Trận Loos

1. Mở đầu

Trận Loos diễn ra ở miền bắc nước Pháp từ ngày 25 tháng 9 đến ngày 8 tháng 10 năm 1915, và là cuộc tấn công lớn nhất của Anh trên Mặt trận phía Tây cho tới thời điểm đó trong Thế chiến I. Được hoạch định như một phần của nỗ lực lớn hơn của Đồng minh, bao gồm các cuộc tấn công của Pháp ở Champagne và Artois, trận đánh nhằm chọc thủng phòng tuyến Đức gần thị trấn mỏ Loos-en-Gohelle, chiếm vùng cao phía sau nó và mở đường cho một cuộc tiến quân rộng hơn. Lần đầu tiên, Quân đội Anh sử dụng khí độc trên quy mô lớn, xả khí clo từ các bình chứa với hy vọng nó sẽ quét sạch chiến hào Đức và giúp bộ binh tiến lên. Cuộc tấn công mở đầu đạt được thành công bất ngờ ban đầu, khi quân Anh tiến tới Loos ngay trong buổi sáng đầu tiên, nhưng những gì giành được không thể giữ vững hay khai thác. Quân dự bị Đức kéo tới, các cuộc phản công lấy lại phần lớn đất đã mất, và trận đánh lắng xuống thành cuộc chiến tốn kém giành những ngôi làng đổ nát, đống xỉ than và chiến hào kéo dài sang tháng 10. Thương vong của Anh khoảng 50.000 người, trong đó hơn 16.000 người chết, và trận đánh trở thành biểu tượng của những cuộc tấn công dũng cảm nhưng thiếu yểm trợ của bộ binh nhằm vào các công sự đã chuẩn bị sẵn. Loos cũng để lại một hệ quả chính trị lâu dài: thất bại làm sâu sắc thêm những lời chỉ trích nhắm vào tư lệnh Anh, Thống chế John French, và góp phần khiến ông bị thay thế bởi Douglas Haig vào tháng 12 năm 1915. Trận đánh ngày nay được nhớ tới vì lòng dũng cảm của những người đã chiến đấu ở đó, vì lần đầu tiên quân Anh sử dụng khí độc, và vì những bài học cay đắng mà nó dạy về pháo binh, quân dự bị và giới hạn của một cuộc đột phá trên Mặt trận phía Tây.

2. Thông tin chính

Ngày	25 tháng 9 – 8 tháng 10 năm 1915
Địa điểm	Loos-en-Gohelle, Artois, miền bắc nước Pháp
Kết quả	Anh giành được ít đất; phòng tuyến Đức về cơ bản vẫn giữ vững; không có đột phá
Chỉ huy Anh	Thống chế John French; Thượng tướng Douglas Haig (Tập đoàn quân 1)
Chỉ huy Đức	Thái tử Rupprecht xứ Bavaria (Tập đoàn quân 6)
Lực lượng Anh	Khoảng 6 sư đoàn trong đợt tấn công đầu tiên, phía sau có quân dự bị
Lực lượng Đức	Khoảng 3 sư đoàn trên tuyến đầu, được tăng viện trong trận đánh
Tổn thất Anh	Khoảng 50.000 thương vong, trong đó hơn 16.000 người chết
Tổn thất Đức	Khoảng 25.000–30.000 thương vong (các ước tính khác nhau)
Điểm đáng chú ý	Lần đầu tiên quân Anh sử dụng khí độc quy mô lớn (khí clo)

3. Bối cảnh

Mặt trận phía Tây mùa thu năm 1915

Tới mùa thu năm 1915, Mặt trận phía Tây đã bị khóa chặt trong chiến tranh chiến hào gần một năm, và cả hai bên đều tìm cách khôi phục khả năng cơ động cho cuộc chiến. Tư lệnh Pháp, Tướng Joseph Joffre, muốn một cuộc tấn công lớn ở Champagne và Artois để bào mòn Quân đội Đức và giảm áp lực lên Mặt trận phía Đông, nơi Nga đã chịu những thất bại nặng nề. Quân Anh được yêu cầu tấn công tại Loos, một khu vực do Tập đoàn quân 6 của Đức trấn giữ, để yểm trợ các cuộc tấn công của Pháp ở phía nam. Địa hình được chọn không lý tưởng, vì quân Đức giữ những vị trí vững chắc trên vùng cao và quanh các làng mỏ, nhưng nhu cầu chính trị và chiến lược phải yểm trợ liên minh với Pháp rất mạnh. Lực lượng Viễn chinh Anh đã lớn mạnh đáng kể kể từ năm 1914, và các tư lệnh của họ tin rằng một cuộc tấn công lớn, được chuẩn bị kỹ, cuối cùng có thể chọc thủng phòng tuyến Đức. Kế hoạch vì vậy yêu cầu một đợt pháo kích kéo dài, tiếp theo là xả khí clo và một cuộc xung phong của bộ binh gồm sáu sư đoàn, với các sư đoàn khác giữ làm dự bị để khai thác bất kỳ đột phá nào. Hy vọng là khí độc sẽ giết chết hoặc xua đuổi quân phòng thủ Đức, pháo binh sẽ cắt dây thép gai và phá hủy chiến hào, và bộ binh sẽ tiến bước vào một phòng tuyến Đức trống rỗng.

Quyết định tấn công tại Loos

Quyết định tấn công tại Loos chịu ảnh hưởng của chính trị liên minh cũng nhiều như của phán đoán quân sự, và sự căng thẳng đó chạy suốt toàn bộ chiến dịch. John French, tổng tư lệnh Anh, nghi ngờ về địa hình và về sức mạnh của các công sự Đức, và ông đã cảnh báo London rằng cuộc tấn công có thể thất bại. Tướng Haig, tư lệnh Tập đoàn quân 1 và là người sẽ chỉ huy cuộc tấn công, lạc quan hơn, và ông tin rằng sự chuẩn bị cẩn thận cùng vũ khí mới là khí độc có thể tạo nên khác biệt. Về phần mình, Joffre khăng khăng rằng quân Anh phải tấn công để giữ chân quân Đức, không cho họ điều quân tới Champagne, và chính phủ Anh, coi trọng liên minh với Pháp trên hết, đã ủng hộ ông. Kết quả là một cuộc tấn công vẫn tiến hành dù có những dè dặt nghiêm trọng ở cấp cao nhất, với một kế hoạch phụ thuộc vào việc khí độc hoạt động hoàn hảo và quân dự bị tới đúng thời điểm. Cả hai điều kiện đều không được đáp ứng đầy đủ, và khoảng cách giữa kế hoạch với thực tế trên mặt đất trở nên rõ ràng chỉ trong vài giờ sau cuộc tấn công đầu tiên.

Quân đội Anh năm 1915

Quân đội Anh tấn công tại Loos rất khác với lực lượng chuyên nghiệp nhỏ bé đã sang Pháp năm 1914, bởi vì lực lượng đó đã bị tiêu hao phần lớn trong giao tranh của năm đầu tiên. Tới tháng 9 năm 1915, quân đội chủ yếu gồm Lực lượng Lãnh thổ (Territorials) và những tình nguyện viên đầu tiên của các Quân đoàn Mới do Huân tước Kitchener gây dựng, những người đã huấn luyện ở Anh và nay lần đầu trải qua chiến trận. Họ dũng cảm và hăng hái, nhưng nhiều người thiếu kinh nghiệm của những binh sĩ chính quy mà họ thay thế, và sĩ quan của họ thường trẻ và mới được phong hàm. Pháo binh vẫn thiếu pháo hạng nặng và đạn pháo, một vấn đề đã lộ rõ tại Trận Neuve Chapelle tháng 3 năm 1915 và tại Aubers Ridge tháng 5, nơi các cuộc tấn công thất bại vì thiếu đạn. Tại Loos, các pháo thủ được cho nhiều thời gian và đạn dược hơn trước, nhưng đợt pháo kích vẫn chưa đủ nặng để phá hủy các hầm trú ẩn sâu của Đức hay cắt hết dây thép gai. Bộ binh, vì vậy, phải dựa vào khí độc để làm điều mà pháo binh không làm được, và sự phụ thuộc đó đặt một gánh nặng khổng lồ lên một vũ khí chưa từng được quân Anh sử dụng, mà cách nó vận hành trong gió và thời tiết lại không chắc chắn.

Địa hình và cảnh quan mỏ

Khu vực Loos là một cảnh quan mỏ, và địa hình của nó đã định hình trận đánh theo những cách mà các nhà hoạch định chưa hiểu hết. Mặt đất bằng phẳng ở phía tây, nơi quân Anh giữ tuyến đầu, và dốc nhẹ lên phía đông, nơi quân Đức giữ sườn đồi bao quát chiến trường. Các làng mỏ Loos, Hulluch và Haisnes được xây quanh các giếng mỏ và đống xỉ, và những đống xỉ đó, có đống cao hơn ba mươi mét, là những đài quan sát tuyệt vời cho bên nào giữ chúng. Quân Đức giữ những đống xỉ quan trọng nhất, trong đó có Double Crassier, từ đó họ có thể quan sát phòng tuyến Anh và chỉ huy hỏa lực pháo binh. Bản thân các làng được xây bằng nhà gạch có tầng hầm, và những tầng hầm đó trở thành các điểm chốt khó chiếm và dễ phòng thủ. Mặt đất giữa hai tuyến đầu bị cắt ngang bởi đường sá, đường sắt và mương thoát nước, và bị đạn pháo cày xới thành một mê cung hố bom và bùn lầy. Mặt đất bằng phẳng, trống trải khiến quân tấn công phơi mình trước hỏa lực súng máy trong một quãng dài, và thiếu vật che chắn khiến họ khó tiếp cận phòng tuyến Đức mà không bị phát hiện.

Vùng cao và quan sát

Vùng cao phía đông Loos là chìa khóa của chiến trường, bởi vì bên nào giữ nó cũng có thể quan sát phía bên kia và chỉ huy hỏa lực pháo binh một cách chính xác. Kế hoạch của Anh yêu cầu chiếm vùng đất này, nhưng cuộc tấn công không bao giờ tới được đó, và quân Đức giữ lợi thế đó suốt trận đánh. Sườn đồi do các quan sát viên pháo binh Đức trấn giữ, những người có thể nhìn thấy quân dự bị Anh tiến lên và gọi pháo bắn vào họ trước khi họ tới được tuyến đầu. Quân Anh, ngược lại, quan sát kém, vì vị trí của họ ở vùng đất thấp hơn và vì khí độc cùng khói từ đợt pháo kích che khuất tầm nhìn. Tầm quan trọng của quan sát và của vùng cao trở thành một bài học trung tâm của trận đánh, và nó ảnh hưởng tới kế hoạch sau này của Anh, vốn chú trọng hơn tới việc chiếm các sườn đồi và dùng máy bay để quan sát chiến trường. Địa hình Loos, với những lối tiếp cận bằng phẳng và sườn đồi bao quát, khiến một cuộc đột phá trở nên khó khăn, và cuộc tấn công của Anh được tung ra nhằm vào mặt đất vốn đã thuận lợi cho phòng thủ ngay từ đầu.

Làng mạc, đống xỉ và chiến hào

Các làng mạc, đống xỉ và chiến hào của khu vực Loos tạo thành một cảnh quan vừa công nghiệp vừa quân sự, và giao tranh ở đó bị định hình bởi các tòa nhà và công trình mỏ. Các đống xỉ được tạo thành từ chất thải của mỏ than, dốc, không vững chắc và khó leo, nhưng chúng cho bên nào giữ chúng một tầm nhìn bao quát chiến trường. Các tháp giếng mỏ, với những tháp cuốn cao, được dùng làm đài quan sát và làm mục tiêu cho pháo binh, và chúng bị tranh giành nhiều lần. Bản thân các chiến hào được đào trong đất phấn và đất sét, và chúng sâu hơn, xây dựng tốt hơn ở phía Đức so với phía Anh. Chiến hào Đức có hầm trú ẩn sâu, hầm bê tông và vị trí súng máy bố trí tốt, trong khi chiến hào Anh thường nông và ngập nước. Giao tranh trong các làng diễn ra từng nhà một, khi binh lính dọn sạch tầng hầm và đống đổ nát, và giao tranh trong chiến hào diễn ra cận chiến và tàn khốc. Cảnh quan Loos, với các mỏ và làng mạc của nó, trở thành biểu tượng của bản chất công nghiệp của cuộc chiến, trong đó thợ mỏ chiến đấu giành mỏ than và chính mặt đất cũng là một vũ khí.

4. Lực lượng đối đầu

Tập đoàn quân 1 của Anh

Tập đoàn quân 1 của Anh dưới quyền Tướng Douglas Haig là lực lượng tấn công tại Loos, và nó được tổ chức cho một cuộc xung phong quy mô lớn, tiếp theo là giai đoạn khai thác. Sáu sư đoàn tấn công trong ngày đầu tiên, được kỵ binh yểm trợ và có thêm các sư đoàn giữ làm dự bị, trong đó có hai sư đoàn của Quân đội Mới chỉ vừa tới Pháp. Bộ binh phải tiến lên phía sau đám mây khí độc và màn pháo, chiếm phòng tuyến đầu tiên của Đức, rồi đẩy tiếp tới phòng tuyến thứ hai và vùng cao phía sau Loos. Kế hoạch yêu cầu quân dự bị di chuyển nhanh về phía trước ngay khi phòng tuyến đầu tiên bị chiếm, để cuộc tấn công giữ được đà và tới được pháo Đức trước khi đối phương kịp đưa viện binh tới. Trên thực tế, quân dự bị được giữ quá xa phía sau và nằm dưới quyền tổng tư lệnh thay vì Haig, nghĩa là họ không thể được tung ra nhanh chóng khi cần. Sự chậm trễ trong việc đưa quân dự bị vào trận trở thành một trong những điểm gây tranh cãi nhất của trận đánh, và sau này người ta cho rằng việc tung họ ra sớm hơn có thể đã biến thành công ban đầu thành một đột phá thực sự. Kỵ binh, vốn được giao nhiệm vụ khai thác một khoảng trống trong phòng tuyến Đức, chờ đợi phía sau mặt trận và không bao giờ có cơ hội hành động.

Pháo binh Anh và cuộc tấn công bằng khí độc

Pháo binh Anh tại Loos có khoảng 1.000 khẩu pháo, và nó đã bắn một đợt pháo kích kéo dài bốn ngày trước cuộc tấn công, nhưng khối lượng đạn vẫn còn thấp xa so với mức sau này trở thành bình thường trên Mặt trận phía Tây. Các khẩu pháo gồm pháo dã chiến, lựu pháo và một số ít pháo hạng nặng, và chúng được giao nhiệm vụ cắt dây thép gai của Đức, phá hủy chiến hào và dập tắt các khẩu đội Đức. Cuộc tấn công bằng khí độc sẽ được thực hiện từ khoảng 5.000 bình chứa đặt ở tuyến đầu của Anh, xả khí clo trôi qua vùng đất không người tới và tràn vào chiến hào Đức. Khí độc là một vũ khí mới và đáng sợ, và binh lính Anh xử lý nó đeo mặt nạ thô sơ và mang theo khăn tẩm hóa chất. Kế hoạch phụ thuộc vào gió thuận, và sáng ngày 25 tháng 9 gió nhẹ và thay đổi thất thường. Ở một số khu vực, khí độc trôi đúng hướng về phía quân Đức, nhưng ở những khu vực khác nó lơ lửng trên vùng đất không người tới hoặc thổi ngược trở lại phòng tuyến Anh, gây hoang mang và thương vong cho chính quân tấn công.

Tập đoàn quân 6 của Đức

Tập đoàn quân 6 của Đức dưới quyền Thái tử Rupprecht xứ Bavaria trấn giữ khu vực Loos, và các công sự của họ thuộc loại mạnh nhất trên Mặt trận phía Tây. Quân Đức đã giữ mặt đất này từ năm 1914 và đã dành một năm để củng cố nó, xây hầm trú ẩn sâu, vị trí súng máy bê tông và vành đai dây thép gai quanh các làng mỏ Loos, Hulluch và Haisnes. Bản thân mặt đất thuận lợi cho phòng thủ, vì quân Đức giữ vùng cao của sườn đồi phía sau Loos, từ đó họ có thể quan sát vị trí của Anh và chỉ huy hỏa lực pháo binh. Cảnh quan mỏ, với các đống xỉ, giếng mỏ và tòa nhà đổ nát, cho quân phòng thủ những đài quan sát tuyệt vời và các điểm chốt khó chiếm mà dễ phòng thủ. Binh lính Đức trên tuyến đầu là cựu binh, và phía sau họ là quân dự bị có thể di chuyển nhanh về phía trước bằng đường bộ và đường sắt. Khi cuộc tấn công của Anh bắt đầu, các tư lệnh Đức phản ứng nhanh, đưa quân dự bị vào và tung các cuộc phản công chặn đứng đà tiến của Anh rồi lấy lại phần lớn mặt đất đã mất trong ngày đầu tiên.

Các chỉ huy

John French và Douglas Haig

John French là tổng tư lệnh Lực lượng Viễn chinh Anh tại Loos, và cách ông chỉ huy trận đánh bị chỉ trích rộng rãi, cả vào thời điểm đó lẫn về sau. French từng là sĩ quan kỵ binh, và ông không phù hợp với chiến tranh tĩnh tại của Mặt trận phía Tây, nơi thành công phụ thuộc vào kế hoạch cẩn thận, pháo binh và sự phối hợp của các lực lượng lớn. Quan hệ của ông với người Pháp kém, và quan hệ với cấp dưới, đáng chú ý là Haig, căng thẳng. Tại Loos, French giữ quyền kiểm soát quân dự bị và chậm trễ trong việc tung họ ra, một quyết định trở thành tranh cãi trung tâm của trận đánh. Sau Loos, French bị thay thế bởi Haig, người đã chỉ huy Tập đoàn quân 1 và được xem là một tư lệnh quyết tâm và có hệ thống hơn. Haig sẽ giữ quyền chỉ huy trong suốt phần còn lại của cuộc chiến, và sự lãnh đạo của ông tại Somme và Passchendaele sẽ bị tranh luận gay gắt không kém French tại Loos. Việc thay đổi tư lệnh cuối năm 1915 đánh dấu một bước ngoặt trong cách Anh tiến hành chiến tranh.

Thái tử Rupprecht và cuộc phòng thủ của Đức

Thái tử Rupprecht xứ Bavaria chỉ huy Tập đoàn quân 6 của Đức tại Loos, và cách ông tổ chức phòng thủ hiệu quả và chuyên nghiệp. Rupprecht là một tư lệnh dày dạn kinh nghiệm, hiểu tầm quan trọng của quân dự bị và phản công, và ông đã dùng lực lượng của mình tốt để chặn đứng cuộc tấn công của Anh và lấy lại mặt đất đã mất. Quân đội của ông giữ những vị trí vững chắc, và ông có thể nhanh chóng đưa viện binh tới khi cuộc tấn công bắt đầu. Cuộc phòng thủ của Rupprecht tại Loos là một phần của chiến lược rộng hơn của Đức: giữ Mặt trận phía Tây với càng ít quân càng tốt trong khi nỗ lực chính dồn về phía đông chống Nga. Thành công của ông tại Loos cho thấy một cuộc phòng thủ được chuẩn bị kỹ, với hầm trú ẩn sâu, pháo binh tốt và quân dự bị cơ động, có thể đánh bại ngay cả một cuộc tấn công lớn. Rupprecht sẽ vẫn là một tư lệnh cao cấp của Đức trong suốt phần còn lại của cuộc chiến, và danh tiếng của ông như một vị tướng có năng lực và thông minh được củng cố nhờ cách chỉ huy tại Loos.

Các chỉ huy cấp dưới và binh lính

Các chỉ huy cấp dưới tại Loos, những tư lệnh tiểu đoàn và lữ đoàn dẫn đầu các cuộc tấn công, thường trẻ và thiếu kinh nghiệm, và nhiều người trong số họ đã thiệt mạng trong giao tranh. Lòng dũng cảm của họ không có gì phải nghi ngờ, nhưng sự thiếu kinh nghiệm của họ lộ rõ trong tình trạng hỗn loạn sau cuộc tấn công đầu tiên, khi các đơn vị trộn lẫn vào nhau và sĩ quan không thể kiểm soát binh lính của mình. Bản thân binh lính, những người Lãnh thổ và tình nguyện viên của Quân đội Mới, đã chiến đấu dũng cảm và chịu đựng những điều kiện khủng khiếp, và thư từ cùng nhật ký của họ ghi lại cả lòng dũng cảm lẫn sự hoang mang của họ. Trận đánh là một phép thử đối với các Quân đoàn Mới, và nó cho thấy chỉ nhiệt tình thôi thì chưa đủ để thắng một trận đánh trước một đối phương đã chuẩn bị kỹ. Những sĩ quan trẻ và binh lính sống sót sau Loos sẽ tiếp tục chiến đấu tại Somme và Passchendaele, và những bài học họ học được tại Loos sẽ theo họ suốt phần còn lại của cuộc chiến.

5. Diễn biến mở đầu

Ngày đầu tiên: 25 tháng 9 năm 1915

Cuộc tấn công bắt đầu lúc 06:30 ngày 25 tháng 9 năm 1915, sau khi khí độc được xả ra và pháo binh đã chuyển làn đạn khỏi tuyến đầu của Đức. Ở trung tâm và phía nam của cuộc tấn công, khí độc phát huy tác dụng đủ tốt, và bộ binh Anh tiến nhanh, chiếm phòng tuyến đầu tiên của Đức và tới được làng Loos vào cuối buổi sáng. Sư đoàn 15 (Scotland) và Sư đoàn 47 (London) chiến đấu xuyên qua những con phố đổ nát và đống xỉ, và trong một thời gian dường như một cuộc đột phá có thể xảy ra. Ở phía bắc, ngược lại, cuộc tấn công thất bại nặng nề: khí độc thổi ngược lại, dây thép gai chưa bị cắt, và bộ binh bị súng máy Đức bắn hạ khi họ vượt qua vùng đất không người tới. Sư đoàn 2 và Sư đoàn 7 chịu tổn thất nặng nề và tiến được rất ít, và cuộc tấn công vào Pháo đài Hohenzollern, một vị trí mạnh của Đức, trở thành một thất bại tốn kém. Tới buổi tối, quân Anh giữ Loos và một dải đất phía sau nó, nhưng họ chưa tới được phòng tuyến thứ hai của Đức, và quân dự bị của họ vẫn chưa tới. Cơ hội đột phá đang tuột khỏi tay, và quân Đức đã đưa viện binh tới để bịt kín khoảng trống.

Cuộc chiến giành Loos và Pháo đài Hohenzollern

Giao tranh giành Loos và Pháo đài Hohenzollern cho thấy cả lòng dũng cảm của bộ binh Anh lẫn giới hạn của cuộc tấn công của họ. Ngay tại Loos, binh lính Scotland chiến đấu từng nhà một giữa đống đổ nát, dọn sạch tầng hầm và các điểm chốt trong khi pháo binh Đức bắn phá làng từ sườn đồi phía sau. Những người tới được làng đã kiệt sức, thiếu đạn dược và không có mệnh lệnh rõ ràng về việc phải làm gì tiếp theo, vì kế hoạch đã giả định rằng quân dự bị sẽ tới tiếp quản cuộc tiến quân. Tại Pháo đài Hohenzollern, một vị trí kiên cố của Đức nhô ra phía trước phòng tuyến Anh, các cuộc tấn công lặp đi lặp lại thất bại với tổn thất nặng nề, và mặt đất trở thành một mê cung hố bom và chiến hào tan nát mà không bên nào giữ vững được. Giao tranh ở đó kéo dài nhiều tuần, và Pháo đài trở thành biểu tượng của sự vô ích khi tấn công các vị trí mạnh mà không có đủ pháo binh yểm trợ. Tới cuối ngày đầu tiên, quân Anh đã chiếm được đất, nhưng họ chưa chọc thủng phòng tuyến Đức, và trận đánh đã chuyển thành cuộc đấu giành làng mạc và chiến hào thay vì một cuộc chiến cơ động.

6. Trận đánh chính

Trận đánh kéo dài sang tháng 10

Sau ngày đầu tiên, trận đánh tiếp tục bằng một loạt cuộc tấn công và phản công nhỏ hơn kéo dài tới ngày 8 tháng 10, rồi giao tranh lẻ tẻ quanh Pháo đài Hohenzollern tới tận tháng 11. Quân Anh tiếp tục cố tiến lên vào ngày 26 và 27 tháng 9, nhưng quân dự bị tới quá muộn và quá ít, và các cuộc phản công của Đức, được pháo binh hạng nặng yểm trợ, đã đẩy quân Anh khỏi một phần mặt đất họ đã chiếm. Sư đoàn 21 và 24, hai sư đoàn Quân đội Mới được giữ làm dự bị, được đưa vào trận ngày 26 tháng 9 và chịu tổn thất nặng nề trong giao tranh hỗn loạn, một phần vì sĩ quan của họ ít kinh nghiệm và một phần vì họ được đưa lên phía trước mà không có pháo binh yểm trợ đúng mức. Trận đánh sau đó lắng xuống thành mô hình các cuộc tấn công cục bộ vào chiến hào và điểm chốt, cả hai bên đều chịu thương vong đều đặn mà thu được rất ít. Tới ngày 8 tháng 10, khi cuộc tấn công chính được dừng lại, quân Anh đã tiến được khoảng ba km trên một mặt trận rộng khoảng tám km, và họ giữ Loos cùng vài làng lân cận, nhưng phòng tuyến thứ hai của Đức vẫn nguyên vẹn và vùng cao phía sau nó vẫn nằm trong tay Đức.

7. Bước ngoặt

Không khai thác được thành công ban đầu

Bước ngoặt của Trận Loos đến vào chiều ngày 25 tháng 9, khi thành công ban đầu của Anh không được tiếp nối đủ nhanh để biến thành một cuộc đột phá. Binh lính đã tới được Loos mệt mỏi và mất tổ chức, và họ cần các sư đoàn mới để đẩy tiếp tới phòng tuyến thứ hai của Đức và sườn đồi phía sau. Những sư đoàn đó có tồn tại, nhưng chúng bị giữ lại dưới quyền John French, người ở cách mặt trận một khoảng xa và không tung họ ra cho tới khi quá muộn. Khi quân dự bị cuối cùng tới nơi, họ được đưa lên phía trước vào ban ngày, qua mặt đất nằm dưới sự quan sát và hỏa lực pháo binh của Đức, và họ chịu tổn thất nặng nề trước khi tới được nơi giao tranh. Sự chậm trễ này đã được tranh luận kể từ đó, và nó trở thành vấn đề trung tâm trong tranh cãi sau trận đánh. Haig cho rằng việc tung quân dự bị sớm hơn đã có thể tạo nên khác biệt, trong khi French cho rằng quân dự bị chưa sẵn sàng và đường sá tắc nghẽn. Dù sự thật là gì, thời khắc đó đã trôi qua, và quân Đức dùng khoảng thời gian đó để đưa quân dự bị của họ tới và củng cố phòng tuyến thứ hai.

Quân dự bị Đức bịt kín khoảng trống

Phản ứng của Đức trước cuộc tấn công của Anh nhanh chóng và hiệu quả, và nó đã khép lại khoảng trống mà quân Anh mở ra trong buổi sáng đầu tiên. Thái tử Rupprecht và ban tham mưu của ông đã chuẩn bị cho một cuộc tấn công ở khu vực Loos, và họ đã bố trí quân dự bị để di chuyển ngay khi có báo động. Các sư đoàn Đức từ những khu vực lân cận được đưa tới bằng đường bộ và đường sắt, và pháo binh của họ, vốn đã sống sót sau đợt pháo kích của Anh trong các hầm trú ẩn sâu, bắt đầu bắn phá mặt đất mà quân Anh đã chiếm. Các cuộc phản công của Đức vào ngày 26 và 27 tháng 9 được tổ chức tốt, và chúng lấy lại một số chiến hào đã mất, buộc quân Anh phải phòng thủ mặt đất họ giữ thay vì tiến thêm. Các tư lệnh Đức hiểu rằng cuộc tấn công của Anh đã cạn kiệt sức lực, và họ dùng quân dự bị để chặn nó lại thay vì tung một cuộc phản công lớn của riêng mình. Kết quả là trận đánh trở thành bế tắc, cả hai bên đều giữ một phần chiến trường và không bên nào tiến thêm được.

Cái giá của sự chậm trễ

Cái giá của sự chậm trễ trong việc đưa quân dự bị vào trận được đo không chỉ bằng mặt đất đã mất mà còn bằng sinh mạng, bởi vì những binh lính chờ đợi phía sau phòng tuyến sau đó bị đưa vào các cuộc tấn công gần như không có cơ hội thành công. Các sư đoàn Quân đội Mới được đưa vào trận ngày 26 tháng 9 tấn công vào ban ngày, không có pháo binh chuẩn bị đúng mức, và họ chịu thương vong nặng nề mà không thu được gì. Kinh nghiệm của họ trở thành một bài học cho Quân đội Anh: quân dự bị phải ở gần mặt trận, dưới quyền tư lệnh đang chỉ huy trận đánh, và sẵn sàng di chuyển trong thời gian ngắn. Bài học đã được tiếp thu, nhưng với cái giá cao, và đó là một trong những lý do khiến Quân đội Anh thay đổi phương pháp trong những năm sau đó. Bước ngoặt tại Loos vì vậy không phải là một khoảnh khắc kịch tính duy nhất, mà là một thất bại chậm rãi trong việc khai thác thành công, và nó cho thấy rằng trên Mặt trận phía Tây, một cuộc đột phá đòi hỏi không chỉ bộ binh dũng cảm mà còn pháo binh, khí độc, quân dự bị và cách bố trí chỉ huy phối hợp với nhau đúng lúc.

8. Thương vong & tổn thất

Tổn thất của Anh

Tổn thất của Anh tại Loos khoảng 50.000 thương vong, trong đó hơn 16.000 người chết, và con số thay đổi theo từng sư đoàn tùy thuộc vào việc mỗi đơn vị đã tiến xa tới đâu và ở lại tuyến đầu bao lâu. Sư đoàn 15 (Scotland), đơn vị đã chiếm được Loos, mất khoảng 6.000 người, trong khi Sư đoàn 21 và 24, được đưa vào trận muộn và tấn công vào ban ngày, tổn thất nặng nề trong thời gian ngắn. Các sư đoàn Quân đội Mới chịu thiệt hại đặc biệt nặng, vì sĩ quan của họ thiếu kinh nghiệm và binh lính chưa học được kỹ năng chiến tranh chiến hào. Tổn thất bao gồm nhiều sĩ quan trẻ, cái chết của họ được cảm nhận sâu sắc ở Anh, và trận đánh trở nên nổi tiếng vì số lượng thanh niên tài năng mà nó đã giết chết. Danh sách thương vong được đăng trên báo, và chúng cho công chúng Anh thấy rằng cuộc chiến sẽ không ngắn ngủi hay dễ dàng. Tổn thất tại Loos không lớn bằng tại Somme năm sau, nhưng chúng đủ nặng để đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về cách tiến hành chiến tranh và về sự lãnh đạo của Quân đội Anh.

Cái giá con người ở Scotland và miền bắc

Cái giá con người của Loos được cảm nhận sâu sắc nhất ở Scotland và các thị trấn công nghiệp miền bắc nước Anh, nơi nhiều người lính chiến đấu ở đó được tuyển mộ. Sư đoàn 15 (Scotland) tuyển binh lính từ Scotland, và tổn thất của họ tại Loos để lại dấu ấn lâu dài trên các cộng đồng Scotland, nơi cả con phố mất con trai, anh em và cha trong cùng một ngày. Các tiểu đoàn Pals và trung đoàn địa phương khiến thương vong tập trung ở những thị trấn và làng mạc cụ thể, và nỗi đau được cả cộng đồng cùng chia sẻ thay vì rải mỏng khắp đất nước. Nhà thơ Charles Sorley, người thiệt mạng tại Loos ở tuổi hai mươi, trở thành biểu tượng của thế hệ đã mất, và thơ của ông vẫn được đọc ngày nay như một lời nhắc nhở về cái giá của cuộc chiến. Trận đánh được tưởng niệm ở Scotland và ở Pháp, và Đài tưởng niệm Loos tại Nghĩa trang Dud Corner ghi tên hơn 20.000 binh sĩ Anh không có mộ xác định.

Tổn thất của Đức và cán cân

Tổn thất của Đức tại Loos khoảng 25.000–30.000 thương vong, theo hầu hết các ước tính, thấp hơn đáng kể so với tổng số của Anh, vì quân Đức phòng thủ trong các vị trí đã chuẩn bị sẵn và có lợi thế vùng cao. Con số của Đức kém chắc chắn hơn của Anh, vì hồ sơ Đức không đầy đủ và vì trận đánh là một phần của chuỗi giao tranh rộng hơn ở Artois và Champagne. Cán cân tổn thất, với quân Anh chịu thương vong gấp đôi quân Đức để đổi lấy chỉ vài km đất, cho thấy cuộc tấn công đã không đạt được mục đích. Quân Đức có thể chịu đựng tổn thất dễ dàng hơn quân Anh, vì họ phòng thủ và vì họ có quân dự bị để thay thế những người đã mất. Quân Anh, ngược lại, đã tiêu hao một số sư đoàn mới tốt nhất của mình mà thu được rất ít, và kinh nghiệm đó làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu một cuộc đột phá có thể thực hiện được trên Mặt trận phía Tây hay không. Bài học không phải là nên từ bỏ các cuộc tấn công, mà là chúng cần nhiều pháo binh hơn, kế hoạch tốt hơn và một cách tiếp cận khác trong việc sử dụng quân dự bị.

9. Hậu quả

Một thắng lợi hạn chế với cái giá cao

Kết quả của Trận Loos là một thắng lợi hạn chế của Anh với cái giá rất cao, và nó bị hầu hết những người đã chiến đấu ở đó và nhiều người nghiên cứu nó sau này đánh giá là một thất bại. Quân Anh đã tiến được khoảng ba km và chiếm Loos cùng vài làng lân cận, nhưng họ không chọc thủng phòng tuyến Đức, không tới được vùng cao, và không giảm áp lực lên người Pháp theo cách đã hy vọng. Các cuộc tấn công của Pháp ở Champagne cũng không đạt được đột phá, và cuộc tấn công rộng hơn của Đồng minh mùa thu năm 1915 kết thúc mà không có kết quả quyết định như Joffre mong muốn. Trận đánh cho thấy Quân đội Anh chưa sẵn sàng cho một cuộc đột phá quy mô lớn, và họ cần nhiều pháo hơn, nhiều đạn hơn, huấn luyện tốt hơn và cách bố trí chỉ huy tốt hơn trước khi hy vọng thành công. Các bài học đã được tiếp thu, nhưng chậm chạp, và Quân đội Anh sẽ chịu những thất bại tương tự tại Somme năm sau trước khi các bài học được áp dụng đầy đủ.

Sự sụp đổ của John French

Hệ quả chính trị trực tiếp nhất của Loos là sự sụp đổ của John French, tổng tư lệnh Anh, người bị thay thế bởi Douglas Haig vào tháng 12 năm 1915. Thất bại tại Loos bị đổ lỗi cho French, một phần vì sự chậm trễ trong việc tung quân dự bị ra và một phần vì quan hệ kém của ông với người Pháp và với chính phủ Anh. Haig, người đã chỉ huy Tập đoàn quân 1 tại Loos, được xem là người đã muốn tấn công và đã bị cấp trên làm hỏng việc, và việc bổ nhiệm ông làm tổng tư lệnh đánh dấu một sự thay đổi trong hướng đi của cuộc chiến. Tranh cãi về quân dự bị trở thành một cuộc tranh luận công khai, với báo chí và chính trị gia chọn phe, và nó làm tổn hại danh tiếng của bộ chỉ huy cấp cao Anh. Di sản của Loos, vì vậy, không chỉ quân sự mà còn chính trị, và nó định hình sự lãnh đạo của Quân đội Anh trong phần còn lại của cuộc chiến.

10. Di sản & tưởng niệm

Loos ngày nay được nhớ tới như một trận đánh của lòng dũng cảm lớn lao và tổn thất lớn lao, và nó được tưởng niệm ở Anh, ở Scotland và ở Pháp. Đài tưởng niệm Loos tại Nghĩa trang Dud Corner, gần làng Loos-en-Gohelle, ghi tên hơn 20.000 binh sĩ Anh đã chết trong khu vực và không có mộ xác định. Bản thân chiến trường vẫn còn dấu tích là các nghĩa trang, đài tưởng niệm và tàn tích của chiến hào cùng đống xỉ, và nó được con cháu của những người đã chiến đấu ở đó tới thăm. Trận đánh cũng được nhớ tới trong văn học, đáng chú ý là thơ của Charles Sorley và trong lời kể của những binh sĩ sống sót. Những bài học của Loos — về pháo binh, khí độc, quân dự bị và nhu cầu lập kế hoạch cẩn thận — đã ảnh hưởng tới Quân đội Anh trong phần còn lại của cuộc chiến, và chúng vẫn được các nhà sử học quân sự nghiên cứu ngày nay. Trận đánh không thắng được cuộc chiến, nhưng nó đã dạy Quân đội Anh cách chiến đấu, và đó, cuối cùng, là di sản quan trọng nhất của nó. Du khách ngày nay vẫn đi bộ trên chiến trường, đọc tên trên các đài tưởng niệm, nghiên cứu mặt đất nơi giao tranh diễn ra, và tưởng nhớ những người lính từ nhiều quốc gia đã chiến đấu và ngã xuống cùng nhau.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận Loos diễn ra khi nào?

Trận Loos diễn ra từ ngày 25 tháng 9 đến ngày 8 tháng 10 năm 1915, với giao tranh tiếp diễn quanh Pháo đài Hohenzollern sang tới tháng 11.

Vì sao Trận Loos quan trọng?

Loos là cuộc tấn công lớn nhất của Anh trên Mặt trận phía Tây cho tới thời điểm đó, là lần đầu tiên quân Anh sử dụng khí độc quy mô lớn, và là trận đánh mà thất bại của nó dẫn tới việc John French bị thay thế bởi Douglas Haig.

Có bao nhiêu người thiệt mạng tại Loos?

Tổn thất của Anh khoảng 50.000 thương vong, trong đó hơn 16.000 người chết. Tổn thất của Đức khoảng 25.000–30.000 thương vong, theo hầu hết các ước tính.

Quân Anh có dùng khí độc tại Loos không?

Có. Quân Anh đã xả khí clo từ các bình chứa trước cuộc tấn công của bộ binh ngày 25 tháng 9 năm 1915. Ở một số khu vực nó phát huy tác dụng, nhưng ở những khu vực khác gió thổi nó ngược trở lại phòng tuyến Anh.

Vì sao cuộc tấn công không chọc thủng được phòng tuyến?

Pháo binh chưa đủ mạnh để phá hủy các công sự Đức, khí độc không đáng tin cậy, và quân dự bị được tung ra quá muộn để khai thác thành công ban đầu trong buổi sáng đầu tiên.

Loos được tưởng niệm ở đâu ngày nay?

Đài tưởng niệm Loos tại Nghĩa trang Dud Corner gần Loos-en-Gohelle ghi tên hơn 20.000 binh sĩ Anh không có mộ xác định, và chiến trường được con cháu cùng các nhà sử học tới thăm.

12. Nguồn

• Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia (Imperial War Museum), Phòng trưng bày Thế chiến I và bộ sưu tập Loos
• Nick Lloyd, Loos 1915 (2013)
• Andrew Rawson, The Battle of Loos 1915 (2014)
• Lịch sử chính thức về Đại chiến: Military Operations France and Belgium 1915 (Chiến dịch quân sự tại Pháp và Bỉ 1915)
• Ủy ban Mộ chiến tranh Khối thịnh vượng chung (Commonwealth War Graves Commission), hồ sơ Đài tưởng niệm Loos
• Martin Gilbert, The First World War: A Complete History (Thế chiến I: Lịch sử toàn diện) (1994)