Wilhelm Keitel

1. Mở đầu

Keitel đã ký một số mệnh lệnh tội ác nhất của Thế chiến II — Lệnh Ủy viên tháng 6 năm 1941, Sắc lệnh Đêm và Sương mù tháng 12 năm 1941, và các mệnh lệnh dẫn tới vụ sát hại tù binh Liên Xô — và ông bị Tòa án Quân sự Quốc tế tại Nuremberg xét xử, kết tội tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại, và bị treo cổ ngày 16 tháng 10 năm 1946. Wilhelm Keitel (22 tháng 9 năm 1882 – 16 tháng 10 năm 1946) là thống chế Đức và từ năm 1938 đến 1945 là Tham mưu trưởng Oberkommando der Wehrmacht (OKW), Bộ Tư lệnh Tối cao các Lực lượng Vũ trang, khiến ông trở thành cố vấn quân sự chính của Hitler và sĩ quan cấp cao nhất trong quân đội Đức. Sinh tại Helmscherode ở Brunswick, con trai một địa chủ, ông gia nhập quân đội Phổ với tư cách sĩ quan pháo binh năm 1901, phục vụ ở Mặt trận phía Tây trong Thế chiến I, và thăng tiến qua Reichswehr để trở thành sĩ quan tham mưu đáng tin cậy mà lòng trung thành, sự cần mẫn và thiếu độc lập khiến ông, trong mắt Hitler, trở thành tham mưu trưởng lý tưởng.

Sự nghiệp của Keitel đặt ra một trong những câu hỏi trung tâm của cuộc chiến Đức: một quân nhân chuyên nghiệp phải chịu trách nhiệm đến đâu đối với các mệnh lệnh ông truyền đạt và các chính sách ông giúp thực thi? Lời bào chữa của Keitel tại Nuremberg là ông là người lính tuân lệnh, rằng ông không có quyền chống lại Hitler, và rằng ông đã cố gắng, trong riêng tư, làm giảm nhẹ các mệnh lệnh tội ác được giao. Tòa án bác bỏ lời bào chữa đó, cho rằng ông không chỉ truyền đạt mệnh lệnh tội ác mà còn tự mình thúc đẩy việc thi hành chúng, và rằng một sĩ quan cấp cao biết rõ mình tham gia vào một cuộc chiến xâm lược và vụ sát hại tù binh và dân thường không thể viện cớ tuân lệnh. Các sĩ quan đồng nghiệp, những người từng khinh miệt ông trong chiến tranh với biệt danh “Lakeitel” — chơi chữ từ tên ông và từ tiếng Đức chỉ kẻ hầu — coi phiên tòa xét xử ông là kết cục xứng đáng của một người đã bán danh dự của quân đoàn sĩ quan Đức để lấy lòng một nhà độc tài. Các sử gia vẫn tranh luận liệu Keitel là tội phạm, kẻ hèn nhát, hay đơn giản là người mà các đức tính nghề nghiệp — trung thành, cần mẫn, phục tùng — đã trở thành, khi phục vụ một chế độ tội ác, công cụ của tội ác.

2. Thông tin chính

Sinh	22 tháng 9 năm 1882, Helmscherode, Công quốc Brunswick, Đế quốc Đức
Mất	16 tháng 10 năm 1946 (hưởng dương 64 tuổi), Nuremberg, Đức (bị hành quyết)
Quốc tịch	Đức
Vai trò / Chức vụ	Thống chế (Generalfeldmarschall); Tham mưu trưởng Oberkommando der Wehrmacht (OKW), 1938–1945; cố vấn quân sự chính của Hitler
Nổi tiếng vì	Tham mưu trưởng OKW; người ký Lệnh Ủy viên (1941) và Sắc lệnh Đêm và Sương mù (1941); bị kết án và hành quyết tại Phiên tòa Nuremberg
Vợ / Gia đình	Lisa Fontaine (kết hôn 1909, mất 1971); ba con trai và ba con gái; con trai Karl-Heinz Keitel, sĩ quan SS
Quân hàm	Thống chế (Generalfeldmarschall, từ 1940)

3. Thời trẻ & học vấn

Gia đình và thời thơ ấu

Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel sinh ngày 22 tháng 9 năm 1882 tại Helmscherode, điền trang của gia đình ở Công quốc Brunswick, nơi cha ông, Carl Keitel, là địa chủ có của cải vừa phải. Gia đình không phải quý tộc, nhưng đáng kính và khá giả, và Wilhelm lớn lên trong thế giới của giới địa chủ miền bắc nước Đức, một thế giới điền trang, săn bắn và quản lý địa phương, nơi sự nghiệp quân đội là tham vọng tự nhiên của con trai thứ. Ông là cậu bé trầm lặng và chăm chỉ, nổi bật về sự cần cù hơn là tài năng xuất chúng, và học bạ mô tả một học sinh làm việc chăm chỉ và được thầy cô quý mến. Ông học tại Gymnasium ở Göttingen, nơi ông theo chương trình cổ điển của trường trung học Đức, và năm 1901, hưởng dương mười tám tuổi, ông gia nhập quân đội Phổ với tư cách Fahnenjunker, học viên sĩ quan, tại Trung đoàn Pháo binh dã chiến số 6 ở Wolfenbüttel. Việc chọn pháo binh, thay vì kỵ binh hay bộ binh danh giá hơn, là điều đáng chú ý: pháo binh là binh chủng kỹ thuật của quân đội, và nó thu hút những sĩ quan có phương pháp, giỏi toán và quan tâm tới khoa học pháo binh, những phẩm chất mà Keitel có đầy đủ.

Sĩ quan pháo binh

Pháo binh mà Keitel gia nhập đang trải qua một cuộc cách mạng. Việc đưa vào sử dụng pháo dã chiến bắn nhanh, cải tiến bắn gián tiếp, và phát triển điện thoại và vô tuyến làm phương tiện điều khiển hỏa lực pháo binh đã khiến người pháo binh vừa là kỹ thuật viên vừa là người lính, và Keitel, người có tài tổ chức và chú ý chi tiết, đã tìm thấy vị trí của mình trong đó. Ông được phong thiếu úy năm 1902, và ông trải qua những năm trước Thế chiến I trong công tác trung đoàn, học việc pháo binh và công tác tham mưu, và kết hôn với Lisa Fontaine, con gái một địa chủ, năm 1909. Ông không phải sĩ quan hào nhoáng, và ông không tìm kiếm ánh đèn sân khấu; danh tiếng của ông trong trung đoàn là một sĩ quan đáng tin cậy và chăm chỉ, có thể tin tưởng sẽ thực hiện mệnh lệnh một cách triệt để và không phàn nàn. Danh tiếng đó — về độ tin cậy, sự cần mẫn và phục tùng — sẽ định hình toàn bộ sự nghiệp của ông, và cuối cùng, đó sẽ là phẩm chất mà Hitler coi trọng nhất ở ông.

Học vấn và những năm phục vụ đầu tiên

Nhiệm vụ đầu tiên của Keitel là sĩ quan khẩu đội, và ông học việc chỉ huy pháo ngoài thực địa, tính toán tầm bắn và chỉ đạo hỏa lực. Khi Thế chiến I bùng nổ tháng 8 năm 1914, ông là chỉ huy khẩu đội ở Mặt trận phía Tây, và bị thương ở tay do mảnh đạn tháng 9 năm 1914, vết thương khiến tay phải của ông yếu vĩnh viễn. Sau khi hồi phục, ông được chuyển sang công tác tham mưu, phục vụ với tư cách sĩ quan tham mưu tại Sư đoàn Dự bị 19 rồi Sư đoàn Bộ binh 199, và ông trải qua phần còn lại của chiến tranh trong ban tham mưu các sư đoàn và quân đoàn, học việc lập kế hoạch, tiếp tế và quản lý. Ông được tặng Huân chương Chữ thập Sắt hạng Nhất và hạng Nhì, và kết thúc chiến tranh với cấp bậc đại úy, một sĩ quan tham mưu có danh tiếng vững chắc nhưng không nổi bật. Chiến tranh dạy ông, như dạy hầu hết sĩ quan tham mưu, tầm quan trọng của tổ chức và chi tiết, và cũng dạy ông thói quen phục tùng: trong ban tham mưu, nhiệm vụ của sĩ quan là thực thi mệnh lệnh của chỉ huy, không phải chất vấn chúng, và Keitel, người chưa bao giờ có khuynh hướng chất vấn quyền lực, đã ghi nhớ bài học đó.

4. Nhập ngũ & thăng tiến

Reichswehr và Bộ Chiến tranh

Sau chiến tranh, Keitel là một trong những sĩ quan được giữ lại trong Reichswehr, và ông thăng tiến đều đặn qua các cấp bậc, phục vụ trong Bộ Chiến tranh ở Berlin và làm sĩ quan tham mưu tại nhiều bộ tư lệnh. Ông được thăng thiếu tá năm 1923, trung tá năm 1929, và đại tá năm 1933, và năm 1934 ông được bổ nhiệm làm trưởng Phòng Tổ chức của Bộ Chiến tranh, một chức vụ giao cho ông trách nhiệm mở rộng quân đội dưới chế độ Quốc xã. Ở chức vụ đó, ông làm việc chặt chẽ với tướng Werner von Blomberg, Bộ trưởng Chiến tranh, và tướng Walther von Reichenau, trưởng Văn phòng Lực lượng Vũ trang, và ông được biết tới như người có thể tin cậy để thực hiện chương trình tái vũ trang một cách hiệu quả và không đặt những câu hỏi khó xử. Ông không phải sĩ quan chính trị, và ông không bao giờ gia nhập Đảng Quốc xã; nhưng ông đồng cảm với lời hứa của chế độ về khôi phục vị thế quân đội, và ông sẵn sàng phục vụ nó. Năm 1935, ông được thăng thiếu tướng, và năm 1936 ông trở thành trưởng Văn phòng Lực lượng Vũ trang, tiền thân của OKW, một chức vụ đặt ông vào trung tâm bộ máy quan liêu quân sự.

Tham mưu trưởng OKW, 1938

Sự thăng tiến lên đỉnh cao của Keitel đến tháng 2 năm 1938, trong cuộc khủng hoảng Blomberg-Fritsch, khi Hitler cách chức Blomberg và Tổng tư lệnh Lục quân, Werner von Fritsch, và tự mình nắm quyền chỉ huy các lực lượng vũ trang. Hitler bãi bỏ Bộ Chiến tranh và thành lập OKW, Bộ Tư lệnh Tối cao các Lực lượng Vũ trang, làm ban tham mưu quân sự của riêng ông ta, và bổ nhiệm Keitel làm tham mưu trưởng. Lựa chọn này có chủ ý: Hitler muốn một tham mưu trưởng không chống đối ông ta, thực thi mệnh lệnh của ông ta không tranh cãi, và không, như Blomberg và Fritsch đã làm, cố gắng khẳng định sự độc lập của quân đội. Keitel, người chưa bao giờ thể hiện sự độc lập, là ứng cử viên lý tưởng, và ông nhận chức vụ với lời nói, theo lời kể của chính ông, rằng ông sẽ phục vụ như “người mang khiên trung thành” của Hitler. Cùng năm đó, ông được thăng tướng, và năm 1940, sau khi Pháp thất thủ, ông được thăng thống chế, quân hàm cao nhất trong quân đội Đức. Giờ đây ông là sĩ quan cấp cao nhất trong các lực lượng vũ trang Đức, và cũng, trong mắt các sĩ quan đồng nghiệp, là người bị khinh miệt nhất: họ gọi ông là “Lakeitel”, kẻ hầu, và coi ông như người đã phản bội truyền thống của Bộ Tổng tham mưu vì ân sủng của Hitler.

5. Các chỉ huy & chiến dịch chính

Những chiến thắng đầu tiên và OKW

Với tư cách Tham mưu trưởng OKW, vai trò của Keitel trong những năm đầu chiến tranh mang tính hành chính hơn là tác chiến: OKW chịu trách nhiệm chỉ đạo tổng thể chiến tranh, phối hợp ba quân chủng, và các chiến trường ngoài Mặt trận phía Đông, trong khi Bộ Tư lệnh Tối cao Lục quân, OKH, chịu trách nhiệm tác chiến ở Mặt trận phía Đông. Nhiệm vụ của Keitel là truyền đạt mệnh lệnh của Hitler tới các quân chủng, phối hợp việc thi hành, và đảm bảo các lực lượng vũ trang thực hiện ý chí của Führer. Ông thực hiện nhiệm vụ đó một cách cần mẫn, và ông có mặt tại các hội nghị mà Hitler quyết định xâm lược Ba Lan, Đan Mạch, Na Uy, Pháp và Liên Xô. Ông ký các mệnh lệnh xâm lược đó, và ông ký các mệnh lệnh tiếp theo, bao gồm mệnh lệnh năm 1941 chỉ thị hành quyết các chính ủy Liên Xô. Ông không lập kế hoạch các chiến dịch — đó là công việc của Bộ Tổng tham mưu — nhưng ông là kênh qua đó ý chí của Hitler tới được các lực lượng vũ trang, và theo nghĩa đó, ông là công cụ không thể thiếu trong quyền chỉ huy của Hitler.

Lệnh Ủy viên

Lệnh Ủy viên ngày 6 tháng 6 năm 1941 là lệnh tội ác quan trọng nhất trong số các lệnh mà Keitel đã ký, và đáng được mô tả chi tiết. Lệnh này, ban hành để chuẩn bị cho cuộc xâm lược Liên Xô, chỉ thị quân Đức hành quyết các chính ủy Liên Xô bị bắt — những sĩ quan chịu trách nhiệm giáo dục chính trị trong Hồng quân — với lý do họ là những người mang tư tưởng Bolshevik và do đó không được hưởng sự bảo vệ của luật chiến tranh. Keitel chuyển lệnh tới Bộ Tư lệnh Tối cao Lục quân, và ông thêm chỉ thị của riêng mình rằng nó phải được thực hiện “không thương xót”. Lệnh được thực hiện trong mùa hè và mùa thu năm 1941, và hàng nghìn chính ủy bị sát hại; con số chính xác không được biết, nhưng các sử gia ước tính vài nghìn người đã bị giết. Keitel sau này tuyên bố rằng ông đã phản đối lệnh trong riêng tư, nhưng không có bằng chứng đương thời nào cho thấy ông đã làm vậy, và Tòa án Nuremberg kết luận rằng ông không chỉ chuyển lệnh mà còn thúc đẩy việc thực hiện nó, và do đó ông phạm tội ác chiến tranh.

Cuộc chiến ở phía Đông và các mệnh lệnh tội ác

Cuộc chiến chống Liên Xô đưa Keitel tiếp xúc trực tiếp với bản chất tội ác của cuộc chiến Đức. OKW chịu trách nhiệm đối xử với tù binh Liên Xô, và Keitel ký các mệnh lệnh dẫn tới cái chết của hơn ba triệu tù binh Liên Xô, hầu hết chết vì đói, bệnh tật và phơi nhiễm trong các trại Đức mùa đông 1941–1942. Ông cũng ký Sắc lệnh Đêm và Sương mù ngày 7 tháng 12 năm 1941, chỉ thị rằng dân thường ở các lãnh thổ bị chiếm bị nghi ngờ kháng chiến phải bị đưa tới Đức và biến mất không dấu vết, để gia đình họ không biết họ còn sống hay đã chết. Ông ký mệnh lệnh năm 1942 chỉ thị hành quyết các biệt kích Đồng minh bị bắt, và ông ký các mệnh lệnh cho phép sử dụng tù binh Liên Xô làm lao động cưỡng bức. Trong mỗi trường hợp, lời bào chữa của ông tại Nuremberg đều giống nhau: ông đã truyền đạt mệnh lệnh, nhưng ông không ban hành chúng, và ông đã cố gắng làm giảm nhẹ chúng. Trong mỗi trường hợp, Tòa án nhận thấy ông đã làm nhiều hơn việc truyền đạt: ông đã thúc đẩy việc thi hành chúng, ông từ chối can thiệp khi được báo cáo về hậu quả của chúng, và ông đã, bằng chữ ký của mình, trao quyền lực của Bộ Tư lệnh Tối cao cho các tội ác mà, theo lời Tòa án, là “sự vi phạm có chủ ý và có hệ thống luật chiến tranh”.

Những năm cuối của chiến tranh

Trong những năm cuối chiến tranh, vai trò của Keitel ngày càng bị gạt ra ngoài. Hitler, người luôn tự mình đưa ra các quyết định lớn, ngày càng ít dựa vào OKW, và Keitel dành thời gian truyền đạt các mệnh lệnh mà ông biết không thể thực thi, và tham dự các hội nghị mà Hitler mắng mỏ các tướng lĩnh vì thất bại của họ. Ông có mặt tại hội nghị ngày 20 tháng 7 năm 1944, khi quả bom của Claus von Stauffenberg phát nổ, và ông bị thương nhẹ; ông cũng có mặt trong cuộc thanh trừng sau đó, trong đó ông ký các mệnh lệnh cách chức và bắt giữ các sĩ quan bị nghi ngờ liên quan tới âm mưu, và ông là thành viên Tòa án Danh dự trục xuất những kẻ âm mưu khỏi quân đội để họ có thể bị Tòa án Nhân dân xét xử. Trong những tuần cuối của chiến tranh, ông ở cùng Hitler tại Berlin, và ông ký các mệnh lệnh cuối cùng của chế độ, bao gồm mệnh lệnh chỉ thị các đạo quân Đức tiếp tục chiến đấu sau cái chết của Hitler. Ngày 8 tháng 5 năm 1945, ông ký văn kiện đầu hàng vô điều kiện của các lực lượng vũ trang Đức tại Berlin, trước mặt các chỉ huy Đồng minh, và sau đó ông bị người Anh bắt giữ. Ông trải qua năm cuối đời trong tù tại Nuremberg, chờ xét xử.

6. Phong cách chỉ huy

Các quyết định khi tại chức

Nhận chức Tham mưu trưởng OKW (tháng 2 năm 1938). Quyết định nhận chức vụ của Keitel, biết rằng Hitler muốn một tham mưu trưởng không chống đối ông ta, là lựa chọn quyết định của sự nghiệp ông. Nó cho ông quân hàm cao nhất trong các lực lượng vũ trang Đức, và khiến ông trở thành công cụ trong quyền chỉ huy của Hitler; nó cũng có nghĩa là ông sẽ phải chịu trách nhiệm về các mệnh lệnh ông truyền đạt, một trách nhiệm mà ông không hiểu cho đến khi đứng trước vành móng ngựa tại Nuremberg.

Ký Lệnh Ủy viên (tháng 6 năm 1941). Chữ ký của ông trên Lệnh Ủy viên, và chỉ thị của ông rằng nó phải được thi hành “không khoan nhượng”, là hành động tội ác nhất trong sự nghiệp của ông. Sau này ông tuyên bố đã phản đối mệnh lệnh trong riêng tư, nhưng Tòa án nhận thấy ông đã thúc đẩy việc thi hành nó, và chữ ký của ông đã trao cho mệnh lệnh quyền lực của Bộ Tư lệnh Tối cao.

Ký Sắc lệnh Đêm và Sương mù (tháng 12 năm 1941). Sắc lệnh Đêm và Sương mù, chỉ thị rằng những người bị nghi ngờ kháng chiến phải biến mất không dấu vết, là sự vi phạm luật chiến tranh, và chữ ký của Keitel khiến ông phải chịu trách nhiệm về số phận của hàng nghìn dân thường bị đưa tới Đức và không bao giờ được nhìn thấy nữa.

Các quyết định tại Nuremberg

Viện cớ tuân lệnh (1945–1946). Tại Nuremberg, lời bào chữa của Keitel là ông đã tuân lệnh, và một người lính không có quyền bất tuân mệnh lệnh của cấp trên. Tòa án bác bỏ lời bào chữa đó, cho rằng các mệnh lệnh ông truyền đạt rõ ràng là tội ác, và một sĩ quan cấp cao biết rõ mình tham gia vào tội ác không thể viện cớ tuân lệnh. Quyết định này đã thiết lập nguyên tắc, từ đó trở thành nền tảng của luật pháp quốc tế, rằng tuân lệnh không phải là biện pháp bào chữa cho tội ác chiến tranh.

Từ chối từ chức (1938–1945). Keitel không bao giờ từ chức, dù sau này ông tuyên bố đã vài lần cân nhắc làm vậy. Những người chỉ trích cho rằng từ chức, ngay cả khi không ngăn được tội ác, sẽ tước đi của Hitler quyền lực của Bộ Tư lệnh Tối cao, và quyết định ở lại của Keitel tự nó đã là tội ác; những người bênh vực cho rằng từ chức cũng không thay đổi gì, và Keitel, người không có quyền lực chính trị, không thể ngăn Hitler. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn, nhưng phán quyết của Tòa án rất rõ ràng: một người ở lại chức vụ, ký các mệnh lệnh tội ác, và thúc đẩy việc thi hành chúng, phải chịu trách nhiệm về các tội ác mà ông giúp gây ra.

7. Tranh cãi

Tuân lệnh và trách nhiệm

Tranh cãi trung tâm về Keitel là câu hỏi về tuân lệnh và trách nhiệm, và đó là tranh cãi vượt ra ngoài bản thân Keitel tới toàn bộ quân đoàn sĩ quan Đức. Lời bào chữa của Keitel — rằng ông là người lính, rằng ông tuân lệnh, và rằng ông không có quyền chống lại Hitler — là lời bào chữa của nhiều sĩ quan Đức sau chiến tranh, và nó bị bác bỏ tại Nuremberg với lý do các mệnh lệnh Keitel truyền đạt rõ ràng là tội ác, và một sĩ quan cấp cao biết rõ mình tham gia vào tội ác không thể viện cớ tuân lệnh. Phán quyết của Tòa án, từ đó trở thành nền tảng của luật pháp quốc tế, là việc một người hành động theo lệnh của chính phủ hay cấp trên không miễn trừ trách nhiệm của người đó theo luật pháp quốc tế, với điều kiện người đó thực sự có thể lựa chọn về mặt đạo đức. Vụ án Keitel, theo nghĩa đó, là một vụ án thử nghiệm: nếu một thống chế, sĩ quan cấp cao nhất trong các lực lượng vũ trang Đức, không thể viện cớ tuân lệnh, thì không người lính nào có thể. Những người chỉ trích cho rằng phán quyết là công bằng, và Keitel, người đã thúc đẩy việc thi hành các mệnh lệnh tội ác, xứng đáng với số phận của mình; những người bênh vực cho rằng phán quyết khắc nghiệt, và Keitel, người không có quyền chống lại Hitler và đã cố gắng, trong riêng tư, làm giảm nhẹ các mệnh lệnh, là vật tế thần cho tội ác của chế độ. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn, nhưng nguyên tắc được thiết lập tại Nuremberg — rằng tuân lệnh không phải là biện pháp bào chữa cho tội ác chiến tranh — chưa bị thách thức nghiêm túc kể từ đó.

“Lakeitel” và quân đoàn sĩ quan

Tranh cãi thứ hai liên quan tới danh tiếng của Keitel trong giới sĩ quan đồng nghiệp. Trong chiến tranh, quân đoàn sĩ quan Đức khinh miệt Keitel, gọi ông là “Lakeitel” — một cách chơi chữ với tên ông và từ tiếng Đức chỉ kẻ tay sai — và coi ông là người đã phản bội truyền thống của Bộ Tổng tham mưu vì ân sủng của Hitler. Sau chiến tranh, nhiều sĩ quan trong số đó đã dùng Keitel làm vật tế thần, đổ lỗi cho ông về tội ác của chế độ và trình bày mình là những người lính đã chiến đấu một cuộc chiến trong sạch. Các sử gia đã chỉ ra rằng bức tranh đó là sai: toàn bộ quân đoàn sĩ quan đã tham gia vào cuộc chiến hủy diệt ở phía Đông, và Keitel, dù là vị tướng phục tùng nhất của Hitler, không phải người duy nhất ký các lệnh tội ác. Tranh cãi về danh tiếng của Keitel do đó cũng là tranh cãi về danh tiếng của toàn bộ quân đoàn sĩ quan Đức, và về câu hỏi huyền thoại “Wehrmacht trong sạch” đã được duy trì tới mức nào bằng cách đổ lỗi cho một người về tội ác của nhiều người.

Đầu hàng và phiên tòa

Một tranh cãi thứ ba liên quan tới hành vi của Keitel tại lễ đầu hàng và phiên tòa. Ngày 8 tháng 5 năm 1945, Keitel ký văn kiện đầu hàng vô điều kiện tại Berlin, và ông làm vậy, theo lời kể của những người có mặt, với vẻ đĩnh đạc gây ấn tượng ngay cả với kẻ thù. Tại Nuremberg, ông tiến hành bào chữa với cùng sự đĩnh đạc đó, thừa nhận ông đã ký các mệnh lệnh tội ác và ông chịu trách nhiệm về chúng, nhưng lập luận rằng ông làm vậy với tư cách người lính tuân lệnh. Lời khai cuối cùng của ông trước Tòa án, trong đó ông thừa nhận tội lỗi và xin khoan hồng, đã được trích dẫn như ví dụ về một người, vào lúc cuối, hiểu được mức độ nghiêm trọng của những gì ông đã làm. Những người chỉ trích cho rằng lời thừa nhận của ông đến quá muộn, và nó xuất phát từ mong muốn cứu mạng sống hơn là ăn năn thực sự; những người bênh vực cho rằng nó chân thành, và Keitel, không giống nhiều bị cáo đồng nghiệp, đã không cố gắng phủ nhận trách nhiệm của mình. Tranh cãi về hành vi của ông tại phiên tòa do đó cũng là tranh cãi về sự chân thành trong ăn năn của ông, và về câu hỏi liệu một người đã tham gia vào những tội ác lớn có thể, bằng cách thừa nhận chúng, chuộc lại mình trong mắt lịch sử hay không.

8. Cuối đời

Bị bắt và giam giữ

Cuộc đời sau này của Keitel rất ngắn, và ông trải qua trong tù. Sau khi ký văn kiện đầu hàng ngày 8 tháng 5 năm 1945, ông bị người Anh bắt giữ và giam giữ, đầu tiên tại Flensburg rồi tại Nuremberg, nơi ông bị Tòa án Quân sự Quốc tế truy tố với các tội danh âm mưu, tội ác chống hòa bình, tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại. Ông trải qua hơn một năm trong nhà tù tại Nuremberg, chuẩn bị bào chữa với luật sư của mình, Tiến sĩ Otto Nelte, và viết hồi ký, được xuất bản sau khi ông qua đời. Điều kiện giam giữ nghiêm ngặt, nhưng ông được phép tiếp khách, bao gồm vợ Lisa, và ông viết thư cho gia đình bày tỏ niềm tin rằng ông đã làm tròn bổn phận người lính và lịch sử sẽ đánh giá ông khoan dung hơn những người đương thời. Ông cũng viết, trong hồi ký, rằng ông đã biết chiến tranh đã thua từ năm 1943, và ông tiếp tục phục vụ vì ông tin rằng bổn phận của người lính là tuân lệnh, ngay cả khi tuân lệnh dẫn tới thảm họa.

Xét xử, tuyên án và hành quyết

Keitel bị xét xử tại Nuremberg từ tháng 11 năm 1945 đến tháng 10 năm 1946, và phiên tòa là sự kiện quan trọng nhất trong cuộc đời sau này của ông. Bên công tố đưa ra bằng chứng rằng ông đã ký Lệnh Ủy viên, Sắc lệnh Đêm và Sương mù, các mệnh lệnh sát hại tù binh Liên Xô, và các mệnh lệnh hành quyết biệt kích, và rằng ông đã thúc đẩy việc thi hành chúng. Keitel thừa nhận ông đã ký các mệnh lệnh, nhưng ông lập luận rằng ông làm vậy với tư cách người lính tuân lệnh, và ông đã cố gắng, trong riêng tư, làm giảm nhẹ chúng. Tòa án bác bỏ lời bào chữa đó, và ngày 1 tháng 10 năm 1946, Tòa kết tội ông về cả bốn tội danh trong cáo trạng, và tuyên án tử hình bằng cách treo cổ. Ông bị hành quyết ngày 16 tháng 10 năm 1946, trong phòng tập thể dục của nhà tù Nuremberg, cùng với chín người bị kết án khác, và thi hài ông bị hỏa táng và tro cốt rải xuống sông Isar, để mộ ông không thể trở thành nơi hành hương. Lời cuối cùng của ông, theo lời kể của những người có mặt, là lời cầu xin Chúa và nhân dân Đức, và tuyên bố rằng ông đã tuân theo lương tâm của mình với tư cách người lính. Ông sáu mươi bốn tuổi, và ông là sĩ quan Đức cấp cao nhất bị hành quyết tại Nuremberg.

9. Đánh giá của sử gia

Đánh giá quân sự

Các sử gia quân sự đánh giá Keitel là sĩ quan tham mưu có năng lực và chỉ huy kém, và đánh giá đó dựa trên sự phân biệt giữa hai vai trò. Với tư cách sĩ quan tham mưu, ông cần mẫn, có tổ chức và đáng tin cậy, và được cấp trên tin tưởng để thực hiện công việc hành chính của quân đội một cách hiệu quả. Với tư cách chỉ huy, ông chưa bao giờ được thử thách ngoài chiến trường, và ông chưa bao giờ thể hiện sự độc lập phán đoán mà một chỉ huy cần có. Việc bổ nhiệm ông làm Tham mưu trưởng OKW, theo nghĩa đó, là một sai lầm: Hitler muốn một tham mưu trưởng không chống đối ông ta, và Keitel là ứng cử viên lý tưởng, nhưng cái giá của việc bổ nhiệm đó là các lực lượng vũ trang Đức có, ở vị trí đứng đầu, một người không thể tự suy nghĩ, và không thể, khi cần thiết, nói với Hitler rằng ông ta sai. Các sử gia cho rằng nỗ lực chiến tranh của Đức chịu thiệt hại vì việc bổ nhiệm Keitel, vì nó loại bỏ sự kiểm soát cuối cùng đối với sự can thiệp của Hitler vào các vấn đề quân sự, và vì nó khiến OKW, vốn nên là ban tham mưu quân sự chuyên nghiệp, trở thành công cụ quan liêu của ý chí Hitler.

Đánh giá đạo đức

Đánh giá đạo đức về Keitel là rõ ràng, và nó không thay đổi kể từ phán quyết tại Nuremberg. Ông là sĩ quan cấp cao ký các mệnh lệnh tội ác, thúc đẩy việc thi hành chúng, và tiếp tục phục vụ một chế độ tội ác rất lâu sau khi biết chiến tranh đã thua và chế độ đang sát hại hàng triệu người. Những người bênh vực cho rằng ông là người yếu đuối, không phải độc ác, và tội của ông là hèn nhát hơn là tàn ác; những người chỉ trích đáp lại rằng hèn nhát, ở một người có cấp bậc như ông, tự nó đã là tội ác, và sự phân biệt giữa yếu đuối và độc ác không mang lại an ủi nào cho nạn nhân của các mệnh lệnh ông ký. Đồng thuận trong giới sử gia là Keitel có tội như bị cáo buộc, và việc hành quyết ông là công bằng. Ông được nhớ tới, không phải như một quân nhân vĩ đại, mà như một lời cảnh báo: một người mà các đức tính nghề nghiệp đã trở thành, khi thiếu dũng khí đạo đức, công cụ của tội ác, và số phận của ông cho thấy lời viện cớ tuân lệnh không phải là biện pháp bào chữa khi các mệnh lệnh rõ ràng là tội ác.

10. Di sản

Nguyên tắc Nuremberg

Di sản lâu dài của Keitel là nguyên tắc được thiết lập tại phiên tòa xét xử ông: rằng tuân lệnh không phải là biện pháp bào chữa cho tội ác chiến tranh. Các Nguyên tắc Nuremberg, được Liên Hợp Quốc thông qua năm 1950, quy định rằng việc một người hành động theo lệnh của chính phủ hay cấp trên không miễn trừ trách nhiệm của người đó theo luật pháp quốc tế, với điều kiện người đó thực sự có thể lựa chọn về mặt đạo đức, và nguyên tắc đó từ đó đã được áp dụng trong các phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh ở Nam Tư, Rwanda và nhiều nơi khác. Vụ án Keitel được trích dẫn trong mọi giáo trình luật pháp quốc tế như ví dụ hàng đầu của nguyên tắc này, và tên ông gắn liền, không phải với vinh quang quân sự, mà với giới hạn của sự tuân lệnh. Theo nghĩa đó, di sản của ông mang tính tiêu cực: ông được nhớ tới, không phải vì những gì ông đạt được, mà vì những gì phiên tòa xét xử ông đã thiết lập, và vì lời cảnh báo mà sự nghiệp của ông mang lại cho những người lính được yêu cầu thực thi mệnh lệnh tội ác.

Lời cảnh báo cho người lính

Sự nghiệp của Keitel cũng là lời cảnh báo cho người lính về hiểm họa của sự tuân lệnh mù quáng. Theo mọi lời kể, ông là sĩ quan cần mẫn và trung thành, một người làm việc chăm chỉ, tuân lệnh, và không bao giờ chất vấn quyền lực của cấp trên. Những đức tính đó, vốn là đức tính của một sĩ quan tham mưu giỏi trong thời bình, đã trở thành, khi phục vụ một chế độ tội ác, công cụ của tội ác, và số phận của Keitel cho thấy lòng trung thành và sự tuân lệnh, nếu không có phán đoán và lương tâm, hoàn toàn không phải đức tính, mà là tật xấu. Các trường quân sự khắp thế giới hiện nay dạy vụ án Keitel như ví dụ về điều có thể xảy ra khi một người lính giao phó phán đoán của mình cho cấp trên, và khi thói quen tuân lệnh được phép thay thế nghĩa vụ suy nghĩ. Di sản của ông do đó là một câu chuyện cảnh báo, và đó là câu chuyện vẫn còn ý nghĩa mỗi khi người lính được yêu cầu thực thi mệnh lệnh mà họ biết, hoặc nên biết, là tội ác.

11. Câu hỏi thường gặp

Wilhelm Keitel là ai?

Wilhelm Keitel (1882–1946) là thống chế Đức và Tham mưu trưởng OKW, Bộ Tư lệnh Tối cao các Lực lượng Vũ trang, từ năm 1938 đến 1945. Ông là cố vấn quân sự chính của Hitler, và ông bị xét xử và hành quyết tại Nuremberg vì tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại.

OKW là gì?

OKW, Oberkommando der Wehrmacht, là Bộ Tư lệnh Tối cao các Lực lượng Vũ trang, được Hitler thành lập tháng 2 năm 1938 sau khi cách chức Bộ trưởng Chiến tranh Werner von Blomberg. Nó là ban tham mưu quân sự của riêng Hitler, chịu trách nhiệm chỉ đạo tổng thể chiến tranh và phối hợp lục quân, hải quân và không quân.

Keitel đã ký những mệnh lệnh nào?

Keitel ký Lệnh Ủy viên tháng 6 năm 1941, chỉ thị hành quyết các chính ủy Liên Xô bị bắt, Sắc lệnh Đêm và Sương mù tháng 12 năm 1941, chỉ thị làm biến mất những người bị nghi ngờ kháng chiến, và các mệnh lệnh dẫn tới cái chết của hơn ba triệu tù binh Liên Xô. Ông cũng ký các mệnh lệnh hành quyết các biệt kích Đồng minh bị bắt.

Vì sao Keitel được gọi là “Lakeitel”?

Các sĩ quan đồng nghiệp gọi ông là “Lakeitel”, chơi chữ từ tên ông và từ tiếng Đức chỉ kẻ hầu, vì họ coi ông là đầy tớ của Hitler, một tham mưu trưởng sẽ thực thi mệnh lệnh của Hitler không tranh cãi và không độc lập.

Lời bào chữa tuân lệnh của Keitel có được chấp nhận tại Nuremberg không?

Không. Tòa án bác bỏ lời bào chữa tuân theo mệnh lệnh cấp trên, cho rằng Keitel không chỉ truyền đạt mệnh lệnh tội ác mà còn thúc đẩy việc thi hành chúng, và tuân lệnh không phải là biện pháp bào chữa cho tội ác chiến tranh khi các mệnh lệnh rõ ràng là tội ác.

Keitel bị hành quyết như thế nào?

Ông bị tuyên án tử hình bằng cách treo cổ ngày 1 tháng 10 năm 1946, và bị hành quyết ngày 16 tháng 10 năm 1946 trong phòng tập thể dục của nhà tù Nuremberg. Thi hài ông bị hỏa táng và tro cốt rải xuống sông Isar.

12. Nguồn

1. Wikipedia, “Wilhelm Keitel” — tiểu sử tổng hợp: sinh 22 tháng 9 năm 1882, mất 16 tháng 10 năm 1946, Tham mưu trưởng OKW 1938–1945, các lệnh tội ác, phiên tòa Nuremberg và hành quyết.
2. Tòa án Quân sự Quốc tế, Trial of the Major War Criminals Before the International Military Tribunal, Nuremberg (1947–1949) — cáo trạng, bằng chứng về Lệnh Ủy viên và Sắc lệnh Đêm và Sương mù, và phán quyết về Keitel.
3. Wilhelm Keitel, The Memoirs of Field-Marshal Wilhelm Keitel (1965) — hồi ký viết trong tù tại Nuremberg; lời bào chữa tuân lệnh, tường thuật về thời gian phục vụ dưới quyền Hitler.
4. Ian Kershaw, Hitler 1936–1945: Nemesis (2000) — quyền chỉ huy lực lượng vũ trang của Hitler, việc thành lập OKW, và vai trò của Keitel với tư cách tham mưu trưởng của Hitler.
5. Geoffrey P. Megargee, Inside Hitler’s High Command (2000) — cấu trúc của OKW và OKH, và thất bại của bộ chỉ huy tối cao Đức.
6. Telford Taylor, The Anatomy of the Nuremberg Trials (1992) — phiên tòa xét xử Keitel, lời bào chữa tuân theo mệnh lệnh cấp trên, và phán quyết.