Máy bay B-17 Flying Fortress

Máy bay ném bom Boeing B-17 Flying Fortress là máy bay ném bom nổi tiếng nhất của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và là máy bay thực hiện chiến dịch ném bom chiến lược ban ngày chống lại Đức. Máy bay ném bom hạng nặng bốn động cơ với phi hành đoàn mười người, nó được thiết kế thập niên 1930 để bảo vệ Hoa Kỳ trước hạm đội địch, và trở thành vũ khí mà Lực lượng Không quân Lục quân Hoa Kỳ dùng để phá hủy nền kinh tế chiến tranh Đức từ trên không. B-17 được vũ trang mạnh, với tới mười ba súng máy cỡ .50, và được chế tạo để chịu đựng hư hại và đưa phi hành đoàn về nhà, và các phi hành đoàn gọi nó là Pháo đài Bay vì nó tua tủa súng và vì trong những năm đầu chiến tranh, nó dường như gần như không thể bị bắn hạ. Từ năm 1942 đến 1945, các B-17 của Không lực 8 bay từ Anh để tấn công nhà máy, nhà máy lọc dầu, đường sắt và thành phố của Đức, và chúng thả hơn 640.000 tấn bom xuống Đức, với cái giá khoảng 4.700 máy bay bị mất và hàng chục nghìn phi công thiệt mạng, bị thương hoặc bị bắt. Câu chuyện của B-17 là câu chuyện về chiến dịch ném bom ban ngày, về những người lái nó và về cái giá họ phải trả.

B-17 được thiết kế theo một học thuyết, và học thuyết đó sai lầm, nhưng máy bay sống sót qua học thuyết và trở thành huyền thoại. Học thuyết cho rằng đội hình máy bay ném bom vũ trang mạnh, bay ban ngày và đội hình chặt chẽ, có thể tự vệ trước tiêm kích địch mà không cần tiêm kích hộ tống, và có thể ném bom chính xác từ độ cao lớn, và có thể phá hủy công nghiệp của địch và giành chiến thắng mà không cần đổ bộ. Học thuyết thất bại năm 1943, khi tiêm kích và pháo phòng không Đức bắn hạ B-17 với số lượng khủng khiếp, và Không lực 8 buộc phải đình chỉ các cuộc không kích sâu cho đến khi tiêm kích tầm xa xuất hiện, nhưng bản thân B-17 chứng tỏ là máy bay tuyệt vời, bền bỉ, đáng tin cậy và được phi hành đoàn yêu mến, và khi P-51 Mustang đến hộ tống nó, B-17 trở thành vũ khí mà học thuyết đã hứa hẹn. Danh tiếng của B-17 dựa vào phi hành đoàn của nó cũng nhiều như vào chính máy bay, và vào các bộ phim cùng sách kể câu chuyện của họ, trên hết là Memphis Belle, chiếc B-17 đầu tiên hoàn thành hai mươi lăm phi vụ và trở về Hoa Kỳ, và là chủ đề của phim tài liệu nổi tiếng cùng phim truyện.

1. Thông tin chính

Loại	Máy bay ném bom hạng nặng bốn động cơ
Xuất xứ	Hoa Kỳ
Nhà thiết kế	Boeing (E. Gifford Emery và Edward Curtis Wells)
Nhà sản xuất	Boeing, Douglas, Lockheed (Vega)
Chuyến bay đầu tiên	28 tháng 7 năm 1935 (nguyên mẫu Model 299)
Thời gian phục vụ	1938–1968 (Không quân Hoa Kỳ; sau đó phục vụ trong không quân khác)
Sản xuất	1936–1945; 12.731 chiếc được chế tạo
Kíp lái	10 (phi công, phi công phụ, hoa tiêu, ném bom, kỹ sư bay, điện báo viên, 4 xạ thủ)
Chiều dài	22,8 m (74 ft 9 in)
Sải cánh	31,6 m (103 ft 9 in)
Chiều cao	5,8 m (19 ft 1 in)
Tốc độ tối đa	Khoảng 462 km/h (287 dặm/giờ)
Tốc độ hành trình	Khoảng 293 km/h (182 dặm/giờ)
Tầm hoạt động	Khoảng 3.219 km với tải trọng bom 2.700 kg; tầm bay chuyển sân khoảng 5.472 km
Trần bay	10.851 m (35.600 ft)
Động cơ	Bốn động cơ hướng tâm Wright R-1820-97 Cyclone, 1.200 mã lực mỗi chiếc
Vũ khí	Tối đa 13 súng máy M2 cỡ .50 (B-17G)
Tải trọng bom	Tối đa 7.800 kg; thường 1.800–2.700 kg trong phi vụ tầm xa

2. Nguồn gốc & phát triển

Yêu cầu của Lục quân về máy bay ném bom tầm xa

B-17 ra đời từ yêu cầu do Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ đưa ra năm 1934, về máy bay ném bom nhiều động cơ có thể mang tải trọng bom hữu ích trên tầm xa và tự vệ trước tiêm kích địch. Quân đoàn Không quân chịu ảnh hưởng bởi học thuyết của tướng Ý Giulio Douhet và tướng Mỹ Billy Mitchell, những người lập luận máy bay ném bom sẽ là vũ khí quyết định của cuộc chiến tiếp theo, và họ muốn máy bay có thể bay vượt tầm phòng thủ ven biển và tấn công hạm đội địch trước khi nó tới bờ biển Mỹ. Boeing đáp ứng yêu cầu bằng Model 299, máy bay ném bom bốn động cơ với phi hành đoàn năm người, tải trọng bom 2.200 kg và vũ khí phòng thủ gồm năm súng máy, và nguyên mẫu bay lần đầu ngày 28 tháng 7 năm 1935. Máy bay rất ấn tượng, và một phóng viên báo chí nhìn thấy súng phòng thủ của nó gọi nó là “pháo đài bay”, và cái tên đó gắn liền, nhưng nguyên mẫu bị mất trong tai nạn tháng 10 năm 1935, khi nó rơi lúc cất cánh vì khóa gió chưa được tháo, và Lục quân, vốn ấn tượng với máy bay, đặt hàng số lượng nhỏ để thử nghiệm thay vì sản xuất hàng loạt như đã dự định.

Từ Model 299 tới B-17G

B-17 trải qua quá trình phát triển dài, từ nguyên mẫu Model 299 qua máy bay thử nghiệm Y1B-17, B-17B, C và D, và B-17E, F và G đã chiến đấu trong chiến tranh. Mỗi phiên bản lớn hơn, nặng hơn và vũ trang mạnh hơn phiên bản trước, và B-17E, đi vào biên chế năm 1941, là phiên bản đầu tiên có súng đuôi, tháp súng lưng và tháp súng bụng, và phi hành đoàn mười người, và đó là phiên bản chiến đấu tại Trân Châu Cảng, Philippines và Midway. B-17F, đi vào biên chế năm 1942, là phiên bản thực hiện chiến dịch ném bom ban ngày trên nước Đức, và được chế tạo với số lượng lớn hơn mọi phiên bản trước, với 3.405 chiếc do Boeing, Douglas và Lockheed chế tạo. B-17G, đi vào biên chế năm 1943, là phiên bản hoàn thiện, với tháp súng cằm dưới mũi để phòng thủ trước các cuộc tấn công trực diện của tiêm kích Đức, và với mười ba súng máy cỡ .50, và 8.680 chiếc B-17G được chế tạo, nhiều hơn mọi phiên bản khác, và chính B-17G đã bay phần lớn các phi vụ của Không lực 8 trên nước Đức.

Học thuyết ném bom chính xác ban ngày

B-17 được thiết kế theo một học thuyết, và học thuyết đó là ném bom chính xác ban ngày, cho rằng đội hình máy bay ném bom vũ trang mạnh, bay ban ngày và đội hình chặt chẽ, có thể tự vệ trước tiêm kích địch mà không cần tiêm kích hộ tống, và có thể ném bom chính xác từ độ cao lớn, và có thể phá hủy công nghiệp của địch và giành chiến thắng mà không cần đổ bộ. Học thuyết được phát triển tại Trường Chiến thuật Quân đoàn Không quân ở Maxwell Field, Alabama, thập niên 1930, và dựa trên niềm tin máy bay ném bom sẽ luôn xuyên qua, và kính ngắm ném bom Norden, thiết bị bí mật của Mỹ, sẽ giúp xạ thủ ném bom trúng mục tiêu từ độ cao 20.000 feet với độ chính xác cao. Học thuyết sai ở các chi tiết: B-17 không thể tự vệ nếu không có tiêm kích hộ tống, và kính ngắm Norden kém chính xác trong chiến đấu hơn nhiều so với khi thử nghiệm, và chiến dịch ném bom tốn kém hơn nhiều so với những người ủng hộ nó hứa hẹn, nhưng học thuyết mang lại cho B-17 nhiệm vụ của nó, và định hình thiết kế, vũ khí và chiến thuật của máy bay, và không thể hiểu B-17 nếu không hiểu học thuyết mà nó được chế tạo để phục vụ.

3. Thiết kế

Bốn động cơ và khung thân bền bỉ

B-17 là máy bay cánh thấp toàn kim loại bốn động cơ, với phi hành đoàn mười người và tải trọng bom tới 7.800 kg, và được trang bị bốn động cơ hướng tâm Wright R-1820 Cyclone công suất 1.200 mã lực mỗi chiếc, mang lại tốc độ tối đa khoảng 462 km/h và trần bay 10.851 mét. Khung máy bay được chế tạo bền bỉ: cánh và thân làm bằng hợp kim nhôm, cấu trúc được thiết kế để hấp thụ hư hại, và động cơ, thùng nhiên liệu cùng hệ thống điều khiển được tách riêng và bảo vệ để máy bay có thể tiếp tục bay sau khi trúng đạn mà máy bay kém chắc chắn hơn đã bị phá hủy. Phi hành đoàn B-17 kể những câu chuyện về máy bay trở về Anh với động cơ bị bắn hỏng, với lỗ thủng trên cánh và thân, với bề mặt đuôi hư hại và phi hành đoàn bị thương, và độ bền bỉ của máy bay trở thành huyền thoại, và đó là một trong những lý do phi hành đoàn yêu mến và tin tưởng nó sẽ đưa họ về nhà.

Vũ khí phòng thủ: mười ba súng cỡ .50

B-17G, phiên bản hoàn thiện, được trang bị mười ba súng máy M2 Browning cỡ .50, gắn trong tháp súng cằm dưới mũi, hai súng má, tháp súng lưng, tháp súng bi bụng, hai súng hông, súng phòng vô tuyến và súng đuôi, và các súng được bố trí để máy bay có thể khai hỏa theo gần như mọi hướng. Tháp súng bi, tháp hình cầu bằng kính và kim loại dưới bụng máy bay, là vị trí nổi tiếng nhất và đáng sợ nhất: xạ thủ ngồi trong quả cầu chật hẹp, đầu gối sát ngực, và bắn hai súng cỡ .50 vào tiêm kích tấn công từ bên dưới, và anh ta không thể rời tháp súng cho đến khi nó được quay trở lại thân máy bay, và nếu máy bay phải hạ cánh bằng bụng, anh ta bị mắc kẹt. Vũ khí phòng thủ của B-17 nặng nhất trong số các máy bay ném bom của chiến tranh, và đó là lý do máy bay được gọi là Pháo đài Bay, nhưng vẫn chưa đủ: tiêm kích Đức học cách tấn công trực diện, nơi súng của máy bay ném bom không thể bắn tới, và tập trung hỏa lực vào một máy bay ném bom cho đến khi nó rơi, và súng của B-17, dù nhiều, không thể cứu nó nếu không có tiêm kích hộ tống.

Kính ngắm ném bom Norden và kíp lái mười người

Phi hành đoàn mười người của B-17 gồm phi công, phi công phụ, hoa tiêu, xạ thủ ném bom, kỹ sư bay, nhân viên vô tuyến và bốn xạ thủ, và xạ thủ ném bom, ngồi trong mũi kính của máy bay, là người quan trọng nhất trong phi hành đoàn khi ném bom, vì anh ta vận hành kính ngắm ném bom Norden, thiết bị bí mật của Mỹ được cho là giúp anh ta trúng mục tiêu từ độ cao 20.000 feet với độ chính xác cao. Kính ngắm ném bom Norden là máy tính cơ học phức tạp tính toán điểm thả từ tốc độ, độ cao và độ trôi của máy bay, và nó được coi là vũ khí bí mật: xạ thủ ném bom được lệnh phá hủy nó nếu máy bay có nguy cơ bị bắt, và kính ngắm được tháo khỏi máy bay và khóa lại khi máy bay ở mặt đất. Trên thực tế, kính ngắm Norden kém chính xác trong chiến đấu hơn nhiều so với khi thử nghiệm, vì máy bay rung lắc do pháo phòng không, mục tiêu bị mây và khói che khuất, và đội hình phải thả bom cùng nhau theo tín hiệu của máy bay dẫn đầu, và sai số trung bình của bom B-17 đo bằng hàng trăm mét, nhưng kính ngắm vẫn phục vụ suốt chiến tranh, và là biểu tượng cho niềm tin của Mỹ vào ném bom chính xác.

4. Thông số kỹ thuật

Thông số	B-17G
Kíp lái	10
Chiều dài	22,8 m
Sải cánh	31,6 m
Chiều cao	5,8 m
Trọng lượng rỗng	Khoảng 16.400 kg
Trọng lượng cất cánh tối đa	Khoảng 29.700 kg
Động cơ	Bốn động cơ hướng tâm Wright R-1820-97 Cyclone, 1.200 mã lực mỗi chiếc
Tốc độ tối đa	Khoảng 462 km/h
Tốc độ hành trình	Khoảng 293 km/h
Tầm hoạt động	Khoảng 3.219 km với tải trọng bom 2.700 kg
Trần bay	10.851 m
Vũ khí	13 súng máy M2 cỡ .50
Tải trọng bom	Tối đa 7.800 kg; thường 1.800–2.700 kg

Hiệu năng ném bom

Hiệu năng ném bom của B-17 tốt đối với máy bay ném bom hạng nặng cùng thế hệ, nhưng kém chính xác hơn nhiều so với những người ủng hộ nó hứa hẹn. Kính ngắm ném bom Norden, vốn được cho là giúp xạ thủ ném bom trúng mục tiêu từ độ cao 20.000 feet, chính xác khi thử nghiệm nhưng kém chính xác hơn nhiều trong chiến đấu, vì máy bay rung lắc do pháo phòng không, mục tiêu bị mây và khói che khuất, và đội hình phải thả bom cùng nhau theo tín hiệu của máy bay dẫn đầu. Sai số trung bình của bom B-17 đo bằng hàng trăm mét, và chỉ một phần nhỏ bom rơi trong phạm vi 300 mét quanh mục tiêu, nhưng Không lực 8 bù đắp sự thiếu chính xác bằng cách thả số lượng bom lớn, và tấn công các mục tiêu diện rộng như thành phố và khu công nghiệp, nơi lệch vài trăm mét vẫn gây thiệt hại. Tải trọng bom của B-17, thường 1.800 đến 2.700 kg trong phi vụ tầm xa, nhỏ hơn B-24 và nhỏ hơn nhiều so với Lancaster của Anh, nhưng phi hành đoàn B-17 đánh giá cao độ bền bỉ và vũ khí phòng thủ của nó hơn tải trọng bom, và họ tin tưởng nó sẽ đưa họ về nhà.

So sánh với B-24 Liberator và Lancaster

So với B-24 Liberator, B-17 chậm hơn, tầm bay ngắn hơn và tải trọng bom nhỏ hơn, nhưng bền bỉ hơn, dễ bay đội hình hơn, và được phi hành đoàn yêu mến hơn, những người tin rằng nó có thể chịu nhiều hư hại hơn và đưa họ về nhà. B-24, được chế tạo với số lượng lớn hơn B-17, với 18.188 chiếc, có tầm bay xa hơn và tải trọng bom lớn hơn, và được dùng tại Thái Bình Dương và Địa Trung Hải, nơi tầm bay của nó là lợi thế, nhưng phi hành đoàn của nó không yêu mến nó như phi hành đoàn B-17 yêu mến Pháo đài. So với Lancaster của Anh, B-17 vũ trang mạnh hơn và bay ban ngày, trong khi Lancaster bay ban đêm và mang tải trọng bom lớn hơn nhiều, tới 10.000 kg, và hai máy bay ném bom bổ sung cho nhau: B-17 tấn công ban ngày và Lancaster ban đêm, và cùng nhau chúng giữ nước Đức dưới đòn tấn công suốt ngày đêm. Vị trí của B-17 trong lịch sử là máy bay ném bom ban ngày, và nó được nhớ đến như máy bay thực hiện chiến dịch ném bom của Mỹ chống Đức, và đã trả giá cho điều đó.

5. Các biến thể

Biến thể	Giai đoạn	Đặc điểm chính	Sản lượng
B-17B/C/D, Y1B-17 và nguyên mẫu	1939–1942	Phiên bản sản xuất và thử nghiệm đầu tiên (nguyên mẫu Model 299 + XB-38)	134
B-17E	1941–1942	Súng đuôi, tháp súng lưng và bụng; kíp lái 10 người	512
B-17F	1942–1943	Động cơ và vũ khí cải tiến; phiên bản chính của chiến dịch 1942–43	3.405
B-17G	1943–1945	Tháp súng cằm; 13 súng cỡ .50; phiên bản hoàn thiện	8.680
YB-40	1943	Phiên bản hộ tống trang bị thêm súng và giáp; quá chậm	25 chiếc, cải biến từ thân B-17F (không phải sản xuất thêm)
F-9	1942–1945	Phiên bản trinh sát ảnh của B-17F/G	107 chiếc, cải biến từ thân B-17F/G (không phải sản xuất thêm)
PB-1	1945–1950s	Phiên bản tuần tra của Hải quân Mỹ; sau này dùng cho Tuần duyên	48 chiếc, chuyển giao từ kho USAAF (không phải sản xuất thêm)

B-17E và B-17F

B-17E là phiên bản đầu tiên của Flying Fortress được chế tạo với số lượng lớn cho chiến đấu, và là phiên bản giới thiệu súng đuôi, tháp súng lưng và tháp súng bụng trở thành tiêu chuẩn trên mọi B-17 sau này. B-17E chiến đấu tại Trân Châu Cảng, Philippines và Midway, và là phiên bản mà Không lực 8 mang tới Anh năm 1942, nơi nó bay các phi vụ ném bom ban ngày đầu tiên của Mỹ trên châu Âu. B-17F, tiếp nối nó năm 1942, là phiên bản cải tiến với động cơ mạnh hơn, mũi không khung và tải trọng bom lớn hơn, và được chế tạo với số lượng lớn hơn mọi phiên bản trước, với 3.405 chiếc do Boeing, Douglas và Lockheed chế tạo. B-17F là phiên bản thực hiện chiến dịch ném bom ban ngày trên nước Đức năm 1942 và 1943, và là phiên bản chịu tổn thất khủng khiếp trong các cuộc không kích Schweinfurt, và là phiên bản của Memphis Belle, chiếc B-17 đầu tiên hoàn thành hai mươi lăm phi vụ và trở về Hoa Kỳ.

B-17G: Pháo đài hoàn thiện

B-17G là phiên bản hoàn thiện của Flying Fortress, và là phiên bản bay phần lớn các phi vụ của Không lực 8 trên nước Đức năm 1944 và 1945. B-17G khác B-17F ở một điểm quan trọng: nó có tháp súng cằm dưới mũi, với hai súng máy cỡ .50, phòng thủ máy bay trước các cuộc tấn công trực diện của tiêm kích Đức vốn gây nhiều tổn thất năm 1943. B-17G được trang bị mười ba súng máy cỡ .50, nhiều hơn mọi máy bay ném bom khác của chiến tranh, và được chế tạo với số lượng lớn hơn mọi phiên bản khác, với 8.680 chiếc do Boeing, Douglas và Lockheed chế tạo. B-17G là phiên bản bay cùng tiêm kích hộ tống P-51 Mustang, và là phiên bản ném bom Đức trong năm cuối chiến tranh, khi Luftwaffe đã tan vỡ và chiến dịch ném bom cuối cùng có thể đạt được điều mà những người ủng hộ nó hứa hẹn. B-17G là phiên bản mà hầu hết mọi người hình dung khi nghĩ tới Flying Fortress, và là phiên bản còn tồn tại trong bảo tàng và trên bầu trời ngày nay.

Phiên bản đặc biệt: YB-40, F-9 và PB-1

B-17 được cải biến cho nhiều vai trò đặc biệt, trong đó thú vị nhất là YB-40, phiên bản hộ tống trang bị súng chế tạo năm 1943 để bảo vệ đội hình máy bay ném bom cho đến khi tiêm kích tầm xa xuất hiện. YB-40 mang thêm súng và giáp cùng phi hành đoàn lớn hơn, nhưng quá chậm và quá nặng để theo kịp máy bay ném bom sau khi chúng thả bom, và chỉ 25 chiếc được cải biến, và ý tưởng bị bỏ khi P-51 Mustang xuất hiện. F-9 là phiên bản trinh sát chụp ảnh của B-17F và B-17G, với máy ảnh thay cho bom, và được dùng để chụp ảnh các mục tiêu Đức và đánh giá thiệt hại do chiến dịch ném bom gây ra. PB-1 là phiên bản tuần tra của Hải quân Mỹ, với 48 chiếc B-17 chuyển cho Hải quân và sau đó cho Tuần duyên, nơi chúng được dùng để tìm kiếm cứu nạn và tuần tra. Các phiên bản đặc biệt này là phần nhỏ trong câu chuyện của B-17, nhưng chúng cho thấy tính đa dụng của máy bay, và nhắc nhở rằng Flying Fortress không chỉ là máy bay ném bom.

6. Tham chiến

Phục vụ ban đầu: Trân Châu Cảng và Thái Bình Dương

Trận chiến đầu tiên của B-17 diễn ra tại Thái Bình Dương, nơi các B-17E đóng tại Philippines khi Nhật tấn công ngày 7 tháng 12 năm 1941, và nơi chúng bị phá hủy trên mặt đất tại Clark Field ngay ngày đầu chiến tranh, trong thảm họa tương tự Trân Châu Cảng. Các B-17 còn lại bay từ Australia và Java, và chúng tấn công tàu thuyền cùng căn cứ Nhật, và chiến đấu tại Midway tháng 6 năm 1942, nơi chúng tấn công hạm đội Nhật từ độ cao lớn và không trúng phát nào, kết quả cho thấy giới hạn của ném bom từ độ cao lớn chống lại tàu thuyền. Quá trình phục vụ của B-17 tại Thái Bình Dương ngắn ngủi, vì Lực lượng Không quân Lục quân quyết định B-17 sẽ dùng tại châu Âu, và Thái Bình Dương được giao B-24 Liberator, vốn có tầm bay xa hơn, nhưng quá trình phục vụ ban đầu của B-17 tại Thái Bình Dương rất quan trọng: nó cho thấy máy bay bền bỉ và đáng tin cậy, và phi hành đoàn có thể bay nó trong điều kiện tồi tệ nhất, và nó mang lại cho Lực lượng Không quân Lục quân kinh nghiệm cần thiết để xây dựng Không lực 8 tại Anh.

Chiến dịch ném bom ban ngày, 1942–1943

Chiến dịch ném bom ban ngày bắt đầu tháng 8 năm 1942, khi B-17 của Không lực 8 bay từ Anh tấn công mục tiêu tại Pháp, và phát triển suốt năm 1943, khi Không lực 8 tấn công mục tiêu sâu trong nước Đức, gồm nhà máy vòng bi tại Schweinfurt và nhà máy máy bay tại Regensburg. Ngày 17 tháng 8 năm 1943, Không lực 8 thực hiện nhiệm vụ kép chống Schweinfurt và Regensburg với 376 chiếc B-17, và mất 60 máy bay ném bom, tỷ lệ tổn thất gây chấn động cho chỉ huy Mỹ và cho thấy chiến dịch ném bom ban ngày không thể duy trì nếu không có tiêm kích hộ tống. Các cuộc không kích Schweinfurt và Regensburg là thử thách lớn đầu tiên của học thuyết ném bom ban ngày, và chúng cho thấy B-17, dù có nhiều súng, không thể tự vệ trước tiêm kích Đức, và chiến dịch sẽ phải chờ tiêm kích tầm xa có thể hộ tống máy bay ném bom tới mục tiêu. Ngày tồi tệ nhất của chiến dịch đến ngày 14 tháng 10 năm 1943, gọi là Thứ Năm Đen, khi Không lực 8 thực hiện nhiệm vụ thứ hai chống nhà máy vòng bi tại Schweinfurt với 291 chiếc B-17, và mất 60 máy bay, với 17 chiếc khác hư hại không thể sửa chữa, và 600 phi công thiệt mạng, bị thương hoặc bị bắt. Tổn thất nặng nề đến mức Không lực 8 đình chỉ các cuộc không kích sâu vào Đức trong phần còn lại của năm, và không nối lại cho đến khi P-51 Mustang đến đầu năm 1944, với tầm bay hộ tống máy bay ném bom tới mục tiêu và trở về. Thứ Năm Đen là điểm thấp nhất trong cuộc chiến của B-17, và là ngày chứng minh học thuyết ném bom ban ngày sai lầm: máy bay ném bom không thể tự vệ, và chiến dịch không thể duy trì nếu không có tiêm kích hộ tống — thế nhưng phi hành đoàn B-17 không mất niềm tin vào máy bay, và Không lực 8 xây dựng lại sức mạnh và quay trở lại.

Schweinfurt và Regensburg

Chiến dịch ném bom ban ngày bắt đầu tháng 8 năm 1942, khi các B-17 của Không lực 8 bay từ Anh để tấn công các mục tiêu tại Pháp, và nó mở rộng suốt năm 1943, khi Không lực 8 tấn công các mục tiêu sâu trong nước Đức, gồm nhà máy vòng bi tại Schweinfurt và nhà máy máy bay tại Regensburg. Ngày 17 tháng 8 năm 1943, Không lực 8 bay phi vụ kép chống Schweinfurt và Regensburg, với 376 chiếc B-17, và mất 60 máy bay ném bom, tỷ lệ tổn thất gây sốc cho chỉ huy Mỹ và cho thấy chiến dịch ném bom ban ngày không thể duy trì nếu không có tiêm kích hộ tống. Các cuộc không kích Schweinfurt và Regensburg là thử thách lớn đầu tiên của học thuyết ném bom ban ngày, và chúng cho thấy B-17, dù có nhiều súng, không thể tự vệ trước tiêm kích Đức, và chiến dịch sẽ phải chờ tiêm kích tầm xa có thể hộ tống máy bay ném bom tới mục tiêu và trở về.

Thứ Năm Đen

Ngày tồi tệ nhất của chiến dịch ném bom ban ngày đến ngày 14 tháng 10 năm 1943, được gọi là Thứ Năm Đen, khi Không lực 8 bay phi vụ thứ hai chống nhà máy vòng bi tại Schweinfurt, với 291 chiếc B-17, và mất 60 máy bay ném bom, với 17 chiếc khác hư hại không thể sửa chữa, và 600 phi công thiệt mạng, bị thương hoặc bị bắt. Tổn thất nặng nề đến mức Không lực 8 đình chỉ các cuộc không kích sâu vào Đức trong phần còn lại của năm, và không nối lại cho đến khi P-51 Mustang xuất hiện đầu năm 1944, với tầm bay hộ tống máy bay ném bom tới mục tiêu và trở về. Thứ Năm Đen là điểm thấp nhất trong cuộc chiến của B-17, và là ngày chứng minh học thuyết ném bom ban ngày sai lầm: máy bay ném bom không thể tự vệ, và chiến dịch không thể duy trì nếu không có tiêm kích hộ tống. Nhưng phi hành đoàn B-17 không mất niềm tin vào máy bay, và Không lực 8 tái thiết sức mạnh, và khi Mustang đến, chiến dịch nối lại, và không bao giờ dừng cho đến cuối chiến tranh.

Mustang xuất hiện: 1944–1945

Năm 1944, P-51 Mustang xuất hiện, và chiến dịch ném bom ban ngày thay đổi. Mustang, với tầm bay xa và hiệu năng xuất sắc, có thể hộ tống B-17 tới các mục tiêu sâu trong nước Đức và trở về, và có thể chiến đấu với tiêm kích Đức ngang ngửa, và tổn thất của B-17 giảm mạnh. Không lực 8 tăng lên sức mạnh hơn 2.000 máy bay ném bom, và tấn công ngành dầu mỏ, ngành máy bay, đường sắt và thành phố của Đức, và thả nhiều bom hơn năm 1944 và 1945 so với toàn bộ năm 1942 và 1943. B-17G, với tháp súng cằm và mười ba súng, là phiên bản bay các phi vụ này, và là phiên bản mà phi hành đoàn yêu mến, vì nó bền bỉ, đáng tin cậy, và đưa họ về nhà. Đến cuối chiến tranh, các B-17 của Không lực 8 đã thả hơn 640.000 tấn bom xuống Đức, và mất khoảng 4.700 máy bay, và những người lái chúng đã trả giá khủng khiếp, nhưng họ đã góp phần phá hủy nền kinh tế chiến tranh Đức và giành chiến thắng.

Thái Bình Dương và các chiến trường khác

B-17 cũng phục vụ tại các chiến trường khác, dù quá trình phục vụ chính của nó tại châu Âu. Tại Thái Bình Dương, B-17 bay từ Australia và New Guinea, và chúng tấn công tàu thuyền cùng căn cứ Nhật, và được dùng làm máy bay vận tải và trinh sát sau khi B-24 tiếp quản vai trò ném bom. Tại Địa Trung Hải, B-17 của Không lực 15 bay từ Ý để tấn công các mục tiêu tại miền nam nước Đức, Áo và Balkan, và chúng ném bom các nhà máy lọc dầu tại Ploesti ở Romania, vốn nằm trong số những mục tiêu quan trọng nhất của chiến tranh. Tại Viễn Đông, B-17 được Bộ Tư lệnh Duyên hải của Không quân Hoàng gia dùng để tuần tra chống tàu ngầm, và bởi Hải quân Hoa Kỳ làm máy bay tuần tra PB-1. Quá trình phục vụ của B-17 tại các chiến trường này là phần nhỏ trong câu chuyện của nó, nhưng cho thấy tính đa dụng của máy bay, và nhắc nhở rằng Flying Fortress phục vụ trên mọi chiến trường của chiến tranh.

7. Bên sử dụng & di sản

Bên sử dụng

Hoa Kỳ

B-17 được Lực lượng Không quân Lục quân Hoa Kỳ dùng, và là máy bay ném bom hạng nặng chính của Không lực 8 tại Anh và Không lực 15 tại Ý, và cũng được các lực lượng không quân tại Thái Bình Dương và Địa Trung Hải dùng. Phi hành đoàn B-17 là những người lính của Không lực 8, những người bay từ Anh tới Đức và trở về, và chịu tổn thất nặng nề nhất trong số các lực lượng không quân Mỹ trong chiến tranh, với hơn 26.000 phi công thiệt mạng và hàng chục nghìn người khác bị thương hoặc bị bắt. B-17 vẫn phục vụ trong Không quân Hoa Kỳ sau chiến tranh, và được dùng làm máy bay vận tải, máy bay trinh sát, máy bay điều khiển drone và máy bay tìm kiếm cứu nạn, và cuối cùng ngừng phục vụ năm 1968, ba mươi năm sau khi đi vào biên chế. Quá trình phục vụ của B-17 với Hoa Kỳ là dài nhất và quan trọng nhất trong số các bên vận hành, và là quá trình phục vụ mà máy bay được nhớ đến.

Nước sử dụng khác

B-17 được nhiều nước khác dùng, đáng chú ý nhất là Anh, nước nhận B-17 theo chương trình Cho thuê-Cho mượn và dùng chúng với Bộ Tư lệnh Ném bom và Bộ Tư lệnh Duyên hải của Không quân Hoàng gia, nơi chúng được dùng để ném bom ban ngày và tuần tra chống tàu ngầm. Liên Xô nhận số lượng nhỏ B-17, và dùng chúng làm máy bay vận tải và trinh sát, và sao chép thiết kế của B-17 trong Tupolev Tu-4 của riêng mình, vốn là bản sao đảo ngược của B-29 chứ không phải B-17. Sau chiến tranh, B-17 được không quân Pháp, Brazil, Bồ Đào Nha, Đan Mạch và nhiều nước khác dùng, và bởi Không quân Israel, vốn dùng B-17 trong chiến tranh năm 1948. Quá trình phục vụ toàn cầu của B-17 là thước đo thành công của nó: máy bay ném bom thiết kế thập niên 1930 vẫn phục vụ thập niên 1950 và 1960, trong tay các lực lượng không quân chưa từng thấy Hoa Kỳ, và vẫn là máy bay hiệu quả.

Di sản & ảnh hưởng

Huyền thoại Pháo đài Bay

Di sản của B-17 là huyền thoại Pháo đài Bay, và nó được nhớ đến như máy bay ném bom nổi tiếng nhất của Thế chiến II, máy bay thực hiện chiến dịch ném bom ban ngày chống Đức và đã trả giá cho điều đó. Độ bền bỉ, vũ khí phòng thủ và lòng dũng cảm của phi hành đoàn B-17 trở thành huyền thoại, và câu chuyện của máy bay được kể trong phim, sách và ký ức của những người lái nó, và nó trở thành biểu tượng của sức mạnh không quân Mỹ và sự hy sinh của Không lực 8. Huyền thoại của B-17 dựa vào phi hành đoàn của nó cũng nhiều như vào chính máy bay: những người lái nó là tình nguyện viên, họ bay hai mươi lăm phi vụ và đối mặt với tỷ lệ cược khủng khiếp, và câu chuyện của họ là một trong những câu chuyện vĩ đại của chiến tranh. Di sản của B-17 vì vậy không chỉ là quá trình phục vụ trong chiến tranh, mà còn là vị trí của nó trong ký ức về chiến tranh, và trong các bộ phim cùng sách đã giữ câu chuyện của nó sống động suốt tám mươi năm.

Memphis Belle và ký ức công chúng

Memphis Belle là chiếc B-17 nổi tiếng nhất, và câu chuyện của nó là câu chuyện của B-17 thu nhỏ. Memphis Belle, chiếc B-17F thuộc Nhóm Ném bom 91, là chiếc B-17 đầu tiên hoàn thành hai mươi lăm phi vụ và trở về Hoa Kỳ, và phi hành đoàn của nó, do Đại úy Robert Morgan dẫn đầu, trở thành anh hùng, và câu chuyện của họ được kể trong phim tài liệu nổi tiếng năm 1944, Memphis Belle: A Story of a Flying Fortress, do William Wyler đạo diễn, và trong phim truyện năm 1990, Memphis Belle. Bản thân máy bay được bảo tồn tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, nơi nó được trưng bày như lời tri ân tới những người lính của Không lực 8. Danh tiếng của Memphis Belle là thước đo vị trí của B-17 trong ký ức đại chúng: máy bay hoàn thành hai mươi lăm phi vụ và trở về nhà trở thành biểu tượng cho cuộc chiến của các phi hành đoàn ném bom, và câu chuyện của nó được kể cho mọi du khách tới bảo tàng ở Dayton, và mọi khán giả của các bộ phim mang tên nó.

Hiện vật còn lại

Những chiếc còn bay được

Chỉ một số ít B-17 vẫn còn bay, và chúng nằm trong số những máy bay chiến tranh quý giá nhất thế giới. Các B-17 còn tồn tại nổi tiếng nhất là Memphis Belle, vốn được bảo tồn tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ và không bay, và Aluminum Overcast, Yankee Lady cùng Texas Raiders, vốn bay tại các buổi trình diễn hàng không ở Hoa Kỳ và mang lại cho công chúng cơ hội nhìn và nghe Pháo đài Bay trên bầu trời. Các B-17 còn bay được bảo dưỡng bởi các tổ chức tình nguyện, và được lái bởi phi công tình nguyện, và chúng là lời tri ân tới những người lái chúng trong chiến tranh và tới máy bay đã đưa họ về nhà. Vụ mất B-17 Nine-O-Nine trong tai nạn tại Connecticut năm 2019, khiến bảy người thiệt mạng, là lời nhắc nhở về rủi ro khi bay máy bay bảy mươi năm tuổi, và về giá trị của những chiếc còn lại.

Bảo tàng và đài tưởng niệm

Các B-17 được trưng bày trong bảo tàng khắp thế giới, gồm Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, nơi lưu giữ Memphis Belle và Shoo Shoo Shoo Baby, Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian ở Washington, D.C., nơi lưu giữ Swoose, Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford, Anh, nơi lưu giữ Sally B, chiếc B-17 duy nhất đóng tại châu Âu vẫn còn bay, và Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở London, nơi lưu giữ một chiếc B-17G. B-17 cũng được tưởng nhớ trong các đài tưởng niệm Không lực 8, gồm Bảo tàng Hàng không Mỹ tại Duxford và Bảo tàng Không lực 8 Hùng mạnh tại Savannah, Georgia, và trong các nghĩa trang của Ủy ban Đài tưởng niệm Chiến đấu Mỹ tại Anh và Pháp, nơi những người lái B-17 yên nghỉ. Đối với du khách, B-17 là một trong những máy bay dễ tiếp cận nhất của Thế chiến II, và nó được trưng bày trong gần như mọi bảo tàng hàng không về chiến dịch ném bom ban ngày.

8. Câu hỏi thường gặp

B-17 Flying Fortress là máy bay gì?

B-17 Flying Fortress là máy bay ném bom hạng nặng bốn động cơ của Mỹ trong Thế chiến II, do Boeing chế tạo. Nó thực hiện chiến dịch ném bom chiến lược ban ngày chống Đức cùng Không lực 8, và 12.731 chiếc được chế tạo từ năm 1936 đến 1945.

Đã chế tạo bao nhiêu chiếc B-17?

12.731 chiếc B-17 được Boeing, Douglas và Lockheed chế tạo từ năm 1936 đến 1945, trong đó 8.680 chiếc là B-17G, phiên bản hoàn thiện.

Memphis Belle là máy bay nào?

Memphis Belle là chiếc B-17F thuộc Nhóm Ném bom 91, và là chiếc B-17 đầu tiên hoàn thành hai mươi lăm phi vụ và trở về Hoa Kỳ. Câu chuyện của nó được kể trong phim tài liệu nổi tiếng năm 1944 và phim truyện năm 1990, và máy bay được bảo tồn tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio.

B-17G có bao nhiêu súng?

B-17G được trang bị mười ba súng máy M2 cỡ .50, gắn trong tháp súng cằm, súng má, tháp súng lưng, tháp súng bi bụng, súng hông, súng phòng vô tuyến và súng đuôi.

Điều gì đã xảy ra vào Thứ Năm Đen?

Ngày 14 tháng 10 năm 1943, Không lực 8 bay phi vụ chống nhà máy vòng bi tại Schweinfurt và mất 60 trong số 291 chiếc B-17, với 600 phi công thiệt mạng, bị thương hoặc bị bắt. Tổn thất nặng nề đến mức các cuộc không kích sâu bị đình chỉ cho đến khi P-51 Mustang xuất hiện năm 1944.

Tôi có thể xem B-17 ở đâu ngày nay?

Các B-17 được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Không quân Hoa Kỳ ở Dayton, Ohio, Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian ở Washington, D.C., và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở Duxford, Anh, và một số B-17 vẫn bay tại các buổi trình diễn hàng không ở Hoa Kỳ.

9. Nguồn

1. Wikipedia, “Boeing B-17 Flying Fortress” — quá trình phát triển, sản xuất 12.731 chiếc, chiến dịch ném bom ban ngày, Memphis Belle.
2. Martin Caidin, The B-17: The Flying Fortress (Bantam Books, 1987) — thiết kế máy bay và thành tích chiến đấu.
3. Roger A. Freeman, The Mighty Eighth (Doubleday, 1970) — Không lực 8 và chiến dịch ném bom ban ngày.
4. Donald L. Miller, Masters of the Air (Simon & Schuster, 2006) — kíp lái máy bay ném bom và các cuộc không kích Schweinfurt.
5. Martin W. Bowman, B-17 Flying Fortress Units of the Eighth Air Force (Osprey Publishing, 2000) — lịch sử hoạt động của B-17.
6. William Wyler, The Memphis Belle: A Story of a Flying Fortress (phim tài liệu 1944) — Memphis Belle và kíp lái của nó.