng những trận đánh như thế này quyết định liệu quân đội có thể di chuyển, ăn uống và chiến đấu vào tuần sau hay không. Đối với những người lính chiến đấu ở đây, các tranh luận chiến lược trong sở chỉ huy có rất ít ý nghĩa bên cạnh ngọn đồi tiếp theo, con phố tiếp theo hay đoạn nước tiếp theo. Điều quan trọng là pháo binh có nằm trong tầm bắn hay không, khẩu phần có tới hay không, và đơn vị ở sườn có giữ vững vị trí hay không. Vì vậy hồ sơ về Trận Peleliu phải được đọc trên hai cấp độ cùng lúc: như một chương trong một cuộc chiến lớn hơn nhiều, và như trải nghiệm con người về sợ hãi, kiệt sức và chịu đựng mà không bản đồ sở chỉ huy nào có thể nắm bắt.

Địa hình

Peleliu là một hòn đảo nhỏ thuộc quần đảo Palau, dài khoảng 10 km và rộng 3 km, ở tây Thái Bình Dương, cách Philippines khoảng 1.000 km về phía đông. Đảo là một đảo san hô nhô lên, bằng phẳng ở phía nam, nơi sân bay được xây, và đồi núi ở trung tâm và phía bắc, nơi Umurbrogol — Bloody Nose Ridge — cao khoảng 100 m. Nội địa đảo là một mê cung các sườn đồi san hô, khe núi và hang động, hình thành trong đá vôi, và chính trong các hang đó quân Nhật đã cố thủ. Khí hậu đảo nhiệt đới, nóng và ẩm, nhiệt độ trên 30 độ C, và nắng nóng, bụi bặm cùng thiếu nước cũng là một phần của trận đánh như quân Nhật: Thủy quân lục chiến, chiến đấu trên đồi san hô, chịu kiệt sức vì nóng, và nguồn nước của đảo hạn chế và lợ. Địa hình Peleliu định hình trận đánh theo hai cách: thứ nhất, đồng bằng phía nam bằng phẳng khiến đảo lý tưởng cho sân bay, và sân bay là lý do quân Mỹ xâm lược; thứ hai, đồi san hô của Umurbrogol khiến đảo thành pháo đài: hang động và đường hầm, đào vào đá vôi, không thể bị phá hủy bằng pháo hải quân hay oanh tạc, và Thủy quân lục chiến phải chiếm từng cái một, bằng súng phun lửa và bộc phá.

Vì sao địa hình quan trọng

Mặt đất tại Trận Peleliu tưởng thưởng cho phía nào nghiên cứu nó. Một sườn đồi, một con sông, một khu rừng hay một ngôi làng đổ nát có thể đáng giá cả một tiểu đoàn, và các tư lệnh đã đi bộ trên mặt đất — hoặc lắng nghe những người đã đi — giành được lợi thế mà không bản đồ nào có thể mang lại. Giao tranh diễn ra theo mặt đất: tấn công đi tới nơi mặt đất cho phép, phòng thủ được xây nơi mặt đất vững chắc, và những nơi chết chóc nhất trong trận đánh là những nơi mặt đất cho một bên tầm bắn thoáng và bên kia không có chỗ ẩn nấp. Đọc trận đánh mà không có bản đồ là bỏ lỡ một nửa của nó.

Thời tiết và mùa vụ

Thời tiết và mùa vụ là một phần của Trận Peleliu không kém bất kỳ kế hoạch nào của tướng lĩnh. Mưa biến đường thành bùn và khiến máy bay nằm đất; lạnh làm thương binh đóng băng nơi họ nằm và làm tê ngón tay những người cố nạp đạn; nóng và bụi làm nghẹt động cơ và khiến lính hành quân kiệt sức. Bóng tối, sương mù và khói che giấu di chuyển nhưng cũng khiến không thể phân biệt bạn với thù, và hơn một đơn vị trong trận đánh này đã bắn vào chính quân mình hoặc hành quân nhầm vị trí vì mặt đất trông khác trong bóng tối. Các tư lệnh hiểu rõ mặt đất và thời tiết — biết nước sẽ ở đâu, đường sẽ giữ được ở đâu, và một người có thể hành quân bao xa trong một ngày — có lợi thế mà không hỏa lực nào thay thế được. Vì vậy bản đồ của Trận Peleliu không chỉ là ghi chép về nơi giao tranh diễn ra, mà còn là lời nhắc rằng địa lý và khí hậu là những tác nhân trong mọi trận đánh, không chỉ là sân khấu của nó.

4. Lực lượng đối đầu

Lực lượng tấn công

Lực lượng đổ bộ Mỹ tại Peleliu là Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, dưới quyền Thiếu tướng William Rupertus, với khoảng 17.000 quân trong ba trung đoàn — Thủy quân lục chiến 1, 5 và 7 — cùng pháo binh, xe tăng và công binh, được yểm trợ bởi pháo của thiết giáp hạm, tàu tuần dương và khu trục ngoài khơi, cùng máy bay trên tàu sân bay. Sư đoàn là đơn vị kỳ cựu, Old Breed, từng chiến đấu tại Guadalcanal và Cape Gloucester. Sau này trong trận đánh, Sư đoàn Bộ binh 81 của Lục quân, dưới quyền Thiếu tướng Paul Mueller, với khoảng 10.000 quân, được đưa vào để thay thế Thủy quân lục chiến kiệt sức và kết thúc trận đánh. Quân đồn trú Nhật khoảng 11.000 người, dưới quyền Đại tá Kunio Nakagawa, xây dựng quanh Trung đoàn Bộ binh 2 thuộc Sư đoàn 14, cùng quân hải quân, pháo binh và công binh. Binh lính của Nakagawa đào công sự kỹ trong hang động và đường hầm tại Umurbrogol, với lương thực, nước và đạn dược đủ dùng trong nhiều tháng, và lệnh chiến đấu tới chết. Sức mạnh của họ là địa hình: đồi san hô, hang động và đường hầm, mà hỏa lực Mỹ không thể phá hủy, và kỷ luật của họ, vẫn giữ vững ngay cả khi vị trí của họ vô vọng.

Lực lượng phòng thủ và cách đánh

| | Hoa Kỳ | Nhật Bản |

|—|—|—|—|

| Bộ binh | Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 (Trung đoàn 1, 5, 7); sau đó Sư đoàn Bộ binh 81 | Trung đoàn Bộ binh 2, Sư đoàn 14; quân hải quân |

| Xe tăng | Các tiểu đoàn xe tăng Thủy quân lục chiến (xe tăng Sherman); xe tăng phun lửa | Một vài xe tăng hạng nhẹ; không có thiết giáp đáng kể |

| Pháo binh | Pháo binh sư đoàn; pháo hải quân từ thiết giáp hạm và tàu tuần dương | Pháo dã chiến và súng cối trong hang; pháo bờ biển |

| Không quân | Máy bay trên tàu sân bay; máy bay trên đất liền từ các đảo gần đó | Không có; không có máy bay Nhật nào tại Peleliu |

| Công sự | Công binh dọn mìn và phá hang | Hang động, đường hầm và lô cốt trong Umurbrogol |

Cán cân lực lượng nghiêng về phía Mỹ về quân số và hỏa lực, nhưng trận đánh không được quyết định bằng con số. Quân Nhật, trong các hang động của họ, không thể bị tiêu diệt bằng pháo hải quân hay ném bom, và Thủy quân lục chiến phải nhổ từng hang một, bằng súng phun lửa, thuốc nổ phá hủy và xe tăng bắn vào miệng hang. Trận đánh trở thành một cuộc vây hãm, chiến đấu trong nóng và bụi của các đồi san hô, và hỏa lực Mỹ, vốn quyết định tại Tarawa và Saipan, đã bị mặt đất làm cùn. Kế hoạch của Nhật — khiến trận đánh tốn kém tới mức quân Mỹ phải hối tiếc — đã thành công, và trận đánh kéo dài mười tuần, chứ không phải bốn ngày.

Vũ khí dùng tại Trận Peleliu đã định hình giao tranh theo những cách mà những người lính mang chúng hiểu rõ hơn các tướng lĩnh của họ. Một khẩu súng trường kẹt trong bùn, một khẩu súng máy có thể quét sạch một con phố, một chiếc xe tăng không thể leo dốc, một khẩu pháo có thể nghe thấy nhưng không nhìn thấy — mỗi vũ khí đều có tầm bắn, tốc độ bắn và điểm yếu riêng, và các trận đánh được thắng bởi phía nào biết kết hợp vũ khí của mình với mặt đất. Các chi tiết kỹ thuật rất quan trọng: cỡ nòng của một khẩu pháo, độ dày giáp của một xe tăng, tầm hoạt động của một radio. Chúng không phải là chú thích của trận đánh; chúng là lý do trận đánh diễn ra như vậy.

Pháo binh, công binh và tiếp tế

Ngoài các sư đoàn liệt kê trong bảng, trận đánh được quyết định bởi những binh chủng ít thấy hơn: pháo binh khai hỏa các đợt pháo kích chuẩn bị, công binh dọn mìn và xây cầu, các đơn vị thông tin giữ liên lạc giữa các tư lệnh với quân tiền tuyến, và các đoàn tiếp tế mang đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm và nước ra phía trước. Tại Trận Peleliu, cũng như trong hầu hết các trận đánh thời kỳ này, phía nào giữ được pháo của mình có đạn và thương binh của mình được sơ tán sẽ có lợi thế quyết định, và phía nào mất liên lạc trước thường mất thế chủ động. Không quân cũng quan trọng, dù không phải lúc nào cũng theo cách mà các nhà hoạch định hy vọng: máy bay có thể đánh một điểm mạnh hay một đoàn xe trên đường, nhưng chúng không thể giữ đất, và thời tiết xấu có thể khiến chúng nằm đất nhiều ngày liên tiếp. Vì vậy cán cân lực lượng không bao giờ chỉ đơn thuần là số lượng người và xe tăng; đó là cán cân của các hệ thống, và hệ thống nào gãy trước sẽ quyết định kết quả.

Các tư lệnh sư đoàn Thủy quân lục chiến

Thiếu tướng William Rupertus (Hoa Kỳ). Tư lệnh Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 tại Peleliu. Rupertus, cựu binh Chiến tranh thế giới thứ nhất và Guadalcanal, hứa với binh lính rằng trận đánh sẽ kết thúc trong ba hoặc bốn ngày, và đã sai khi trận đánh kéo dài mười tuần. Ông chết vì đau tim năm 1945, bốn tháng sau trận đánh.

Thiếu tướng Paul Mueller (Hoa Kỳ). Tư lệnh Sư đoàn Bộ binh 81, đơn vị thay thế Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 tại Peleliu tháng 10 năm 1944 và kết thúc trận đánh. Mueller, một sĩ quan Lục quân, chỉ đạo việc đánh chiếm chậm rãi, có hệ thống các hang động Umurbrogol và tuyên bố đảo đã an toàn ngày 27 tháng 11 năm 1944.

Thương binh tại Trận Peleliu phụ thuộc vào một chuỗi chăm sóc bắt đầu từ người lính bên cạnh họ. Đội cáng thương đưa họ khỏi tuyến lửa, thường dưới hỏa lực; các trạm cứu thương, trong hầm, hào hay nhà đổ nát, cho họ morphine và băng gạc; và nếu đường cho phép, họ được sơ tán tới các bệnh viện dã chiến rồi xa hơn về phía sau. Nhiều người chết vì vết thương mà một bệnh viện hiện đại đã chữa được, và nhiều người sống sót vì một đồng đội đã tới kịp lúc. Câu chuyện y tế của trận đánh không thể tách rời các con số thương vong của nó: sự khác biệt giữa chết và bị thương, và giữa bị thương và chết vì vết thương, là thước đo mức độ hiệu quả của chuỗi chăm sóc đó.

Các tư lệnh trung đoàn

Đại tá Lewis Puller (Hoa Kỳ). Tư lệnh Trung đoàn 1, đơn vị tấn công Bloody Nose Ridge đầu tiên và chịu thương vong nặng nề nhất của trận đánh. Puller, biệt danh Chesty, là lính thủy quân được tặng thưởng nhiều nhất trong lịch sử, và trận chiến của trung đoàn ông tại Peleliu đã trở thành huyền thoại trong Thủy quân lục chiến.

Đại tá Harold Harris (Hoa Kỳ). Tư lệnh Trung đoàn 5, đơn vị chiến đấu tại Peleliu và sau đó tại Okinawa. Harris, người từng phục vụ tại Guadalcanal, dẫn dắt trung đoàn của mình qua trận đánh giành sân bay và Umurbrogol.

Dân thường bị cuốn vào Trận Peleliu theo những cách mà lịch sử quân sự thường bỏ qua. Nông dân, chủ cửa hàng, trẻ em và người già thấy làng mình biến thành chiến trường, nhà mình thành điểm mạnh, ruộng mình thành bãi mìn. Một số bỏ chạy, một số trốn trong hầm, và một số bị giết bởi đạn pháo bắn vào các mục tiêu mà họ không thể thấy. Tổn thất của họ khó đếm nhất, vì không quân đội nào ghi tên họ, và nỗi đau của họ là phần của trận đánh không có đài tưởng niệm. Bất kỳ câu chuyện trung thực nào về Trận Peleliu cũng phải nhớ rằng trận đánh diễn ra không phải trên đất trống mà ở những nơi người dân sinh sống, và những người đó đã phải trả giá.

Phòng thủ Nhật và quyết định

Đại tá Kunio Nakagawa (Nhật). Tư lệnh quân đồn trú Nhật trên Peleliu. Nakagawa, một sĩ quan của Sư đoàn 14, chuẩn bị phòng thủ hang động của đảo, chỉ đạo phòng thủ trong mười tuần, và tự sát ngày 24 tháng 11 năm 1944, khi các vị trí cuối cùng của ông bị tràn ngập.

Đô đốc Chester Nimitz (Hoa Kỳ). Tổng tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương, người ra lệnh xâm lược Peleliu để bảo vệ sườn của đà tiến của MacArthur tới Philippines. Quyết định chiếm đảo của Nimitz, bất chấp sự phản đối của một số sĩ quan, vẫn bị tranh cãi cho tới nay.

Các nguồn về Trận Peleliu không đồng đều, và sử gia phải cân nhắc chúng cẩn thận. Lịch sử chính thức được viết để biện minh cho các quyết định; nhật ký đơn vị được viết vội vàng và trong bóng tối; hồi ký được viết nhiều năm sau, khi ký ức đã dịu đi hoặc sắc nét hơn; và hồ sơ của phía thua thường bị phá hủy. Các con số khác nhau giữa các nguồn, đôi khi rất khác nhau, và các số liệu trong bài này được đưa ra dưới dạng khoảng vì lý do đó. Khi các nguồn bất đồng, bài này theo học thuật hiện đại được chấp nhận rộng rãi nhất, và nói rõ khi bằng chứng thực sự không chắc chắn.

Chỉ huy và trách nhiệm

Quyền chỉ huy tại Trận Peleliu mang một sức nặng khó nắm bắt khi nhìn lại từ sự an toàn của hậu thế. Các vị tướng ra lệnh tấn công biết rằng mệnh lệnh của họ sẽ giết chết binh lính, kể cả những người họ đã cùng phục vụ nhiều năm, và họ vẫn ra lệnh, vì phương án thay thế — bất động, rút lui, trì hoãn — dường như còn tệ hơn. Một số người đã đúng và một số đã sai, và lịch sử đã phán xét họ tương ứng, nhưng sự phán xét hiếm khi đơn giản: một vị tướng thận trọng tại Trận Peleliu có thể đã liều lĩnh ở nơi khác, và một vị tướng chiến thắng ở đây có thể đã chiến thắng bằng cách hy sinh những sinh mạng mà một kế hoạch tốt hơn đã cứu được. Các tiểu sử trong mục này nên được đọc với điều đó trong đầu. Đây không phải là những nhân vật trong truyền thuyết mà là những quân nhân chuyên nghiệp, làm việc với thông tin không đầy đủ, chịu áp lực chính trị, và nắm trong tay sinh mạng của hàng nghìn người. Các quyết định của họ — tốt và xấu — là lý do trận đánh diễn ra như vậy, và là lý do nó vẫn được nghiên cứu cho đến ngày nay.

5. Diễn biến mở đầu

Những nước đi mở đầu

Cuộc đổ bộ bắt đầu ngày 15 tháng 9 năm 1944, lúc 08:32, khi Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 lên bờ tại các bãi biển phía tây Peleliu, dưới hỏa lực của pháo Nhật mà pháo kích hải quân không phá hủy được. Những đợt đầu tiên gặp kháng cự nặng nề, nhưng Thủy quân lục chiến đã lên bờ, và đến cuối ngày đầu tiên họ đã chiếm sân bay, mục tiêu của cuộc đổ bộ, và tiến vào nội địa. Sân bay bị chiếm nhanh chóng, nhưng trận đánh giành đảo chỉ mới bắt đầu: quân Nhật đã rút vào Umurbrogol, và Thủy quân lục chiến, vốn dự kiến trận đánh kết thúc trong bốn ngày, sắp biết rằng nó sẽ kéo dài mười tuần. Trận đánh giành Umurbrogol — Bloody Nose Ridge — bắt đầu ngày 17 tháng 9 và kéo dài nhiều tuần. Sườn đồi là một mê cung các đỉnh san hô, khe núi và hang động, và quân Nhật đã củng cố mọi hang động, khe nứt và đỉnh núi, bằng súng máy, súng cối và lính bắn tỉa, nối với nhau bằng đường hầm cho phép họ di chuyển mà không bị thấy. Thủy quân lục chiến tấn công sườn đồi hết lần này tới lần khác, bằng xe tăng, pháo binh, súng phun lửa và máy bay, và mỗi lần họ chiếm một đỉnh, quân Nhật lại chiếm lại từ đường hầm bên dưới. Giao tranh diễn ra ở cự ly gần, trong nắng nóng và bụi bặm, và Thủy quân lục chiến chịu thương vong khủng khiếp: Trung đoàn 1, đơn vị tấn công sườn đồi đầu tiên, mất hơn một nửa quân số. Đến tháng 10, Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 kiệt sức, và Sư đoàn Bộ binh 81 của Lục quân được đưa vào để kết thúc trận đánh. Quân Nhật, vốn được hứa sẽ chết trong chiến đấu, đã làm vậy: Đại tá Nakagawa, tư lệnh đồn trú, tự sát ngày 24 tháng 11, khi những vị trí cuối cùng của ông bị tràn ngập, và trận đánh được tuyên bố kết thúc ngày 27 tháng 11 năm 1944, dù các nhóm nhỏ lính Nhật còn ẩn náu trong hang nhiều tháng sau đó — lính Nhật cuối cùng trên Peleliu không đầu hàng cho tới năm 1947.

Tinh thần tại Trận Peleliu không phải là khẩu hiệu mà là một thực tế thể chất. Những người lính đã ăn, đã ngủ và tin tưởng sĩ quan của mình chiến đấu khác hẳn những người đói, kiệt sức và không có người chỉ huy, và cùng một đơn vị có thể dũng cảm vào ngày này và suy sụp vào ngày hôm sau. Nỗi sợ là phổ biến — các cựu binh thừa nhận điều đó một cách thẳng thắn — và điều khiến người lính tiếp tục chiến đấu hiếm khi là lòng căm thù đối phương mà là lòng trung thành với những người bên cạnh, nỗi xấu hổ khi bỏ chạy, và thói quen đơn giản là tuân lệnh. Lịch sử trận đánh thường mô tả tinh thần như thể đó là phẩm chất của các đạo quân; tại Trận Peleliu đó là phẩm chất của những nhóm nhỏ người lính, và nó có thể sụp đổ trong một buổi chiều.

6. Trận đánh chính

Cuộc tấn công chính

Thời khắc khủng hoảng

Trận đánh của người lính

Đối với những người lính, trận đánh được trải nghiệm thành từng mảnh: một cuộc hành quân dài hay một xuồng đổ bộ chật chội, một loạt đạn bất ngờ, nhiều giờ chờ đợi dưới pháo kích, một đợt lao ngắn qua khoảng đất trống, rồi lại công việc đào công sự. Mệnh lệnh từ cấp trên đến muộn hoặc không đến, và các sĩ quan cấp thấp cùng các trung sĩ đưa ra những quyết định quan trọng, thường chỉ với hiểu biết mơ hồ về những gì đang diễn ra cách đó một kilômét. Thông tin liên lạc rất mong manh — điện thoại dã chiến bị pháo kích cắt đứt, radio hỏng khi thời tiết ẩm ướt, người đưa tin không bao giờ tới — và bức tranh trong mỗi sở chỉ huy luôn chậm hơn giao tranh nhiều giờ. Đó là lý do lịch sử của Trận Peleliu được viết từ nhiều câu chuyện nhỏ: nhật ký của một đại đội, báo cáo của một phi công, ghi chép của một bác sĩ phẫu thuật, lời khai của một tù binh. Không một nguồn nào thấy được toàn bộ trận đánh, và nhiệm vụ của sử gia là ghép các mảnh lại với nhau mà không bịa ra những phần còn thiếu.

7. Bước ngoặt

Thời khắc quyết định

Bước ngoặt của trận đánh là nhận thức, trong những ngày đầu, rằng pháo kích hải quân đã thất bại và trận đánh sẽ là một cuộc vây hãm, không phải một cuộc đổ bộ. Rupertus, người đã hứa một trận đánh bốn ngày, buộc phải thay đổi kế hoạch, và Thủy quân lục chiến, vốn dự kiến thắng lợi nhanh chóng, buộc phải chuẩn bị cho một trận đánh dài và đẫm máu. Bước ngoặt không phải là một hành động duy nhất mà là sự thay đổi nhận thức: quân Mỹ hiểu, quá muộn, rằng quân Nhật đã thay đổi chiến thuật, và các hang động của Umurbrogol không thể bị phá hủy từ biển hay từ trên không, mà chỉ bằng bộ binh, từng hang một. Bước ngoặt thứ hai là việc đưa Sư đoàn Bộ binh 81 vào tháng 10. Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, đơn vị gánh phần lớn giao tranh, đã kiệt sức, và sư đoàn Lục quân, thay thế nó, mang tới quân tươi mới và cách tiếp cận mới cho chiến đấu trong hang. Phương pháp của Sư đoàn 81 — dọn sạch từng hang một cách chậm rãi, có hệ thống, bằng súng phun lửa và bộc phá, cùng xe tăng bắn vào miệng hang — là phương pháp cuối cùng đã chiếm được Umurbrogol, và là phương pháp mà quân Mỹ dùng lại tại Iwo Jima và Okinawa.

Bài học chiến thuật

Các con số tại Trận Peleliu che giấu nhiều như chúng tiết lộ. Một sư đoàn được liệt kê đủ quân số có thể chỉ còn một nửa binh lính khỏe mạnh, số còn lại ốm, nghỉ phép hoặc bị điều đi; một trung đoàn đã chiến đấu một tuần có thể chỉ còn là cái bóng của chính nó; và những người lính được tính là tăng viện có thể đến mà không có súng, không được huấn luyện hoặc không có sĩ quan. Các báo cáo quân số, tài liệu mà sử gia dựa vào, là những bức ảnh chụp nhanh trong sự hỗn loạn của chiến tranh, và chúng tô điểm cho phía viết ra chúng. Vì vậy các con số trong bài này nên được đọc như những bậc độ lớn — đủ để cho thấy cán cân lực lượng, nhưng không đủ chính xác để giải quyết một tranh luận tới từng người lính cuối cùng.

Cách đánh giá một bước ngoặt

Bước ngoặt rất dễ gọi tên khi nhìn lại và rất khó nhận ra vào thời điểm đó, và Trận Peleliu cũng không ngoại lệ. Các tư lệnh chiến đấu ở đây không biết giờ nào sẽ quyết định trận đánh; họ chỉ biết rằng đợt tấn công tiếp theo có thể phá vỡ đối phương hoặc phá vỡ chính binh lính của mình. Vì vậy các sử gia đánh giá một bước ngoặt không bằng một khoảnh khắc kịch tính đơn lẻ mà bằng những gì thay đổi sau đó: liệu tiếp tế có còn tới được tiền tuyến hay không, liệu quân dự bị có còn hay không, liệu phía thua có còn lựa chọn được bước đi tiếp theo hay không. Tại Trận Peleliu, sự thay đổi thể hiện rõ trong các mệnh lệnh tiếp theo, trong vùng đất đổi chủ và giữ được đổi chủ, và trong các báo cáo ngày càng tự tin ở một phía và ngày càng tuyệt vọng ở phía bên kia. Đó là tiêu chuẩn mà mục này áp dụng: không phải sự kịch tính của khoảnh khắc, mà là hướng đi của mọi thứ sau đó, và lý do tại sao thế chủ động chuyển từ bên này sang bên kia và không quay trở lại.

8. Thương vong & tổn thất

Cái giá sinh mạng

Số liệu thương vong tại Peleliu thường được đưa ra là 1.794 lính thủy quân chết và 8.010 bị thương trong Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, và khoảng 3.300 thương vong trong Sư đoàn Bộ binh 81 của Lục quân, tổng tổn thất của Mỹ khoảng 9.800 đến 10.000 người. Quân Nhật mất khoảng 10.900 người chết, trong tổng quân số đồn trú khoảng 11.000, và chỉ 202 người bị bắt. Các con số không gây tranh cãi về đại thể, và chúng là lý do Peleliu được nhớ như trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử Thủy quân lục chiến: Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, đổ bộ với khoảng 17.000 quân, mất hơn một nửa quân số chết và bị thương, và sư đoàn tổn thương nặng tới mức không chiến đấu lại cho tới Okinawa, sáu tháng sau. Các con số cũng là lý do Peleliu gây tranh cãi: sân bay của đảo, lý do của cuộc xâm lược, ít được sử dụng sau khi bị chiếm — sân bay được dùng vài tuần, rồi bị bỏ — và đảo bị bỏ qua trong cuộc tiến công của Mỹ tới Philippines. Các sử gia tranh luận từ đó rằng trận đánh là không cần thiết, và 10.000 thương vong của Mỹ đã phải trả mà không được gì. Số khác lập luận sân bay cần thiết để bảo vệ sườn của MacArthur, và trận đánh, dù tốn kém, là một phần cái giá của chiến dịch Philippines.

Thống kê tổn thất

| | Hoa Kỳ | Nhật Bản |

|—|—|—|—|

| Chết | Sư đoàn 1: 1.794; Sư đoàn 81: khoảng 500 | Khoảng 10.900 |

| Bị thương | Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1: 8.010; Sư đoàn 81: khoảng 2.800 | Rất ít được ghi nhận |

| Bị bắt | — | 202 |

| Tổng cộng | Khoảng 9.800-10.000 | Khoảng 11.000 |

Vết thương, chôn cất và hồ sơ

Đằng sau mỗi con số thương vong là một hệ thống y tế chịu sức ép lớn. Thương binh được cáng khỏi tuyến lửa bởi đội cáng thương, điều trị tại các trạm cứu thương, rồi chuyển đi — khi đường sá và thời tiết cho phép — tới các bệnh viện dã chiến, rồi tới các bệnh viện hậu phương xa phía sau. Nhiều người bị thương tại Trận Peleliu không chết trên chiến trường mà chết vì vết thương, sốc và nhiễm trùng trong những giờ và ngày sau đó, và ranh giới giữa sống và chết thường phụ thuộc vào việc một người được tiếp cận nhanh đến đâu và phải di chuyển bao xa. Người chết được chôn nơi họ ngã xuống hoặc trong các nghĩa trang tạm, và tên họ được ghi lại tốt nhất có thể trong hoàn cảnh đó; trong sự hỗn loạn của trận đánh, một số người bị ghi là mất tích trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Đó là một lý do khiến các con số trong bảng trên được đưa ra dưới dạng khoảng: chúng là những gì tốt nhất mà hồ sơ còn lại cho phép, không phải số đếm chính xác, và các sử gia khác nhau, làm việc với các kho lưu trữ khác nhau, sẽ luôn đi tới những tổng số hơi khác nhau.

9. Hậu quả

Kết quả trước mắt

Trận Peleliu kết thúc ngày 27 tháng 11 năm 1944, khi đảo được tuyên bố an toàn, dù các nhóm nhỏ lính Nhật còn ẩn náu trong hang nhiều tháng sau đó. Sân bay, lý do của cuộc xâm lược, được dùng vài tuần rồi bị bỏ, và đảo bị bỏ qua trong cuộc tiến công của Mỹ tới Philippines. Trận đánh được nhớ trong Thủy quân lục chiến như trận đẫm máu nhất trong lịch sử của nó, và Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1, vốn là Old Breed, được xây dựng lại sau Peleliu và chiến đấu lại tại Okinawa, nơi nó chịu tổn thất nặng nề một lần nữa. Trận đánh còn được nhớ vì tranh cãi mà nó gây ra: Peleliu có cần thiết không, hay đó là sự lãng phí sinh mạng? Câu hỏi chưa bao giờ được trả lời thỏa mãn mọi người, và đó là một phần lý do trận đánh vẫn được nghiên cứu và tranh luận. Di sản của Peleliu được bảo tồn trên chính đảo, nơi các chiến trường — sân bay, Bloody Nose Ridge, hang động Umurbrogol — vẫn còn đó, trong rừng, và nơi các đài tưởng niệm Mỹ và Nhật đánh dấu một trận đánh khiến 21.000 người thiệt mạng.

10. Di sản & tưởng niệm

Di sản lâu dài

Các sử gia đánh giá trận đánh ra sao

Các sử gia vẫn tranh luận về Trận Peleliu, và cuộc tranh luận là một phần di sản của trận đánh. Một số nhấn mạnh các quyết định của các tư lệnh và chất lượng của các kế hoạch; những người khác nhấn mạnh các con số, hậu cần và thời tiết; vẫn có những người khác nhấn mạnh trải nghiệm của những người lính bình thường, mà lòng dũng cảm và sức chịu đựng của họ đã quyết định những gì các kế hoạch có thể đạt được. Không một lời giải thích đơn lẻ nào là đủ, và sử gia trung thực luôn chừa chỗ cho tất cả. Điều không còn nghi ngờ là trận đánh có ý nghĩa đối với những người đã chiến đấu và đối với các gia đình chờ tin tức về họ, và những hệ quả của nó — đối với các đạo quân, đối với dân thường bị cuốn vào giao tranh, và đối với diễn biến của chiến tranh — kéo dài vượt xa phát súng cuối cùng. Các đài tưởng niệm, nghĩa trang và bảo tàng đánh dấu chiến trường ngày nay không chỉ là nơi tưởng niệm; chúng còn là lời cảnh báo. Chúng ghi lại những gì đã xảy ra khi ngoại giao thất bại và quân đội được cử đi giải quyết những điều mà các chính trị gia không thể, và chúng yêu cầu mỗi du khách hãy nhớ tới cái giá phải trả.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận Peleliu diễn ra khi nào?

Từ ngày 15 tháng 9 đến 27 tháng 11 năm 1944. Thủy quân lục chiến đổ bộ ngày 15 tháng 9, Sư đoàn Bộ binh 81 của Lục quân tiếp quản tháng 10, và đảo được tuyên bố an toàn ngày 27 tháng 11, dù lính Nhật còn ẩn náu trong hang nhiều tháng sau đó.

Vì sao Peleliu được gọi là trận đánh đẫm máu nhất trong lịch sử Thủy quân lục chiến?

Vì Sư đoàn Thủy quân lục chiến 1 mất hơn một nửa quân số chết và bị thương — 1.794 chết và 8.010 bị thương, trong số khoảng 17.000 quân đổ bộ — tỷ lệ cao hơn bất kỳ trận đánh nào khác trong lịch sử sư đoàn, gồm Guadalcanal, Iwo Jima và Okinawa.

Peleliu có cần thiết không?

Các sử gia vẫn tranh luận. Sân bay của đảo, lý do của cuộc xâm lược, ít được sử dụng sau khi bị chiếm, và đảo bị bỏ qua trong cuộc tiến công của Mỹ tới Philippines. Một số sử gia nói trận đánh là không cần thiết và 10.000 thương vong của Mỹ đã phải trả mà không được gì; số khác nói sân bay cần thiết để bảo vệ sườn của MacArthur. Tranh luận chưa bao giờ được giải quyết.

Bloody Nose Ridge là gì?

Umurbrogol, một mê cung các sườn đồi san hô và hang động ở trung tâm Peleliu, nơi quân Nhật đã củng cố mọi hang động và đỉnh núi, và nơi Thủy quân lục chiến chiến đấu trong nhiều tuần, từng hang một, bằng súng phun lửa, bộc phá và xe tăng. Thủy quân lục chiến đặt tên nó là Bloody Nose Ridge, và đó là mặt đất đẫm máu nhất của trận đánh.

Có bao nhiêu người Nhật chết tại Peleliu?

Khoảng 10.900 lính Nhật chết, trong tổng quân số đồn trú khoảng 11.000, và chỉ 202 người bị bắt. Tư lệnh đồn trú, Đại tá Kunio Nakagawa, tự sát ngày 24 tháng 11 năm 1944, và lính Nhật cuối cùng trên đảo không đầu hàng cho tới năm 1947.

Chesty Puller tại Peleliu là ai?

Đại tá Lewis Puller, được gọi là Chesty, tư lệnh Trung đoàn 1, đơn vị tấn công Bloody Nose Ridge đầu tiên và chịu thương vong nặng nề nhất của trận đánh. Puller là lính thủy quân được tặng thưởng nhiều nhất trong lịch sử, và trận đánh của trung đoàn ông tại Peleliu trở thành huyền thoại trong Thủy quân lục chiến.

12. Nguồn

Wikipedia, “Battle of Peleliu” — ngày tháng, chỉ huy, quân số và số liệu thương vong.
E. B. Sledge, With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa (Presidio, 1981) — hồi ký kinh điển về trận đánh, của một lính Thủy quân lục chiến từng chiến đấu tại đó.
Encyclopædia Britannica, “Battle of Peleliu” — bối cảnh và kết quả.
Jim Moran, Peleliu 1944: The Forgotten Corner of Hell (Osprey, 2018) — lịch sử hiện đại của trận đánh.
Robert Leckie, Helmet for My Pillow (Random House, 1957) — hồi ký của một lính Thủy quân lục chiến tại Peleliu.

Article details

Category: Trận đánh
Posted on: Tháng 11 10, 2026
Updated: Tháng 11 10, 2026