Trận Somme

1. Mở đầu

Trận Somme là cuộc tấn công lớn của Anh–Pháp trên Mặt trận phía Tây năm 1916, diễn ra dọc sông Somme ở miền bắc nước Pháp từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 18 tháng 11. Nó được kỳ vọng sẽ phá vỡ tuyến phòng thủ của Đức, giảm áp lực cho quân Pháp tại Verdun, và giành chiến thắng trong chiến tranh.

Thay vào đó, nó trở thành biểu tượng của sự vô ích và tàn sát: hơn một triệu người chết hoặc bị thương ở cả hai bên, và Đồng minh tiến được, tối đa, khoảng 10 km. Ngày đầu tiên, 1 tháng 7 năm 1916, là ngày đẫm máu nhất trong lịch sử Lục quân Anh — 57.470 thương vong, trong đó có 19.240 người chết — phần lớn trong giờ đầu tiên.

Trận Somme không giành được chiến thắng trong chiến tranh. Tuy nhiên, nó đã thay đổi chiến tranh: trận đánh bắt đầu với những người lính đi bộ chậm rãi qua vùng đất không người đã kết thúc với những chiếc xe tăng đầu tiên trong lịch sử lăn vào trận, và với một Lục quân Anh đã học được, với cái giá khủng khiếp, chiến tranh hiện đại được đánh như thế nào.

2. Thông tin chính

Ngày	1 tháng 7 – 18 tháng 11 năm 1916
Địa điểm	Sông Somme, Picardy, miền bắc nước Pháp
Kết quả	Không phân thắng bại; Đồng minh tiến ít với cái giá khổng lồ; tuyến Đức vẫn giữ vững
Chỉ huy Đồng minh	Tướng Douglas Haig (Lực lượng Viễn chinh Anh); Tướng Joseph Joffre (Lục quân Pháp); Tướng Ferdinand Foch (Cụm tập đoàn quân Bắc của Pháp)
Chỉ huy Đức	Tướng Fritz von Below (Tập đoàn quân 2); Tướng Max von Gallwitz (Tập đoàn quân 1, từ tháng 7); Thống chế Paul von Hindenburg và Tướng Erich Ludendorff (từ tháng 8)
Lực lượng Đồng minh	Khoảng 13 sư đoàn Anh và 5 sư đoàn Pháp ngày 1/7; tăng lên hơn 50 sư đoàn trong trận đánh
Lực lượng Đức	Khoảng 10 sư đoàn ngày 1/7; tăng lên khoảng 50 sư đoàn trong trận đánh
Tổn thất Đồng minh	Khoảng 620.000 (khoảng 420.000 Anh, khoảng 200.000 Pháp)
Tổn thất Đức	Khoảng 450.000–600.000 (ước tính khác nhau)

3. Bối cảnh

Kế hoạch mùa đông và Verdun

Trận Somme được lên kế hoạch vào mùa đông 1915–1916, tại hội nghị Chantilly tháng 12 năm 1915, nơi Đồng minh nhất trí tung ra các cuộc tấn công đồng thời trên mọi mặt trận vào mùa hè năm 1916: Anh và Pháp tại Somme, Nga ở phía đông, và Ý tại Isonzo.

Somme được chọn vì đó là điểm gặp nhau của quân đội Anh và Pháp, để hai bên có thể tấn công cạnh nhau, và vì địa hình ở đó — vùng đồi đá phấn lượn sóng của Picardy — được cho là thuận lợi cho một cuộc tấn công. Kế hoạch ban đầu giao cho Pháp vai trò chính, với 40 sư đoàn, và Anh vai trò hỗ trợ.

Nhưng kế hoạch đã bị các sự kiện vượt qua.

Tháng 2 năm 1916, quân Đức tấn công Verdun, và Lục quân Pháp bị cuốn vào một trận đánh tiêu tốn nhân lực và lực lượng dự bị của họ. Đóng góp của Pháp cho Somme giảm từ 40 sư đoàn xuống còn 5, và quân Anh, vốn dự định đóng vai trò hỗ trợ, thấy mình phải gánh vác cuộc tấn công.

Lục quân Anh năm 1916 là một quân đội mới: quân đội chính quy cũ phần lớn đã bị tiêu diệt năm 1914, và lực lượng tấn công tại Somme là “Quân đội Mới” gồm các tình nguyện viên do Lord Kitchener tuyển mộ — các “tiểu đoàn Pals”, những người đàn ông cùng thị trấn, cùng nhà máy, cùng câu lạc bộ bóng đá, đã nhập ngũ cùng nhau, huấn luyện cùng nhau và giờ đây sẽ chiến đấu cùng nhau.

Nhiều người trong số họ chưa từng ra trận. Chỉ huy của họ, Tướng Douglas Haig, người nắm quyền chỉ huy Lực lượng Viễn chinh Anh tháng 12 năm 1915, tin vào sức mạnh của pháo binh: một đợt pháo kích kéo dài một tuần, ông được đảm bảo, sẽ phá hủy các công sự của Đức, cắt dây thép gai, và giết chết hoặc chôn vùi quân phòng thủ Đức trong hầm của họ.

Bộ binh sau đó sẽ đi bộ qua vùng đất không người và chiếm các chiến hào của Đức.

Phòng thủ Đức và pháo kích mở đầu

Hệ thống phòng thủ của Đức tại Somme nằm trong số những hệ thống mạnh nhất trên Mặt trận phía Tây. Quân Đức đã giữ vùng đất này từ năm 1914, và họ đã dành hai năm để củng cố nó: các hầm trú ẩn sâu, sâu 10 m trở lên dưới mặt đất, lợp bằng thép và bê tông, nơi quân đồn trú có thể sống sót qua bất kỳ đợt pháo kích nào; các vị trí súng máy bê tông được bố trí để bắn dọc theo mặt trận, chứ không bắn ngang qua nó; và các dải dây thép gai sâu tới 30 m ở một số nơi.

Tuyến thứ hai của Đức được xây trên sườn khuất của các gò đồi, vô hình trước quan sát viên Anh, và các ngôi làng — Thiepval, Beaumont-Hamel, Ovillers, La Boisselle — đã được biến thành pháo đài gồm hầm, đống đổ nát và bê tông.

Chỉ huy Đức tại Somme, Tướng Fritz von Below, có khoảng 10 sư đoàn trên tuyến ngày 1 tháng 7, nhưng binh lính của ông là cựu binh, và họ đã đào công sự kỹ càng.

Đợt pháo kích mở đầu bắt đầu ngày 24 tháng 6 năm 1916. Trong bảy ngày, khoảng 1.500 khẩu pháo Anh và 800 khẩu pháo Pháp đã bắn khoảng 1,7 triệu quả đạn vào các vị trí của Đức — đợt pháo kích lớn nhất trong lịch sử tới thời điểm đó.

Tuy nhiên, pháo Anh phần lớn là pháo dã chiến bắn đạn mảnh, hiệu quả chống lại người ở ngoài trời nhưng vô dụng trước các hầm sâu và dây thép gai. Pháo hạng nặng quá ít, và đạn pháo thường bị lỗi: khoảng một phần ba số đạn của Anh không nổ. Dây thép gai không bị cắt. Các hầm của Đức, sâu dưới lòng đất, vẫn còn nguyên.

Và đợt pháo kích đã cho quân Đức một tuần cảnh báo về chính xác nơi cuộc tấn công sẽ diễn ra.

4. Lực lượng hai bên

Quân Đồng minh tấn công

Ngày 1 tháng 7 năm 1916, Đồng minh tấn công với 13 sư đoàn Anh và 5 sư đoàn Pháp, dọc một mặt trận dài khoảng 25 km. Tập đoàn quân 4 của Anh, dưới quyền Tướng Henry Rawlinson, tấn công ở các khu vực phía bắc và trung tâm, từ Serre ở phía bắc tới Montauban ở phía nam.

Tập đoàn quân 6 của Pháp, dưới quyền Tướng Marie-Émile Fayolle, tấn công ở khu vực phía nam, dọc sông Somme. Kế hoạch của Anh là “cắn và giữ” — hay, theo quan niệm lớn lao hơn của Haig, là một cuộc đột phá: bộ binh sẽ tiến theo từng đợt, đi bộ với tốc độ đều đặn phía sau màn pháo kích di chuyển, và sẽ chiếm tuyến đầu của Đức, rồi tuyến thứ hai, ngay trong ngày đầu tiên.

Binh lính được lệnh đi bộ, không chạy, để họ tới nơi theo đội hình và không vượt qua pháo binh. Mỗi người mang 30 kg trang bị.

	Đồng minh	Đức
Sư đoàn ngày 1/7	13 sư đoàn Anh, 5 sư đoàn Pháp	Khoảng 10
Quân số ngày 1/7	Khoảng 150.000 trong đợt tấn công đầu tiên	Khoảng 60.000 trên tuyến
Pháo	Khoảng 2.300 (1.500 của Anh, 800 của Pháp)	Khoảng 800
Máy bay	Khoảng 350 (Quân đoàn Bay Hoàng gia và Pháp)	Khoảng 130
Tổng sư đoàn tham chiến	Hơn 50 sư đoàn Anh và Pháp	Khoảng 50
Chỉ huy	Haig, Rawlinson, Fayolle	Von Below, rồi von Gallwitz; Hindenburg và Ludendorff từ tháng 8

Quân Đức phòng thủ và bộ binh Anh

Quân Đức phòng thủ là Tập đoàn quân 2 dưới quyền Tướng Fritz von Below, sau đó được tăng cường và tái tổ chức: tháng 7, Tập đoàn quân 1 được thành lập dưới quyền Tướng Max von Gallwitz để giữ khu vực phía bắc, và tháng 8, quyền chỉ huy tổng thể chuyển sang bộ chỉ huy tối cao mới của Hindenburg và Ludendorff, những người đã đổ viện binh vào Somme với cái giá là các mặt trận khác.

Bộ binh Đức năm 1916 là cựu binh của hai năm chiến tranh chiến hào, và các xạ thủ súng máy của họ — những người sẽ gây ra phần lớn thương vong ngày 1 tháng 7 — là những binh lính được huấn luyện tốt nhất trong Lục quân Đức.

Vũ khí của họ, súng máy MG 08, có thể bắn 400–500 phát mỗi phút, và một khẩu súng duy nhất, bố trí tốt, có thể chặn cả một tiểu đoàn.

Ngược lại, bộ binh Anh phần lớn là lính mới. Các tiểu đoàn Pals — Accrington Pals, Sheffield Pals, Leeds Pals, Trung đoàn Newfoundland, vốn không hẳn là tiểu đoàn Pals nhưng có cùng đặc điểm — là những người đàn ông đã nhập ngũ cùng nhau năm 1914 và 1915, và đã huấn luyện ở Anh gần hai năm.

Sĩ quan của họ thường là những thanh niên không có kinh nghiệm chiến đấu, được phong hàm từ các trường đại học và trường công. Họ dũng cảm, và họ kỷ luật, và ngày 1 tháng 7 họ đã làm những gì được bảo: họ đi bộ, theo hàng, qua vùng đất không người, vào hỏa lực của súng máy Đức.

5. Diễn biến

Ngày 1 tháng 7 năm 1916: ngày đẫm máu nhất

Cuộc tấn công bắt đầu lúc 07:30 ngày 1 tháng 7 năm 1916, sau đợt pháo kích cuối cùng và vụ nổ của các hầm mìn lớn dưới tuyến Đức — vụ nổ lớn nhất, tại Hawthorn Ridge, được nghe thấy ở London.

Bộ binh vượt qua hào và đi bộ về phía các chiến hào Đức. Ở phía nam, cuộc tấn công thành công: quân Pháp, với pháo hạng nặng hơn và binh lính giàu kinh nghiệm hơn, đã chiếm được mục tiêu, và các sư đoàn Anh ở khu vực phía nam — Sư đoàn 18 và 30 — chiếm Montauban và tiến triển tốt. Ở phía bắc và trung tâm, đó là một thảm họa.

Các xạ thủ súng máy Đức, những người đã sống sót qua đợt pháo kích trong các hầm sâu, trồi lên khi pháo kích ngừng và khai hỏa. Bộ binh Anh, đi bộ theo hàng qua vùng đất trống, bị cắt ngã thành hàng. Dây thép gai, chưa bị cắt, chặn họ trước các chiến hào Đức, nơi họ bị bắn hạ khi cố tìm đường xuyên qua.

Con số trong ngày và quyết tâm của Haig

Các con số trong ngày vẫn gây sốc: 57.470 thương vong của Anh, trong đó 19.240 người chết, và khoảng 2.000 thương vong của Pháp. Số người chết bao gồm toàn bộ các tiểu đoàn Pals: Accrington Pals mất 235 người chết và 350 người bị thương trong khoảng 700 người; Leeds Pals mất 15 sĩ quan và 233 binh lính chết; Trung đoàn Newfoundland, tấn công tại Beaumont-Hamel, mất 255 người chết và 386 người bị thương trong khoảng 800 người — tỷ lệ thương vong khoảng 80% trong nửa giờ.

Thương vong của Đức ngày 1 tháng 7 khoảng 6.000–8.000 người. Quân Anh đã giành được, ở phía bắc, gần như không có gì; ở phía nam, vài km đất. Cuộc tấn công đã thất bại, và nó thất bại vì đợt pháo kích đã không làm được điều nó phải làm.

Tuy nhiên, Haig không dừng lại. Ông tin rằng trận đánh đang bào mòn Lục quân Đức, và sự kiên trì sẽ mang lại một cuộc đột phá. Trận đánh tiếp tục suốt tháng 7, tháng 8, tháng 9 và tháng 10, trong một loạt các cuộc tấn công nhỏ hơn — tại Bazentin Ridge, Delville Wood, Guillemont, Flers-Courcelette — mỗi cuộc giành được vài trăm mét đất với cái giá hàng nghìn người.

Giao tranh diễn ra trên vùng đồi đá phấn của Picardy, và khi mùa hè trôi qua, mặt đất trở thành một vùng hoang tàn bị cày xới bởi hố đạn, bùn lầy và cây cối tan nát. Các ngôi làng bị san thành đống đổ nát, và người chết nằm không được chôn cất trong vùng đất không người.

Xe tăng và các trận đánh mùa thu

Ngày 15 tháng 9 năm 1916, tại Flers-Courcelette, quân Anh lần đầu tiên trong lịch sử sử dụng một vũ khí mới: xe tăng. Xe tăng Mark I là một cỗ máy hình thoi, dài 8 m, trang bị súng máy và pháo nhỏ, có khả năng vượt hào và nghiền nát dây thép gai.

Haig có 49 xe tăng; 32 chiếc tới được tuyến xuất phát, và 18 chiếc thực sự tham chiến. Xe tăng đạt được thành công cục bộ tại Flers, nơi chúng giúp bộ binh chiếm ngôi làng, và gây hoảng loạn trong số binh lính Đức lần đầu tiên nhìn thấy chúng.

Nhưng chúng chậm chạp, không đáng tin cậy — nhiều chiếc hỏng hóc trước khi tới trận địa — và quá ít để thay đổi diễn biến trận đánh. Màn ra mắt của xe tăng là một lời hứa, không phải một chiến thắng: phải mất thêm hai năm nữa, và một thế hệ xe tăng khác, vũ khí này mới thực hiện được lời hứa của mình tại Cambrai và Amiens.

Trận đánh kéo dài suốt mùa thu. Tháng 9, Anh và Pháp chiếm Flers, Martinpuich và Morval; tháng 10, họ chiếm Thiepval Ridge, ngôi làng pháo đài đã cầm cự từ ngày 1 tháng 7, sau một cuộc chiến dài và tốn kém. Thời tiết chuyển xấu vào tháng 10: mưa biến chiến trường thành biển bùn, và giao tranh chậm lại tới mức bò trườn.

Cuộc tấn công cuối cùng, tại Beaumont-Hamel ngày 13 tháng 11, cuối cùng đã chiếm được ngôi làng từng khiến Trung đoàn Newfoundland trả giá đắt ngày 1 tháng 7. Năm ngày sau, ngày 18 tháng 11, Haig ra lệnh ngừng tấn công. Trận đánh kết thúc. Đồng minh đã tiến, tối đa, khoảng 10 km, và tuyến đầu đã dịch chuyển vài dặm về phía đông.

Tuyến Đức không bị phá vỡ.

6. Bước ngoặt

Một bước ngoặt khó gọi tên

Bước ngoặt của Trận Somme khó gọi tên, vì trận đánh không có một khoảnh khắc quyết định duy nhất. Bước ngoặt của nó chính là ngày đầu tiên — không phải vì trận đánh được thắng hay thua ngày 1 tháng 7, mà vì ngày 1 tháng 7 đã phá hủy các giả định mà trận đánh được lên kế hoạch. Đợt pháo kích đã không phá hủy các công sự của Đức; dây thép gai đã không bị cắt; bộ binh đã không đi bộ vào các chiến hào trống rỗng.

Sau ngày 1 tháng 7, trận đánh trở thành một loại trận đánh khác: không phải đột phá, mà là một cuộc chiến tiêu hao nghiền nát, diễn ra trong các cuộc tấn công nhỏ để giành những thắng lợi nhỏ, trong đó Lục quân Anh học được, từng ngôi làng và từng khu rừng, cách chiến đấu trong một trận đánh hiện đại.

Xe tăng và Lục quân Anh

Bước ngoặt thứ hai là sự xuất hiện của xe tăng ngày 15 tháng 9. Xe tăng không giành chiến thắng trong trận đánh, nhưng chúng cho thấy thế bế tắc của chiến hào có thể bị phá vỡ bằng máy móc — và chúng mang lại cho Lục quân Anh một vũ khí để phát triển.

Bước ngoặt thứ ba thuộc về phía Đức, và đó là một quyết định đưa ra tháng 8: Hindenburg và Ludendorff, khi nắm quyền chỉ huy Lục quân Đức, quyết định rằng Somme đã khiến Đức tốn quá nhiều, và họ bắt đầu xây dựng một tuyến phòng thủ mới — Tuyến Hindenburg — phía sau mặt trận, nơi Lục quân Đức sẽ rút về vào mùa xuân năm 1917.

Nói cách khác, trận Somme đã thuyết phục bộ chỉ huy Đức rằng vùng đất họ giữ từ năm 1914 không đáng với số người phải trả để giữ nó. Trận đánh không phá vỡ được tuyến Đức đã thuyết phục quân Đức tự nguyện từ bỏ vùng đất đó.

Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự nằm trong chính Lục quân Anh. Trận Somme đã tiêu diệt Quân đội Mới năm 1914 — các tiểu đoàn Pals, các tình nguyện viên — và buộc người Anh phải xây dựng một quân đội mới thay thế: một quân đội gồm lính nghĩa vụ, được huấn luyện theo các bài học của Somme, với pháo binh tốt hơn, chiến thuật tốt hơn và, cuối cùng, xe tăng và máy bay được sử dụng cùng nhau.

Lục quân Anh đã chiến đấu tại Amiens tháng 8 năm 1918, và đã phá vỡ Lục quân Đức trong Trăm Ngày, chính là quân đội mà Somme đã tạo ra. Somme là một thất bại theo các điều khoản của chính nó, và là một trường học cho chiến thắng năm 1918.

7. Thương vong và tổn thất

Thương vong của trận Somme

Số liệu thương vong của trận Somme nằm trong số những con số gây tranh luận nhất của Thế chiến I, và các tổng số dưới đây là những con số thường được trích dẫn. Lịch sử chính thức của Anh đưa ra khoảng 420.000 thương vong của Anh và khoảng 200.000 thương vong của Pháp, tổng cộng Đồng minh khoảng 620.000 người.

Tổn thất của Đức khó xác định hơn: lịch sử chính thức của Đức đưa ra khoảng 450.000, nhưng nghiên cứu sau này, đáng chú ý là của sử gia William Philpott, cho rằng tổng số của Đức có thể cao tới 600.000. Tổng cộng hơn 1 triệu người chết, bị thương hoặc mất tích trong chưa đầy năm tháng.

	Đồng minh	Đức
Chết	Khoảng 125.000 người Anh và Pháp (ước tính khác nhau)	Khoảng 160.000–180.000 (ước tính khác nhau)
Bị thương và mất tích	Khoảng 495.000	Khoảng 290.000–420.000
Tổng cộng	Khoảng 620.000	Khoảng 450.000–600.000
Ngày 1/7/1916	57.470 thương vong của Anh (19.240 người chết); khoảng 2.000 người Pháp	Khoảng 6.000–8.000

Các con số của ngày đầu tiên xứng đáng được ghi chú riêng. 57.470 thương vong của Anh ngày 1 tháng 7 năm 1916 — 19.240 người chết, 35.493 người bị thương và 2.737 người mất tích hoặc bị bắt — là tổn thất tồi tệ nhất trong một ngày trong lịch sử Lục quân Anh, trước hay sau đó.

Tổn thất rơi nặng nhất lên các tiểu đoàn Pals, mà đặc điểm của chúng khiến tổn thất càng tồi tệ hơn: khi một tiểu đoàn Pals bị tiêu diệt, cả một thị trấn mất đi một thế hệ thanh niên trong một buổi sáng.

Accrington Pals, Sheffield Pals, Leeds Pals và Trung đoàn Newfoundland vẫn được tưởng nhớ tại quê hương của họ, và Somme vẫn là, ở Anh, biểu tượng của sự lãng phí trong Thế chiến I.

Tổn thất của Đức, dù tổng số nhỏ hơn, cũng nghiêm trọng, và chúng rơi vào những người giỏi nhất của Lục quân Đức: Somme đã tiêu tốn những người lính giàu kinh nghiệm của bộ binh Đức, và Lục quân Đức không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Chỉ huy Đức, Thái tử Rupprecht, viết trong nhật ký rằng Somme đã khiến Đức mất đi những binh lính tốt nhất của mình. Logic tiêu hao của trận đánh — rằng Đồng minh, với nguồn lực lớn hơn, có thể chịu mất nhiều người hơn Đức — về lâu dài là đúng, nhưng đó là một logic phải trả giá bằng một triệu người để chứng minh.

8. Bản đồ và địa hình

Địa hình đồi đá phấn Picardy

Trận Somme diễn ra trên vùng đồi đá phấn của Picardy, tại tỉnh Somme ở miền bắc nước Pháp, cách Paris khoảng 120 km về phía bắc. Sông Somme chảy qua chiến trường từ đông sang tây, và mặt đất hai bên là một loạt các gò đồi thấp và thung lũng nông, cao từ khoảng 30 m ở thung lũng sông tới khoảng 150 m trên vùng đất cao.

Các gò đồi — Thiepval Ridge, Bazentin Ridge, vùng đất cao quanh Flers và Gueudecourt — là mục tiêu của trận đánh, vì chúng cho tầm quan sát bao quát mặt đất phía sau, và quân Đức giữ chúng. Các ngôi làng của Somme — Serre, Beaumont-Hamel, Thiepval, Ovillers, La Boisselle, Montauban, Fricourt, Mametz — nằm trong các thung lũng và trên các gò đồi, và mỗi ngôi làng trở thành một pháo đài.

Đất đá phấn của Picardy định hình trận đánh theo hai cách. Thứ nhất, nó dễ đào: các hầm của Đức, sâu 10 m, được đào vào đá phấn, và các chiến hào của Anh cũng được đào trong cùng loại đất đó.

Thứ hai, khi đá phấn bị pháo kích, nó biến thành bụi trắng mịn làm ngạt thở binh lính và phủ lên mọi thứ, và khi trời mưa, đá phấn biến thành bùn dính khiến việc di chuyển gần như không thể.

Chiến trường Somme, đến mùa thu năm 1916, là một cảnh quan gồm các hố đạn đầy nước, cây cối tan nát và làng mạc đổ nát — một cảnh quan mà họa sĩ chiến tranh người Anh Paul Nash, người đã chiến đấu ở đó, gọi là “một nơi hoang tàn”.

Trận Somme cũng là một trận đánh giành lấy vùng đất không có giá trị chiến lược tự thân. Các ngôi làng và gò đồi không phải là thị trấn hay nút giao thông quan trọng; chúng chỉ quan trọng vì đó là nơi tuyến Đức nằm, và vì Đồng minh đã quyết định tấn công ở đó. Địa hình của trận đánh chính là địa hình của Mặt trận phía Tây: một tuyến đường vẽ qua nước Pháp năm 1914, mà Đồng minh đã dành bốn năm để cố phá vỡ, và Somme đã cho thấy không thể phá vỡ chỉ bằng bộ binh và pháo binh.

9. Kết quả và di sản của Trận Somme

Kết thúc và hậu quả chiến lược

Trận Somme kết thúc ngày 18 tháng 11 năm 1916 mà không có đột phá và không có quyết định. Đồng minh đã tiến khoảng 10 km trên mặt trận dài khoảng 25 km, với cái giá hơn một triệu thương vong. Tuyến Đức vẫn giữ vững.

Theo tiêu chuẩn của kế hoạch — một cuộc đột phá sẽ giành chiến thắng trong chiến tranh — Somme là một thất bại. Theo tiêu chuẩn tiêu hao — bào mòn Lục quân Đức — nó là một thành công một phần: Lục quân Đức mất một số binh lính giỏi nhất, và bộ chỉ huy Đức quyết định rằng vùng đất không đáng với cái giá phải trả để giữ nó, và bắt đầu xây dựng Tuyến Hindenburg.

Hậu quả chiến lược của trận đánh là có thật, dù chúng không hiện rõ năm 1916. Somme đã giảm áp lực lên Verdun: quân Đức, buộc phải điều các sư đoàn tới Somme, không còn có thể duy trì cuộc tấn công tại Verdun, và quân Pháp giữ được pháo đài.

Somme cũng kéo lực lượng dự bị của Đức khỏi Mặt trận phía Đông, nơi Cuộc tấn công Brusilov của Nga đang đạt được những thành công lớn nhất của chiến tranh. Và Somme, cùng với Verdun, đã thuyết phục bộ chỉ huy Đức rằng chiến tranh không thể thắng trên Mặt trận phía Tây — một niềm tin dẫn tới, năm 1917, quyết định nối lại chiến tranh tàu ngầm không hạn chế, đưa Hoa Kỳ vào cuộc chiến.

Di sản văn hóa và bài học quân sự

Di sản của Somme tại Anh mang tính văn hóa. Trận đánh được nhớ tới như biểu tượng của sự vô ích trong Thế chiến I, và của sự lãng phí một thế hệ: các tiểu đoàn Pals, các tình nguyện viên năm 1914, các sĩ quan trẻ của các trường công, các nhà thơ — Rupert Brooke đã chết năm 1915, nhưng Wilfred Owen và Siegfried Sassoon đã chiến đấu tại Somme và viết về nó, và thơ của họ vẫn được đọc trong các trường học ở Anh. Đài tưởng niệm Thiepval, vòm tưởng niệm lớn trên chiến trường Somme, mang tên 72.000 binh lính Anh và Nam Phi đã chết tại Somme và không có mộ.

Mỗi ngày 1 tháng 7, ngày kỷ niệm được đánh dấu ở Anh và Pháp, và tên của các tiểu đoàn Pals được đọc to tại quê hương của họ. Somme không giành chiến thắng trong chiến tranh, nhưng nó đã định nghĩa, đối với nước Anh, chiến tranh đã tốn kém như thế nào.

Về mặt quân sự, Somme là một trường học. Lục quân Anh đã học được từ nó — màn pháo kích di chuyển, việc sử dụng xe tăng, sự phối hợp giữa bộ binh và pháo binh, tầm quan trọng của quan sát trên không — và quân đội đã giành chiến thắng trong chiến tranh năm 1918 được xây dựng trên những bài học đó.

Lục quân Đức cũng học được từ nó: phòng thủ theo chiều sâu, việc sử dụng súng máy ở ngoài trời, và phòng thủ đàn hồi sẽ làm nản lòng Đồng minh năm 1917 và 1918, đã được phát triển tại Somme. Trận đánh không thay đổi gì trên bản đồ đã thay đổi mọi thứ về cách chiến tranh được đánh.

10. Chỉ huy

Các chỉ huy của trận đánh

Tướng Douglas Haig (Anh). Tổng tư lệnh Lực lượng Viễn chinh Anh từ tháng 12 năm 1915 tới cuối chiến tranh. Haig đã lên kế hoạch cho cuộc tấn công Somme và kiên trì với nó suốt mùa thu năm 1916, tin rằng tiêu hao sẽ bào mòn Lục quân Đức. Ông vẫn là vị chỉ huy Anh gây tranh cãi nhất trong chiến tranh: đối với những người bênh vực ông, ông là vị tướng đã học được từ Somme và giành chiến thắng năm 1918; đối với những người chỉ trích ông, ông là “kẻ đồ tể” đã lãng phí một thế hệ ngày 1 tháng 7 năm 1916. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn.

Tướng Henry Rawlinson (Anh). Tư lệnh Tập đoàn quân 4, đơn vị thực hiện cuộc tấn công chính của Anh tại Somme. Rawlinson muốn một cuộc tấn công giới hạn “cắn và giữ”, chiếm tuyến đầu của Đức và giữ nó trước các đợt phản công; Haig đã bác bỏ ông để ủng hộ một cuộc tiến công sâu hơn. Sau này Rawlinson chỉ huy Tập đoàn quân 4 tại Amiens năm 1918.

Tướng Joseph Joffre (Pháp). Tổng tư lệnh Lục quân Pháp, người đã lên kế hoạch cho cuộc tấn công Somme cùng với Haig tại Chantilly. Kế hoạch ban đầu của Joffre giao cho Pháp vai trò chính, nhưng Verdun đã giảm đóng góp của Pháp xuống còn năm sư đoàn. Ông bị thay thế làm tổng tư lệnh tháng 12 năm 1916.

Tướng Marie-Émile Fayolle (Pháp). Tư lệnh Tập đoàn quân 6 của Pháp tại Somme, quân của ông đạt thành công lớn nhất ngày 1 tháng 7, chiếm được mục tiêu phía nam sông. Việc Fayolle sử dụng pháo hạng nặng một cách cẩn thận và binh lính giàu kinh nghiệm của ông là sự tương phản với trải nghiệm của Anh ở phía bắc.

Tướng Fritz von Below (Đức). Tư lệnh Tập đoàn quân 2 của Đức tại Somme, người đã giữ tuyến ngày 1 tháng 7 và suốt mùa hè. Hệ thống phòng thủ của von Below — hầm sâu, súng máy bố trí để bắn sườn, và tuyến thứ hai trên sườn khuất — là mẫu mực của phòng thủ Đức trên Mặt trận phía Tây.

Thống chế Paul von Hindenburg và Tướng Erich Ludendorff (Đức). Bộ chỉ huy tối cao mới của Đức từ tháng 8 năm 1916, những người nắm quyền chỉ đạo chiến tranh và đổ viện binh vào Somme. Quyết định xây dựng Tuyến Hindenburg và rút về đó vào mùa xuân năm 1917 của họ là hệ quả trực tiếp của Somme.

11. Câu hỏi thường gặp

Trận Somme diễn ra khi nào?
Từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 18 tháng 11 năm 1916, trên Mặt trận phía Tây ở miền bắc nước Pháp, dọc sông Somme.

Có bao nhiêu người chết trong ngày đầu tiên của trận Somme?
Lục quân Anh chịu 57.470 thương vong ngày 1 tháng 7 năm 1916, trong đó có 19.240 người chết — ngày đẫm máu nhất trong lịch sử của nó. Thương vong của Đức trong ngày đó khoảng 6.000–8.000 người.

Các tiểu đoàn Pals là gì?
Các tiểu đoàn của “Quân đội Mới” của Anh được tuyển mộ năm 1914–1915 từ những người đàn ông cùng thị trấn, nhà máy hoặc câu lạc bộ, những người đã nhập ngũ cùng nhau và huấn luyện cùng nhau. Khi một tiểu đoàn Pals bị tiêu diệt, cả một thị trấn mất đi một thế hệ thanh niên của mình.

Xe tăng lần đầu tiên được sử dụng trong trận đánh khi nào?
Ngày 15 tháng 9 năm 1916, tại Flers-Courcelette trong Trận Somme. Xe tăng Mark I của Anh đạt được thành công cục bộ nhưng quá ít và quá không đáng tin cậy để thay đổi trận đánh.

Có bao nhiêu thương vong trong Trận Somme?
Tổng cộng hơn 1 triệu: khoảng 620.000 Đồng minh (khoảng 420.000 Anh, khoảng 200.000 Pháp) và khoảng 450.000–600.000 Đức.

Vì sao Somme được tưởng nhớ ở Anh?
Vì ngày 1 tháng 7 năm 1916 là ngày đẫm máu nhất trong lịch sử Lục quân Anh, và vì các tiểu đoàn Pals có nghĩa là cả thị trấn mất đi một thế hệ trong một buổi sáng. Đài tưởng niệm Thiepval mang tên 72.000 người không có mộ.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Battle of the Somme” — ngày tháng, quân số, số liệu thương vong (57.470 thương vong của Anh ngày 1 tháng 7, 19.240 người chết) và diễn biến trận đánh.
2. Encyclopædia Britannica, “Battle of the Somme” — bối cảnh, ngày đầu tiên và cái giá của trận đánh.
3. Commonwealth War Graves Commission, Thiepval Memorial — 72.000 tên của những người không có mộ xác định.
4. Martin Gilbert, The Somme: Heroism and Horror in the First World War (Henry Holt, 2006) — ngày đầu tiên, các tiểu đoàn Pals và diễn biến trận đánh.
5. William Philpott, Bloody Victory: The Sacrifice on the Somme and the Making of the Twentieth Century (Little, Brown, 2009) — toàn bộ trận đánh, gồm ước tính thương vong của Đức đã hiệu chỉnh.
6. Gary Sheffield, The Somme (Cassell, 2003) — lịch sử tác chiến ngắn gọn và cuộc tranh luận về Haig.

Đọc thêm
– Lyn Macdonald, Somme (Penguin, 1983) — trận đánh qua lời kể của những người đã chiến đấu trong đó.
– Peter Hart, The Somme (Weidenfeld & Nicolson, 2005).

Bài viết liên quan

• Bãi biển Juno
• Bãi biển Omaha
• Chiến dịch Barbarossa