Mark Clark

1. Mở đầu

Clark dẫn dắt Tập đoàn quân 5 qua cuộc đổ bộ tại Salerno tháng 9 năm 1943, các trận đánh mùa đông tại tuyến Gustav và Monte Cassino, cuộc đổ bộ tại Anzio tháng 1 năm 1944, và cuộc tiến công Rome, một chiến dịch kéo dài hai mươi tháng và khiến Đồng minh mất hơn 300.000 thương vong. Mark Clark (1 tháng 5 năm 1896 – 17 tháng 4 năm 1984) là tướng Mỹ chỉ huy Tập đoàn quân 5 trong chiến dịch Ý của Thế chiến II, dẫn đầu cuộc tiến vào Rome ngày 4 tháng 6 năm 1944 — thủ đô phe Trục đầu tiên rơi vào tay Đồng minh — và sau này chỉ huy lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên. Sinh tại Madison Barracks, New York, con trai một sĩ quan quân đội chuyên nghiệp, ông tốt nghiệp West Point năm 1917, phục vụ tại Pháp trong Thế chiến I, và thăng tiến qua quân đội thời kỳ giữa hai cuộc chiến để trở thành, năm 1942, trung tướng trẻ nhất trong Lục quân Hoa Kỳ. Với tư cách tham mưu trưởng của tướng Dwight D. Eisenhower tại Bắc Phi, ông tiến hành các cuộc đàm phán bí mật với người Pháp tại Algeria trước cuộc đổ bộ của Đồng minh tháng 11 năm 1942, và tháng 1 năm 1943, ông được giao chỉ huy Tập đoàn quân 5, tập đoàn quân dã chiến đầu tiên của Mỹ được thành lập ở hải ngoại trong chiến tranh.

Danh tiếng của Clark luôn gây tranh cãi. Những người ngưỡng mộ ca ngợi ông là chỉ huy táo bạo và quyết liệt, một vị tướng hiểu tầm quan trọng của Rome như một mục tiêu chính trị, và là người dẫn dắt quân đội của mình qua một trong những chiến dịch khó khăn nhất của chiến tranh, trên địa hình có lợi cho bên phòng thủ và trước một kẻ thù chiến đấu khéo léo và kiên quyết. Những người chỉ trích cho rằng ông phù phiếm, tham vọng và coi thường sinh mạng binh sĩ, rằng quyết định tiến về Rome tháng 6 năm 1944 của ông, thay vì cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức đang rút lui, đã cho phép người Đức thoát thân và kéo dài chiến dịch Ý thêm một năm, và rằng cách xử lý của ông trong các trận đánh tại sông Rapido và tại Anzio đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng mà thu được ít lợi ích. Cuộc tranh luận về tài chỉ huy của Clark, bắt đầu ngay trong chiến tranh và vẫn tiếp tục đến nay, khiến ông trở thành một trong những chỉ huy Mỹ gây tranh cãi nhất của Thế chiến II, một vị tướng mà thành tựu là có thật và sai lầm cũng tốn kém.

2. Thông tin chính

Sinh	1 tháng 5 năm 1896, Madison Barracks, New York, Hoa Kỳ
Mất	17 tháng 4 năm 1984 (hưởng thọ 87 tuổi), Charleston, South Carolina, Hoa Kỳ
Quốc tịch	Mỹ
Vai trò / Chức vụ	Đại tướng; tư lệnh Tập đoàn quân 5 tại Ý (1943–1944); tư lệnh Cụm tập đoàn quân 15 tại Ý (1944–1945); tư lệnh lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên (1952–1953)
Nổi tiếng vì	Tập đoàn quân 5 tại Ý; các cuộc đổ bộ tại Salerno (1943) và Anzio (1944); chiếm Rome (4 tháng 6 năm 1944); vượt sông Rapido; hiệp định đình chiến Triều Tiên (1953)
Vợ / Gia đình	Maurine Doran (kết hôn 1924, mất 1966); hai con, Patricia Ann và William Doran Clark
Quân hàm	Đại tướng (bốn sao)

3. Thời trẻ & học vấn

Gia đình và thời thơ ấu

Mark Wayne Clark sinh ngày 1 tháng 5 năm 1896 tại Madison Barracks, một đồn quân sự bên bờ hồ Ontario ở New York, nơi cha ông, Charles Carr Clark, đang phục vụ với tư cách trung úy trong Lục quân Hoa Kỳ. Ông là con trai một sĩ quan chuyên nghiệp, và lớn lên trong thế giới đồn quân đội Mỹ, một thế giới doanh trại, diễu binh và truyền thống trung đoàn khiến ông gắn bó suốt đời với quân đội. Cha ông, sau này lên tới đại tá, là người nghiêm khắc và đòi hỏi cao, và Mark, con cả trong ba anh em, lớn lên trong gia đình mà kỷ luật, bổn phận và phục vụ đất nước được coi là hiển nhiên. Ông là cậu bé khỏe mạnh và hiếu động, thích thể thao và hoạt động ngoài trời, và theo lời kể của chính ông, ông là học sinh trung bình, thích thể thao hơn học tập. Gia đình chuyển theo nơi cha ông đóng quân, và Mark trải qua tuổi thơ trong các đồn quân đội ở Hoa Kỳ và Philippines, một thế giới mà quân đội không phải một nghề nghiệp trong số nhiều nghề mà là định mệnh tự nhiên của một thanh niên có xuất thân như ông.

Đồn quân đội

Đồn quân sự nơi Clark sinh ra là một thế giới nhỏ và khép kín, và nó đã định hình ông theo những cách vẫn thấy rõ suốt sự nghiệp của ông. Đồn là một cộng đồng sĩ quan và gia đình của họ, sống trong các khu nhà quanh sân diễu binh, với nhà nguyện, trường học và câu lạc bộ, và con cái trong đồn lớn lên cùng nhau, chơi cùng nhau và học cùng một trường. Bạn thời thơ ấu của Clark là con trai của các sĩ quan khác, và ký ức sớm nhất của ông là tiếng kèn hiệu, cảnh binh sĩ tập luyện trên sân diễu binh, và mùi chuồng ngựa. Đồn đã dạy ông các giá trị của quân đoàn sĩ quan Mỹ: trung thành, kỷ luật, và niềm tin rằng quân đội là đầy tớ hàng đầu của quốc gia. Nó cũng dạy ông tham vọng: trong một thế giới mà quân hàm là tất cả, và vị thế của một người được đo bằng những ngôi sao trên vai áo, Clark học từ sớm rằng ông muốn thăng tiến, và ông sẵn sàng làm việc chăm chỉ để đạt được điều đó.

Học vấn và những năm phục vụ đầu tiên

Clark vào Học viện Quân sự Hoa Kỳ tại West Point năm 1913, hưởng dương mười bảy tuổi, và tốt nghiệp năm 1917, trong khóa được tốt nghiệp sớm vì Hoa Kỳ tham gia Thế chiến I. Ông được phong thiếu úy bộ binh, và được đưa sang Pháp với Trung đoàn Bộ binh 11, nơi ông phục vụ trong các trận đánh năm 1918, bao gồm chiến dịch Aisne-Marne và chiến dịch Meuse-Argonne, chiến dịch lớn nhất của Mỹ trong chiến tranh. Ông bị thương ở vai do mảnh đạn tháng 6 năm 1918, vết thương khiến tay ông yếu vĩnh viễn, và ông được tặng Huân chương Sao Bạc vì lòng dũng cảm. Sau chiến tranh, ông ở lại quân đội, phục vụ trong nhiều chức vụ tham mưu và trung đoàn, và theo học Trường Chỉ huy và Tham mưu tại Fort Leavenworth và Trường Chiến tranh Lục quân, hai trường đào tạo sĩ quan Mỹ cho quyền chỉ huy cấp cao. Ông là học viên cần mẫn, và được cấp trên coi là sĩ quan triển vọng, một người tham vọng, chăm chỉ và khao khát trách nhiệm. Thập niên 1930, ông phục vụ trong ban tham mưu của tướng Lesley McNair, và năm 1940, ông được bổ nhiệm vào ban tham mưu của tướng George C. Marshall, Tổng tham mưu trưởng Lục quân, một chức vụ đưa ông tới sự chú ý của những người sẽ lãnh đạo quân đội Mỹ trong Thế chiến II.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Tham mưu trưởng tại Bắc Phi

Sự thăng tiến của Clark bắt đầu năm 1942, khi ông được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng cho tướng Dwight D. Eisenhower, tư lệnh lực lượng Đồng minh trong cuộc xâm lược Bắc Phi, Chiến dịch Torch. Ở chức vụ đó, ông chịu trách nhiệm lập kế hoạch đổ bộ tại Algeria và Morocco, và các cuộc đàm phán bí mật với chính quyền Pháp tại Bắc Phi, nhằm đảm bảo người Pháp sẽ không kháng cự cuộc đổ bộ. Tháng 10 năm 1942, ông được tàu ngầm đưa lên bờ biển Algeria, trong một nhiệm vụ bí mật gọi là Chiến dịch Flagpole, trong đó ông gặp tướng Pháp Charles Mast và đàm phán các điều khoản mà người Pháp sẽ hợp tác với Đồng minh. Nhiệm vụ thành công, và cuộc đổ bộ ngày 8 tháng 11 năm 1942 chỉ gặp kháng cự hạn chế, nhưng các cuộc đàm phán cũng liên quan tới thỏa thuận với đô đốc Pháp François Darlan, kẻ cộng tác với Đức, mà việc bổ nhiệm ông ta làm lãnh đạo chính trị của Bắc Phi thuộc Pháp đã gây scandal ở Hoa Kỳ và Anh. Clark, người đã tiến hành đàm phán, bị chỉ trích vì “thỏa thuận Darlan”, và lời chỉ trích sẽ theo ông suốt sự nghiệp, nhưng Eisenhower đã bênh vực ông, và năm 1942, Clark được thăng trung tướng, trẻ nhất trong Lục quân Hoa Kỳ.

Chỉ huy Tập đoàn quân 5

Tháng 1 năm 1943, Clark được giao chỉ huy Tập đoàn quân 5, tập đoàn quân dã chiến đầu tiên của Mỹ được thành lập ở hải ngoại trong chiến tranh, và ông dành tám tháng tiếp theo huấn luyện quân đội của mình tại Bắc Phi cho cuộc xâm lược Ý. Tập đoàn quân 5 là lực lượng đa quốc gia, gồm các quân đoàn Mỹ và Anh, và Clark, người Mỹ chỉ huy quân Anh, phải học nghệ thuật chiến tranh liên minh, một nghệ thuật đòi hỏi khéo léo, kiên nhẫn và sẵn sàng lắng nghe cấp dưới. Ông là chỉ huy khắt khe, kiên quyết về tiêu chuẩn huấn luyện và kỷ luật cao, và ông cũng là chỉ huy ý thức về công chúng, người hiểu tầm quan trọng của báo chí và nuôi dưỡng mối quan hệ với các phóng viên đưa tin về quân đội của ông. Tháng 9 năm 1943, sau cuộc xâm lược Sicily của Đồng minh và đình chiến với Ý, Tập đoàn quân 5 được giao nhiệm vụ đổ bộ tại Salerno, trên bờ biển phía tây Ý, và tiến về Naples rồi Rome, một nhiệm vụ mà Clark nhận với sự tự tin, và sẽ chiếm lấy ông trong hai mươi tháng tiếp theo.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Salerno và tiến tới tuyến Gustav

Tập đoàn quân 5 đổ bộ tại Salerno ngày 9 tháng 9 năm 1943, một ngày sau khi đình chiến với Ý được công bố, và gặp kháng cự dữ dội từ Tập đoàn quân 10 Đức, vốn được lệnh giữ tuyến phía nam Rome. Cuộc đổ bộ suýt thành thảm họa: người Đức phản công, đầu cầu đổ bộ có nguy cơ bị đẩy xuống biển, và Clark, người đã cân nhắc rút lui, được cứu bởi sự xuất hiện của quân tiếp viện và hỏa lực hải quân. Sau mười ngày chiến đấu, Tập đoàn quân 5 phá vỡ đầu cầu, chiếm Naples ngày 1 tháng 10, và tiến lên phía bắc tới tuyến Gustav, tuyến phòng thủ của Đức chạy ngang Ý tại điểm hẹp nhất của bán đảo, neo tại thị trấn Cassino và tu viện Monte Cassino. Mùa đông 1943–1944 trôi qua trên núi non miền trung Ý, trong mưa, bùn và tuyết, trong một chiến dịch có lợi cho bên phòng thủ và khiến Đồng minh trả giá đắt. Quân đội của Clark, gồm Quân đoàn VI Mỹ và Quân đoàn X Anh, chiến đấu trong một loạt trận đánh giành đồi và bến vượt sông dẫn tới Cassino, và đến tháng 1 năm 1944, nó đã tới tuyến Gustav, nhưng không thể đột phá.

Sông Rapido

Trận đánh gây tranh cãi nhất trong mùa đông là cuộc vượt sông Rapido ngày 20–22 tháng 1 năm 1944, trong đó Sư đoàn 36 của Mỹ, Sư đoàn “Texas”, được lệnh vượt sông trước các phòng tuyến Đức đã được chuẩn bị trong nhiều tháng. Cuộc tấn công thất bại, với thương vong nặng nề — sư đoàn mất hơn 1.600 người chết, bị thương và mất tích trong hai ngày — và những người sống sót cùng gia đình của họ đổ lỗi cho Clark, người đã ra lệnh tấn công bất chấp sự phản đối của sư đoàn trưởng, Thiếu tướng Fred Walker, người đã cảnh báo rằng cuộc tấn công sẽ thất bại. Clark sau này bào chữa cuộc tấn công là một đòn nghi binh cần thiết cho cuộc đổ bộ tại Anzio, diễn ra cùng ngày, nhưng tranh cãi về Rapido chưa bao giờ được giải quyết, và nó vẫn là sự kiện gây tổn hại nhất cho danh tiếng của Clark. Hiệp hội Sư đoàn Texas đã kêu gọi điều tra của Quốc hội, và cuộc điều tra, dù không kết luận Clark có tội, đã để lại vết nhơ lâu dài trong hồ sơ của ông.

Anzio và chiếm Rome

Ngày 22 tháng 1 năm 1944, Tập đoàn quân 5 đổ bộ tại Anzio, phía sau tuyến Gustav của Đức, nhằm đánh bọc sườn người Đức và mở đường tới Rome. Cuộc đổ bộ, Chiến dịch Shingle, ban đầu không gặp kháng cự, nhưng chỉ huy tại chỗ, Thiếu tướng John Lucas, không tiến vào nội địa, và người Đức, dưới quyền Thống chế Albert Kesselring, bao vây đầu cầu và vây hãm nó trong bốn tháng. Clark, người đã lập kế hoạch chiến dịch, bị chỉ trích vì lựa chọn Lucas và vì không thay thế ông ta sớm hơn, và đầu cầu Anzio trở thành biểu tượng của sự thất vọng trong chiến dịch Ý. Tháng 5 năm 1944, sau trận Cassino lần thứ tư, Đồng minh cuối cùng đã đột phá tuyến Gustav, và Clark, người được cấp trên, tướng Harold Alexander, ra lệnh cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức đang rút lui bằng cách tiến về Valmontone, thay vào đó ra lệnh cho quân đội của mình tiến thẳng về Rome. Quyết định này, mà Clark sau này biện hộ là đáp ứng tầm quan trọng chính trị của Rome và mệnh lệnh ông nhận được từ Washington, đã cho phép Tập đoàn quân 10 Đức thoát lên phía bắc, nơi nó tiếp tục chiến đấu thêm một năm, và nó đã bị các sử gia lên án là sai lầm kéo dài chiến tranh ở Ý. Ngày 4 tháng 6 năm 1944, Tập đoàn quân 5 tiến vào Rome, thủ đô phe Trục đầu tiên rơi vào tay Đồng minh, và Clark, người tiến vào thành phố trong chiến thắng, được chụp ảnh như người giải phóng Rome, một bức ảnh trở nên nổi tiếng khắp thế giới.

Tuyến Gothic và kết thúc chiến tranh ở Ý

Sau khi chiếm Rome, Clark được thăng chỉ huy Cụm tập đoàn quân 15, lực lượng Đồng minh tại Ý, và ông dẫn đầu cuộc tiến công lên phía bắc tới tuyến Gothic, tuyến phòng thủ của Đức trên dãy Apennines, nơi chiến dịch sa lầy mùa thu năm 1944. Tuyến Gothic là vị trí đáng gờm, và Đồng minh, thiếu nhân lực và tiếp tế vì nhu cầu của chiến dịch tại Pháp, không thể đột phá trước mùa đông. Clark trải qua mùa đông 1944–1945 trên núi non miền bắc Ý, trong một chiến dịch mà, theo lời một sử gia, là “cuộc chiến bị lãng quên”, và mùa xuân năm 1945, ông phát động cuộc tấn công cuối cùng, Chiến dịch Grapeshot, đột phá tuyến Gothic và dẫn tới sự đầu hàng của lực lượng Đức tại Ý ngày 2 tháng 5 năm 1945, một tuần trước khi chiến tranh ở châu Âu kết thúc. Chiến dịch Ý, kéo dài hai mươi tháng và khiến Đồng minh mất hơn 300.000 thương vong, đã kết thúc, và Clark, người đã chỉ huy nó trong phần lớn thời gian, được cấp trên coi là chỉ huy thành công, dù tranh cãi về Rome và Rapido sẽ theo ông suốt đời.

6. Phong cách chỉ huy

Các quyết định tại Ý

Đổ bộ tại Salerno (tháng 9 năm 1943). Quyết định đổ bộ tại Salerno của Clark, thay vì xa hơn về phía bắc, là quyết định chấp nhận một cuộc đổ bộ khó khăn trước kháng cự của Đức, để chiếm Naples và thiết lập căn cứ cho cuộc tiến công Rome. Cuộc đổ bộ suýt thành thảm họa, nhưng đã thành công, và thiết lập sự hiện diện của Đồng minh tại Ý.

Ra lệnh vượt sông Rapido (tháng 1 năm 1944). Quyết định ra lệnh cho Sư đoàn 36 vượt sông Rapido của ông, bất chấp sự phản đối của chỉ huy sư đoàn, là quyết định gây tranh cãi nhất trong sự nghiệp của ông. Cuộc tấn công thất bại, với thương vong nặng nề, và tranh cãi về Rapido chưa bao giờ được giải quyết, dù Clark biện hộ cuộc tấn công là một đòn nghi binh cần thiết cho cuộc đổ bộ tại Anzio.

Tiến về Rome (tháng 6 năm 1944). Quyết định tiến thẳng về Rome của ông, thay vì cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức đang rút lui tại Valmontone, là quyết định cho phép người Đức thoát thân và kéo dài chiến dịch Ý thêm một năm. Clark biện hộ quyết định này là đáp ứng tầm quan trọng chính trị của Rome, nhưng các sử gia đã lên án nó là sai lầm do tham vọng và mong muốn vinh quang cá nhân.

Các quyết định sau Ý

Nhận quyền chỉ huy tại Triều Tiên (1952). Sau chiến tranh, Clark được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên tháng 5 năm 1952, và ông ký hiệp định đình chiến chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên tháng 7 năm 1953. Quyết định ký hiệp định đình chiến, khiến Triều Tiên bị chia cắt, là quyết định chính trị, và Clark, người muốn giành chiến thắng trong chiến tranh, đã chấp nhận nó như kết quả duy nhất có thể.

Viết hồi ký (1950). Quyết định viết hồi ký của Clark, Calculated Risk, xuất bản năm 1950, là quyết định bảo vệ danh tiếng của ông, và cuốn sách, một sự bào chữa mạnh mẽ cho hành vi của ông tại Ý, đã bị các sử gia chỉ trích là tự phục vụ, nhưng nó vẫn là nguồn quan trọng cho lịch sử chiến dịch Ý. Cuốn sách được đọc rộng rãi ở Hoa Kỳ, nơi nó định hình hình ảnh công chúng về Clark như người giải phóng Rome, và nó bị chỉ trích ở Anh, nơi các nhà phê bình lưu ý rằng nó nói ít về quân đội Anh đã chiến đấu dưới quyền chỉ huy của ông.

7. Tranh cãi

Rome và cuộc thoát thân của Tập đoàn quân 10 Đức

Tranh cãi trung tâm về Clark liên quan tới quyết định tháng 6 năm 1944 của ông tiến về Rome thay vì cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức đang rút lui. Cấp trên của ông, tướng Harold Alexander, đã ra lệnh cho ông tiến về Valmontone, một thị trấn trên đường từ Rome lên phía bắc, nơi quân đội của ông có thể cắt đứt người Đức và tiêu diệt họ; thay vào đó, Clark ra lệnh cho quân đội tiến thẳng về Rome, một quyết định cho phép Tập đoàn quân 10 Đức thoát lên phía bắc, nơi nó tiếp tục chiến đấu thêm một năm. Clark sau này biện hộ quyết định, lập luận rằng ông đã nhận được lệnh từ Washington để chiếm Rome, rằng tầm quan trọng chính trị của Rome lớn hơn tầm quan trọng quân sự của việc tiêu diệt quân đội Đức, và rằng mệnh lệnh của Alexander mơ hồ. Các sử gia chia rẽ: một số, bao gồm sử gia Anh John Ellis, cho rằng quyết định của Clark là sai lầm do tham vọng và mong muốn trở thành vị tướng chiếm Rome; những người khác, bao gồm sử gia Mỹ Martin Blumenson, cho rằng quyết định này có thể hiểu được, xét tới áp lực chính trị đối với Clark và sự mơ hồ trong mệnh lệnh của Alexander. Tranh cãi vẫn tiếp diễn, và đó là tranh cãi quan trọng nhất trong sự nghiệp của Clark, vì nó liên quan tới một quyết định kéo dài chiến tranh ở Ý và khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Sông Rapido

Tranh cãi thứ hai liên quan tới cuộc vượt sông Rapido tháng 1 năm 1944, trong đó Sư đoàn 36 mất hơn 1.600 người trong hai ngày. Sư đoàn trưởng, Thiếu tướng Fred Walker, đã cảnh báo Clark rằng cuộc tấn công sẽ thất bại, và ông đã yêu cầu hủy bỏ nó; Clark từ chối, và cuộc tấn công vẫn diễn ra, với kết quả mà Walker đã dự đoán. Những người sống sót của sư đoàn, và gia đình của họ, đổ lỗi cho Clark, và Hiệp hội Sư đoàn Texas kêu gọi điều tra của Quốc hội, được tổ chức năm 1946. Cuộc điều tra không kết luận Clark có tội, nhưng nó để lại vết nhơ lâu dài cho danh tiếng của ông, và tranh cãi về Rapido chưa bao giờ được giải quyết. Những người bênh vực Clark lập luận rằng cuộc tấn công là đòn nghi binh cần thiết cho cuộc đổ bộ tại Anzio, và thương vong, dù nặng nề, là cái giá của một đòn nghi binh đã cứu đầu cầu Anzio; những người chỉ trích lập luận rằng cuộc tấn công là không cần thiết, rằng nó được ra lệnh bất chấp sự phản đối của chỉ huy tại chỗ, và rằng nó là sự lãng phí sinh mạng.

Phù phiếm và tham vọng

Một tranh cãi thứ ba liên quan tới tính cách của Clark, và đặc biệt là cáo buộc rằng ông phù phiếm và tham vọng, và quan tâm tới danh tiếng của mình hơn sinh mạng binh sĩ. Cáo buộc này được đưa ra trong chiến tranh bởi cấp dưới của ông, bởi các sĩ quan Anh phục vụ dưới quyền ông, và bởi báo chí Mỹ, vốn ghi nhận tình yêu công chúng và thói quen tạo dáng chụp ảnh của ông. Những người bênh vực Clark cho rằng cáo buộc này không công bằng, và ông là chỉ huy táo bạo và quyết liệt, người hiểu tầm quan trọng của tinh thần và công chúng trong một cuộc chiến liên minh; những người chỉ trích cho rằng cáo buộc này đúng, và quyết định tiến về Rome, cách xử lý Rapido, và lựa chọn Lucas tại Anzio của ông đều do mong muốn vinh quang cá nhân thúc đẩy. Tranh cãi về tính cách của Clark, cuối cùng, là tranh cãi về bản chất của tài chỉ huy: liệu một vị tướng nên được đánh giá bằng kết quả, hay bằng động cơ, và liệu tham vọng, vốn là phẩm chất cần thiết ở một chỉ huy, có trở thành tật xấu khi nó được phép lấn át phán đoán quân sự hay không.

8. Cuối đời

Triều Tiên và hiệp định đình chiến

Sau chiến tranh ở Ý, Clark phục vụ với tư cách chỉ huy quân sự Mỹ tại Áo, và năm 1947, ông được bổ nhiệm chỉ huy Tập đoàn quân 6 tại Hoa Kỳ. Tháng 5 năm 1952, trong Chiến tranh Triều Tiên, ông được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên, kế nhiệm tướng Matthew Ridgway, và ông được giao nhiệm vụ kết thúc chiến tranh. Chiến tranh đã đi vào bế tắc, và các cuộc đàm phán đình chiến đã diễn ra hơn một năm; Clark, người muốn giành chiến thắng, chấp nhận rằng kết quả duy nhất có thể là hiệp định đình chiến khiến Triều Tiên bị chia cắt, và ngày 27 tháng 7 năm 1953, ông ký hiệp định đình chiến tại Bàn Môn Điếm, chấm dứt giao tranh. Hiệp định đình chiến là nỗi thất vọng đối với nhiều người Mỹ, những người hy vọng chiến thắng, và chính Clark sau này viết rằng ông là tướng Mỹ đầu tiên ký hiệp định đình chiến mà không có chiến thắng, một tuyên bố được trích dẫn như lời kết cho Chiến tranh Triều Tiên. Ông nghỉ hưu khỏi quân đội tháng 10 năm 1953, sau ba mươi sáu năm phục vụ, và ông được tặng Huân chương Phục vụ Xuất sắc vì công tác tại Triều Tiên.

Hiệu trưởng The Citadel và những năm cuối đời

Sau khi nghỉ hưu, Clark được bổ nhiệm làm hiệu trưởng The Citadel, Trường Quân sự South Carolina, tại Charleston, một chức vụ ông giữ từ năm 1954 đến 1965. Ông là hiệu trưởng được yêu mến và hiệu quả, người nâng cao tiêu chuẩn học thuật của trường và mở rộng khuôn viên, và ông được các học viên coi là cầu nối tới các vị chỉ huy vĩ đại của Thế chiến II. Ông cũng viết hồi ký, Calculated Risk, xuất bản năm 1950, và cuốn sách thứ hai, From the Danube to the Yalu, xuất bản năm 1954, trong đó ông bảo vệ hành vi của mình tại Ý và Triều Tiên. Sức khỏe của ông suy giảm thập niên 1970, và ông qua đời tại Charleston ngày 17 tháng 4 năm 1984, hưởng thọ tám mươi bảy tuổi. Ông được chôn cất tại The Citadel, và mộ ông trở thành nơi hành hương của các học viên của trường. Ông để lại một danh tiếng vẫn còn chia rẽ: với những người ngưỡng mộ, ông là chỉ huy táo bạo và quyết liệt, người chiếm Rome và kết thúc Chiến tranh Triều Tiên; với những người chỉ trích, ông là vị tướng phù phiếm và tham vọng mà sai lầm khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

9. Đánh giá của sử gia

Đánh giá quân sự

Các sử gia quân sự đánh giá Clark là chỉ huy táo bạo và quyết liệt mà điểm mạnh và điểm yếu đều đáng kể, và đánh giá đó dựa trên sự cân bằng giữa thành tựu và sai lầm của ông. Thành tựu của ông là có thật: ông đổ bộ tại Salerno, chiếm Naples, đột phá tuyến Gustav, chiếm Rome, và dẫn đầu cuộc tấn công cuối cùng kết thúc chiến tranh ở Ý. Sai lầm của ông cũng có thật: ông ra lệnh vượt sông Rapido bất chấp sự phản đối của chỉ huy sư đoàn, ông không thay thế Lucas tại Anzio sớm hơn, và ông tiến về Rome thay vì cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức. Các sử gia như Martin Blumenson, người viết lịch sử chính thức của Tập đoàn quân 5, cho rằng sai lầm của Clark là sai lầm của một chỉ huy chịu áp lực chính trị lớn, và đang chiến đấu một chiến dịch khó khăn trên địa hình khó khăn; các sử gia như John Ellis cho rằng sai lầm của ông là kết quả của tham vọng và mong muốn vinh quang cá nhân. Đồng thuận đang hình thành là Clark là chỉ huy có năng lực nhưng không phải vĩ đại, một vị tướng táo bạo và quyết liệt, nhưng thiếu phán đoán của các chỉ huy giỏi nhất trong chiến tranh, và danh tiếng của ông đã chịu thiệt hại vì sai lầm của ông rõ ràng và tốn kém.

Đánh giá đạo đức

Đánh giá đạo đức về Clark ít khắc nghiệt hơn đánh giá quân sự, và nó dựa trên sự phân biệt giữa một chỉ huy mắc sai lầm và một chỉ huy phạm tội ác. Clark mắc sai lầm, và sai lầm của ông khiến người ta thiệt mạng, nhưng ông không phạm tội ác chiến tranh, và ông không ra lệnh sát hại tù binh hay dân thường. Những người chỉ trích cho rằng tham vọng của ông, và sự sẵn sàng hy sinh sinh mạng binh sĩ vì vinh quang của mình, tự nó đã là khiếm khuyết đạo đức; những người bênh vực cho rằng tham vọng là phẩm chất cần thiết ở một chỉ huy, và tham vọng của Clark không lớn hơn tham vọng của các tướng lĩnh thành công khác, bao gồm George S. Patton và Bernard Montgomery. Đồng thuận trong giới sử gia là Clark là chỉ huy có khuyết điểm, nhưng không phải tội phạm, và danh tiếng của ông nên được đánh giá bằng sự cân bằng giữa thành tựu và sai lầm, thay vì bằng quyết định tồi tệ nhất của ông. Ông được nhớ tới như vị tướng chiếm Rome, và như vị tướng mà sai lầm kéo dài chiến tranh ở Ý, và hai ký ức đó, cả hai đều đúng, sẽ tiếp tục được các sử gia tranh luận.

10. Di sản

Người giải phóng Rome

Di sản lâu dài của Clark là việc chiếm Rome, thủ đô phe Trục đầu tiên rơi vào tay Đồng minh, và bức ảnh ông tiến vào thành phố ngày 4 tháng 6 năm 1944, hai ngày trước cuộc đổ bộ tại Normandy, vẫn là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của chiến tranh ở Ý. Việc chiếm Rome là chiến thắng chính trị có tầm quan trọng lớn: nó cho thấy Đồng minh có thể chiếm một thủ đô phe Trục, nó nâng cao tinh thần người dân Ý, và nó chứng minh rằng chiến dịch Ý, dù là chiến trường thứ yếu, có thể mang lại kết quả. Tên Clark gắn liền với Rome, và ông được nhớ tới ở Ý như vị tướng giải phóng thành phố, một danh tiếng đã vượt qua các tranh cãi về tài chỉ huy của ông. Ngay tại Rome, một con đường được đặt tên theo ông, và việc ông tiến vào thành phố được kỷ niệm hàng năm vào ngày 4 tháng 6, nhắc nhở rằng, bất kể sai lầm của ông, ông là chỉ huy dẫn Đồng minh vào Thành phố Vĩnh hằng.

Chiến dịch Ý trong ký ức

Di sản của Clark cũng là chính chiến dịch Ý, một chiến dịch bị lu mờ bởi các chiến dịch tại Pháp và Thái Bình Dương, nhưng là, theo lời một sử gia, “chiến dịch dài nhất và khó khăn nhất của các nước Đồng minh phương Tây”. Chiến dịch kéo dài hai mươi tháng, khiến Đồng minh mất hơn 300.000 thương vong, và cầm chân hơn hai mươi sư đoàn Đức vốn có thể được dùng tại Pháp hay Mặt trận phía Đông. Clark chỉ huy chiến dịch trong phần lớn thời gian, và tên ông gắn liền với thành công và thất bại của nó: với Salerno, với Cassino, với Anzio, và với Rome. Chiến dịch hiện được nhớ tới như một đòn nghi binh cần thiết nhưng tốn kém, và vai trò của Clark trong đó được đánh giá là của một chỉ huy, dù mắc sai lầm, đã dẫn dắt quân đội của mình qua một trong những chiến dịch khó khăn nhất của chiến tranh, trên địa hình có lợi cho bên phòng thủ và trước một kẻ thù chiến đấu khéo léo và kiên quyết.

11. Câu hỏi thường gặp

Mark Clark là ai?

Mark Clark (1896–1984) là tướng Mỹ chỉ huy Tập đoàn quân 5 tại Ý trong Thế chiến II, chiếm Rome ngày 4 tháng 6 năm 1944, và sau này chỉ huy lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên, ký hiệp định đình chiến chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên năm 1953.

Clark chiếm Rome khi nào?

Tập đoàn quân 5 tiến vào Rome ngày 4 tháng 6 năm 1944, hai ngày trước cuộc đổ bộ của Đồng minh tại Normandy. Rome là thủ đô phe Trục đầu tiên rơi vào tay Đồng minh.

Tranh cãi sông Rapido là gì?

Ngày 20–22 tháng 1 năm 1944, Clark ra lệnh cho Sư đoàn 36 Mỹ vượt sông Rapido trước phòng thủ Đức đã chuẩn bị sẵn. Cuộc tấn công thất bại, với hơn 1.600 thương vong, và chỉ huy sư đoàn đã cảnh báo rằng nó sẽ thất bại. Tranh cãi chưa bao giờ được giải quyết, dù Clark biện hộ cuộc tấn công là đòn nghi binh cho cuộc đổ bộ tại Anzio.

Vì sao Clark tiến về Rome thay vì cắt đứt quân Đức?

Clark được tướng Harold Alexander ra lệnh tiến về Valmontone và cắt đứt Tập đoàn quân 10 Đức đang rút lui, nhưng thay vào đó ông ra lệnh cho quân đội tiến thẳng về Rome. Sau này ông biện hộ quyết định này là đáp ứng tầm quan trọng chính trị của Rome và mệnh lệnh từ Washington, nhưng các sử gia đã lên án nó là sai lầm cho phép người Đức thoát thân và kéo dài chiến tranh ở Ý.

Chiến dịch Shingle là gì?

Chiến dịch Shingle là cuộc đổ bộ của Đồng minh tại Anzio ngày 22 tháng 1 năm 1944, phía sau tuyến Gustav của Đức, nhằm đánh bọc sườn người Đức và mở đường tới Rome. Cuộc đổ bộ ban đầu không gặp kháng cự, nhưng đầu cầu bị bao vây và vây hãm trong bốn tháng.

Clark làm gì tại Triều Tiên?

Tháng 5 năm 1952, Clark được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Liên Hợp Quốc tại Triều Tiên, và ngày 27 tháng 7 năm 1953, ông ký hiệp định đình chiến tại Bàn Môn Điếm, chấm dứt giao tranh trong Chiến tranh Triều Tiên. Ông nghỉ hưu khỏi quân đội tháng 10 năm 1953.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Mark Clark” — tiểu sử tổng hợp: sinh 1 tháng 5 năm 1896, mất 17 tháng 4 năm 1984, Tập đoàn quân 5, Salerno, Anzio, Rome 4 tháng 6 năm 1944, Triều Tiên 1952–1953.
2. Mark Clark, Calculated Risk (1950) — hồi ký; Tập đoàn quân 5 tại Ý, Salerno, Rapido, Anzio, chiếm Rome.
3. Martin Blumenson, Salerno to Cassino (1963) và Anzio: The Gamble That Failed (1963) — lịch sử chính thức và phê phán về chiến dịch Ý; Rapido, Anzio, quyết định tiến về Rome.
4. John Ellis, Cassino: The Hollow Victory (1984) — các trận đánh giành Cassino và phê phán tài chỉ huy của Clark.
5. Carlo D’Este, Fatal Decision: Anzio and the Battle for Rome (1991) — Anzio, quyết định tiến về Rome, và cuộc thoát vây của Tập đoàn quân 10 của Đức.
6. James Holland, Italy’s Sorrow (2008) — chiến dịch Ý 1944–1945, phòng tuyến Gothic, và kết thúc chiến tranh tại Ý.