WAR ATLAS MILITARY HISTORY MAGAZINE · WWI — WWII
Máy bay Potez 630
1. Mở đầu
Máy bay Potez 630 là máy bay tiêm kích đa năng hai động cơ của Pháp cuối thập niên 1930, một máy bay được thiết kế để làm mọi thứ — chiến đấu như máy bay tiêm kích hạng nặng, hộ tống máy bay ném bom, chỉ huy đội hình, tấn công mục tiêu mặt đất và trinh sát — và cuối cùng, không làm tốt việc nào trong số đó như các máy bay chuyên dụng mà nó được định thay thế.
Nó là sản phẩm của yêu cầu năm 1934 của Bộ Hàng không Pháp đòi hỏi một “multiplace de combat” ba chỗ ngồi, hai động cơ, một trạm chỉ huy bay có thể dẫn đầu đội hình máy bay ném bom, chỉ đạo cuộc tấn công và bảo vệ chúng bằng súng của chính nó. Ý tưởng này thịnh hành trong thập niên 1930 — người Đức chế tạo Bf 110 theo khái niệm tương tự, và người Anh chế tạo Defiant — nhưng đến năm 1940, rõ ràng máy bay tiêm kích hạng nặng đa năng là một sự thỏa hiệp không làm hài lòng ai, và Potez 630 ra trận tháng 5 năm 1940 với công suất thiếu, vũ khí yếu và kém hơn các máy bay tiêm kích một động cơ mà nó gặp.
Khoảng 1.400 máy bay thuộc gia đình Potez 63 đã được chế tạo, gồm máy bay tiêm kích Potez 631, máy bay ném bom hạng nhẹ Potez 633 và các phiên bản trinh sát Potez 637 và 639, và loại máy bay này phục vụ trong trận Pháp, trong không quân của Pháp Vichy, trong lực lượng Pháp Tự do và trong không quân của một số nước khác.
Hồ sơ chiến đấu của nó không nổi bật, nhưng câu chuyện của nó rất đáng suy ngẫm: nó cho thấy một ý tưởng hợp lý, được theo đuổi với niềm tin và chế tạo với số lượng lớn, có thể thất bại khi công nghệ và học thuyết đằng sau nó bị thời cuộc vượt qua, và một máy bay được thiết kế cho một cuộc chiến tranh có thể thấy mình đang chiến đấu trong một cuộc chiến tranh khác.
2. Thông tin chính
| Vai trò | Máy bay tiêm kích đa năng hai động cơ (kiêm trinh sát và ném bom hạng nhẹ ở các biến thể) |
| Nhà sản xuất | Société des Avions Henry Potez, Pháp |
| Nhà thiết kế | Louis Coroller |
| Bay lần đầu | 25 tháng 4 năm 1936 |
| Đưa vào sử dụng | Năm 1938 |
| Số lượng sản xuất | Khoảng 1.400 chiếc thuộc gia đình Potez 63 (Potez 630/631/633/637/639) |
| Tổ lái | 2–3 người (phi công, xạ thủ, quan sát viên) |
| Động cơ | 2 × Hispano-Suiza 14AB hướng tâm, mỗi chiếc khoảng 670 mã lực |
| Tốc độ tối đa | Khoảng 460 km/giờ |
| Tầm bay | Khoảng 1.300 km |
| Vũ khí | 2 × pháo Hispano-Suiza HS.404 20 mm; 1 × súng máy MAC 1934 7,5 mm (phía sau) |
| Nước sử dụng chính | Pháp (Armée de l’Air, Vichy, Pháp Tự do); Romania, Hy Lạp, Thụy Sĩ, Nam Tư |
| Số phận | Rút khỏi biên chế giữa thập niên 1940; một vài chiếc còn trong bảo tàng |
3. Nguồn gốc và yêu cầu
“Multiplace de combat”
Năm 1934, Bộ Hàng không Pháp ban hành yêu cầu cho một loại máy bay mới: multiplace de combat, máy bay ba chỗ ngồi, hai động cơ, sẽ phục vụ như máy bay tiêm kích hạng nặng, máy bay hộ tống ném bom, máy bay dẫn đầu đội hình và máy bay trinh sát, tất cả trong một. Ý tưởng phản ánh học thuyết không quân thời kỳ đó, cho rằng máy bay ném bom sẽ luôn vượt qua, rằng hộ tống tiêm kích là thiết yếu, và rằng một máy bay lớn, trang bị tốt có thể dẫn đầu đội hình máy bay ném bom, chỉ đạo cuộc tấn công từ trên không và bảo vệ chúng trước máy bay tiêm kích địch.
Một số nhà sản xuất Pháp đã đáp ứng, và thiết kế của Potez, do Louis Coroller thực hiện, được chọn sản xuất với tên Potez 630, với nguyên mẫu đầu tiên bay ngày 25 tháng 4 năm 1936.
Hiệu năng của nguyên mẫu đầy hứa hẹn, nhưng động cơ của nó thì không. Potez 630 được thiết kế quanh động cơ hướng tâm Hispano-Suiza 14AB, động cơ 14 xi-lanh công suất khoảng 670 mã lực, tỏ ra không đáng tin cậy khi phục vụ và không thể phát triển tới công suất mà máy bay cần.
Bộ Hàng không, nhận thức được vấn đề, đã đặt hàng phiên bản thứ hai, Potez 631, dùng động cơ Gnome-Rhône 14M công suất khoảng 700 mã lực, và chính 631 trở thành phiên bản tiêm kích chính, với hơn 200 chiếc được chế tạo.
Hai phiên bản gần như giống hệt nhau về ngoại hình, và chúng phục vụ cạnh nhau trong các phi đội năm 1940, 630 với động cơ Hispano-Suiza và 631 với động cơ Gnome-Rhône, một phức tạp hậu cần mà Không quân Pháp khó lòng gánh nổi.
Sản xuất và chiến tranh đến gần
Việc sản xuất gia đình Potez 63 bắt đầu năm 1938, và khi chiến tranh bùng nổ tháng 9 năm 1939, Không quân Pháp đã nhận vài trăm máy bay thuộc gia đình này, với các phiên bản tiêm kích, ném bom và trinh sát.
Tốc độ sản xuất chậm theo tiêu chuẩn của cuộc chiến tranh sau đó — ngành công nghiệp máy bay Pháp, được quốc hữu hóa và tái tổ chức cuối thập niên 1930, đang vật lộn để đáp ứng các đơn hàng — và khi Đức tấn công tháng 5 năm 1940, nhiều phi đội Potez vẫn đang trong quá trình sẵn sàng, tổ lái chưa được huấn luyện đầy đủ và máy bay ở các trạng thái sẵn sàng khác nhau.
Potez 630 và 631 ra trận như vốn có: một thiết kế năm 1934, chế tạo theo học thuyết năm 1934, đối mặt với kẻ thù đã học được bài học của Nội chiến Tây Ban Nha và xây dựng không quân của mình theo đó.
4. Thiết kế và phát triển
Khung thân và bố trí
Potez 630 là máy bay một tầng cánh cánh thấp toàn kim loại, với thân thuôn gọn và cánh sải khoảng 16 m. Tổ lái ba người ngồi trong bố trí mũi kính và buồng lái mang lại tầm nhìn tốt: phi công phía trước, quan sát viên-xạ thủ ở giữa, và xạ thủ phía sau ở vị trí lưng với súng máy linh hoạt.
Hai động cơ được mang trong các nacelle ở mép trước cánh, và càng đáp thu vào phía sau trong các nacelle. Đuôi máy bay thông thường, với một vây và bánh lái duy nhất, và vẻ ngoài tổng thể gọn gàng và hiện đại — với người quan sát bình thường, nó trông giống một máy bay tiêm kích hai động cơ có năng lực, và ở một số khía cạnh, nó đúng là như vậy.
Một máy bay dễ bay, một máy bay tiêm kích kém
Khả năng điều khiển của máy bay tốt, và các phi công thích nó: nó ổn định, phản ứng tốt và dễ bay, với tầm nhìn tốt và buồng lái thoải mái. Điểm yếu của nó không phải khả năng điều khiển mà là hiệu năng.
Với chỉ khoảng 670 mã lực mỗi động cơ, Potez 630 thiếu công suất so với trọng lượng, và tốc độ tối đa khoảng 460 km/giờ của nó chậm hơn Bf 109E của Đức mà nó gặp năm 1940, vốn có thể đạt 570 km/giờ, và chậm hơn Bf 110, máy bay tiêm kích hai động cơ Đức mà nó thường được so sánh nhất.
Potez không thể đuổi kịp máy bay ném bom mà nó được cử đi đánh chặn, và không thể thoát khỏi máy bay tiêm kích tấn công nó, và tổ lái của nó đã học được, trong những tuần cay đắng tháng 5 và tháng 6 năm 1940, rằng một máy bay dễ bay không giống với một máy bay có thể sống sót.
Động cơ và vấn đề công suất
Vấn đề động cơ của Potez 630 không bao giờ được giải quyết. Hispano-Suiza 14AB không đáng tin cậy, dễ quá nhiệt và hỏng hệ thống làm mát, và không thể phát triển lên công suất cao hơn nếu không thiết kế lại hoàn toàn.
Gnome-Rhône 14M của Potez 631 đáng tin cậy hơn, nhưng không mạnh hơn, và hiệu năng của máy bay vẫn ở mức biên trong suốt sự nghiệp của nó. Các kỹ sư Pháp đề xuất các động cơ mạnh hơn — Hispano-Suiza 12Y, Gnome-Rhône 14N — nhưng khung thân không được thiết kế cho chúng, và chiến tranh đã can thiệp trước khi bất kỳ phiên bản thay động cơ nào có thể được chế tạo với số lượng lớn.
Potez 630 vì thế đã chiến đấu trong cuộc chiến mà nó được giao với các động cơ mà nó sinh ra đã có, và nó đã trả giá.
5. Mô tả kỹ thuật
Vũ khí
Vũ khí của Potez 630 đáng nể trên giấy tờ. Nó mang hai pháo Hispano-Suiza HS.404 20 mm ở mũi, với 60 viên đạn mỗi khẩu, và một súng máy MAC 1934 7,5 mm ở giá linh hoạt phía sau, với hộp đạn trống.
HS.404 là vũ khí tốt — nó là pháo trang bị cho các máy bay tiêm kích Pháp và, ở dạng chế tạo tại Anh, cho Spitfire và Hurricane — và hỏa lực của nó sánh được với bất cứ thứ gì người Đức đưa ra năm 1940.
Vấn đề không phải súng mà là máy bay mang chúng: Potez không thể vào vị trí bắn chống lại kẻ thù nhanh hơn, và không thể thoát khi kẻ thù vào vị trí bắn chống lại nó. Súng phía sau, do thành viên tổ lái thứ ba điều khiển, mang lại cho máy bay một số phòng thủ trước các cuộc tấn công từ phía sau, nhưng một khẩu súng máy cỡ súng trường là phòng thủ kém trước pháo và súng máy của Bf 109.
Vai trò tổ lái và trang bị
Tổ lái ba người của Potez 630 chia nhau công việc của nhiệm vụ, theo cách của “trạm chỉ huy bay” mà máy bay được thiết kế. Phi công lái máy bay và bắn pháo cố định ở mũi. Quan sát viên, ngồi ở giữa, dẫn đường, vận hành radio và chỉ đạo đội hình, và xạ thủ phía sau, ở vị trí lưng, cảnh giới máy bay tiêm kích và điều khiển súng máy linh hoạt.
Máy bay mang theo radio, kính đo trôi dạt và máy ảnh ở các phiên bản trinh sát, và có giá bom ở phiên bản ném bom hạng nhẹ. Nó không có giáp bảo vệ tổ lái và không có thùng nhiên liệu tự hàn kín ở các phiên bản đầu, những biện pháp bảo vệ được bổ sung, một phần, cho các máy bay sau này, nhưng tổ lái Potez đã bay trận Pháp mà không có chúng, và họ đã trả giá.
6. Các biến thể
Gia đình Potez 63 rất lớn, và các thành viên của nó phục vụ trong các vai trò từ tiêm kích tới ném bom tới trinh sát. Potez 630 là phiên bản tiêm kích ba chỗ ngồi nguyên bản, dùng động cơ Hispano-Suiza 14AB, và khoảng 80 chiếc được chế tạo. Potez 631 là phiên bản tiêm kích chính, dùng động cơ Gnome-Rhône 14M, với hơn 200 chiếc được chế tạo, và là phiên bản đã chiến đấu trong trận Pháp với số lượng lớn nhất. Potez 633 là phiên bản ném bom hạng nhẹ hai chỗ ngồi, với khoang bom chứa tới 400 kg bom, chế tạo khoảng 70 chiếc cho Pháp và xuất khẩu sang Romania, Hy Lạp và Trung Quốc.
Các phiên bản trinh sát là Potez 637, máy bay hợp tác lục quân và trinh sát ba chỗ ngồi với máy ảnh và radio, và Potez 639, máy bay tương tự với cách lắp động cơ khác, chế tạo với số lượng nhỏ. Potez 63.11 là phiên bản trinh sát sau này với mũi thiết kế lại và tổ lái ba người, chế tạo hơn 700 chiếc và được Không quân Pháp và Vichy sử dụng rộng rãi. Tổng cộng, khoảng 1.400 máy bay thuộc gia đình Potez 63 đã được chế tạo, khiến nó trở thành một trong những máy bay Pháp nhiều nhất của chiến tranh, và một trong những loại được xuất khẩu rộng rãi nhất.
7. Phục vụ chiến đấu
Trận Pháp
Potez 630 và 631 ra trận tháng 5 năm 1940, khi Đức tấn công Pháp và các nước Vùng thấp. Không quân Pháp đưa loại này vào các phi đội tiêm kích, đơn vị trinh sát và vai trò ném bom hạng nhẹ, và tổ lái của nó bay chống lại Luftwaffe trong sáu tuần của trận Pháp. Kết quả rất kém.
Các phi đội Potez chịu tổn thất nặng nề trước máy bay tiêm kích Đức và hỏa lực phòng không, và tuyên bố chiến thắng của chúng khiêm tốn: tốc độ và vũ khí của loại máy bay này không thể sánh với Bf 109, và tổ lái của nó, nhiều người chưa được huấn luyện đầy đủ, bị các phi công Đức giàu kinh nghiệm vượt qua.
Vai trò hữu ích nhất của Potez trong trận đánh là trinh sát, nơi tầm bay và tổ lái ba người cho phép nó thu thập thông tin về cuộc tiến công của Đức, nhưng ngay cả ở đó nó vẫn dễ bị tổn thương, và nhiều chiếc Potez trinh sát đã bị bắn hạ.
Pháp thất thủ
Khi Pháp thất thủ tháng 6 năm 1940, các máy bay Potez còn lại được chia giữa không quân của Pháp Vichy, vốn giữ chúng tại Pháp và Bắc Phi, và lực lượng Pháp Tự do, vốn vận hành một số ít từ các căn cứ ở Anh và châu Phi.
Các Potez Vichy bay phòng thủ Bắc Phi thuộc Pháp chống lại người Anh và, tháng 11 năm 1942, chống lại người Mỹ trong Chiến dịch Torch, nơi chúng bị phá hủy trên mặt đất hoặc bị các máy bay tiêm kích Mỹ vượt trội bắn hạ.
Các Potez Pháp Tự do phục vụ trong huấn luyện và vai trò tuyến hai, và sự nghiệp chiến đấu của loại máy bay này thực tế kết thúc khi Pháp thất thủ.
Phục vụ xuất khẩu
Gia đình Potez 63 được xuất khẩu sang một số nước trước và trong chiến tranh. Romania nhận các máy bay ném bom hạng nhẹ Potez 633 và dùng chúng chống lại Liên Xô ở Mặt trận phía Đông, nơi chúng phục vụ cho tới khi hỏng. Hy Lạp nhận các Potez 633 và dùng chúng trong Chiến tranh Hy Lạp–Ý 1940–1941, nơi chúng tấn công quân Ý tại Albania.
Thụy Sĩ mua Potez 630 và dùng chúng làm máy bay huấn luyện, và Nam Tư nhận một số ít trước cuộc xâm lược của Đức năm 1941. Ở không nước nào Potez đạt được hồ sơ chiến đấu xuất sắc, nhưng lịch sử xuất khẩu của nó là thước đo danh tiếng của loại máy bay này cuối thập niên 1930, khi nó được coi, trên giấy tờ, là một máy bay hiện đại và có năng lực.
8. Thông số kỹ thuật
Các số liệu dưới đây là của Potez 630. Các nguồn khác nhau đôi chút về trọng lượng và hiệu năng, và các số liệu của máy bay thay đổi theo tải trọng và tình trạng của từng chiếc.
| Potez 630 | |
|---|---|
| Chiều dài | 11,07 m |
| Sải cánh | 16,00 m |
| Chiều cao | 3,61 m |
| Diện tích cánh | 32,7 m² |
| Trọng lượng rỗng | Khoảng 2.913 kg |
| Trọng lượng có tải | Khoảng 3.900 kg |
| Động cơ | 2 × Hispano-Suiza 14AB, mỗi chiếc khoảng 670 mã lực |
| Tốc độ tối đa | Khoảng 460 km/giờ |
| Tốc độ hành trình | Khoảng 360 km/giờ |
| Tầm bay | Khoảng 1.300 km |
| Trần bay | Khoảng 8.500 m |
| Vũ khí | 2 × HS.404 20 mm; 1 × MAC 1934 7,5 mm |
| Tổ lái | 2–3 người |
So với các loại máy bay cùng thời, Potez 630 bị vượt qua. Bf 110 của Đức, máy bay mà nó thường được so sánh nhất, nhanh hơn, trang bị nặng hơn và được bảo vệ tốt hơn, và được chế tạo với số lượng lớn hơn nhiều.
Bristol Blenheim của Anh, máy bay hai động cơ tương đương, cũng bị thỏa hiệp tương tự, nhưng được dùng thành công hơn trong vai trò ném bom và trinh sát. Lợi thế của Potez nằm ở khả năng điều khiển và tính đa dụng — nó có thể được điều chỉnh cho các vai trò tiêm kích, ném bom và trinh sát với những thay đổi tương đối nhỏ — nhưng tính đa dụng, như trận Pháp đã cho thấy, không thể thay thế hiệu năng.
9. Các nước sử dụng
Pháp là nước vận hành chính của gia đình Potez 63, và loại máy bay này phục vụ trong Armée de l’Air, trong không quân của Pháp Vichy và trong Không quân Pháp Tự do. Khi chiến tranh bùng nổ năm 1939, Không quân Pháp vận hành Potez 630 và 631 trong các phi đội tiêm kích, Potez 633 trong các phi đội ném bom hạng nhẹ, và Potez 637 cùng 63.11 trong các phi đội trinh sát, và gia đình này là một trong những loại được sử dụng rộng rãi nhất trong biên chế Pháp.
Sau khi Pháp thất thủ, không quân Vichy giữ loại này phục vụ tại Pháp và Bắc Phi, nơi nó bay cho tới cuộc đổ bộ của Đồng minh tháng 11 năm 1942, và Pháp Tự do vận hành một số ít trong huấn luyện và vai trò tuyến hai.
Các nước vận hành khác gồm Romania, dùng Potez 633 làm máy bay ném bom hạng nhẹ ở Mặt trận phía Đông; Hy Lạp, dùng Potez 633 trong Chiến tranh Hy Lạp–Ý; Thụy Sĩ, mua Potez 630 làm máy bay huấn luyện; Nam Tư, nhận một số ít trước năm 1941; và Trung Quốc, nhận Potez 633 để dùng chống Nhật Bản. Không không quân lớn nào khác vận hành loại này, và việc phục vụ của gia đình Potez 63 bên ngoài Pháp bị hạn chế và, trong hầu hết các trường hợp, ngắn ngủi.
10. Di sản và đánh giá
Một ý tưởng hợp lý, bị vượt qua
Di sản của Potez 630 là một ý tưởng hợp lý bị thời cuộc vượt qua. Multiplace de combat là một nỗ lực nghiêm túc để giải quyết một vấn đề thực — làm thế nào để hộ tống và chỉ đạo một đội hình máy bay ném bom — và Potez 630, ở nhiều khía cạnh, là một máy bay được thiết kế tốt: nó dễ bay, đa dụng, và được chế tạo với số lượng lớn.
Nhưng vấn đề mà nó được thiết kế để giải quyết không phải vấn đề mà chiến tranh đặt ra, và hiệu năng của máy bay, đủ dùng năm 1936, đã không đủ năm 1940. Câu chuyện của Potez nhắc nhớ rằng một máy bay không được đánh giá chỉ bằng thiết kế của nó, mà bằng cuộc chiến mà nó chiến đấu, và một thiết kế đúng cho một cuộc chiến tranh có thể sai cho cuộc chiến tranh tiếp theo.
Các sử gia đánh giá Potez 630 là một máy bay tầm thường, nhưng đầy ý nghĩa. Nó không phải máy bay tồi — theo đánh giá của các phi công, nó là một máy bay dễ chịu và có năng lực — nhưng nó là một máy bay tiêm kích tầm thường, một máy bay ném bom tầm thường và một máy bay trinh sát tầm thường, và sự tầm thường, trong cuộc chiến trên không năm 1940, là chí mạng. Đợt sản xuất lớn của loại này, khoảng 1.400 chiếc, là thước đo sự cam kết của Bộ Hàng không Pháp đối với khái niệm này, và của cái giá của sự cam kết đó: nguồn lực dành cho gia đình Potez 63 có thể đã được dành cho nhiều máy bay tiêm kích một động cơ hơn, loại mà Pháp desperately cần tháng 5 năm 1940 mà không có.
Những chiếc còn lại
Một số ít máy bay thuộc gia đình Potez 63 còn tồn tại trong các bảo tàng, phần lớn là Potez 63.11 trinh sát, với các mẫu được bảo tồn tại Pháp. Bản thân Potez 630 rất hiếm: không còn chiếc nguyên bản hoàn chỉnh nào được biết là còn tồn tại trong bảo tàng, và trong khoảng 280 phiên bản tiêm kích được chế tạo, 630 và 631 cộng lại, không chiếc nào được biết là còn tồn tại nguyên vẹn ngày nay.
Loại máy bay này ngày nay được biết đến qua ảnh chụp, mô hình và hồ sơ của các phi đội đã bay nó trong trận Pháp, và qua các chiếc 63.11 còn tồn tại, vốn dùng chung khung thân với nó và cho du khách thấy một chiếc Potez 63 trông như thế nào.
11. Câu hỏi thường gặp
Potez 630 là gì?
Potez 630 là máy bay tiêm kích hai động cơ, ba chỗ ngồi của Pháp cuối thập niên 1930, do Louis Coroller thiết kế cho công ty Potez như một “multiplace de combat” — máy bay đa năng có thể chiến đấu như máy bay tiêm kích hạng nặng, hộ tống máy bay ném bom, dẫn đầu đội hình và trinh sát, tất cả trong một khung thân.
Nó bay lần đầu ngày 25 tháng 4 năm 1936 và đi vào phục vụ năm 1938, và là sản phẩm của yêu cầu năm 1934 của Bộ Hàng không Pháp, phản ánh học thuyết không quân thời kỳ đó, cho rằng một máy bay lớn, trang bị tốt có thể dẫn đầu đội hình máy bay ném bom, chỉ đạo cuộc tấn công từ trên không và bảo vệ chúng trước máy bay tiêm kích địch.
Tổng cộng khoảng 1.400 máy bay thuộc gia đình Potez 63 đã được chế tạo, với các phiên bản tiêm kích, ném bom và trinh sát.
Có bao nhiêu máy bay thuộc gia đình Potez 63 được chế tạo?
Tổng cộng khoảng 1.400 máy bay thuộc gia đình Potez 63 đã được chế tạo, gồm các máy bay tiêm kích Potez 630 và 631, máy bay ném bom hạng nhẹ Potez 633, và các phiên bản trinh sát Potez 637, 639 và 63.11.
Riêng phiên bản trinh sát Potez 63.11 đã chiếm hơn 700 chiếc trong tổng số đó, khiến nó trở thành thành viên nhiều nhất của gia đình, trong khi các phiên bản tiêm kích, 630 và 631, chiếm khoảng 280 chiếc cộng lại. Đợt sản xuất lớn phản ánh sự cam kết của Bộ Hàng không Pháp đối với khái niệm đa năng, và gia đình này là một trong những máy bay Pháp nhiều nhất của chiến tranh và một trong những loại được xuất khẩu rộng rãi nhất, phục vụ tại Pháp, Romania, Hy Lạp, Thụy Sĩ, Nam Tư và Trung Quốc.
Sự khác biệt giữa Potez 630 và Potez 631 là gì?
Hai máy bay gần như giống hệt nhau về ngoại hình, nhưng dùng động cơ khác nhau: Potez 630 dùng động cơ hướng tâm Hispano-Suiza 14AB công suất khoảng 670 mã lực, và Potez 631 dùng động cơ hướng tâm Gnome-Rhône 14M công suất khoảng 700 mã lực, một động cơ đáng tin cậy hơn khiến 631 trở thành phiên bản tiêm kích được ưa thích.
631 là phiên bản tiêm kích nhiều hơn, với hơn 200 chiếc được chế tạo so với khoảng 80 chiếc của 630, và là phiên bản đã chiến đấu trong trận Pháp với số lượng lớn nhất. Hai phiên bản phục vụ cạnh nhau trong các phi đội năm 1940, một phức tạp hậu cần mà Không quân Pháp khó lòng gánh nổi, vì động cơ, phụ tùng và bảo dưỡng của chúng không thể thay thế cho nhau.
Potez 630 thể hiện thế nào trong trận Pháp?
Rất kém. Các phi đội Potez chịu tổn thất nặng nề trước máy bay tiêm kích Đức và hỏa lực phòng không tháng 5 và tháng 6 năm 1940, và tuyên bố chiến thắng của chúng khiêm tốn, vì máy bay chậm hơn Bf 109 và Bf 110, và không thể đuổi kịp máy bay ném bom mà nó được cử đi đánh chặn cũng như thoát khỏi máy bay tiêm kích tấn công nó.
Tổ lái của nó, nhiều người chưa được huấn luyện đầy đủ, bị các phi công Đức giàu kinh nghiệm vượt qua, và vai trò hữu ích nhất của loại máy bay này trong trận đánh là trinh sát, nơi tầm bay và tổ lái ba người cho phép nó thu thập thông tin về cuộc tiến công của Đức.
Ngay cả ở đó nó vẫn dễ bị tổn thương, và nhiều chiếc Potez trinh sát đã bị bắn hạ, nhưng thông tin chúng mang về có giá trị đối với bộ chỉ huy Pháp.
Vũ khí của Potez 630 là gì?
Potez 630 mang hai pháo Hispano-Suiza HS.404 20 mm ở mũi, với 60 viên đạn mỗi khẩu, và một súng máy MAC 1934 7,5 mm ở giá linh hoạt phía sau, với hộp đạn trống. HS.404 là vũ khí tốt — nó là pháo trang bị cho các máy bay tiêm kích Pháp và, ở dạng chế tạo tại Anh, cho Spitfire và Hurricane — và hỏa lực của nó sánh được với bất cứ thứ gì người Đức đưa ra năm 1940.
Vấn đề không phải súng mà là máy bay mang chúng: Potez không thể vào vị trí bắn chống lại kẻ thù nhanh hơn, và không thể thoát khi kẻ thù vào vị trí bắn chống lại nó, vì vậy pháo của nó, dù tốt đến đâu, hiếm khi có thể quyết định một trận không chiến.
Ngày nay còn chiếc Potez 630 nào tồn tại không?
Không còn chiếc Potez 630 hoàn chỉnh nào được biết là còn tồn tại. Một số ít máy bay thuộc gia đình Potez 63, phần lớn là Potez 63.11 trinh sát, được bảo tồn trong các bảo tàng Pháp, nhưng các phiên bản tiêm kích ngày nay chỉ được biết đến qua ảnh chụp, mô hình và hồ sơ của các phi đội đã bay chúng trong trận Pháp.
Câu chuyện của Potez 630 còn tồn tại trong hồ sơ lịch sử như một bài học cảnh báo về giới hạn của một triết lý thiết kế — máy bay tiêm kích hạng nặng đa năng — vốn có vẻ hợp lý năm 1934 và bị thời cuộc vượt qua năm 1940, và như lời nhắc nhớ rằng một máy bay được đánh giá bằng cuộc chiến mà nó chiến đấu, không phải cuộc chiến mà nó được thiết kế cho.
12. Nguồn
- Wikipedia, “Potez 630” — số lượng sản xuất (khoảng 1.400 chiếc của cả dòng), chuyến bay đầu tiên, dữ liệu hiệu năng và lịch sử phục vụ.
- William Green, Warplanes of the Second World War, Volume One: Fighters (Macdonald, 1960) — thiết kế, hiệu năng và vũ khí của Potez 630.
- J. Richard Smith and Anthony L. Kay, German Aircraft of the Second World War (Putnam, 1972) — để so sánh với Bf 110.
- Robert Jackson, The Air War in France 1939–1940 (nhiều ấn bản) — Potez 630 trong trận chiến nước Pháp.
- Dominique Breffort and André Jouineau, French Aircraft from 1939 to 1942, Volume 2 (Histoire & Collections, 2005) — các phiên bản và số lượng sản xuất của dòng Potez 63.
- United States Strategic Bombing Survey, The French Aircraft Industry (1947) — số lượng sản xuất và dữ liệu nhà máy.
Đọc thêm
- Pierre Cortet, Potez 63 (bằng tiếng Pháp), Paris, 2001.
- Alistair Horne, To Lose a Battle: France 1940 (Macmillan, 1969) — cuộc chiến trên không tại Pháp.