WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Trận Verdun
1. Mở đầu
Trận Verdun là trận đánh dài nhất của Thế chiến I, diễn ra từ ngày 21 tháng 2 đến ngày 18 tháng 12 năm 1916, quanh thành phố pháo đài Verdun ở đông bắc nước Pháp. Đó là trận đánh mà Tổng tham mưu trưởng Đức, Erich von Falkenhayn, thiết kế không phải để chiếm đất, mà để giết người Pháp: ông sẽ tấn công một nơi mà người Pháp không thể từ bỏ, và ông sẽ làm Lục quân Pháp chảy máu tới trắng.
Trận đánh đã làm Pháp chảy máu tới trắng — và cũng làm Đức chảy máu tới trắng. Khoảng 700.000 người chết hoặc bị thương ở cả hai bên, chỉ vì vài km đất tan nát, và hai pháo đài của trận đánh — Douaumont và Vaux — đổi chủ trong giao tranh kéo dài nhiều tháng.
Verdun trở thành biểu tượng của sự kháng cự của Pháp, và của sự kinh hoàng trong Thế chiến I: tiếng hô của Pháp “Ils ne passeront pas!” — “Chúng sẽ không qua được!” — vẫn còn, ở Pháp, là khẩu hiệu của trận đánh, và nhà chứa hài cốt tại Douaumont, nơi lưu giữ xương của 130.000 binh lính không rõ danh tính, vẫn là đài tưởng niệm chiến trường được thăm viếng nhiều nhất ở Pháp.
2. Thông tin chính
| Ngày | 21 tháng 2 – 18 tháng 12 năm 1916 |
| Địa điểm | Verdun, Meuse, đông bắc nước Pháp |
| Kết quả | Pháp thắng; quân Đức không chiếm được Verdun; mặt trận trở lại gần vị trí ban đầu |
| Chỉ huy Pháp | Tướng Joseph Joffre (tổng tư lệnh); Tướng Philippe Pétain (Tập đoàn quân 2, tháng 2–5); Tướng Robert Nivelle (Tập đoàn quân 2, tháng 5–12) |
| Chỉ huy Đức | Tướng Erich von Falkenhayn (Tổng tham mưu trưởng, tác giả kế hoạch); Thái tử Wilhelm (Tập đoàn quân 5) |
| Lực lượng Pháp | Khoảng 30 sư đoàn trên tuyến lúc bắt đầu; khoảng 70 sư đoàn luân chuyển qua Verdun trong trận đánh |
| Lực lượng Đức | Khoảng 20 sư đoàn lúc bắt đầu; khoảng 50 sư đoàn trong trận đánh |
| Tổn thất Pháp | Khoảng 350.000–400.000 người chết, bị thương và mất tích |
| Tổn thất Đức | Khoảng 330.000–350.000 người chết, bị thương và mất tích |
3. Bối cảnh
Thành phố pháo đài và kế hoạch của Falkenhayn
Verdun là một thành phố pháo đài trên sông Meuse, ở đông bắc nước Pháp, cách Paris khoảng 250 km về phía đông. Nó đã là một pháo đài từ thời La Mã, và thế kỷ 19, nó được kỹ sư Séré de Rivières củng cố thành một vòng các pháo đài — Douaumont, Vaux, Souville, Moulainville và những pháo đài khác — canh giữ các lối tiếp cận thành phố. Verdun cũng là một biểu tượng: đó là thành phố nơi, năm 843, Hiệp ước Verdun đã chia đế quốc của Charlemagne, và là nơi, năm 1792, người Pháp đã chặn cuộc xâm lược của Phổ. Người Pháp không thể từ bỏ Verdun, và quân Đức biết điều đó.
Kế hoạch của Đức, do Tổng tham mưu trưởng Erich von Falkenhayn soạn thảo tháng 12 năm 1915, không phải là chiếm Verdun, mà là dùng nó để tiêu diệt Lục quân Pháp. Bản ghi nhớ của Falkenhayn gửi Kaiser, viết ngày Giáng sinh năm 1915, là một trong những tài liệu nổi tiếng nhất của chiến tranh: ông lập luận rằng Đức không thể thắng chiến tranh bằng một cuộc đột phá trên Mặt trận phía Tây, vì Đồng minh quá mạnh, và chiến tranh sẽ được thắng bằng tiêu hao — bằng cách giết nhiều kẻ địch hơn số Đức mất.
Pháp, ông lập luận, là điểm yếu: quân đội của nó nhỏ hơn Đức, dân số của nó ít hơn, và nếu Đức tấn công một nơi mà Pháp không thể từ bỏ, người Pháp sẽ gửi sư đoàn này tới sư đoàn khác để phòng thủ, và pháo binh Đức sẽ giết họ.
Verdun là nơi đó: nó là một mũi nhô ra, một chỗ lồi trong tuyến Pháp, bị bao quanh ba phía bởi quân Đức, và nó được nối với phần còn lại của nước Pháp bằng một con đường hẹp duy nhất — Voie Sacrée, Con đường Thiêng liêng — và một tuyến đường sắt khổ hẹp duy nhất.
Quân Đức sẽ tấn công, quân Pháp sẽ phòng thủ, và pháo Đức sẽ giết chóc.
Người Pháp bỏ bê Verdun và phản ứng của họ
Về phía mình, người Pháp đã bỏ bê Verdun. Pháo của pháo đài đã bị tháo dỡ năm 1915, để trang bị cho các tập đoàn quân dã chiến, và các pháo đài đã bị rút hết quân đồn trú.
Tổng tư lệnh Pháp, Joseph Joffre, tin rằng Verdun là một khu vực yên tĩnh, và ông đã điều các sư đoàn tốt nhất của nó tới các mặt trận khác. Khi cuộc tấn công của Đức diễn ra, ngày 21 tháng 2 năm 1916, người Pháp bị bất ngờ: các pháo đài trống rỗng, các chiến hào nông, và những người lính giữ tuyến là quân tuyến hai. Đợt pháo kích của Đức — nặng nề nhất của chiến tranh tới thời điểm đó, với khoảng 1.200 khẩu pháo bắn khoảng 2 triệu quả đạn trong những ngày đầu — đã phá nát hệ thống phòng thủ của Pháp, và bộ binh Đức tiến công.
Phản ứng của Pháp là cử một vị tướng sẽ trở thành người hùng của Verdun: Philippe Pétain, tư lệnh Tập đoàn quân 2, người nắm quyền chỉ huy phòng thủ ngày 25 tháng 2. Mệnh lệnh đầu tiên của Pétain là giữ tuyến, và mệnh lệnh thứ hai là tổ chức tiếp tế: Voie Sacrée, con đường duy nhất từ Bar-le-Duc tới Verdun, trở thành huyết mạch của trận đánh, với một chiếc xe tải đi qua mỗi 14 giây, ngày đêm, chở người, lương thực và đạn dược tới tiền tuyến, và chở thương binh trở về.
Pétain cũng đưa ra hệ thống luân chuyển — noria, bánh xe nước — theo đó các sư đoàn Pháp được gửi tới Verdun trong vài tuần, rồi rút về nghỉ ngơi, để không sư đoàn nào bị tiêu diệt hoàn toàn. Hệ thống này có nghĩa là, đến cuối trận đánh, khoảng 70 sư đoàn Pháp — phần lớn Lục quân Pháp — đã chiến đấu tại Verdun.
4. Lực lượng hai bên
Tập đoàn quân 5 của Đức
Cuộc tấn công của Đức do Tập đoàn quân 5 thực hiện, dưới quyền Thái tử Wilhelm, con trai cả của Kaiser, với khoảng 20 sư đoàn lúc bắt đầu, và với khoảng 1.200 khẩu pháo — mật độ pháo binh lớn nhất trong chiến tranh tới thời điểm đó.
Bộ binh Đức là cựu binh, và họ được yểm trợ bởi các vũ khí mới của chiến tranh: súng phun lửa, được sử dụng lần đầu tiên trên quy mô lớn tại Verdun, và khí độc. Phòng thủ của Pháp do Tập đoàn quân 2 thực hiện, dưới quyền Pétain, với khoảng 30 sư đoàn trên tuyến lúc bắt đầu, và với các pháo đài — Douaumont, Vaux, Souville — làm điểm tựa của phòng thủ.
Pháo binh Pháp yếu hơn Đức lúc đầu, nhưng mạnh lên khi trận đánh tiếp diễn, và đến mùa thu, quân Pháp có nhiều pháo hơn quân Đức.
| Pháp | Đức | |
|---|---|---|
| Sư đoàn lúc bắt đầu | Khoảng 30 | Khoảng 20 |
| Sư đoàn trong trận đánh | Khoảng 70 sư đoàn luân chuyển qua | Khoảng 50 |
| Pháo | Khoảng 800 lúc bắt đầu; tăng lên hơn 2.000 vào mùa thu | Khoảng 1.200 lúc bắt đầu |
| Máy bay | Không quân ngày càng lớn; các escadrille của Không quân Pháp | Không quân ngày càng lớn; các phi đội tiêm kích đầu tiên |
| Pháo đài | Douaumont, Vaux, Souville, Moulainville và các pháo đài khác — vành đai quanh Verdun | — |
| Tiếp tế | Voie Sacrée — một con đường duy nhất, một xe tải mỗi 14 giây | Đường sắt từ hậu phương Đức |
| Chỉ huy | Joffre (tổng tư lệnh); Pétain (tháng 2–5); Nivelle (tháng 5–12) | Falkenhayn (Tổng tham mưu trưởng); Thái tử Wilhelm (Tập đoàn quân 5) |
Noria và trận không chiến
Hệ thống luân chuyển của Pháp — noria — là chìa khóa cho phòng thủ Pháp. Không sư đoàn Pháp nào ở lại Verdun quá vài tuần, và không sư đoàn nào bị tiêu diệt hoàn toàn. Hệ thống này có nghĩa là Lục quân Pháp nói chung bị chảy máu, nhưng không sư đoàn đơn lẻ nào bị tiêu diệt, và người Pháp có thể tiếp tục đưa người vào trận đánh.
Ngược lại, quân Đức giữ các sư đoàn của họ trên tuyến lâu hơn, và các sư đoàn của họ bị bào mòn. Kế hoạch của Đức — làm Pháp chảy máu tới trắng — cũng làm Đức chảy máu tới trắng, vì pháo binh Đức, vốn được kỳ vọng sẽ giết chóc, không thể giết người Pháp nhanh hơn tốc độ người Pháp thay thế họ, và bộ binh Đức, vốn được kỳ vọng sẽ chiếm đất, phải chiến đấu cho từng mét.
Trận đánh cũng là một trận không chiến: Verdun là trận đánh đầu tiên mà sức mạnh trên không đóng vai trò lớn, với không quân Pháp và Đức chiến đấu giành quyền kiểm soát bầu trời trên chiến trường. Át chủ bài Pháp Georges Guynemer, và át chủ bài Đức Oswald Boelcke, đã chiến đấu trên bầu trời Verdun, và trận đánh chứng kiến lần đầu tiên sử dụng các phi đội tiêm kích — escadrilles de chasse — như một binh chủng riêng biệt. Cuộc chiến trên không tại Verdun là khúc dạo đầu cho các cuộc chiến trên không của chiến tranh sau này.
5. Diễn biến
Cuộc tấn công của Đức, tháng 2–3 năm 1916
Trận đánh bắt đầu ngày 21 tháng 2 năm 1916, với một đợt pháo kích có cường độ chưa từng có: khoảng 1.200 khẩu pháo Đức bắn khoảng 2 triệu quả đạn trong những ngày đầu, và các chiến hào Pháp trên bờ phải sông Meuse bị phá nát.
Bộ binh Đức, tấn công trên mặt trận dài khoảng 15 km, tiến nhanh: đến ngày 24 tháng 2, họ đã chiếm tuyến đầu của Pháp, và ngày 25 tháng 2, họ chiếm pháo đài Douaumont — pháo đài lớn nhất và quan trọng nhất trong vòng quanh Verdun — gần như không gặp kháng cự.
Quân đồn trú của pháo đài, một nhóm nhỏ binh lính, bị bất ngờ, và quân Đức đi vào qua một lối vào không được canh gác. Sự thất thủ của Douaumont là một cú sốc đối với nước Pháp, và đó là khoảnh khắc Verdun trở thành một sự nghiệp quốc gia: báo chí Pháp, chính phủ Pháp và nhân dân Pháp yêu cầu Verdun phải được giữ, và Pétain, người nắm quyền chỉ huy ngày 25 tháng 2, đưa ra mệnh lệnh trở thành khẩu hiệu của trận đánh: “Ils ne passeront pas!” — “Chúng sẽ không qua được!”
Cuộc tiến công của Đức tiếp tục suốt tháng 3, nhưng chậm lại: quân Pháp, được tăng cường bởi noria của Pétain, giữ tuyến trên bờ trái sông Meuse, tại Mort-Homme và Côte 304 — hai ngọn đồi canh giữ các lối tiếp cận Verdun từ phía tây — và trên bờ phải, tại pháo đài Vaux và pháo đài Souville.
Giao tranh diễn ra trong bùn lầy và những khu rừng tan nát trên cao nguyên Meuse, và được đánh ở cự ly gần, bằng súng phun lửa, lựu đạn và lưỡi lê. Bộ binh Đức, vốn tiến công dễ dàng tháng 2, thấy mình phải chiến đấu cho từng mét, và pháo binh Đức, vốn đã phá hủy các chiến hào Pháp, không thể phá hủy ý chí giữ vững của người Pháp.
Pháo đài Vaux, tháng 6 năm 1916
Giao tranh giành pháo đài Vaux, tháng 6 năm 1916, là sự kiện nổi tiếng nhất của trận đánh sau Douaumont. Pháo đài, một pháo đài bê tông nhỏ trên bờ phải sông Meuse, do một đơn vị đồn trú khoảng 250 người dưới quyền Thiếu tá Sylvain-Eugène Raynal giữ.
Quân Đức tấn công pháo đài ngày 2 tháng 6, và đơn vị đồn trú cầm cự trong năm ngày, chiến đấu trong bóng tối, trong các đường hầm của pháo đài, bằng lựu đạn và lưỡi lê, và không có nước — nguồn cung cấp nước của pháo đài đã bị cắt, và binh lính đang chết khát.
Raynal gửi một thông điệp cuối cùng bằng chim bồ câu đưa thư: “Chúng tôi vẫn đang giữ vững, nhưng chúng tôi đang chết khát.” Ngày 7 tháng 6, đơn vị đồn trú đầu hàng, sau năm ngày chiến đấu, và quân Đức chiếm pháo đài. Phòng thủ Vaux trở thành huyền thoại ở Pháp, và Raynal trở thành anh hùng quốc gia.
Pháo đài được quân Pháp chiếm lại tháng 11, sau một cuộc bao vây dài.
Cuộc phản công của Pháp, tháng 10–12 năm 1916
Trận đánh chuyển hướng vào mùa thu. Tháng 10, Tướng Robert Nivelle, người kế nhiệm Pétain làm tư lệnh Tập đoàn quân 2 tháng 5, tung ra một cuộc phản công, với một chiến thuật mới: màn pháo kích di chuyển, trong đó pháo binh bắn một bức màn đạn di chuyển ngay phía trước bộ binh, và bộ binh tiến phía sau nó.
Quân Pháp chiếm lại pháo đài Douaumont ngày 24 tháng 10, và pháo đài Vaux ngày 2 tháng 11, và đến tháng 12, họ đã chiếm lại phần lớn vùng đất mất tháng 2 và tháng 3. Trận đánh kết thúc ngày 18 tháng 12 năm 1916, với mặt trận gần như ở vị trí tháng 2.
Quân Đức đã không chiếm được Verdun, và không làm Pháp chảy máu tới trắng: quân Pháp mất khoảng 350.000–400.000 người, và quân Đức mất khoảng 330.000–350.000 người. Trận đánh là một chiến thắng của Pháp, nhưng đó là một chiến thắng khiến Pháp mất đi một thế hệ.
6. Bước ngoặt
Các bước ngoặt của trận đánh
Bước ngoặt của Trận Verdun là ngày 25 tháng 2 năm 1916 — ngày pháo đài Douaumont thất thủ, và ngày Pétain nắm quyền chỉ huy. Sự thất thủ của Douaumont là một cú sốc, nhưng đó cũng là khoảnh khắc Verdun trở thành một sự nghiệp quốc gia, và khi người Pháp cam kết giữ thành phố bằng bất cứ giá nào.
Tổ chức của Pétain — Voie Sacrée, noria, mệnh lệnh giữ vững — đã biến một thảm họa thành một cuộc phòng thủ, và cuộc phòng thủ đã giữ vững. Nếu người Pháp từ bỏ Verdun sau Douaumont, trận đánh sẽ kết thúc tháng 2, và quân Đức sẽ thắng. Thay vào đó, người Pháp giữ vững, và trận đánh trở thành một cuộc bao vây kéo dài mười tháng.
Bước ngoặt thứ hai là sự thất bại của chính kế hoạch Đức. Kế hoạch của Falkenhayn — làm Pháp chảy máu tới trắng bằng cách tấn công một nơi mà Pháp không thể từ bỏ — giả định rằng pháo binh Đức sẽ giết người Pháp nhanh hơn tốc độ người Pháp thay thế họ. Điều đó không xảy ra: người Pháp, thông qua noria, đã thay thế tổn thất của họ, và quân Đức, vốn giữ các sư đoàn của họ trên tuyến lâu hơn, bị bào mòn.
Trận đánh làm cả hai quân đội chảy máu tới trắng, và đến mùa hè năm 1916, kế hoạch của Falkenhayn đã thất bại. Falkenhayn bị cách chức tháng 8 năm 1916, và được thay thế bởi Hindenburg và Ludendorff, những người chấm dứt cuộc tấn công tại Verdun và chuyển sang các mặt trận khác.
Bước ngoặt thứ ba là cuộc phản công của Pháp tháng 10 năm 1916. Việc Nivelle sử dụng màn pháo kích di chuyển, và việc chiếm lại Douaumont và Vaux, chứng minh rằng người Pháp có thể tấn công cũng như phòng thủ, và quân Đức có thể bị đẩy lùi. Cuộc phản công không giành chiến thắng trong chiến tranh, nhưng nó giành chiến thắng trong trận đánh: đến tháng 12, mặt trận trở lại vị trí tháng 2, và Verdun vẫn thuộc về Pháp. Kết quả của trận đánh — một chiến thắng của Pháp, với cái giá khủng khiếp — được quyết định vào mùa thu, chứ không phải mùa xuân.
7. Thương vong và tổn thất
Thương vong tại Verdun
Tổn thất của Trận Verdun tổng cộng khoảng 700.000 người, và các con số nằm trong số những con số gây tranh luận nhất của Thế chiến I. Lịch sử chính thức của Pháp đưa ra khoảng 350.000–400.000 thương vong của Pháp, và lịch sử chính thức của Đức đưa ra khoảng 330.000–350.000 thương vong của Đức. Tổng cộng khoảng 700.000 người chết, bị thương hoặc mất tích trong mười tháng, chỉ vì vài km đất.
| Pháp | Đức | |
|---|---|---|
| Chết | Khoảng 160.000–200.000 (ước tính khác nhau) | Khoảng 140.000–160.000 (ước tính khác nhau) |
| Bị thương và mất tích | Khoảng 200.000 | Khoảng 190.000 |
| Tổng cộng | Khoảng 350.000–400.000 | Khoảng 330.000–350.000 |
| Sư đoàn tham chiến | Khoảng 70 | Khoảng 50 |
Tổn thất của Pháp rơi vào toàn bộ quân đội: khoảng 70 sư đoàn Pháp — phần lớn Lục quân Pháp — đã chiến đấu tại Verdun, và tổn thất của trận đánh lan rộng khắp đất nước. Tổn thất của Đức rơi vào Tập đoàn quân 5, và các sư đoàn được gửi tới tăng viện cho nó. Đài tưởng niệm khủng khiếp nhất của trận đánh là Nhà chứa hài cốt Douaumont, nơi lưu giữ xương của khoảng 130.000 binh lính Pháp và Đức không rõ danh tính, được thu thập từ chiến trường sau chiến tranh.
Nhà chứa hài cốt, và nghĩa trang bên cạnh nó, với 15.000 ngôi mộ, là đài tưởng niệm chiến trường được thăm viếng nhiều nhất ở Pháp, và chúng là lời nhắc nhở rằng Verdun không phải là một trận đánh giành đất, mà là một trận đánh giành người — và cả hai bên đều thua.
Tổn thất của trận đánh cũng là một thực tế chính trị: Verdun làm Pháp chảy máu tới trắng, theo nghĩa mà Falkenhayn đã định, nhưng nó cũng làm Đức chảy máu tới trắng, và nó để lại cả hai quân đội kiệt sức.
Lục quân Pháp, vốn đã chiến đấu tại Verdun, là quân đội đã binh biến năm 1917, sau thất bại của cuộc tấn công của Nivelle trên Chemin des Dames. Lục quân Đức, vốn đã chiến đấu tại Verdun, là quân đội không thể thắng chiến tranh năm 1918.
Verdun không quyết định chiến tranh, nhưng nó quyết định rằng chiến tranh sẽ dài, và nó sẽ được thắng bằng tiêu hao, chứ không phải bằng đột phá.
8. Bản đồ và địa hình
Địa hình Verdun
Verdun nằm trên sông Meuse, ở đông bắc nước Pháp, cách Paris khoảng 250 km về phía đông và cách biên giới Bỉ khoảng 50 km về phía nam. Thành phố nằm trong một khúc quanh của sông Meuse, và được bao quanh bởi một vòng đồi — cao nguyên Meuse — trên cả hai bờ sông.
Các đồi trên bờ phải — gò Douaumont, gò Vaux, gò Souville — cao khoảng 300–400 m, và chúng nhìn xuống thành phố; các đồi trên bờ trái — Mort-Homme và Côte 304 — cao khoảng 250–300 m, và chúng canh giữ các lối tiếp cận từ phía tây.
Các pháo đài — Douaumont, Vaux, Souville, Moulainville — được xây trên các đồi, và chúng là điểm tựa của phòng thủ.
Địa hình của Verdun định hình trận đánh. Thành phố là một mũi nhô ra, một chỗ lồi trong tuyến Pháp, bị bao quanh ba phía bởi quân Đức, và nó được nối với phần còn lại của nước Pháp bằng một con đường duy nhất — Voie Sacrée — và một tuyến đường sắt duy nhất.
Quân Đức có thể tấn công từ ba phía, và quân Pháp chỉ có thể tiếp tế cho thành phố từ một hướng. Các đồi, với rừng và khe núi của chúng, là chiến trường: giao tranh diễn ra trong rừng trên cao nguyên Meuse, trong bùn lầy và cây cối tan nát, và được đánh từng đồi một, từng pháo đài một.
Bản thân sông Meuse là một rào cản: con sông chia chiến trường thành hai nửa, bờ phải và bờ trái, và trận đánh diễn ra trên cả hai bờ, với quân Đức tấn công bờ phải trước, rồi bờ trái, và quân Pháp phòng thủ cả hai.
Chiến trường Verdun vẫn còn, cho tới ngày nay, là một cảnh quan chiến tranh: các khu rừng vẫn đầy hố đạn, mặt đất vẫn nguy hiểm với đạn pháo chưa nổ, và các pháo đài — Douaumont, Vaux, Souville — vẫn đứng đó, bê tông của chúng vẫn còn vết sẹo của đợt pháo kích. Voie Sacrée vẫn là một con đường, và Nhà chứa hài cốt Douaumont vẫn đứng trên gò đồi phía trên thành phố. Địa hình của Verdun — một thành phố pháo đài, trên một con sông, được bao quanh bởi các đồi — là lý do nó bị tấn công, và là lý do nó có thể được giữ vững.
9. Kết quả và di sản của Trận Verdun
Kết thúc và di sản quốc gia
Trận Verdun kết thúc ngày 18 tháng 12 năm 1916, với mặt trận gần như ở vị trí tháng 2. Quân Pháp đã giữ Verdun, và quân Đức đã không chiếm được nó, và không làm Pháp chảy máu tới trắng. Trận đánh là một chiến thắng của Pháp, nhưng đó là một chiến thắng khiến khoảng 350.000–400.000 thương vong của Pháp và khoảng 330.000–350.000 thương vong của Đức, chỉ vì vài km đất. Trận đánh không quyết định chiến tranh, nhưng nó quyết định rằng chiến tranh sẽ dài, và nó sẽ được thắng bằng tiêu hao.
Di sản của Verdun tại Pháp mang tính quốc gia. Trận đánh trở thành biểu tượng của sự kháng cự của Pháp, và của sự hy sinh của người lính Pháp — poilu — và tiếng hô “Ils ne passeront pas!” vẫn còn, ở Pháp, là khẩu hiệu của trận đánh.
Nhà chứa hài cốt Douaumont, với 130.000 người chết không rõ danh tính, là đài tưởng niệm chiến trường được thăm viếng nhiều nhất ở Pháp, và trận đánh vẫn còn, ở Pháp, là trận đánh định hình của Thế chiến I — hơn cả Somme, vốn là trận đánh của Anh, hay Marne, vốn là trận đánh đầu tiên.
Verdun được nhớ tới ở Pháp như trận đánh nơi Pháp giữ vững, và nơi Pháp chảy máu, và nơi Pháp chứng minh rằng nó sẽ không bị đánh bại.
Di sản chính trị và bài học quân sự
Di sản của trận đánh còn mang tính chính trị. Pétain, người hùng của Verdun, trở thành anh hùng quốc gia, và sau này ông trở thành người đứng đầu chính phủ Vichy trong Thế chiến II — một sự sa ngã vẫn còn phủ bóng lên ký ức về ông ở Pháp.
Nivelle, người kế nhiệm Pétain và chiếm lại Douaumont và Vaux, trở thành tổng tư lệnh, và cuộc tấn công của ông năm 1917 — Chemin des Dames — thất bại, và Lục quân Pháp binh biến. Các vị tướng của trận đánh — Pétain, Nivelle, Falkenhayn, Thái tử Wilhelm — đều mang dấu ấn của Verdun, và bóng của trận đánh phủ lên phần còn lại của chiến tranh.
Về mặt quân sự, Verdun là trận đánh chứng minh rằng tiêu hao không thể thắng chiến tranh: kế hoạch của Falkenhayn — giết nhiều người Pháp hơn người Đức — thất bại, vì người Pháp có thể thay thế tổn thất của họ, và quân Đức không thể thay thế tổn thất của họ nhanh hơn.
Bài học của trận đánh, đối với cả hai bên, là Mặt trận phía Tây không thể bị phá vỡ chỉ bằng pháo binh và bộ binh, và chiến tranh sẽ phải được thắng bằng các phương tiện khác — bằng xe tăng, bằng máy bay, và bằng phong tỏa.
Verdun là trận đánh dài nhất của chiến tranh, và là trận đánh cho thấy chiến tranh không có kết thúc ngắn.
10. Chỉ huy
Các chỉ huy của trận đánh
Tướng Philippe Pétain (Pháp). Tư lệnh Tập đoàn quân 2 tại Verdun từ ngày 25 tháng 2 đến tháng 5 năm 1916, và là người hùng của trận đánh. Pétain tổ chức phòng thủ — Voie Sacrée, noria, mệnh lệnh giữ vững — và ông trở thành anh hùng quốc gia. Sau này ông trở thành tổng tư lệnh Lục quân Pháp, và, trong Thế chiến II, người đứng đầu chính phủ Vichy. Ông qua đời năm 1951, trong tù.
Tướng Robert Nivelle (Pháp). Tư lệnh Tập đoàn quân 2 từ tháng 5 đến tháng 12 năm 1916, và là sĩ quan chiếm lại Douaumont và Vaux trong cuộc phản công mùa thu. Nivelle trở thành tổng tư lệnh tháng 12 năm 1916, và cuộc tấn công của ông năm 1917 — Chemin des Dames — thất bại, và Lục quân Pháp binh biến. Ông bị cách chức tháng 5 năm 1917.
Tướng Joseph Joffre (Pháp). Tổng tư lệnh Lục quân Pháp, người đã bỏ bê Verdun trước trận đánh, và là người đã cử Pétain tới phòng thủ nó. Joffre bị thay thế làm tổng tư lệnh tháng 12 năm 1916.
Tướng Erich von Falkenhayn (Đức). Tổng tham mưu trưởng Đức, và là tác giả của kế hoạch Verdun. Bản ghi nhớ của Falkenhayn tháng 12 năm 1915 — làm Pháp chảy máu tới trắng tại Verdun — là kế hoạch cho trận đánh, và sự thất bại của nó khiến ông mất chức: ông bị cách chức tháng 8 năm 1916, và được thay thế bởi Hindenburg và Ludendorff.
Thái tử Wilhelm (Đức). Tư lệnh Tập đoàn quân 5, đơn vị tấn công Verdun. Thái tử, con trai cả của Kaiser, chỉ huy cuộc tấn công, và ông là sĩ quan ra lệnh tấn công pháo đài Douaumont. Ông sống sót qua chiến tranh và qua đời năm 1951.
11. Câu hỏi thường gặp
Trận Verdun diễn ra khi nào?
Từ ngày 21 tháng 2 đến ngày 18 tháng 12 năm 1916, quanh thành phố pháo đài Verdun ở đông bắc nước Pháp. Đó là trận đánh dài nhất của Thế chiến I.
Có bao nhiêu người chết tại Verdun?
Tổng cộng khoảng 700.000 thương vong: khoảng 350.000–400.000 Pháp và khoảng 330.000–350.000 Đức, chết, bị thương hoặc mất tích. Nhà chứa hài cốt Douaumont lưu giữ xương của khoảng 130.000 binh lính không rõ danh tính.
“Ils ne passeront pas” có nghĩa là gì?
“Chúng sẽ không qua được!” — tiếng hô của phòng thủ Pháp tại Verdun, gắn với mệnh lệnh của Tướng Pétain giữ thành phố. Nó vẫn còn, ở Pháp, là khẩu hiệu của trận đánh.
Voie Sacrée là gì?
Con đường Thiêng liêng — con đường duy nhất từ Bar-le-Duc tới Verdun, trở thành huyết mạch của trận đánh. Một chiếc xe tải đi qua nó mỗi 14 giây, ngày đêm, chở người, lương thực và đạn dược tới tiền tuyến.
Vì sao Đức tấn công Verdun?
Tướng von Falkenhayn lên kế hoạch làm Lục quân Pháp chảy máu tới trắng: bằng cách tấn công một nơi mà Pháp không thể từ bỏ, ông sẽ buộc người Pháp gửi sư đoàn này tới sư đoàn khác để phòng thủ, và pháo binh Đức sẽ giết họ. Kế hoạch thất bại: nó cũng làm Đức chảy máu tới trắng.
Pétain là ai?
Tướng Philippe Pétain, tư lệnh Tập đoàn quân 2 của Pháp tại Verdun, và là người hùng của trận đánh. Sau này ông trở thành tổng tư lệnh, và, trong Thế chiến II, người đứng đầu chính phủ Vichy.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Battle of Verdun” — ngày tháng, quân số, số liệu thương vong (tổng cộng khoảng 700.000) và diễn biến trận đánh.
- Encyclopædia Britannica, “Battle of Verdun” — bối cảnh, kế hoạch của Falkenhayn và kết quả trận đánh.
- Alistair Horne, The Price of Glory: Verdun 1916 (Macmillan, 1962) — lịch sử kinh điển bằng tiếng Anh về trận đánh.
- Paul Jankowski, Verdun: The Longest Battle of the Great War (Oxford University Press, 2013) — trận đánh, Voie Sacrée và noria.
- Malcolm Brown, Verdun 1916 (Tempus, 1999) — trận đánh qua lời kể của những người đã chiến đấu.
- German Federal Archives (Bundesarchiv), bản ghi nhớ của Falkenhayn ngày 25 tháng 12 năm 1915 — kế hoạch làm Pháp kiệt quệ.
Đọc thêm
– Ian Ousby, The Road to Verdun (Jonathan Cape, 2002).
– Christina Holstein, Fort Douaumont (Pen & Sword, 2010).