Xe tăng Mark V

1. Mở đầu

Mark V là xe tăng hạng nặng của Anh năm 1918, và là mẫu tốt nhất trong các xe tăng hình thoi của Thế chiến I. Nó là phiên bản cải tiến của xe tăng Mark IV, với động cơ Ricardo mạnh hơn, hộp số hành tinh mới cho phép một người duy nhất lái xe, và hệ thống thông gió tốt hơn cho kíp lái, và nó là xe tăng dẫn đầu các cuộc tấn công lớn của Đồng minh trong năm cuối chiến tranh. Tại Amiens ngày 8 tháng 8 năm 1918, Mark V dẫn đầu cuộc tấn công chọc thủng phòng tuyến Đức và mở đầu Chiến dịch Trăm Ngày, và tại phòng tuyến Hindenburg tháng 9 năm 1918, Mark V vượt kênh St Quentin và phá vỡ phòng tuyến mạnh nhất của Đức trên Mặt trận phía Tây. Khoảng 400 xe Mark V được chế tạo, với phiên bản Male và Female, và loại xe này vẫn phục vụ sau chiến tranh, chiến đấu trong Nội chiến Nga và trở thành đài tưởng niệm tại các thị trấn khắp Anh và Nga.

Tầm quan trọng của Mark V không chỉ nằm ở những gì nó làm năm 1918, mà còn ở những gì nó đại diện: sự trưởng thành của xe tăng. Xe tăng Mark I năm 1916 là một thử nghiệm, cỗ máy thô sơ chứng minh một ý tưởng, và Mark IV năm 1917 là cải tiến của nó, nhưng Mark V là xe tăng có thể do một người lái, có thể theo kịp bộ binh, và có thể được dùng với số lượng lớn trong một cuộc tấn công phối hợp. Hộp số hành tinh của nó, do Walter Wilson thiết kế, là một đổi mới thực sự, và vẫn là nền tảng của hộp số xe tăng Anh trong nhiều thập kỷ. Phiên bản kéo dài của Mark V, Mark V*, có thể chở bộ binh qua chiến trường, và nó là tổ tiên của xe thiết giáp chở quân, trong khi việc Mark V phục vụ sau chiến tranh tại Nga cho thấy xe tăng đã trở thành vũ khí có tầm quan trọng lâu dài.

2. Thông tin chính

Loại	Xe tăng hạng nặng
Xuất xứ	Anh
Nhà thiết kế	William Tritton và Walter Wilson (hộp số epicyclic)
Nhà sản xuất	Metropolitan Carriage, Wagon and Finance Co.
Phục vụ	1918–1919 (Lục quân Anh); lâu hơn tại Nga và các nơi khác
Sản xuất	1918; khoảng 400 chiếc (200 Male, 200 Female)
Trọng lượng	Khoảng 29 tấn
Chiều dài	Khoảng 8,1 m
Chiều rộng	Khoảng 3,9 m (Male, tính cả tháp pháo bên)
Chiều cao	Khoảng 2,6 m
Kíp lái	8 (chỉ huy, lái xe, sáu pháo thủ/nạp đạn)
Giáp	6–14 mm
Vũ khí chính (Male)	Hai pháo 6-pounder (57 mm); bốn súng máy Hotchkiss
Vũ khí chính (Female)	Sáu súng máy Hotchkiss
Động cơ	Ricardo 6 xi-lanh chạy xăng, 150 mã lực
Tốc độ tối đa	Khoảng 7,4 km/giờ trên mặt đất bằng phẳng
Tầm hoạt động	Khoảng 72 km

3. Bối cảnh và phát triển

Từ Mark I tới Mark V

Mark V là thế hệ thứ ba của xe tăng hạng nặng Anh, và được phát triển từ kinh nghiệm của xe tăng Mark I và Mark IV. Mark I, lần đầu chiến đấu tại Flers-Courcelette tháng 9 năm 1916, đã chứng minh ý tưởng xe tăng, nhưng nó chậm, không đáng tin cậy và khó lái: hộp số của nó cần hai người để chuyển số, động cơ yếu, và kíp lái làm việc trong điều kiện khủng khiếp, với động cơ đặt trong khoang chiến đấu khiến xe đầy hơi nóng và khói. Mark IV, đi vào biên chế năm 1917, cải thiện giáp và vũ khí, thay súng máy Vickers của Mark I bằng súng Lewis và lắp pháo 6-pounder ngắn hơn, nhưng vẫn giữ hộp số và động cơ của Mark I, và vẫn khó lái. Quân đoàn Xe tăng, vốn phát triển từ vài trăm người năm 1916 lên hàng nghìn người năm 1917, yêu cầu một xe tăng có thể do một người lái, và kết quả là Mark V.

Đổi mới then chốt của Mark V là hộp số hành tinh, do Walter Wilson, một trong các nhà thiết kế của Mark I nguyên thủy, thiết kế. Hộp số hành tinh, dùng hệ thống bánh răng hành tinh, cho phép lái xe chuyển số và lái xe bằng một cần gạt duy nhất, và giảm khối lượng công việc của kíp lái đến mức xe có thể do một người lái, với xa trưởng được tự do chỉ huy xe và điều khiển hỏa lực. Mark V cũng có động cơ mới, động cơ xăng sáu xi-lanh Ricardo công suất 150 mã lực, mạnh hơn động cơ Daimler của Mark I và Mark IV, và được thiết kế riêng để dùng trên xe tăng. Hệ thống thông gió của Mark V cũng được cải thiện, với quạt hút khói ra khỏi khoang chiến đấu, dù điều kiện bên trong xe vẫn khắc nghiệt theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào.

Động cơ Ricardo và hộp số Wilson

Động cơ Ricardo, do Harry Ricardo thiết kế, là một trong những bộ phận quan trọng nhất của Mark V. Ricardo, người đã làm việc trên động cơ của Mark I và Mark IV, thiết kế động cơ sáu xi-lanh mới cho công suất 150 mã lực, so với 105 mã lực của động cơ Daimler, và đáng tin cậy hơn cùng dễ bảo dưỡng hơn. Động cơ được lắp trong Mark V ở khoang riêng, giúp giảm nhiệt và khói trong khoang chiến đấu, dù không loại bỏ hoàn toàn. Hộp số Wilson, lần đầu lắp trên Mark V, là kiệt tác kỹ thuật: nó dùng hệ thống bánh răng hành tinh, cho phép lái xe chọn bất kỳ số nào bằng một cần gạt, và khiến xe dễ lái hơn nhiều so với các xe tiền nhiệm. Hộp số thành công đến mức được dùng trên xe tăng Anh trong ba mươi năm tiếp theo, và là nền tảng của hộp số các xe tăng Thế chiến II.

Sản xuất và Mark V*

Mark V do Công ty Metropolitan Carriage, Wagon and Finance chế tạo, công ty từng chế tạo Mark I và Mark IV, và sản xuất bắt đầu đầu năm 1918. Khoảng 400 xe Mark V được chế tạo, với số lượng bằng nhau phiên bản Male và Female, và chúng được giao cho Quân đoàn Xe tăng kịp cho các cuộc tấn công lớn mùa hè và mùa thu năm 1918. Mark V được tiếp nối bởi Mark V, phiên bản kéo dài có thể chở bộ binh: Mark V dài hơn Mark V khoảng 2 mét, và có khoang phía sau chở được tới 14 bộ binh, hoặc một phân đội súng máy, qua chiến trường. Hơn 500 xe tăng Mark V* được chế tạo, và chúng là những xe thiết giáp chở quân đầu tiên, dù chúng không được dùng với vai trò đó năm 1918, và chúng được tiếp nối bởi Mark V**, một phát triển nữa với động cơ mạnh hơn, trong đó chỉ 25 chiếc được chế tạo.

4. Thiết kế

Thân hình thoi và xích

Mark V giữ hình thoi của Mark I và Mark IV, và vì cùng lý do: vượt hào. Xích chạy quanh toàn bộ thân xe, để phần trước của xích có thể leo ra khỏi hào và phần sau đẩy xe tiến lên, và Mark V có thể vượt hào rộng khoảng 3,5 mét, leo dốc khoảng 45 độ và nghiền nát dây thép gai dưới xích. Xích được làm bằng các mắt xích thép đúc, và được dẫn động bởi động cơ Ricardo qua hộp số hành tinh Wilson, vốn là đổi mới quan trọng nhất của Mark V. Thân xe Mark V dùng kết cấu tán đinh, với giáp dày tới 14 mm ở phía trước và tháp pháo bên, dày hơn giáp của Mark I và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn trước hỏa lực súng máy Đức cùng đạn xuyên giáp của súng trường, dù vẫn không đủ để chặn pháo binh Đức.

Giáp và vũ khí

Giáp của Mark V dày hơn các xe tiền nhiệm: 14 mm ở phía trước và tháp pháo bên, 10 mm ở hông và 6 mm ở phía sau cùng nóc xe. Nó đủ để chặn đạn súng trường và súng máy, và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn giáp 12 mm của Mark I, nhưng không đủ để chặn đạn xuyên giáp của súng trường Đức ở cự ly gần, và chắc chắn không đủ để chặn pháo binh Đức. Vũ khí của Male là hai pháo 6-pounder (57 mm), lắp trong tháp pháo bên hông xe, và bốn súng máy Hotchkiss, còn vũ khí của Female là sáu súng máy Hotchkiss. Pháo 6-pounder ngắn hơn pháo của Mark I, giúp chúng dễ dùng hơn trong tháp pháo bên, và chúng bắn đạn nổ mạnh chống bộ binh cùng đạn xuyên giáp chống điểm mạnh Đức, trong khi súng máy quét hào Đức bằng hỏa lực.

Kíp lái và người lái duy nhất

Kíp lái tám người của Mark V làm việc trong điều kiện tốt hơn Mark I, nhưng vẫn khắc nghiệt theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào. Động cơ đặt ở khoang riêng, giúp giảm nhiệt và khói trong khoang chiến đấu, và quạt hút khói ra ngoài, nhưng nhiệt độ bên trong xe vẫn có thể lên tới 40 độ C, và kíp lái đeo kính và mặt nạ để bảo vệ khỏi khói cùng các mảnh văng ra từ mặt trong của giáp khi bị trúng đạn. Cải tiến lớn nhất của Mark V là khả năng lái: hộp số hành tinh Wilson cho phép một người duy nhất lái xe, với xa trưởng được tự do chỉ huy và điều khiển hỏa lực, và xe dễ lái hơn nhiều so với các xe tiền nhiệm. Kíp lái giao tiếp bằng tín hiệu tay, vì tiếng ồn của động cơ khiến việc nói chuyện là không thể, và tốc độ của xe, khoảng 7,4 km/h trên mặt đất bằng, nghĩa là nó di chuyển với tốc độ đi bộ, dù nhanh hơn Mark I và Mark IV.

5. Các biến thể

Biến thể	Năm	Đặc điểm chính	Sản xuất
Mark V Male	1918	Hai pháo 6-pounder; bốn súng máy	200
Mark V Female	1918	Sáu súng máy; không có pháo	200
Mark V* (Star)	1918	Thân kéo dài; có thể chở bộ binh	Hơn 500
Mark V**	1918	Động cơ 225 mã lực mạnh hơn; giáp dày hơn	25
Mark V Composite	1918	Một tháp pháo bên Male và một tháp pháo bên Female	Số lượng nhỏ

Male, Female và Composite

Mark V được chế tạo với phiên bản Male và Female, như Mark I và Mark IV, và sự khác biệt giữa chúng là vũ khí. Male mang hai pháo 6-pounder và bốn súng máy, và có nhiệm vụ tiêu diệt các ổ súng máy, điểm mạnh và pháo binh Đức, trong khi Female mang sáu súng máy và không có pháo, và có nhiệm vụ bảo vệ Male khỏi bộ binh Đức. Hai phiên bản được thiết kế để chiến đấu cùng nhau, theo cặp, dù trên thực tế sự phân biệt ít quan trọng hơn năm 1916, và phiên bản Male cùng Female của Mark V thường được dùng thay thế cho nhau. Một số ít xe Mark V được chế tạo thành xe Composite, hay “lưỡng tính”, với một tháp pháo bên Male và một tháp pháo bên Female, và chúng được dùng khi một tháp pháo bên Male bị hỏng và được thay bằng tháp pháo bên Female, hoặc ngược lại. Các xe Composite là giải pháp thực tế cho vấn đề tháp pháo bên bị hỏng, và chúng cho thấy Quân đoàn Xe tăng đã ứng biến với các phương tiện sẵn có như thế nào.

Mark V* và Mark V**

Mark V* là biến thể quan trọng nhất của Mark V, và nó là xe thiết giáp chở quân đầu tiên. Nó dài hơn Mark V khoảng 2 mét, và có khoang phía sau chở được tới 14 bộ binh, hoặc một phân đội súng máy, qua chiến trường, và nó được thiết kế để chở bộ binh xuyên qua phòng tuyến Đức, để họ có thể chiến đấu cùng xe tăng. Hơn 500 xe tăng Mark V* được chế tạo, và chúng chiến đấu tại Amiens và phòng tuyến Hindenburg, dù chúng không được dùng để chở bộ binh năm 1918, mà được dùng làm xe tăng thông thường. Mark V** là phát triển nữa của Mark V, với động cơ Ricardo mạnh hơn công suất 225 mã lực và giáp dày hơn, nhưng chỉ 25 chiếc được chế tạo, và chiến tranh kết thúc trước khi chúng kịp tham chiến. Mark V* là mẫu cuối cùng của các xe tăng hình thoi, và nó được tiếp nối bởi xe tăng Medium Mark D cùng các xe tăng Vickers Medium thập niên 1920.

6. Lịch sử hoạt động

Hamel, 4 tháng 7 năm 1918

Mark V lần đầu tham chiến ngày 4 tháng 7 năm 1918, tại Hamel, nơi nó hỗ trợ cuộc tấn công của Úc vào phòng tuyến Đức. Trận Hamel là trận nhỏ, nhưng quan trọng vì đó là lần đầu tiên xe tăng, bộ binh, pháo binh và máy bay được dùng cùng nhau trong một cuộc tấn công phối hợp, và nó là buổi diễn tập cho các cuộc tấn công lớn mùa hè. Các xe Mark V, được dùng với số lượng nhỏ tại Hamel, giúp quân Úc chiếm làng và các vị trí Đức, và chúng cho thấy xe tăng có thể được dùng phối hợp với bộ binh, thay vì đơn độc. Trận đánh thành công, và nó được tiếp nối bởi cuộc tấn công lớn tại Amiens, nơi Mark V đóng vai trò lớn hơn nhiều. Quân Úc, vốn hoài nghi về xe tăng, đã ấn tượng với hiệu quả của Mark V tại Hamel, và họ yêu cầu xe tăng hỗ trợ các cuộc tấn công của mình trong phần còn lại của chiến tranh.

Amiens, 8 tháng 8 năm 1918

Tại Amiens ngày 8 tháng 8 năm 1918, Mark V dẫn đầu cuộc tấn công mở đầu Chiến dịch Trăm Ngày, cuộc tấn công lớn của Đồng minh kết thúc chiến tranh. Cuộc tấn công do Tổng tư lệnh Anh, Tướng Rawlinson, lên kế hoạch, và dùng hơn 500 xe tăng, gồm Mark V và Mark V*, Whippet cùng xe chở hàng, trong một cuộc tấn công phối hợp với bộ binh, pháo binh và máy bay. Mark V chọc thủng phòng tuyến Đức, và tiến lên tới 12 km trong ngày đầu, bắt giữ pháo, tù binh và hàng tiếp tế Đức, và Tổng tư lệnh Đức, Tướng Ludendorff, gọi ngày 8 tháng 8 là “ngày đen tối của Lục quân Đức”. Vai trò của Mark V tại Amiens là then chốt: nó là xe tăng dẫn đầu cuộc tấn công, và nó cho thấy xe tăng, khi dùng với số lượng lớn và phối hợp với các binh chủng khác, có thể chọc thủng phòng tuyến mạnh nhất.

Bước tiến từ Amiens

Sau Amiens, Mark V tiến cùng Lục quân Anh qua miền bắc nước Pháp, chiến đấu trong các trận đánh đẩy Lục quân Đức lùi về phòng tuyến Hindenburg. Mark V được dùng trong mọi cuộc tấn công lớn mùa hè năm 1918, và chúng giúp quân Anh chiếm các vị trí Đức tại Albert, Bapaume và Péronne, dù nhiều xe bị hỏng hoặc bị pháo binh Đức phá hủy, và Quân đoàn Xe tăng tổn thất nặng về người và xe. Độ tin cậy cơ khí của Mark V tốt hơn Mark I và Mark IV, nhưng vẫn kém theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào, và Quân đoàn Xe tăng phải làm việc vất vả để duy trì xe hoạt động, với xưởng sửa chữa và phụ tùng theo sau cuộc tiến công. Các xưởng của Quân đoàn Xe tăng làm việc ngày đêm để sửa chữa xe tăng bị hỏng, và nhiều xe đã hỏng được sửa chữa và trở lại chiến đấu trong vài ngày.

Phòng tuyến Hindenburg, tháng 9 năm 1918

Tháng 9 năm 1918, Mark V chiến đấu trận lớn nhất của nó, tại phòng tuyến Hindenburg, phòng tuyến mạnh nhất của Đức trên Mặt trận phía Tây. Phòng tuyến Hindenburg là hệ thống hào, dây thép gai, điểm mạnh bê tông và phòng thủ chống tăng, và được cho là không thể xuyên thủng, nhưng cuộc tấn công của Anh, dùng Mark V và Mark V*, đã chọc thủng nó tại kênh St Quentin, nơi xe tăng vượt kênh bằng cầu và qua lòng kênh, và chiếm các vị trí Đức. Vai trò của Mark V tại phòng tuyến Hindenburg là then chốt: nó là xe tăng vượt kênh và chọc thủng phòng tuyến, và nó cho thấy xe tăng có thể phá vỡ phòng tuyến mạnh nhất, và chiến tranh đã thắng. Việc vượt kênh St Quentin là một trong những chiến công lớn của chiến tranh, và nó đạt được nhờ xe tăng, bộ binh và công binh làm việc cùng nhau, dưới hỏa lực mạnh của Đức.

7. Hiệu năng và thông số kỹ thuật

Thông số	Mark V Male	Mark V Female
Vũ khí chính	Hai pháo 6-pounder (57 mm)	Sáu súng máy
Giáp (tối đa)	14 mm	14 mm
Giáp (trước)	14 mm	14 mm
Trọng lượng	Khoảng 29 tấn	Khoảng 29 tấn
Động cơ	Ricardo, 150 mã lực	Ricardo, 150 mã lực
Công suất/trọng lượng	Khoảng 5,2 mã lực mỗi tấn	Khoảng 5,2 mã lực mỗi tấn
Tốc độ tối đa	Khoảng 7,4 km/giờ	Khoảng 7,4 km/giờ
Vượt hào	Khoảng 3,5 m	Khoảng 3,5 m
Tầm hoạt động	Khoảng 72 km	Khoảng 72 km
Kíp lái	8	8
Số lượng chế tạo	200	200

Hỏa lực và bảo vệ

Hỏa lực của Mark V giống Mark IV, nhưng được dùng hiệu quả hơn, vì lái xe duy nhất của Mark V giúp xa trưởng tự do điều khiển hỏa lực, và vì Mark V được dùng với số lượng lớn hơn và trong các cuộc tấn công phối hợp. Pháo 6-pounder của Male có thể phá hủy các ổ súng máy, điểm mạnh và pháo dã chiến Đức, và chúng có thể bắn đạn nổ mạnh chống bộ binh cùng đạn xuyên giáp chống điểm mạnh Đức, trong khi súng máy của Female quét hào Đức bằng hỏa lực và bảo vệ Male khỏi bộ binh Đức. Giáp của Mark V, dày tối đa 14 mm, dày hơn giáp 12 mm của Mark I, và mang lại cho kíp lái khả năng bảo vệ tốt hơn trước hỏa lực súng máy Đức cùng đạn xuyên giáp của súng trường, dù vẫn không đủ để chặn pháo binh Đức, vốn vẫn là mối đe dọa chính đối với xe tăng. Đạn xuyên giáp của pháo 6-pounder có thể xuyên bê tông của các điểm mạnh Đức, và nó là pháo xe tăng hiệu quả nhất của Thế chiến I.

Cơ động và độ tin cậy

Khả năng cơ động của Mark V tốt hơn các xe tiền nhiệm, và độ tin cậy của nó cũng tốt hơn, dù cả hai đều kém theo bất kỳ tiêu chuẩn sau này nào. Tốc độ tối đa của nó khoảng 7,4 km/h trên mặt đất bằng, so với 6 km/h của Mark I, và tầm hoạt động khoảng 72 km, so với 38 km của Mark I, nghĩa là nó có thể hoạt động xa tuyến xuất phát hơn và theo kịp bộ binh lâu hơn. Động cơ của nó, động cơ xăng sáu xi-lanh Ricardo công suất 150 mã lực, mạnh hơn và đáng tin cậy hơn động cơ Daimler của Mark I và Mark IV, và hộp số hành tinh Wilson khiến nó dễ lái hơn nhiều. Mark V vẫn thường xuyên hỏng hóc, và Quân đoàn Xe tăng mất nhiều xe do lỗi cơ khí, nhưng nó là cải tiến đáng kể so với Mark I, và là xe tăng Anh đầu tiên có thể được dùng với số lượng lớn trong một cuộc tấn công kéo dài.

8. Các nước sử dụng

Anh: Quân đoàn Xe tăng năm 1918

Mark V được Anh sử dụng, và nó là xe tăng hạng nặng tiêu chuẩn của Quân đoàn Xe tăng năm 1918. Quân đoàn Xe tăng, vốn phát triển từ vài trăm người năm 1916 lên hơn 20.000 người năm 1918, vận hành hàng trăm xe Mark V trong các cuộc tấn công lớn của năm cuối chiến tranh, và trở thành một trong những binh chủng quan trọng nhất của Lục quân Anh. Kíp lái Mark V là tình nguyện viên, và nhiều người trong số họ là kỹ sư, thợ máy và lái xe gia nhập quân đội để làm việc với cỗ máy mới, và họ học cách lái, bảo dưỡng và chiến đấu trong xe, cùng cách dùng nó phối hợp với bộ binh và pháo binh. Thành công của Quân đoàn Xe tăng năm 1918 phần lớn nhờ Mark V, và nhờ chiến thuật mà Quân đoàn Xe tăng đã phát triển cho việc sử dụng nó. Các sĩ quan của Quân đoàn Xe tăng, những người đã học nghề trong các trận đánh năm 1916 và 1917, là một trong những binh lính xe tăng giàu kinh nghiệm nhất thế giới năm 1918.

Nga và Mark V sau chiến tranh

Sau chiến tranh, Mark V được dùng trong Nội chiến Nga, nơi nó chiến đấu cho cả hai phe. Người Anh cung cấp Mark V cho Bạch vệ Nga, những người dùng chúng chống lại Bolshevik, và Bolshevik bắt được một số xe Mark V và dùng chúng chống lại Bạch vệ, và Mark V trở thành hình ảnh quen thuộc trên các chiến trường Nga. Sau Nội chiến Nga, các xe Mark V còn lại tại Nga được dùng làm đài tưởng niệm, và hai trong số chúng, một Male và một Female, vẫn đứng tại thành phố Luhansk ở Ukraina cho đến ngày nay. Mark V cũng được các quốc gia khác dùng sau chiến tranh, gồm Pháp và Hoa Kỳ, những nước dùng nó để thử nghiệm, và nó vẫn phục vụ trong Lục quân Anh tới thập niên 1920, khi được thay thế bằng xe tăng Medium Mark A và Vickers Medium. Việc Mark V phục vụ sau chiến tranh cho thấy xe tăng đã trở thành một phần vĩnh viễn của chiến tranh, và không quân đội nào có thể thiếu nó.

9. Di sản và ảnh hưởng

Xe tăng trưởng thành

Di sản của Mark V là nó là xe tăng đã trưởng thành. Xe tăng Mark I đã chứng minh ý tưởng xe tăng, và Mark IV đã cải tiến nó, nhưng Mark V là xe tăng đầu tiên có thể do một người lái, có thể được dùng với số lượng lớn, và có thể chọc thủng phòng tuyến mạnh nhất. Hộp số hành tinh của nó, do Walter Wilson thiết kế, là một đổi mới thực sự, và vẫn là nền tảng của hộp số xe tăng Anh trong nhiều thập kỷ, trong khi động cơ Ricardo của nó là động cơ đầu tiên được thiết kế riêng để dùng trên xe tăng. Phiên bản kéo dài của Mark V, Mark V*, là xe thiết giáp chở quân đầu tiên, và nó cho thấy xe tăng có thể được dùng để chở bộ binh qua chiến trường, một ý tưởng trở thành trung tâm của thiết kế xe tăng trong Thế chiến II. Hộp số Wilson, nói riêng, là một đổi mới lâu dài, và nó được dùng trên xe tăng Anh cho đến cuối Thế chiến II.

Mark V trong lịch sử và ký ức

Mark V được nhớ như xe tăng của Chiến dịch Trăm Ngày, và như xe tăng phá vỡ phòng tuyến Hindenburg. Vai trò của nó tại Amiens, nơi nó dẫn đầu cuộc tấn công mở đầu chiến dịch kết thúc chiến tranh, và tại phòng tuyến Hindenburg, nơi nó vượt kênh St Quentin và chọc thủng phòng tuyến mạnh nhất của Đức, đã khiến nó trở thành một trong những xe tăng nổi tiếng nhất của Thế chiến I. Mark V cũng được nhớ tại Nga, nơi các xe còn lại của nó tại Luhansk là một trong những đài tưởng niệm nổi tiếng nhất của Nội chiến Nga, và tại Anh, nơi Bảo tàng Xe tăng ở Bovington có một chiếc Mark V và nơi xe tăng được nhớ như cỗ máy thắng trận. Các sử gia đã điều chỉnh đánh giá đó, nhưng đóng góp của Mark V vào thắng lợi của Đồng minh năm 1918 là có thật, và nó là xe tăng đầu tiên có thể được dùng làm vũ khí quyết định.

10. Hiện vật còn lại

Bảo tàng Xe tăng, Bovington

Một số xe tăng Mark V còn tồn tại, và các ví dụ nổi tiếng nhất được lưu giữ tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh. Bảo tàng có một chiếc Mark V Male, được trao tặng cho bảo tàng sau chiến tranh, và được trưng bày cùng các xe tăng Thế chiến I khác của bảo tàng, gồm Mark I, Mark II và Mark IV. Bảo tàng cũng có một chiếc Mark V, và hai xe được trưng bày theo thứ tự chế tạo, để du khách có thể thấy xe tăng phát triển từ Mark I tới Mark V như thế nào. Đối với đa số du khách, cách dễ nhất để nhìn thấy Mark V là tại Bovington, nơi các xe tăng Thế chiến I của bảo tàng được trưng bày cùng nhau, và nơi hình thoi cùng hộp số hành tinh của Mark V có thể được nhìn thấy đầy đủ. Chiếc Mark V của bảo tàng là một trong những xe tăng được chụp ảnh nhiều nhất trong bộ sưu tập, và nó thường xuyên được dùng trong các trưng bày của bảo tàng về Chiến dịch Trăm Ngày.

Luhansk, Kubinka và những chiếc còn lại khác

Các xe Mark V còn lại nổi tiếng nhất ngoài nước Anh là hai xe tăng tại Luhansk, Ukraina, gồm một Male và một Female, và chúng đã đứng tại thành phố này từ Nội chiến Nga, khi chúng được Bạch vệ Nga dùng rồi bị Bolshevik bắt. Hai xe tăng này là một trong những đài tưởng niệm nổi tiếng nhất của Nội chiến Nga, và chúng đã được các sử gia khắp thế giới chụp ảnh và nghiên cứu. Các xe Mark V còn lại khác được lưu giữ tại Bảo tàng Xe tăng Kubinka ở Nga, nơi có một chiếc Mark V từng dùng trong Nội chiến Nga, và tại Bộ sưu tập Thiết giáp và Kỵ binh Lục quân Mỹ ở Fort Benning, Georgia, nơi có một chiếc Mark V từng được Lục quân Mỹ dùng thử nghiệm sau chiến tranh. Việc Mark V còn tồn tại ở nhiều nơi là bằng chứng về tầm quan trọng của nó, và về ấn tượng nó để lại cho binh lính từng chứng kiến nó.

11. Câu hỏi thường gặp

Mark V là xe tăng gì?

Mark V là xe tăng hạng nặng của Anh năm 1918, phiên bản cải tiến của Mark IV với động cơ Ricardo và hộp số hành tinh Wilson cho phép một người duy nhất lái xe. Khoảng 400 chiếc được chế tạo.

Mark V có gì mới?

Đổi mới then chốt của Mark V là hộp số hành tinh, do Walter Wilson thiết kế, cho phép lái xe chuyển số và lái xe bằng một cần gạt duy nhất. Nó cũng có động cơ Ricardo mạnh hơn công suất 150 mã lực.

Đã chế tạo bao nhiêu xe tăng Mark V?

Khoảng 400 xe tăng Mark V được chế tạo năm 1918 — 200 Male và 200 Female — và hơn 500 xe tăng Mark V* kéo dài cũng được chế tạo.

Mark V* là gì?

Mark V* là phiên bản kéo dài của Mark V có thể chở tới 14 bộ binh trong khoang phía sau. Nó là xe thiết giáp chở quân đầu tiên.

Mark V đã chiến đấu ở đâu?

Mark V lần đầu chiến đấu tại Hamel ngày 4 tháng 7 năm 1918, rồi tại Amiens ngày 8 tháng 8 năm 1918, nơi nó dẫn đầu Chiến dịch Trăm Ngày, và tại phòng tuyến Hindenburg tháng 9 năm 1918, nơi nó vượt kênh St Quentin.

Tôi có thể xem Mark V ở đâu ngày nay?

Mark V còn lại tại Bảo tàng Xe tăng ở Bovington, Anh, tại Kubinka ở Nga, tại Fort Benning ở Hoa Kỳ, và làm đài tưởng niệm tại Luhansk, Ukraina, nơi một chiếc Male và một chiếc Female đã đứng từ Nội chiến Nga.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Mark V tank” — sản xuất khoảng 400 chiếc, thông số kỹ thuật, Amiens, phòng tuyến Hindenburg và Mark V*.
2. The Tank Museum, Bovington, “Mark V” — hộp số Wilson, động cơ Ricardo và các hiện vật còn lại.
3. David Fletcher, British Mark IV Tank (Osprey Publishing, 2007) — quá trình phát triển của Mark IV và Mark V.
4. Paddy Griffith, Battle Tactics of the Western Front (Yale University Press, 1994) — xe tăng tại Amiens và phòng tuyến Hindenburg.
5. John Glanfield, The Devil’s Chariots (Sutton Publishing, 2006) — Quân đoàn Xe tăng năm 1918.
6. Tank Encyclopedia, “Mark V” — thông số kỹ thuật, các biến thể và Nội chiến Nga.